Jak rozliczyć pracownika zleceniobiorcę na wychowawczym

Z tytułu zawartej w trakcie urlopu wychowawczego umowy-zlecenia pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca. Z tytułu umowy-zlecenia należy zatem zgłosić tę osobę do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla zleceniobiorcy (04 11 XX) od 6 kwietnia 2011 r. na formularzu ZUS ZUA, a następnie po zakończeniu wykonywania umowy-zlecenia dokonać jej wyrejestrowania od 26 kwietnia na formularzu ZUS ZWUA. W okresie wykonywania zlecenia pracownik nie podlega bowiem ubezpieczeniom z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, lecz podlega ubezpieczeniom z tytułu umowy-zlecenia.

Co do zasady, osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz nie posiada innych tytułów do ubezpieczeń społecznych. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 19 oraz z art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej ustawa o sus.) Osoba ta nie podlega natomiast ubezpieczeniu chorobowemu ani wypadkowemu. Ponadto, jak stanowi art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega z tytułu przebywania na tym urlopie ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Składki na powyższe ubezpieczenia pracodawca wykazuje w raporcie ZUS RCA z kodem 12 11 XX.

W myśl ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika oprócz osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy (art. 8 ust. 2a ustawy o sus). Przytoczona regulacja oznacza, że jeżeli pracownik wykonuje dodatkowo umowę-zlecenie zawartą z własnym pracodawcą (lub z innym podmiotem, ale w ramach tej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy), to z tytułu wykonywania umowy-zlecenia podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak pracownik. Oznacza to, że obowiązkowo podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu. Jednakże art. 8 ust. 2a ustawy o sus określający powyższą definicję pracownika nie ma zastosowania do osób przebywających na urlopie:

● wychowawczym,

● macierzyńskim,

● bezpłatnym.

Oznacza to, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym z tytułu umowy-zlecenia zawartej w trakcie tego urlopu z własnym pracodawcą podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu na zasadach ogólnych dotyczących zleceniobiorców, czyli osoba ta podlega:

● obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu,

● dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.

W sytuacji opisanej w pytaniu umowa-zlecenie jest wykonywana przez 20 dni kwietnia. Zatem w kwietniu pracownik przez 10 dni podlega bowiem ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego, natomiast przez 20 dni z tytułu umowy-zlecenia.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób przebywających na urlopach wychowawczych stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia (w 2011 roku wynosi ono 1386 zł). Ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopach wychowawczych, stosuje się zasadę proporcjonalnego jej zmniejszania. Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie lub ustanie obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym i ubezpieczenia trwały tylko przez część miesiąca, kwotę podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom.

Za kwiecień należy zatem naliczyć składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym od podstawy wymiaru, którą stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalona proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego w tym miesiącu. Zmniejszenia tego należy dokonać przez podzielenie kwoty minimalnego wynagrodzenia, tj. 1386 zł, przez liczbę dni kalendarzowych kwietnia, a następnie poprzez pomnożenie wyniku przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego, tj. przez 10 dni (art. 18 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Nie należy jednak w analogiczny sposób dokonywać zmniejszenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Składka ta bowiem zawsze jest miesięczna i niepodzielna (art. 79 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Przy tym podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, tj. 520 zł (art. 81 ust. 8 pkt 10 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).

Podkreślić trzeba, że płatnicy muszą wykazać należne składki w dokumentach rozliczeniowych. Nie dokonują natomiast wpłat składek, gdyż są one finansowane z budżetu państwa.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku zleceniobiorców stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT) uzyskiwany z umowy-zlecenia, jeżeli odpłatność za jej wykonanie określono kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Przychód uzyskany przez pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym z tytułu umowy-zlecenia jest przychodem z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt 8 ustawa o PIT. Przychód ten podlega więc opodatkowaniu według zasad ogólnych określonych w art. 41 ust. 1 i ust. 1a cytowanej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami płatnik dokonujący wypłaty wynagrodzenia z tytułu umowy-zlecenia ma obowiązek pobrać zaliczkę na podatek w wysokości 18 proc. podstawy opodatkowania. Podstawę opodatkowania natomiast stanowi przychód pomniejszony o miesięczne koszty uzyskania przychodu w wysokości 20 proc. uzyskanego przychodu, z tym że koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia społeczne, których podstawę wymiaru stanowił przychód (art. 22 ust. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Obliczoną zaliczkę płatnik zmniejsza następnie o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne, pobranej ze środków podatnika w wysokości 7,75 proc. podstawy wymiaru tej składki.

Prawidłowo wyliczone wynagrodzenie z umowy-zlecenia za kwiecień 2011 roku z założeniem, że zleceniobiorca nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego - patrz tabela lista płac.

Płatnik składek w dokumentach rozliczeniowych kierowanych do ZUS za kwiecień powinien:

● w raporcie imiennym ZUS RCA z kodem 12 11 XX - wykazać podstawę wymiaru i składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu urlopu wychowawczego, naliczone od kwoty 462 zł (1386 zł: 30 x 10 = 462 zł). Kwota składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyniesie: [(462 zł x 19,52 proc. = 90,18 zł) + (462 zł x 6 proc. = 27,72 zł)]. W raporcie tym należy ponadto wykazać podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 520 zł, i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 46,80 zł (520 zł x 9 proc.);

● w raporcie imiennym ZUS RCA z kodem tytułu 04 11 XX - wykazać składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne naliczone od wynagrodzenia z tytułu umowy-zlecenia, tj. od kwoty 1600 zł;

● w raporcie imiennym ZUS RSA z kodem tytułu 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy 121 za okres 1 - 30 kwietnia - wykazać okres urlopu wychowawczego w kwietniu;

● w raporcie imiennym ZUS RSA z kodem 12 11 XX i kodem świadczenia/przerwy 350 za okres od 6 do 25 kwietnia - wykazać okres, w którym pracownik nie podlega ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego, bowiem ma inny tytuł do ubezpieczeń w postaci umowy-zlecenia.

@RY1@i02/2011/082/i02.2011.082.209.0010.001.jpg@RY2@

LISTA PŁAC - zleceniobiorca - kwiecień 2011 rok

Dokonując rozliczenia wynagrodzenia zleceniobiorcy, zleceniodawca powinien:

● obliczyć składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków zleceniobiorcy; podstawa wymiaru 1600 zł (zleceniobiorca nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego): [(1600 zł x 9,76 proc.) + (1600 zł x 1,5 proc.)] = 180,16 zł

● ustalić podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne: 1600 zł - 180,16 zł (składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego) = 1419,84 zł

● obliczyć składkę na ubezpieczenie zdrowotne; 1419,84 zł x 9 proc. = 127,79 zł (z czego odliczy od podatku składkę w wysokości 7,75 proc. podstawy wymiaru, tj. 110,04 zł)

● ustalić przychód, a następnie podstawę opodatkowania i obliczyć zaliczkę na podatek dochodowy; przychód: 1600 zł (wynagrodzenie) koszty uzyskania przychodu: 283,97 zł [(1600 zł - 180,16 zł) x 20 proc.] podstawa opodatkowania: 1600 zł (przychód) - 283,97 zł (KUP) - 180,16 zł (składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego) = 1136 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych) zaliczka na podatek: 1136 zł (podstawa opodatkowania) x 18 proc. (stopa procentowa podatku) = 204,48 zł

● obliczyć podatek do urzędu skarbowego; 204,48 zł (zaliczka na podatek dochodowy) - 110,04 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,75 proc. podstawy wymiaru) = 94 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych)

Za kwiecień zleceniobiorcy należy wypłacić kwotę 1198,05 zł, co wynika z wyliczenia: 1600 zł (wynagrodzenie) - 180,16 zł (składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego) - 127,79 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne 9 proc.) - 94 zł (podatek do US) = 1198,05 zł.

Aldona Salamon

ekspert w sprawach wynagrodzeń

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6, art. 8 ust. 2a, art. 13 pkt 2, 18 ust. 9 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.

z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32, art. 69 ust. 1, art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 8 pkt 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 13 pkt 8, art. 22 ust. 9, art. 41 ust. 1 i 1a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).