Ograniczenia zarobków dotyczą pobierających renty i wcześniejsze świadczenia

Przepisy nie wprowadzają ograniczeń dotyczących podstawy wykonywania pracy przez emerytów i rencistów. Mogą oni pracować na podstawie umowy o pracę, umowy-zlecenia, umowy o dzieło. Dodatkowo ci, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny, a więc 60 (kobiety) i 65 lat (mężczyźni), nie muszą zwracać uwagi na to, ile dorobią, bo niezależnie od zarobków ZUS nie zmniejszy im świadczenia. Limity przewidziane są dla młodszych świadczeniobiorców.

 

Ważne Emeryci lub renciści, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny, a więc 60 (kobiety) i 65 lat (mężczyźni), mogą dorabiać bez ograniczeń.

Trzeba zawiadomić

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) nakłada na emerytów i rencistów oraz płatników składek obowiązek zawiadomienia organu rentowego o podjęciu dodatkowej pracy zarobkowej i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu. Osoby po raz pierwszy ubiegające się o emeryturę lub rentę informację taką umieszczają we wniosku o świadczenie. Natomiast osoby podejmujące dodatkową pracę zarobkową, a już uprawnione do świadczeń zobowiązane są do przesłania oddziałowi ZUS stosownej informacji. Można tego dokonać na formularzu ZUS EROP lub też w inny sposób. Istotne jest, aby z zawiadomienia tego wynikało, od kiedy została podjęta dodatkowa praca zarobkowa i jaka jest wysokość przychodu. Nie można przy tym zapomnieć o kwotach wypłaconych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego. Są to także przychody, z których należy rozliczyć się z ZUS.

Przekazanie zawiadomienia ma bardzo istotne znaczenie dla późniejszego rozliczenia świadczenia. Jeśli okaże się, że przychód przekroczył dopuszczalne limity, to brak zawiadomienia umożliwia ZUS dochodzenie zwrotu nienależnych świadczeń za okres trzech lat kalendarzowych poprzedzających rok, w którym zostanie wydana decyzja o rozliczeniu emerytury lub renty. Zaś złożenie tego dokumentu powoduje, że w razie przekroczenia ZUS będzie mógł żądać zwrotu świadczeń tylko za jeden rok. Trzeba podkreślić, że takiego skutku nie będzie miało zawiadomienie złożone do ZUS przez płatnika składek. Obowiązek powiadomienia ZUS o przychodzie nie dotyczy oczywiście emerytów, którzy w całym poprzednim roku mogli dorabiać bez ograniczeń ze względu na ukończenie powszechnego wieku emerytalnego (60 i 65 lat).

 

Ważne Zawiadomienie ZUS o podjęciu pracy i osiąganych zarobkach ogranicza możliwość dochodzenia zwrotu nienależnych świadczeń wyłącznie do jednego roku kalendarzowego poprzedzającego rok wydania decyzji o rozliczeniu świadczenia.

Ile można dorobić

Zmniejszenie świadczeń jest uzależnione od wysokości osiąganego przychodu. Jeśli nie przekracza on 70 proc. kwoty przeciętnego wynagrodzenia, nie ma żadnego wpływu na wypłaty z ZUS. Jeśli jednak przekroczy ten limit, ale nie będzie wyższy niż 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia, emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna dla jednej osoby ulegną zmniejszeniu o kwotę przekroczenia – nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia (ustalaną przy kolejnych waloryzacjach). Od 1 marca 2018 r. ZUS może zmniejszyć świadczenia o:

• 582,38 zł – emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
• 436,82 zł – renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy,
• 495,06 zł – renta rodzinna dla jednej osoby.

Nie wszyscy z ograniczeniem

Jak wspomniałam wcześniej, limity przychodu przewidziane są tylko dla osób, które nie ukończyły powszechnego wieku emerytalnego. ZUS może zawiesić lub zmniejszyć nie tylko emeryturę, ale także inne świadczenia emerytalno-rentowe.

Od tej zasady istnieją wyjątki. Nie zmniejsza ani nie zawiesza się następujących świadczeń:

• rent inwalidy wojennego i rent rodzinnych po tym inwalidzie,
• rent inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy powstała w związku ze służbą wojskową i rent rodzinnych po tym inwalidzie.

Nie wszystkie świadczenia wypłacane przez ZUS podlegają zawieszalności za cały okres ich pobierania. Niezależnie od wysokości przychodu osiąganego przez osoby uprawnione do ich pobierania, zawieszeniu ani zmniejszeniu nie podlegają świadczenia:

• emerytów, którzy powszechny wiek emerytalny ukończyli przed podjęciem pracy zarobkowej lub przed przejściem na emeryturę;
• osób uprawnionych do renty: inwalidy wojennego, z tytułu pobytu w obozie i w miejscach odosobnienia oraz rent rodzinnych po tych inwalidach;
• osób uprawnionych do renty inwalidy wojskowego w związku ze służbą wojskową i renty rodzinnej po żołnierzu, którego śmierć pozostaje w związku ze służbą wojskową;
• osób, które osiągały przychód z tytułu pracy niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (np. samoistna, a więc niewykonywana na rzecz pracodawcy, umowa o dzieło), ponieważ przychody z takiej pracy pozostają bez wpływu na wysokość należnych świadczeń;
• osób, które zgłosiły wniosek o zawieszenie świadczenia i przez cały rok kalendarzowy emerytura lub renta nie była im wypłacana, a więc skorzystały z możliwości zawieszenia świadczenia, bez wskazywania przyczyny złożenia takiego wniosku;
• osób, które mają ustalone prawo do emerytury i przez cały rozliczany rok kalendarzowy kontynuowały zatrudnienie w ramach tego samego stosunku pracy i na rzecz tego samego pracodawcy, u którego pracowali przed przejściem na emeryturę.

Natomiast częściowej zawieszalności podlegają świadczenia:

• emerytów, którzy powszechny wiek emerytalny ukończyli w ciągu roku kalendarzowego;
• osób, które zgłosiły wniosek o zawieszenie świadczenia i przez część roku emerytura lub renta nie była im wypłacana, a więc skorzystały z możliwości zawieszenia świadczenia, bez wskazywania przyczyny złożenia takiego wniosku;
• osób, które mają ustalone prawo do emerytury i przez część roku kontynuowały zatrudnienie w ramach tego samego stosunku pracy i na rzecz tego samego pracodawcy, u którego pracowali przed przejściem na emeryturę.

Jakie są limity dla świadczeniobiorców ©℗

I. Miesięczne granice przychodu…

• …powodujące zmniejszenie świadczenia

od 1 marca 2017 r. 2953,30 zł

od 1 czerwca 2017 r. 3047,50 zł

od 1 września 2017 r. 2954,50 zł

od 1 grudnia 2017 r. 2979,00 zł

od 1 marca 2018 r. 3161,70 zł

• …powodujące zawieszenie świadczeń

od 1 marca 2017 r. 5484,60 zł

od 1 czerwca 2017 r. 5659,70 zł

od 1 września 2017 r. 5486,90 zł

od 1 grudnia 2017 r. 5532,30 zł

od 1 marca 2018 r. 5871,70 zł

II. Roczne granice przychodu

• 35 522,10 zł – 70 proc. przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w 2017 r.,

• 65 969,10 zł – 130 proc. przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w 2017 r.

Jakie świadczenie ZUS może zmniejszyć lub zawiesić ©℗

• Emeryturę przysługującą osobie, która nie ukończyła powszechnego wieku emerytalnego;

• Rentę z tytułu niezdolności do pracy;

• Rentę rodzinną, do której uprawniona jest jedna osoba;

• Część renty rodzinnej, do której uprawniona jest osoba osiągająca przychód;

• Rentę inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy nie pozostaje w związku ze służbą wojskową;

• Renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, zaistniałym przed 1 stycznia 2003 r., wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową.

Świadczenia w zbiegu

W razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty:

• inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową;
• z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w więzieniach i obozach karnego zesłania (łagrach) w ZSRR, więzieniach polskich w latach 1944–1956 za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość lub w związku z pobytem na deportacji w ZSRR;
• z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, zaistniałym przed 1 stycznia 2003 r. wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową

– obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość pobierania jednego świadczenia w pełnej wysokości, powiększonego o połowę drugiego.

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1773 ze zm.; dalej: ustawa wypadkowa) wyklucza możliwość wypłacania świadczeń w zbiegu w przypadku, gdy osoba uprawniona do emerytury i renty wypadkowej osiąga przychód w rozumieniu przepisów o zawieszalności – niezależnie od wysokości tego przychodu. Uprawnionemu przysługuje wówczas prawo do pobierania tylko jednego, wybranego świadczenia. Świadczenie to w zależności od tego, w jakiej wysokości osiągany jest przychód, zostanie zawieszone lub zmniejszone. [przykład 1]

Przykład 1

Emeryt wybiera

W listopadzie 2017 r. ZUS przyznał panu Janowi (ur. w 1953 r.), uprawnionemu od 2013 r. do emerytury w wieku obniżonym z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Mężczyzna podjął zatrudnienie 15 września 2014 r., a więc już po przyznaniu emerytury na podstawie przepisu przejściowego. Zgodnie z wyborem dokonanym przez zainteresowanego ZUS wypłacałby rentę z tytułu wypadku przy pracy w pełnej wysokości i połowę emerytury. Jednak osiąganie przychodu powoduje, że w miejsce renty w pełnej wysokości i połowy emerytury mężczyźnie przysługuje wyłącznie jedno, wybrane świadczenie. Osiąganie przychodu w jakiejkolwiek wysokości, a więc także i takiej, która nie powoduje zmniejszenia wysokości emerytury czy renty, wyklucza pobieranie świadczeń w zbiegu.

Przykład 2

Liczy się łączna kwota

Pani Ewa, która ma 57 lat, od 2016 r., uprawniona jest do wcześniejszej emerytury. W czerwcu 2017 r. kobieta podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem wynoszącym 2200 zł miesięcznie. W 2017 r. przez sześć miesięcy wykonywała również pracę na podstawie umowy-zlecenia. Umowę tę zawarła z innym podmiotem niż pracodawca, a z tytułu jej wykonywania nie była objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznym, nie opłacała też składek dobrowolnie. Jednak przy rozliczeniu emerytury uwzględnieniu podlega zarówno wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wykonywanego w ramach umowy o pracę, jak i uzyskane z tytułu wykonania umowy-zlecenia. Pani Ewa miała obowiązek powiadomić ZUS o wysokości przychodu uzyskanego zarówno z tytułu umowy o pracę, jak i umowy-zlecenia, mimo że z tytułu wykonywania umowy-zlecenia nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. ©℗

W przypadku rozliczenia rocznego prawo do zbiegu świadczeń nie przysługuje w całym rozliczanym roku. W takim bowiem przypadku przychód uzyskany w trzech czy dziesięciu miesiącach rozkłada się na cały rok.

Osoba uprawniona do renty inwalidy wojennego lub wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową może pobierać pełną emeryturę i połowę renty lub pełną rentę i połowę emerytury. Rozliczeniu pod kątem konieczności zawieszenia podlega wyłącznie emerytura, natomiast renta, niezależnie od wysokości osiąganego przychodu, przysługuje w pełnej wysokości.

Jeżeli emerytura pobierana jest w połowie wysokości, a uprawniony osiąga przychód w wysokości skutkującej zmniejszeniem świadczenia, emerytura podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia przychodu, nie wyższą jednak niż o 50 proc. kwoty maksymalnego zmniejszenia.

Nie każdy przychód

Na zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości wpływa przychód osiągany z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Za działalność podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności.

Jest to w szczególności:

• praca wykonywana w ramach stosunku pracy;
• praca nakładcza;
• praca wykonywana na podstawie umowy-zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpraca przy wykonywaniu jednej z tych umów;
• praca wykonywana w ramach umowy o świadczenie usług (innej niż umowa-zlecenie lub agencyjna), do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpraca przy wykonywaniu tej umowy;
• praca wykonywana w charakterze członka rady nadzorczej;
• praca wykonywana na podstawie:

– umowy-zlecenia,

– umowy agencyjnej,

– innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu,

– umowy o dzieło,

– jeżeli umowę taką emeryt lub rencista zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy;

• prowadzenie pozarolniczej działalności oraz współpraca przy jej wykonywaniu;
• praca wykonywana w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych;
• odpłatne świadczenie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
• pobieranie stypendium sportowego;
• sprawowanie mandatu posła oraz posła do Parlamentu Europejskiego oraz senatora.

Na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń wpływa także przychód uzyskany z tytułu pełnienia służby w służbach mundurowych (policja, straż pożarna itd.).

Trzeba zwrócić uwagę, że przychody osiągane przez uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych i studentów, którzy nie ukończyli 26. roku życia, z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług pozostają bez wpływu na zawieszenie lub zmniejszanie renty. Osoby te nie podlegają bowiem obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania takiej umowy, a więc przychód z niej nie jest brany pod uwagę.

Zasady dotyczące zawieszania świadczeń stosuje się także do osób wyłączonych z ubezpieczenia społecznego w związku z posiadaniem ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz osób wykonujących działalność niepodlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z uwagi na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu.

Dla ustalenia tego, czy osiągany przychód wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie należnego świadczenia, nie ma znaczenia, czy emeryt lub rencista opłaca składki na ubezpieczenia społeczne, czy też jest zwolniony z tego obowiązku z powodu posiadania prawa do świadczenia lub podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z innego tytułu. Pod uwagę brana jest bowiem łączna kwoty przychodu. [przykład 2]

Trzeba pamiętać, że płatnik składek musi wystawić zaświadczenie o łącznej kwocie uzyskanego przychodu, jeśli w ramach umowy-zlecenia zatrudnia emeryta lub rencistę będącego jednocześnie jego pracownikiem.

Bez wpływu na świadczenie

Przychód osiągany przez emeryta lub rencistę z tytułu wykonywania określonej dodatkowej pracy przyjmowany jest w wysokości stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. [przykład 3]

Przykład 3

Jubileuszówka niewliczana

Pan Łukasz jest uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 2017 r. i przez cały czas osiąga przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W marcu 2018 r. otrzymał bardzo wysoką nagrodę jubileuszową. Nagroda pozostaje bez wpływu na ustalanie przychodu za rok 2018 r., ponieważ nie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Przykład 4

Dodatkowe zlecenie

Pani Emilia jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Była zatrudniona od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. na umowę o pracę za wynagrodzeniem wynoszącym 2500 zł miesięcznie. Dodatkowo 1 lutego 2018 r. zawarła ze zleceniodawcą niebędącym jej pracodawcą umowę-zlecenie, którą wykonywała od 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r. Z tytułu tej umowy uzyskała przychód w wysokości 7000 zł. Pani Emilia nie była objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy-zlecenia. Dla ustalenia wysokości przychodu za rok 2018 r. zostanie przyjęty przychód w łącznej wysokości 17 000 zł (4 x 2500 zł oraz 7000 zł). Przychód z tytułu wykonywania umowy-zlecenia uwzględniono w wysokości, w jakiej zostałby przyjęty do ustalenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Przykład 5

Realny przychód nie ma znaczenia

Pani Natalia od 10 lat jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pracuje na 3/4 etatu za wynagrodzeniem 2800 zł miesięcznie i prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Z uwagi na to, że podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, nie podlega tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia tej działalności; nie opłaca także dobrowolnie składek na ubezpieczenia społeczne. W 2017 r. z tytułu tej działalności zarobiła 14 500 zł. Przychodu tego nie należy utożsamiać z przychodem, jaki rencistka musi wykazać ZUS. Rozliczając się z ZUS, kobieta musi wskazać przychód w wysokości, jaka w 2017 r. stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Pani Natalia zobowiązana była powiadomić ZUS o wysokości przychodów z obu tytułów. Tak też musi uczynić w roku 2019 za rok 2018. ©℗

W przypadku gdy świadczeniobiorca nie jest zobowiązany do opłacania składek, przychód przyjmuje się w takiej wysokości, w jakiej zostałby ustalony w celu opłacania składek, gdyby osoba uprawniona obowiązkowo podlegała ubezpieczeniom społecznym. [przykład 4]

Na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń wypłacanych przez ZUS wpływa również przychód osiągany z tytułu służby policji lub wojsku, a także, w pewnym zakresie, wynagrodzenie lub uposażenie w stanie spoczynku pobierane przez sędziego lub prokuratora.

Prowadzenie działalności

Za przychód osiągany przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność uważa się przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu ustawy z 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.; dalej: ustawa systemowa). Osoba, która prowadzi taką działalność i nie płaci składek na ubezpieczenia społeczne z powodu niepodlegania im, obowiązkowo informuje ZUS o przychodzie w takiej wysokości, w jakiej – dla danego okresu – ustalona została w myśl ustawy systemowej minimalna podstawa wymiaru tych składek. Natomiast osoba, która dobrowolnie opłaca składki, jako przychód wskazuje wysokość podstawy wymiaru rzeczywiście przyjętej do ich obliczenia. Nie należy utożsamiać przychodu przyjmowanego do rozliczenia emerytury i renty z przychodem stanowiącym podstawę do ustalenia podatku dochodowego. Zasada ta dotyczy także podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. [przykład 5]

W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ustalana jest w dwóch wysokościach. Pierwsza to zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Druga to zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia w danym roku, przy czym taka podstawa wymiaru obowiązuje przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące kalendarzowe od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej i ma zastosowanie do określonej grupy osób (art. 18a ustawy systemowej).

Osoby, które wykonują kilka rodzajów działalności gospodarczej (np. prowadzą sklep i hurtownię), podlegają ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu wykonywania jednej z działalności. Informują więc ZUS o przychodzie osiągniętym z jednego tytułu. Z tego powodu nie podlega też sumowaniu przychód uzyskany przez emeryta lub rencistę prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, który jest jednocześnie wspólnikiem w spółce np. partnerskiej lub komandytowej. W takim bowiem przypadku mimo że wykonywane są dwa rodzaje pozarolniczej działalności tytuł ubezpieczenia jest jeden.

Przy ustalaniu, czy przychód wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń, obowiązuje generalna zasada, zgodnie z którą przychód uważa się za osiągnięty w miesiącu (roku), w którym został wypłacony lub przedstawiony do wypłaty. Na zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń wpływa także przychód osiągnięty za granicą. [przykład 6]

Przykład 6

Ważny miesiąc wypłaty

Pani Franciszka od 2010 r. jest uprawniona do renty rodzinnej dla jednej osoby. W lipcu 2017 r. podjęła zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy i osiąga przychód w wysokości powodującej zmniejszenie wysokości renty. W grudniu 2017 r. pracodawca zawarł z nią umowę-zlecenie, ale należność z tytułu jej wykonania wypłacił w styczniu 2018 r. Przychód uzyskany z tytułu wykonania tej umowy stanowi przychód ze stycznia 2018 r.

Przykład 7

Przychód przed przyznaniem renty

Pani Sabinie przyznano rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2018 r. Pani Sabina kontynuuje zatrudnienie w dotychczasowym miejscu pracy. W marcu 2018 r. wypłacono jej trzynastkę za 2017 r. Przychód ten nie podlega wliczeniu do przychodu osiągniętego w 2018 r. i rozliczeniu, ponieważ został uzyskany za pracę świadczoną w okresie przypadającym przed przyznaniem renty.

Przykład 8

Tylko wypłacone

Panu Jackowi przyznano okresową rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 30 listopada 2017 r. i z tym dniem ustało prawo do świadczenia. W wyniku badania lekarskiego mężczyzna został uznany za zdolnego do pracy. Przez cały 2017 r. był zatrudniony. W grudniu 2017 r. wypłacono mu nagrodę z zysku za III kwartał 2017 r.

Kwota tej nagrody nie została uwzględniona przy rozliczaniu przychodu, mimo że przysługuje za okres (III kwartał 2017 r.), w którym istniało prawo do świadczenia. Rozliczeniu podlegają wyłącznie przychody uzyskane (wypłacone lub przedstawione do wypłaty) od 1 stycznia do 30 listopada 2017 r. ©℗

Ważne Przychód uważa się za osiągnięty w miesiącu (roku), w którym został wypłacony lub przedstawiony do wypłaty.

Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Do obliczeń nie uwzględnia się przychodu uzyskanego z tytułu pracy wykonywanej przed ustaleniem prawa do emerytury lub renty, niezależnie od tego, kiedy został on uzyskany. [przykłady 7 i 8]

Zarobki za granicą

W przypadku gdy emeryt lub rencista osiąga przychód z tytułu zatrudnienia za granicą w państwie, z którym Polskę łączy umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń społecznych (tzw. państwie umownym, tj. w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Islandii, Norwegii, Liechtensteinie, Szwajcarii, USA, Kanadzie, Australii, Korei Płd., Macedonii, Chorwacji, Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie) – przy rozliczaniu emerytury lub renty przychód ten przyjmuje się w wysokości faktycznie osiągniętej, udokumentowanej zaświadczeniem pracodawcy lub innego podmiotu właściwego w myśl ustawodawstwa państwa, w którym osiągany jest ten przychód. Jeżeli świadczeniobiorca przedłoży jedynie oświadczenie o wysokości uzyskanego przychodu, ZUS zobowiązuje go do niezwłocznego nadesłania wymaganego zaświadczenia, a także wskazania pracodawcy, u którego był zatrudniony za granicą, oraz okresu, w jakim była wykonywana ta praca. Jeśli świadczeniobiorca nie przekaże do ZUS tego dokumentu we wskazanym terminie, organ rozlicza emeryturę lub rentę na podstawie przedłożonego oświadczenia, z tym jednak zastrzeżeniem, że przeprowadza postępowanie zmierzające do uzyskania zaświadczenia potwierdzającego wysokość przychodu. Rozliczenie świadczenia na podstawie oświadczenia emeryta lub rencisty podlega weryfikacji po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego wysokość przychodu, a w przypadku gdy rozliczenie dokonane w oparciu o to zaświadczenie różni się od poprzedniego rozliczenia, ZUS dokonuje ponownego rozliczenia, opierając się na danych wynikających z dokumentów.

Osoby, które wykonują w państwie umownym działalność inną niż zatrudnienie w ramach stosunku pracy wymienioną w art. 104 ust. 1 ustawy emerytalnej, dla potwierdzenia wysokości przychodu przedkładają oświadczenie o wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne, od której opłacają lub opłacałyby (w przypadku niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia) składkę w myśl ustawodawstwa tego państwa.

Przy ustalaniu równowartości w złotych polskich (PLN) przychodu uzyskanego w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii, Szwajcarii – zastosowanie ma kurs przeliczenia walut publikowany przez Europejski Bank Centralny. Za przychód osiągany przez emeryta lub rencistę, który jest zatrudniony za granicą u zagranicznego pracodawcy w państwie niezwiązanym z Polską umową, uważa się przychód zadeklarowany w formie oświadczenia przez tę osobę, nie niższy niż kwota najniższego wynagrodzenia. W przypadku świadczeniobiorcy, który za granicą w państwie nieobjętym umową prowadzi pozarolniczą działalność, za przychód ten uważa się zadeklarowaną kwotę, nie niższą niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego lub 30 proc. najniższego wynagrodzenia.

Jeżeli dla świadczeniobiorcy korzystniejsze jest rozliczenie roczne, przychód uzyskany w rozliczanym roku ustala się jako sumę przychodów uzyskanych w poszczególnych miesiącach tego roku po ich odpowiednim przeliczeniu.

 

Ważne Przychody uzyskane z innego tytułu niż zatrudnienie, służba lub inna praca zarobkowa albo pozarolnicza działalność nie mają wpływu na zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń.

Jak ZUS rozlicza świadczenia

Jeżeli z zawiadomienia o wysokości przychodu, jaki zamierza osiągać emeryt lub rencista wynika, że przychód ten będzie osiągany w wysokości nieprzekraczającej 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS wypłaca świadczenie w pełnej przysługującej wysokości. Jeśli jednak przychód przekroczy ten limit, ale nie jest wyższy niż 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS wydaje decyzję o zmniejszeniu wysokości świadczenia.

Emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną, do której uprawniona jest jedna osoba, zmniejsza się o kwotę przekroczenia przychodu, tj. kwotę stanowiącą różnicę między osiąganym przychodem a progiem zarobkowym określonym wskaźnikiem 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Natomiast rentę rodzinną, do której uprawnione są co najmniej dwie osoby, zmniejsza się proporcjonalnie do liczby uprawnionych osób. Zmniejszenie świadczenia nie może przekraczać maksymalnej kwoty zmniejszenia.

W przypadku gdy jedna (lub kilka) z osób uprawnionych do renty rodzinnej osiąga przychód w wysokości powodującej zmniejszenie świadczenia, zmniejszeniu podlega przysługująca jej część renty. Kwotę tego zmniejszenia stanowi różnica między przychodem uzyskanym a dopuszczalnym. Nie może być jednak wyższa niż kwota maksymalnego zmniejszenia, ustalona proporcjonalnie do liczby uprawnionych osób. [przykład 9]

Przykład 9

Tylko część renty rodzinnej

Pani Renta jest uprawniona do renty rodzinnej wraz z dwoma synami: 15-letnim i 20-letnim, studiującym w trybie stacjonarnym. Łączna wysokość renty rodzinnej wynosi 2100 zł, a więc na każdego uprawnionego przypada część renty w wysokości 700 zł. Od 5 maja 2018 r. wdowa jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i osiąga przychód w wysokości 3900 zł, a więc w kwocie powodującej zmniejszenie świadczenia.

W decyzji o zmniejszeniu renty rodzinnej ZUS stwierdza, że zmniejszeniu podlega część renty przysługująca wdowie. Wynosi ono 1/3 maksymalnego zmniejszenia przewidzianego dla renty rodzinnej – od 1 marca 2018 r. jest to kwota 165,02 zł.

Przykład 10

Umowa o pracę rozwiązana

ZUS przyznał panu Piotrowi rentę rodzinną w grudniu 2017 r. Mężczyzna kontynuuje zatrudnienie i ZUS wypłacał mu ją w wysokości zmniejszonej o maksymalną kwotę zmniejszenia. W maju 2018 r. rencista powiadomił organ rentowy o rozwiązaniu 30 kwietnia 2018 r. stosunku pracy oraz o tym, że nie osiąga już przychodu z tytułu dodatkowej pracy zarobkowej. W czerwcu 2018 r. ZUS wydał decyzję o podjęciu wypłaty świadczenia w pełnej wysokości od 1 maja 2018 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynęło kolejne zawiadomienie. W tym przypadku ZUS wypłacił wyrównanie, tj. zwrócił panu Piotrowi kwotę zmniejszenia za maj 2018 r. Ostateczne rozliczenie nastąpi po zakończeniu roku. ©℗

Zawieszenie prawa do emerytury lub renty następuje, gdy świadczeniobiorca złoży zawiadomienie o zamiarze osiągania przychodu w wysokości przekraczającej 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Świadczenie ustalone w wysokości wynikającej z zawiadomienia wypłacane jest do czasu, gdy emeryt lub rencista nie zmieni jego treści, a więc do czasu, gdy nastąpi zmiana wysokości osiąganego przychodu. W zależności od tego, jaką kwotę przychodu zainteresowany wskaże w nowym zawiadomieniu, emerytura lub renta będzie wypłacana w pełnej wysokości lub zostanie zawieszone prawo do świadczenia albo też zmieni się kwota zmniejszenia.

Jeśli w wyniku nowego zawiadomienia świadczenie zostanie zawieszone lub zwiększy się kwota zmniejszenia, zmiana wysokości wypłacanego świadczenia następuje od miesiąca, w którym została wydana ta decyzja. Jeśli nie jest to możliwe (np. decyzja została wydana po terminie, w którym ZUS przekazał emeryturę czy rentę za ten miesiąc) – zawieszenie lub zmniejszenie nastąpi w miesiącu następnym po wydaniu decyzji w tej sprawie. Jeżeli świadczeniobiorca nadeśle oświadczenie o zmianie wysokości przychodu, z którego wynika, że aktualnie osiągany przychód powoduje wypłacanie świadczenia w wysokości wyższej niż dotychczas, świadczenie w nowej wysokości wypłaca się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynęło stosowne zawiadomienie. [przykład 10]

Rozliczenie roczne

Roczne rozliczenie świadczeń polega na porównaniu kwot przychodu uzyskanego przez emeryta lub rencistę w rozliczanym roku z kwotami granicznymi ustalonymi dla tego roku. Jeżeli łączna kwota przychodu nie przekroczyła niższej kwoty granicznej przychodu, ZUS stwierdza, że w danym roku świadczenie przysługiwało w pełnej wysokości. Jeśli przychód uzyskany przez świadczeniobiorcę przekroczył niższą kwotę graniczną, ale nie przekroczył wyższej, ZUS stwierdza, że świadczenie powinno być zmniejszone. Jeżeli w danym roku emeryt lub rencista uzyska przychód w wysokości przekraczającej wyższą kwotę graniczną, w decyzji rozliczającej świadczenie ZUS stwierdza, że w całym roku emerytura lub renta podlegała zawieszeniu. Istnieje jednak możliwość uniknięcia zawieszenia świadczenia w pełnej wysokości poprzez dokonanie dobrowolnej wpłaty do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o czym dalej.

Obowiązujące przepisy przewidują dwa sposoby rozliczenia świadczeń – rozliczenie roczne i miesięczne. O tym, jak ma być rozliczone świadczenie, decyduje w zasadzie wniosek świadczeniobiorcy. Jeżeli jednak z nadesłanej dokumentacji wynika możliwość zastosowania obu sposobów, ZUS zobowiązany jest do przeprowadzenia rozliczenia według wariantu korzystniejszego dla świadczeniobiorcy.

Aby nie pozbawić świadczeniobiorcy możliwości korzystniejszego rozliczenia świadczenia, wskazane jest wykazanie przez płatnika składek zarobków uzyskanych w kolejnych miesiącach rozliczanego roku. W decyzji o rocznym rozliczeniu zawarte jest pouczenie adresowane do osób, które nadesłały zaświadczenie o łącznej kwocie przychodu. W pouczeniu tym ZUS wskazuje, że świadczeniobiorca może do czasu uprawomocnienia się decyzji nadesłać zaświadczenie o przychodach osiąganych w kolejnych miesiącach rozliczanego roku. Jeśli to zrobi, ZUS rozliczy świadczenie również według wariantu miesięcznego, aby sprawdzić, który sposób jest korzystniejszy.

Rozliczenie miesięczne

Rozliczenie miesięczne polega na porównaniu kwot przychodu osiągniętego w poszczególnych miesiącach kalendarzowych roku z obowiązującymi w tych miesiącach dopuszczalnymi kwotami przychodu, aby sprawdzić, czy w danym miesiącu świadczenie przysługiwało w pełnej wysokości, podlegało zmniejszeniu lub zawieszeniu. Ostateczne rozliczenie jest bilansem za poszczególne miesiące roku. Przy rozliczaniu miesięcznym stosuje się wszystkie zasady stosowane przy rozliczaniu rocznym dotyczące ustalania przychodu, ustalania kwot granicznych oraz dobrowolnej wpłaty na FUS. Jeżeli przychód osiągnięty przez emeryta lub rencistę w poszczególnych miesiącach danego roku nie przekroczył dopuszczalnej kwoty przychodu obowiązującej w tych miesiącach, po rozliczeniu świadczenia ZUS ustala, że w miesiącach tych emerytura lub renta przysługiwała w pełnej wysokości. Osiąganie w poszczególnych miesiącach danego roku przychodu w wysokości przekraczającej 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia – nie wyższej jednak niż 130 proc. – powoduje zmniejszenie świadczenia w każdym z miesięcy, w których uzyskiwany był ten przychód. W tych miesiącach, w których przychód uzyskany przez świadczeniobiorcę przekroczył 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, emerytura lub renta podlega zawieszeniu. Przy rozliczaniu miesięcznym przychodów, podobnie jak ma to miejsce przy rozliczaniu rocznym, możliwa jest dobrowolna wpłaty na FUS kwoty, o jaką przekroczono 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia, pomniejszoną o zaliczkę na podatek dochodowy. Wpłatę tę ustala się osobno dla każdego miesiąca.

ZUS przed wydaniem decyzji ostatecznie rozliczającej przychód wysyła do emeryta lub rencisty zawiadomienie na druku ZUS Rw-81, w którym proponuje dokonanie takiej wpłaty. W zawiadomieniu organ wskazuje nie tylko jej wysokość, ale także skutki jej dokonania, sposób rozliczenia emerytury lub renty oraz termin. Zawiadomienie to nie ma charakteru decyzji, nie przysługuje więc od niego odwołanie.

Ważne Jeżeli świadczeniobiorca wpłaci na FUS kwotę przekroczenia przychodu pomniejszoną o zaliczkę pobraną na podatek dochodowy, ZUS uzna, że przychód przekroczył niższą kwotę graniczną, a zatem świadczenie nie podlega zawieszeniu, lecz jedynie zmniejszeniu.

Kto nie musi się rozliczać

Artykuł 103 ust. 2 ustawy emerytalnej wyłącza stosowanie przepisów dotyczących zawieszania i zmniejszania świadczeń w związku z osiąganiem przychodów do tych emerytów, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny. Świadczenia przysługują im w pełnej wysokości – niezależnie od tego, czy uzyskiwany przychód przekracza dopuszczalne kwoty. Świadczenie przysługuje im w pełnej wysokości od miesiąca, w którym został ukończony ten wiek.

Wyjątek od tej zasady dotyczy tych emerytów, którzy kontynuują zatrudnienie w ramach tego samego stosunku pracy co przed przejściem na emeryturę. [przykład 11]

Przykład 11

Zatrudnienie kontynuowane

Pani Aneta jest uprawniona do renty rodzinnej od 2007 r. W 2012 r. zgłosiła wniosek o emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych. ZUS przyznał jej to świadczenie, jednak emerytura okazała się niższa niż renta, a więc wypłata emerytury została zawieszona. Pani Aneta nadal pobiera rentę rodzinną w zmniejszonej wysokości na skutek oświadczenia złożonego przez zainteresowaną.

W październiku 2017 r. kobieta ukończyła 60 lat. Począwszy od tego miesiąca, renta była wypłacana w pełnej wysokości. W lutym 2018 r. do ZUS wpłynęło zaświadczenie pracodawcy, z którego wynika, że pani Aneta w 2017 r. uzyskała przychód w wysokości 68 723 zł. Taka wysokość przychodu uzasadnia zawieszenie renty za cały rok. Z uwagi na to, że pani Aneta jest jednocześnie uprawniona do emerytury, a w październiku 2017 r. ukończyła 60 lat, ZUS zwrócił się do płatnika składek o wskazanie przychodu, jaki został uzyskany od stycznia do września 2017 r. Z zaświadczenia pracodawcy wynika, że przychód uzyskany w tym okresie wyniósł 47 200 zł, a zatem nie przekroczył wyższej kwoty granicznej ustalonej dla okresu styczeń – wrzesień, tj. 49 463 zł. Oznacza to zatem, że w całym rozliczanym okresie (od stycznia do września 2017 r.) renta podlegała zmniejszeniu, a nie zawieszeniu. W tym więc przypadku świadczenia za okres od stycznia do września były wypłacone w prawidłowej wysokości, a ZUS uzna, że świadczenie jest rozliczone. ©℗

W praktyce zdarzają się jednak indywidualne przypadki, w których korzystniejsze jest rozliczenie świadczenia na zasadach ogólnych, a więc z uwzględnieniem przychodu, który został uzyskany po ukończeniu przez emeryta powszechnego wieku emerytalnego. Mają one miejsce głównie wówczas, gdy zarobkowanie ustało przed zakończeniem roku kalendarzowego. W takim przypadku na wniosek zainteresowanego rozliczenie świadczenia może nastąpić na zasadach ogólnych, a więc z uwzględnieniem przychodów uzyskanych w całym rozliczanym roku kalendarzowym. Informacja o możliwości takiego rozliczenia zawarta jest w decyzji rozliczającej świadczenie. W celu jego dokonania konieczne jest przedłożenie nowego wykazu zarobków przed uprawomocnieniem się decyzji rozliczającej.

Świadczenie i zasiłek przedemerytalny

Także osoba pobierająca świadczenie lub zasiłek przedemerytalny zobowiązana jest niezwłocznie zawiadomić ZUS o osiąganiu przychodu oraz o jego wysokości. Wskazanie wysokości przychodu jest konieczne, bo w zależności od jego wysokości ZUS będzie wypłacał świadczenie (zasiłek) przedemerytalne w pełnej wysokości, zmniejszy go lub też zawiesi do niego prawo. Obowiązek zawiadomienia ZUS o zatrudnieniu lub zawarciu umowy, z tytułu której jej wykonawca objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, spoczywa odpowiednio na pracodawcy i zleceniodawcy, a w przypadku osoby pełniącej służbę – na właściwej jednostce organizacyjnej.

Prawo do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego ulega zawieszeniu w przypadku, gdy przychód osiągany przez osobę uprawnioną do tego świadczenia przekracza graniczną kwotę przychodu, stanowiącą 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przy ustalaniu tej kwoty stosuje się zaokrąglenie do pełnych 10 gr w górę. Świadczenie (zasiłek) przedemerytalne podlega odpowiedniemu zmniejszeniu w przypadku, gdy przychód uzyskany przez osobę uprawnioną przekroczył dopuszczalną kwotę przychodu. Dla świadczeń i zasiłków przedemerytalnych dla roku rozliczeniowego 2018/2019 dopuszczalna miesięczna kwota przychodu wynosi 1067,90 zł, zaś graniczna miesięczna kwota przychodu wynosi 2990,10 zł. Wysokość rocznych kwot przychodu to odpowiednio 35 881,20 zł oraz 12 814,80 zł.

Świadczenia i zasiłki przedemerytalne podlegają rozliczeniu rocznemu lub miesięcznemu, w zależności od tego, co jest dla uprawnionego korzystniejsze. ZUS zobowiązany jest do wyboru korzystniejszego wariantu.

Roczne rozliczenie stanowi bilans tego, w jakiej wysokości świadczenie lub zasiłek przedemerytalny były wypłacane w trakcie roku rozliczeniowego, a w jakiej przysługiwało z uwagi na osiąganie przychodu. W przypadku gdy przychód uzyskany przez osobę uprawnioną do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego przekroczył roczną kwotę graniczną, ZUS ustali, że świadczenie lub zasiłek w całym rozliczanym okresie podlegał zawieszeniu. Gdy została przekroczona roczna dopuszczalna kwota przychodu, ZUS stwierdzi, że w całym roku świadczenie (zasiłek) przedemerytalne podlega odpowiedniemu zmniejszeniu. Rozliczenie miesięczne polega na porównaniu kwoty przychodu uzyskanej w danym miesiącu do granicznej lub dopuszczalnej kwoty przychodu w celu ustalenia, czy w danym miesiącu świadczenie podlegało zawieszeniu, zmniejszeniu, czy przysługiwało w pełnej wysokości. Bilans rozliczeń dokonanych dla każdego miesiąca decyduje o ostatecznym rozliczeniu świadczeń.

Renta socjalna

Osoba pobierająca rentę socjalną lub jej przedstawiciel ustawowy (opiekun prawny lub kurator) są obowiązani niezwłocznie zawiadomić ZUS o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do tej renty. Następuje to w formie pisemnego oświadczenia, a jeśli od osiąganego przychodu odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne, uprawniony zobowiązany jest do przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez płatnika składek.

Prawo do renty socjalnej podlega zawieszeniu za miesiąc, w którym osoba uprawniona osiągnęła przychód w łącznej kwocie przekraczającej 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia:

• od 1 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. – 3047,50 zł,
• od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. – 2954,50 zł,
• od 1 grudnia 2017 r. do 28 lutego 2018 r. – 2979,00 zł,
• od 1 marca 2018 r. do 31 maja 2018 r. – 3161,70 zł.

Ulega ono zawieszeniu w przypadku osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, tj. z tytułu:

• pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy;
• pracy nakładczej;
• pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpracy przy wykonywaniu jednej z tych umów;
• z tytułu pracy wykonywanej w charakterze członka rady nadzorczej;
• wykonywania pracy w ramach umowy o świadczenie usług (innej niż umowa-zlecenie lub agencyjna), do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz współpracy przy wykonywaniu tej umowy;
• wykonywania pracy na podstawie:

– umowy-zlecenia,

– umowy agencyjnej,

– innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu,

– umowy o dzieło,

– jeżeli umowę taką uprawniony do renty socjalnej zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy;

• prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu;
• wykonywania pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych;
• odpłatnego świadczenia pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (o ile przysługuje renta w wysokości 50 proc. renty socjalnej);
• pobierania stypendium sportowego.

Ważne Na zawieszenie renty socjalnej wpływają także przychody osiągane z tytułu wykonywania umowy-zlecenia przez uczniów szkół ponadpodstawowych i studentów, którzy nie ukończyli 26. roku życia, oraz honoraria z tytułu działalności artystycznej lub twórczej. Od przychodów tych nie jest wprawdzie odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne, jednak podlegają one opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Za przychód uważa się także kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego. Na zawieszenie prawa do renty socjalnej wpływa także przychód zaliczony do źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.). Renta socjalna ulega także zawieszeniu w przypadku osiągania przychodu z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. [przykład 12]

Przykład 12

Zasiłki też uwzględniane

Pan Tomasz przez kilka lat pobierał rentę socjalną. W 2016 r. rozpoczął pracę, z której wynagrodzenie przekraczało dopuszczalne kwoty przychodu. W grudniu uległ wypadkowi. Pracodawca wypłacił mu wynagrodzenie chorobowe, a potem przez wiele miesięcy zasiłek chorobowy przez cały okres zasiłkowy. Po jego wyczerpaniu w lipcu 2017 r. mężczyzna wrócił do pracy.

ZUS w 2017 r. rozliczył pobieraną rentę socjalną i w związku z przekroczeniem kwoty dopuszczalnego przychodu nakazał panu Tomaszowi zwrot pobranej renty. W 2017 r. przychód rencisty ze stosunku pracy był jednak o połowę niższy, bo przez pół roku pobierał zasiłek chorobowy. Przepisy nakazują jednak wliczenie do przychodu uwzględnianego do obliczenia także świadczeń z ubezpieczenia chorobowego oraz wynagrodzenie chorobowe. To spowodowało, że przychód pana Tomasza w 2017 r. znowu przekroczył limit i został zobowiązany do zwrotu renty socjalnej także i za ten rok. ©℗

Trzeba pamiętać, że ZUS może wystąpić do urzędu skarbowego o przekazanie informacji o wysokości przychodów objętych podatkiem dochodowym od osób fizycznych lub zryczałtowanym podatkiem dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne lub informacji o opodatkowaniu działalności na zasadzie karty podatkowej w celu dokonania weryfikacji oświadczenia złożonego przez osobę pobierającą rentę. Jeśli okaże się, że pobierający rentę osiągnął jednak wyższy przychód niż zadeklarowany, ZUS rozliczy rencistę zgodnie z informacjami uzyskanymi z urzędu skarbowego. W takiej sytuacji świadczeniobiorca może zostać obciążony obowiązkiem zwrotu renty za trzy lata, a nie jeden rok – jeśli przekroczył dopuszczalne przychody.

Warto także zwrócić uwagę na odmienną konstrukcję przepisów o zawieszaniu renty socjalnej w stosunku do innych świadczeń rentowych. Jest ona wypłacana ze środków budżetu państwa, zaś renty określone w ustawie emerytalnej – z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Renta socjalna jest więc świadczeniem wyjątkowym, niezależnym od opłacania składek. Być może więc dlatego ustawodawca ustalił ostrzejsze warunki dopuszczalności dorabiania podczas jej pobierania. Jak widać, po osiągnięciu przychodu przekraczającego 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia renty z ubezpieczenia społecznego są jedynie zmniejszane, a dopiero po przekroczeniu przychodu wynoszącego 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia renty są zawieszane. W przypadku renty socjalnej istnieje jedynie jeden próg (70 proc.), który powoduje zawieszenie wypłaty świadczenia. Skoro renta socjalna jest wypłacana z budżetu, nie ma więc możliwości dokonania dobrowolnej wpłaty na FUS, która, tak jak w przypadku świadczeń rentowych z ubezpieczenia społecznego, pozwoliłaby na uniknięcie konieczności zwrotu całej pobranej kwoty. ©℗