Wiek emerytalny nie wystarczy już do zwolnienia

Od stycznia tego roku nie można już zwalniać urzędników państwowych tylko dlatego, że ukończyli wiek uprawniający do zakończenia aktywności zawodowej. Wprowadzone zmiany są między innymi efektem podniesienia wieku emerytalnego, ten proces rozpoczął się 1 stycznia 2013 r. Co kwartał o miesiąc będzie zwiększany wymagany staż emerytalny uprawniający do otrzymania świadczenia emerytalnego.

Aby więc urzędnicy nie byli wcześniej wysyłani na emerytury niż pozostałe grupy zawodowe i nim osiągną wiek emerytalny na nowych zasadach, niezbędne stało się wprowadzenie zmian do ustaw pragmatycznych określających zasady zwalniania z pracy osób zatrudnionych w urzędach państwowych. Uchwalona 23 listopada 2012 r. ustawa o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544) wprowadziła zmienione regulacje do ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.).

Na tej podstawie został uchylony art. 13 ust. 1 pkt 5 tego aktu. To na jego podstawie do końca ubiegłego roku dyrektor generalny mógł rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, jeśli urzędnik mianowany ukończył 65 lat.

Tym samym ograniczono liczbę możliwości rozstania się z taką osobą (choć sądy, o ile urzędnik się odwołał, już wcześniej wskazywały, że wiek nie może być jedynym powodem rozwiązania umowy ze względu na dyskryminacyjny charakter takiego postępowania). To jednak nie oznacza, że zwolnienie urzędnika nie jest w ogóle możliwe i że urzędnik będzie mógł pracować tak długo, jak ma ochotę.

Ocena rzetelności i kwalifikacji

Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić za porozumieniem stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez urzędnika państwowego. W okresie wypowiedzenia urzędnik państwowy mianowany może być zwolniony z pełnienia obowiązków z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Jednostronne rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę może nastąpić za trzymiesięcznym wypowiedzeniem kończącym się ostatniego dnia miesiąca.

Obecnie zgodnie z art. 13 ust. 1 takie rozwiązanie jest możliwe w razie otrzymania ujemnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzonej ponowną ujemną oceną. Druga ocena nie może być dokonana wcześniej niż po upływie trzech miesięcy.

Warto bowiem wiedzieć, że urzędnik ma nie tylko prawa, ale i obowiązki. Jeśli się z nich nie wywiązuje, ocena jego pracy może być podstawą do rozstania z pracodawcą. Urzędnik państwowy jest obowiązany chronić interesy państwa oraz prawa i słuszne interesy obywateli.

Urzędnik państwowy ma obowiązek w szczególności:

wprzestrzegać konstytucji oraz innych przepisów prawa,

wstrzec autorytetu Polski oraz dążyć do pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa,

wracjonalnie gospodarować środkami publicznymi,

wrzetelnie i bezstronnie, sprawnie i terminowo wykonywać powierzone zadania,

wdochowywać tajemnicy związanej z wykonywaniem obowiązków.

Do obowiązków urzędnika należy także rozwijanie swojej wiedzy zawodowej oraz godne zachowanie nie tylko w pracy, ale także poza nią. Aby nie było żadnych wątpliwości, że wykonuje swoją pracę prawidłowo, uczciwie i nie ma z tego żadnych dodatkowych korzyści materialnych, ma obowiązek złożyć oświadczenie o swoim stanie majątkowym przy nawiązaniu stosunku pracy oraz na żądanie kierownika urzędu.

Zmiany w urzędzie, utrata uprawnień

Brak możliwości zwalniania urzędników mianowanych z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego może wymusić na przykład reorganizację urzędu. W takiej sytuacji rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia, jeśli okaże się, że nie jest możliwe przeniesienie go na inne stanowisko w tym samym urzędzie. Można także zwolnić pracownika w przypadku niezawinionej utraty uprawnień wymaganych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Możliwe jest także rozstanie w przypadku trwałej utraty zdolności fizycznej lub psychicznej do pracy na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia. Dzieje się tak wówczas, jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia urzędnika państwowego mianowanego na innym stanowisku, odpowiednim do jego stanu zdrowia i kwalifikacji zawodowych, albo gdy urzędnik państwowy mianowany odmawia przejścia do takiej pracy. Jednak ze stwierdzeniem, że ktoś po długiej chorobie zostanie uznany za niezdolnego do pracy, nie należy się spieszyć.

Wynika to z wyroku Sądu Najwyższego z 17 lipca 2009 roku (I PK 43/09). Zgodnie z nim, jeśli podwładny nie stawia się w pracy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, nie należy z nim zrywać współpracy bez wypowiedzenia. Trzeba się bowiem upewnić, czy nie wystąpił o świadczenie rehabilitacyjne.

Kiedy wypowiedzenie nie jest konieczne

Możliwe jest także zwolnienie mianowanego urzędnika państwowego z jego winy bez wypowiedzenia. Takie rozwiązanie można zastosować w przypadku:

wprawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu,

wprawomocnego ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z pracy w urzędzie,

wzawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Okazuje się również, że stosunek pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym ulega z mocy prawa rozwiązaniu bez wypowiedzenia w razie utraty obywatelstwa polskiego. Jest także możliwe w razie jego nieobecności w pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok. Zwolnienie bez wypowiedzenia nastąpi również wówczas, kiedy taka osoba musiała przebywać w odosobnieniu ze względu na chorobę zakaźną (bo zarażają innych).

Ważne

W okresie wypowiedzenia państwowy urzędnik mianowany może być zwolniony z pełnienia obowiązków, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia

Ważne

Możliwe jest także rozstanie się z urzędnikiem państwowym w przypadku trwałej utraty zdolności fizycznej lub psychicznej do pracy na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 2 ustawy z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544).