Uprawnienie do urlopu nabywają wyłącznie rodzice zastępczy tworzący rodziny niezawodowe

Kodeks pracy gwarantuje szczególne uprawnienia rodzicielskie nie tylko rodzicom biologicznym, lecz także tym pracownikom, którzy decydują się na wychowanie dziecka w ramach rodziny zastępczej.

Uprawnienie do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dotyczy tylko tych rodziców zastępczych, którzy pozostają w stosunku pracy, przy czym bez znaczenia pozostaje podstawa zatrudnienia, rodzaj umowy o pracę, wymiar czasu pracy czy staż zatrudnienia. Z omawianego zwolnienia nie mogą zatem skorzystać rodzice zastępczy, wykonujący pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, np. umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Nabycie prawa do urlopu jest także uzależnione od rodzaju rodziny zastępczej, dzielą się one bowiem na:

● rodziny spokrewnione z dzieckiem;

● rodziny niespokrewnione z dzieckiem;

● rodziny zawodowe niespokrewnione z dzieckiem (wielodzietne, specjalistyczne oraz rodziny zastępcze o charakterze pogotowia rodzinnego).

Uprawnienie do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego nabywają wyłącznie rodzice zastępczy tworzący rodziny niezawodowe, nie ma przy tym znaczenia, czy są oni czy też nie są spokrewnieni z przyjmowanym na wychowanie dzieckiem. Warunkiem nabycia prawa do tego zwolnienia jest nie tyle faktyczne przyjęcie dziecka na wychowanie, ile wydanie przez sąd rodzinny postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Jeżeli rodzic zastępczy spełnia powyższe warunki, powinien złożyć pracodawcy pisemny wniosek o udzielenie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, wykazując przy tym fakt umieszczenia dziecka w jego rodzinie zastępczej. W takiej sytuacji pracodawca jest związany wnioskiem pracownika, a zatem nie może odmówić udzielenia tego zwolnienia.

Wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego zależy w pierwszej kolejności od liczby przyjętych na wychowanie dzieci. Co do zasady, zwolnienie to przysługuje w wymiarze:

● 20 tygodni – w przypadku przyjęcia jednego dziecka;

● 31 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci;

● 33 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci;

● 35 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci;

● 37 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci.

Oprócz liczby przyjętych dzieci, na wymiar urlopu ma również wpływ ich wiek. Zwolnienie to przysługuje bowiem nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko siedmiu lat, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie dziesięciu lat. Im zatem starsze dziecko, tym urlop ten będzie ulegał stopniowej redukcji – w zależności od tego, ile tygodni brakuje do ukończenia przez dziecko siedmiu bądź dziesięciu lat.

Redukcja ta nie może doprowadzić jednak do całkowitej utraty urlopu, gdyż kodeks pracy gwarantuje jego minimalny wymiar na poziomie dziewięciu tygodni. Warto zaznaczyć, że prawa do omawianego urlopu nie nabędzie rodzic zastępczy, który przyjął na wychowanie dziecko w wieku powyżej siedmiu lat, a jeśli wobec dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – w wieku powyżej dziesięciu lat.

Kodeks pracy przyznaje prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownikowi, stąd ze zwolnienia tego może skorzystać zarówno pozostająca w stosunku pracy kobieta, jak i mężczyzna, rodzinę zastępczą mogą bowiem tworzyć zarówno małżonkowie, jak i osoby samotne. Zasadniczo urlop ten powinien być wykorzystany w całości, możliwy jest jednak podział tego zwolnienia. Mianowicie, jeżeli jeden z rodziców zastępczych wykorzystał już co najmniej 14 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, z pozostałej części tego zwolnienia może skorzystać drugi zatrudniony rodzic, oczywiście pod warunkiem, że również świadczy pracę na podstawie stosunku pracy.

Podział urlopu mogą wymusić także nieoczekiwane sytuacje życiowe. W razie śmierci rodzica zastępczego, który korzystał z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, pozostała niewykorzystana część zwolnienia przysługuje drugiemu rodzicowi.