Na jaki urlop może liczyć pracownik podejmujący swoją pierwszą pracę

Pracownik rozpoczynający karierę zawodową może niemal na samym starcie skorzystać z wypoczynku. W roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, z upływem każdego miesiąca pracy nabywa on bowiem prawo do urlopu w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Należy podkreślić, że kodeks pracy na gruncie prawa do pierwszego urlopu nie nawiązuje do miesiąca kalendarzowego. Chodzi tu zatem o miesiąc przepracowany. Co do sposobu liczenia miesięcznego terminu, według przeważającego poglądu, odrzuca się stosowanie zasady wynikającej z kodeksu cywilnego na rzecz potocznego sposobu liczenia, zgodnie z którym upływ terminu następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczęto liczenie terminu. Przykładowo miesiąc zatrudnienia upłynie 14 lipca, jeśli do nawiązania stosunku pracy doszło 15 czerwca.

Urlop w wymiarze ułamkowym przysługuje pracownikowi tylko w roku kalendarzowym, w którym podjął on swoją pierwszą pracę. Z początkiem następnego roku, tj. z 1 stycznia, nabywa on już prawo do kolejnego urlopu w pełnym wymiarze, pod warunkiem jednak że jego zatrudnienie będzie trwało przez cały rok.

Ustalając wymiar pierwszego urlopu, należy na początku obliczyć staż pracownika, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku początkującego pracownika kodeks pracy odwołuje się do wymiaru urlopu, który będzie mu przysługiwał po przepracowaniu roku. W większości przypadków zapis ten nie będzie miał wpływu na sytuację pracownika podejmującego pracę po raz pierwszy. Młody pracownik zazwyczaj bowiem ma na swoim koncie staż urlopowy wynikający jedynie z zaliczenia okresu jego nauki. Nie można jednak w ogóle wykluczyć sytuacji, gdy w pierwszym roku zatrudnienia pracownik nabędzie prawo do urlopu w wyższym wymiarze, niż wynika to z jego stażu urlopowego w dniu zatrudnienia.

Wymiar urlopu wypoczynkowego ustala się z uwzględnieniem ogólnego stażu pracy pracownika i jego wykształcenia, względnie doliczenia innych okresów zaliczanych do stażu urlopowego. Jeśli pracownik podejmuje pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy, wymiar jego urlopu ustala się proporcjonalnie do jego wymiaru czasu pracy.

W aktualnym stanie prawnym obowiązują dwa wymiary urlopu wypoczynkowego:

● 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

● 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Byłoby zbytnim uproszczeniem przyjęcie, że początkujący pracownik zawsze nabywa prawo do urlopu w niższym wymiarze, choć w większości przypadków sytuacja taka rzeczywiście będzie miała miejsce, gdyż pracownik podejmujący pierwszą pracę nie ma żadnych okresów zatrudnienia. Jednak ogólny staż pracowniczy uzupełniać mogą liczne okresy z życiorysu pracownika, które nie zawsze mają coś wspólnego z pracą zawodową, ale na mocy odrębnych przepisów są zaliczane do stażu, od którego zależy wymiar urlop pracownika.

Chodzi tu np. o okres odbywania służby wojskowej, pracy w gospodarstwie rolnym, pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium z urzędu pracy.

Na wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika wpływ ma też jego wykształcenie, przy czym kodeks pracy premiuje w tym zakresie pracowników o wyższym poziomie wykształcenia. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bowiem z tytułu ukończenia:

● zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż trzy lata,

● średniej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż pięć lat,

● średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – pięć lat,

● średniej szkoły ogólnokształcącej – cztery lata,

● szkoły policealnej – sześć lat,

● szkoły wyższej – osiem lat.

Istotne jest to, że wymienione okresy nauki nie podlegają sumowaniu. Natomiast wlicza się je albo według faktycznego przewidzianego programem nauczania czasu trwania nauki z zachowaniem granicy maksymalnego okresu albo w liczbie lat określonej przepisami. Wliczeniu do stażu urlopowego podlega okres nauki odpowiadający najwyższemu poziomowi wykształcenia osiągniętemu przez pracownika (maksymalnie osiem lat).

Najwięcej trudności w praktyce nastręcza obliczanie pierwszego urlopu. Jest to konsekwencją tego, że urlop ten ustala się w ułamkowej części wymiaru, który w przypadku 20 dni wynosi 1,66. Zgodnie z regułą wyrażoną w kodeksie pracy urlopu udziela się w wymiarze godzinowym, a więc w przeliczeniu na godziny wynosić on będzie 13 godzin i 20 minut.

Kodeks pracy upraszcza zasady obliczania urlopu w przypadku urlopu proporcjonalnego i urlopu przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy, stwierdzając, że niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Brak jest natomiast podstawy prawnej do dokonania takiej operacji przy urlopie ustalanym dla pracownika podejmującego swoją pierwszą pracę.

Z tego, że przepisy prawa nie przewidują możliwości zaokrąglania pierwszego urlopu, wynika sposób dokładnego wyliczania urlopu w części ułamkowej. W praktyce jest jednak znana metoda zaokrąglania urlopu w górę. Ma ona bowiem dwie zalety. Po pierwsze, pozwala na udzielenie urlopu w pełnych dniach, po drugie, wymiar urlopu jest ustalany na korzyść pracownika. W takim przypadku zamiast 1,66 ustala się z upływem miesiąca dwa dni urlopu.