Nowe przepisy o czasie pracy mogą zachęcać niektórych pracodawców do nadużyć

Nowy art. 130 par. 2¹ k.p. ma stanowić, że jeśli święto przypadnie na dzień wolny od pracy wynikający z 5-dniowego tygodnia pracy, to nie obniża ono wymiaru czasu pracy, czyli mówiąc wprost nie ma obowiązku wyznaczenia w zamian innego dnia wolnego z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy. Nie budzi większych wątpliwości, że intencją ustawodawcy było odniesienie do stałych rozkładów czasu pracy obowiązujących w większości firm, czyli z wolną sobotą, poniedziałkiem czy innym dniem tygodnia. W takich przypadkach od nowego roku zniknie obowiązek wyznaczania nowego dnia wolnego od pracy.

Problem dotyczy jednak wielu firm, w których nie ma stałych terminów dni wolnych od pracy wynikających z 5-dniowego tygodnia pracy, gdyż praca jest wykonywana przez 7 dni w tygodniu. Będzie to głównie sektor przemysłowy i placówki handlowe. Tam dni wolne dla poszczególnych zatrudnionych wynikają z harmonogramów dla nich tworzonych na poszczególne okresy. I tutaj pojawia się właśnie kluczowe pytanie. Czy tworząc taki harmonogram pracodawca może w nim w dni, w które przypadają święta, wstawić dni wolne wynikające z 5-dniowego tygodnia pracy? Wydaje się, że nowy przepis wyraźnie nie wyklucza takiej możliwości, ale byłaby ona sprzeczna z logiką i dotychczasową praktyką stosowania przepisów o czasie pracy. W chwili obecnej dla kadrowców oczywiste jest, że dzień wolny z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy muszą wyznaczać od poniedziałku do soboty, gdyż nie może on przypadać w niedziele, które są dniami ustawowo wolnymi od pracy z innego tytułu. Podobnie sytuacja wygląda ze świętami, które są przecież ustawowo wolne zgodnie z przepisami ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy.

Przy zachowaniu takich zasad układania harmonogramów czasu pracy w 2011 roku doszłoby do zróżnicowania pracowników mających stały dzień wolny od pracy z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy, np. sobotę i pracujących zgodnie ze zmiennymi harmonogramami. Ci pierwsi straciliby bowiem 1 dzień świąteczny, który przypadnie w sobotę - 1 stycznia, a drudzy zyskaliby święto Trzech Króli przy zachowaniu dotychczasowej liczby dni wolnych od pracy. Ich pracodawca nie mógłby bowiem zaplanować w grafiku dnia wolnego z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy w dzień świąteczny.

Druga koncepcja jest z kolei znacznie bardziej krzywdząca dla zatrudnionych na podstawie harmonogramów. Zakładając bowiem, że pracodawca ma prawo planować w grafikach dni wolne z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy na czerwonych kartkach w kalendarzu, to tylko w 2011 r. może pozbawić pracowników aż 8 dni wolnych od pracy, gdyż tyle świąt przypada w inne dni niż niedziele. Przy tej interpretacji pojawia się zatem ogromne pole do nadużyć ze strony firm.

Niestety bez względu na wybór opcji interpretacyjnej zawsze któraś strona będzie pokrzywdzona, gdyż liczba dni wolnych od pracy, które stracą pracownicy, a co za tym idzie wymiar czasu pracy do przepracowania będzie się różnił od siebie w przypadku różnych zatrudnionych. To spowoduje jeszcze dalej idące perturbacje płacowe. Pamiętać bowiem należy, że przy obliczaniu wielu świadczeń bierze się pod uwagę wymiar czasu pracy z danego miesiąca, a więc różne będą stawki wynagrodzenia za nadgodziny, czy wynagrodzenia za urlop itp. Pojawia się więc od razu pytanie, czy programy kadrowo-płacowe będą potrafiły odnaleźć się w takiej sytuacji.

Na marginesie należy jeszcze zauważyć, że problemem będzie rekompensata ewentualnej dodatkowej pracy przypadającej w takim dniu. W kodeksie pracy inne są bowiem zasady rekompensaty dodatkowej pracy przypadającej w święto - art. 151¹¹ k.p. i przypadającej w dniu wolnym od pracy wynikającym z 5-dniowego tygodnia pracy - art. 151³ k.p. Pojawia się więc pytanie, który z powyższych przepisów powinno się zastosować w takim przypadku? Gdy święto przypada w niedzielę, mamy wyraźną regulację w art. 151¹¹ par. 4 k.p., że dodatkową pracę rekompensuje się zgodnie z przepisami dotyczącymi pracy w niedziele. A co jak święto przypadnie w dzień wolny z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy, za który nie oddamy innego dnia wolnego? Tutaj niestety brak reguły kolizyjnej. Ale chyba święto ważniejsze?

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.168.002a.001.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego