Racjonalne wykorzystanie zasobów podstawą nowoczesnej gospodarki

Przy wyborze metody zagospodarowania odpadów bardzo ważne jest, aby brać pod uwagę wszystkie aspekty oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem zasad zrównoważonego rozwoju, co zresztą wyraźnie zaleca Ramowa Dyrektywa Odpadowa z 2008 r.

Odpady tworzyw sztucznych to przykład surowca wtórnego, który z racji swojej wartości nie powinien trafiać na składowisko. Z odpadu poddanego recyklingowi powstaje materiał o konkretnej wartości rynkowej, służący do wyprodukowania nowego, pełnowartościowego wyrobu. Wszystkie odpady tworzyw sztucznych, także te nienadające się do recyklingu, mają bardzo dużą wartość energetyczną, a odzysk tej energii to konkretne ilości zaoszczędzonego surowca energetycznego (oleju, gazu, węgla, koksu). Dane za 2012 r. dla Polski nie są zbyt optymistyczne - odchodzenie od składowania następuje powoli (spadek składowania o ok. 1,5% rocznie ), a recykling odpadów tworzyw sztucznych wzrósł minimalnie w porównaniu do roku poprzedniego i wyniósł niecałe 24%. Odzysk energii z odpadów tworzyw sztucznych kształtuje się na poziomie 17% i osiągany jest głównie poprzez wykorzystanie ich do produkcji paliw alternatywnych. Z takimi wartościami recyklingu i odzysku odpadów tworzyw sztucznych Polska znajduje się znacznie poniżej średniej europejskiej (recykling na poziomie 26%, odzysk energii - 36%, składowanie - 38%). Niewątpliwie jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest niedostateczny poziom selektywnej zbiórki odpadów tworzyw sztucznych - wg GUS (2011) wynosi on jedynie 11%. Wyniki ścisłej czołówki, w której znajduje się kilka krajów europejskich, praktycznie w ogóle nieskładujących tego typu odpadów¹, to cel dość odległy dla krajów takich jak Polska, gdzie główną metodą zagospodarowania odpadów pozostaje składowanie.

W ramach europejskiej inicjatywy przemysłu tworzyw sztucznych "Odwrót od składowania odpadów tworzyw sztucznych na wysypiskach do 2020" dokonano oszacowania potencjalnych korzyści, możliwych do osiągnięcia poprzez zaniechanie składowania odpadów tworzyw sztucznych (rys.). W skali całej Europy całkowite odejście od składowania tworzyw sztucznych do 2020 r. pozwoli wykorzystać dodatkowe 80 mln odpadów tworzyw sztucznych o równowartości 1 mld baryłek ropy naftowej lub 70 mld euro. Dla Polski to odpowiednio 8,5 mln ton odzyskanych odpadów tworzyw - równowartość 110 mln baryłek ropy lub 7,5 mld euro.

Jednocześnie należy pamiętać, że z perspektywy analizy całego cyklu życia produktów poddanie recyklingowi mechanicznemu 100% odpadów tworzyw sztucznych jest rozwiązaniem, które w efekcie przyczynia się do większego obciążenia środowiska. Dla wielu grup odpadów tworzyw sztucznych recykling mechaniczny jest rozwiązaniem przyjaznym dla środowiska i zarazem ekonomicznie opłacalnym, jednak w przypadku niektórych strumieni odpadów tworzyw sztucznych - takich jak opakowania po produktach chemicznych czy rozdrobnione wielomateriałowe fragmenty pochodzące z obróbki odpadów z zużytych pojazdów lub sprzętu elektrycznego i elektronicznego - najbardziej przyjaznym dla środowiska rozwiązaniem jest odzysk energii. Choć zwiększony recykling pozwala na większą samowystarczalność UE w zakresie zaspokajania popytu na surowiec do przetwórstwa, to jednak, w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju, odzysk energii powinien pozostać opcją uzupełniającą. Co więcej, recykling i odzysk energii nie są wzajemnie konkurencyjne - nawet w krajach, w których są wolne moce przerobowe do odzysku energii, takich jak Niemcy, Holandia i Szwecja¹, osiąga się wysoki stopień recyklingu. Istotne jest, by motywować do recyklingu (jako najbardziej preferowanej opcji zagospodarowania odpadów), ale jednocześnie nie zniechęcać do wykorzystania odpadów do odzysku energii w przypadkach, kiedy recykling nie jest opcją najbardziej przyjazną dla środowiska. Jeżeli zostanie wprowadzony europejski zakaz składowania odpadów tworzyw sztucznych, to dodatkowe 10 mln ton tych odpadów rocznie będzie dostępnych dla recyklingu i odzysku energii. Takie podejście zapewni większą różnorodność źródeł energii w UE i przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego.

@RY1@i02/2013/180/i02.2013.180.13400030h.801.jpg@RY2@

Odpady tworzyw sztucznych składowane w Europie

dr inż. Anna Kozera-Szałkowska

Fundacja PlasticsEurope Polska

¹ Raport PlasticsEurope "Tworzywa sztuczne - fakty 2012".

@RY1@i02/2013/180/i02.2013.180.13400030h.802.jpg@RY2@