Otwarte, specjalistyczne czy zamknięte?

Wśród polskich inwestorów indywidualnych największą popularnością cieszą się fundusze inwestycyjne otwarte (FIO). Tytułem uczestnictwa w takim funduszu jest jednostka uczestnictwa. W praktyce więc, aby zainwestować w fundusz otwarty, należy kupić jednostki, a żeby inwestycję zakończyć, jednostki trzeba umorzyć.

Jednostki są wyceniane na bieżąco, każdego dnia roboczego. Dzięki temu porównując wartość jednostki uczestnictwa w czasie, można obliczyć stopę zwrotu, czyli zysk lub stratę z inwestycji.

Jednostki uczestnictwa nie podlegają handlowi, czyli nie są zbywalne, ale są dziedziczone. Podstawowym kosztem dla uczestnika opisywanego podmiotu są:

● opłata dystrybucyjna, pobierana zazwyczaj w momencie zakupu jednostek,

● prowizja za zarządzanie, odliczana na bieżąco przez TFI i uwzględniona w podawanej do publicznej wiadomości wartości jednostki.

Fundusz otwarty jest zobowiązany do odkupienia jednostek od uczestników na każde ich żądanie. Niesie to ze sobą pewne konsekwencje dla zarządzających, którzy muszą brać pod uwagę konieczność sprzedaży pewnych aktywów w sytuacji, gdy większa część uczestników zechce wyjść z inwestycji, np. w sytuacji dekoniunktury na giełdzie.

Specyficznym rodzajem fundusz otwartego jest specjalistyczny otwarty fundusz inwestycyjny (SOFI). Od zwykłego funduszu różni się tym, iż jego statut może ograniczać krąg inwestorów mających prawo do nabycia jednostek. W praktyce najczęściej fundusze specjalistyczne są kierowane do osób prawnych, czyli np. instytucji i firm.

Trzecim rodzajem funduszu spotykanym na polskim rynku jest fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ), w przypadku którego tytułem uczestnictwa jest certyfikat inwestycyjny. Certyfikaty są zbywalne, tzn. można je odsprzedać innemu inwestorowi. Statut funduszu określa, czy certyfikaty mają charakter publiczny, a jeżeli nie, to czy mają postać zdematerializowaną oraz na jakich zasadach prowadzona jest ich ewidencja.

Jeżeli fundusz ma charakter publiczny, certyfikaty są notowane na giełdzie papierów wartościowych na podobnych zasadach jak akcje spółek. W większości przypadków powinien to być rynek regulowany. Tylko w nielicznych sytuacjach może to być alternatywny rynek obrotu.

Jeżeli fundusz zamknięty ma charakter publiczny, emisja certyfikatów musi zostać poprzedzona publikacją prospektu emisyjnego, zaakceptowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Fundusz inwestycyjny zamknięty ma określoną wartość kapitału, a certyfikaty nie podlegają umorzeniu. Polityka inwestycyjna tego rodzaju podmiotu podlega więc mniejszej liczbie ograniczeń niż w przypadku funduszu otwartego. Zarządzający aktywami nie musi na przykład brać pod uwagę konieczności sprzedaży niektórych aktywów ze względu na ucieczkę inwestorów, spowodowaną np. dekoniunkturą na rynkach akcji. Z reguły więc fundusze zamknięte adresowane są do bardziej wyedukowanego oraz zamożniejszego inwestora.

Dodatek opracował Jacek Uryniuk