Pożyteczne łączenie finansowania z produktami ubezpieczeniowymi

Znajomość rynku, regulacji prawnych, wiarygodność dłużnika, otoczenie polityczne to część ryzyka, które należy wziąć pod uwagę, analizując potencjalny udział w obrocie międzynarodowym.

Rozważając podjęcie działalności eksportowej, jeszcze jeden czynnik należy wziąć pod uwagę. Konkurencja na rynkach zagranicznych jest tak duża, że w zasadzie normą staje się handel z odroczonym terminem płatności, co dodatkowo powoduje wzrost ryzyka eksportera.

Część ryzyka przy udzieleniu kredytu kupieckiego, szczególnie związanego z wiarygodnością dłużnika, można zabezpieczyć. Poza produktami bankowymi istnieją jeszcze inne sposoby zabezpieczenia, wśród nich - ubezpieczenie należności oferowane przez agencje ubezpieczeń kredytów eksportowych.

Agencje ubezpieczeń kredytów eksportowych to w dużym uproszczeniu specjalne instytucje powoływane przez rząd do wspierania eksportu danego kraju.

Wsparcie to ma w szczególności formę ubezpieczenia należności eksportowych od wszelkiego ryzyka, głównie braku płatności ze strony zagranicznych kontrahentów, ich upadłości, ale także siły wyższej czy ryzyk politycznych. Szczególną wartością tej ochrony jest fakt, że dotyczyć może krajów podwyższonego ryzyka politycznego oraz bardzo długich terminów płatności (kilku-, kilkunastoletnich).

Poszczególne agencje różnią się między sobą organizacją i zakresem oferowanych produktów. Jednak ich cechą wspólną jest wspieranie eksportu przy udziale środków rządowych. W Polsce wraz z transformacją ustrojową wśród wielu nowo tworzonych instytucji powołano również KUKE - Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych. W tym roku obchodzi ona swoje dwudziestolecie.

Oferta KUKE jest bardzo szeroka i zbliżona do tego, na co mogą liczyć eksporterzy z innych krajów europejskich. Jest instytucją wyspecjalizowaną w ubezpieczaniu i monitorowaniu ryzyka politycznego.

Istotnym warunkiem korzystania z gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeń jest spełnienie wymogu polskiego pochodzenia eksportowanego produktu.

Ubezpieczenia z gwarancjami państwowymi charakteryzują się wysokim stopniem bezpieczeństwa, bowiem pieniądze na wypłatę odszkodowań zapewnia budżet państwa.

Jednak w przypadku stosowania samych instrumentów zabezpieczających ryzyko braku płatności ze strony zagranicznego kontrahenta pozostaje nam otwarta, bardzo istotna z punktu widzenia działania przedsiębiorstwa kwestia - finansowanie.

Trudno bowiem kredytować kontrahenta nie tylko przez 5 lat, ale nawet przez 90 dni. Najlepszym rozwiązaniem jest połączenie instrumentów finansujących z ubezpieczeniowymi.

Jedną z najpopularniejszych form ubezpieczenia jest ubezpieczenie krótkoterminowych należności eksportowych przysługujących od zagranicznych kontrahentów.

W przypadku krajów, takich jak Rosja, Białoruś czy Ukraina, ubezpieczenie jest oferowane przez KUKE w ramach gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeń eksportowych.

Eksporterowi, który ma takie ubezpieczenie, bank może udzielić krótkoterminowego kredytu w walucie obcej lub w złotych, zabezpieczonego cesją praw do odszkodowania z polisy KUKE, w przypadku gdy kontrahent zagraniczny nie zapłaci za towar.

Kredyt taki może też mieć również charakter odnawialny. Dzięki temu zażegnane jest ryzyko niewypłacalności dłużnika, a eksporter ma zapewnione finansowanie.

Ubezpieczenie ryzyka związanego z nieotrzymaniem przez firmę należności zarówno w obrocie zagranicznym, jak i krajowym, daje możliwość dokonania cesji praw do przyszłych odszkodowań z umowy ubezpieczenia na rzecz instytucji finansującej. Cesja może stanowić zabezpieczenie kredytu udzielonego przez bank na finansowanie sprzedaży.

Kupieckie kredyty krótkoterminowe są stosowane w odniesieniu do dóbr konsumpcyjnych, szybko zbywalnych. Często jednak przedmiotem eksportu są nie tylko żywność czy chemia gospodarcza, ale np. linie technologiczne, maszyny itp.

Wraz ze wzrostem wartości przedmiotu eksportu i okresem jego amortyzacji rośnie w zagranicznych kontrahentach apetyt na jeszcze bardziej wydłużone terminy płatności - np. 3 - 5 lat. Nawet w przypadku długiej i pozytywnej współpracy z danym kontrahentem taki kredyt kupiecki musi zostać ubezpieczony. Trudno też taki kredyt finansować samodzielnie.

I znów eksporter, mając ubezpieczenie KUKE, może zbyć wierzytelności przysługujące mu od zagranicznego kontrahenta na rzecz banku. Zabezpieczeniem będzie znów cesja praw do odszkodowania z polisy KUKE. Wykup średnioterminowych należności od dłużnika zagranicznego może mieć miejsce również w sytuacji, gdy bezpośrednim beneficjentem polisy będzie bank. Takie rozwiązanie zdejmuje z eksportera wszystkie techniczne czynności związane z uzyskaniem ubezpieczenia KUKE.

Przedmiotem takiego finansowania są wyłącznie bezsporne i istniejące należności pieniężne wynikające z kontraktów handlowych.

Dysponując ubezpieczeniem, eksporter może również skorzystać z oferty banku w zakresie faktoringu. Faktoring pozwala nie tylko na finansowanie krótkoterminowych należności eksportowych, ale również umożliwia oddanie w ręce wyspecjalizowanej instytucji zarządzanie nimi. W takim przypadku głównym zabezpieczeniem będzie cesja praw do odszkodowania z polisy KUKE. Faktoring jest również możliwy, gdy beneficjentem polisy KUKE pozostaje bank.

Coraz większą popularnością cieszą się krótkoterminowe kredyty w ramach akredytywy eksportowej. W przypadku eksportu dóbr o charakterze konsumpcyjnym lub inwestycyjnym płatności na rzecz eksportera mogą zostać dokonane w ramach akredytywy otwieranej przez zagraniczny bank importera. Często jednak ze strony tego zagranicznego banku pojawia się oczekiwanie co do wydłużonego terminu płatności. Bank eksportera jako bank finansujący, mając zabezpieczenie w postaci gwarancji KUKE, udziela krótkiego finansowania - zazwyczaj do roku - zagranicznemu bankowi. W ramach akredytywy, w zamian za prezentację odpowiednich dokumentów, bank wypłaca środki na rzecz eksportera. Produkt ten może być również stosowany w przypadku maszyn lub linii o mniejszych wartościach jednostkowych.

Sztandarowym produktem łączącym w sobie zalety ubezpieczenia i finansowania jest kredyt dla nabywcy. Tam, gdzie mamy do czynienia z eksportem maszyn, urządzeń, linii technologicznych lub wykonawstwem projektów o charakterze inwestycyjnym, np. budowa obiektów pod klucz, możliwość zaoferowania kontrahentowi nie tylko przedmiotu kontraktu, ale również zewnętrznego finansowania i wydłużonego terminu płatności często przesądza o wyborze dostawcy. Polscy eksporterzy wielokrotnie spotkali się z takimi sytuacjami - nawet dysponując dobrym produktem nie byli w stanie wygrać przetargu ze względu na fakt, że ich konkurenci z zagranicy oferowali produkt wraz z finansowaniem.

W dużym skrócie finansowanie to polega na udzieleniu przez bank, z ubezpieczeniem KUKE, długoterminowego kredytu przeznaczonego na finansowanie zakupu polskich towarów i usług inwestycyjnych w ramach kontraktu eksportowego zawieranego przez polskiego eksportera. Kredytobiorcą w tej strukturze może być zarówno bezpośrednio importer, jak i jego bank. Podobnie jak w przypadku akredytywy, po zrealizowaniu całości lub części kontraktu, eksporter przedstawia w banku dokumenty potwierdzające ten fakt. Bank płaci na podstawie tych dokumentów na rzecz eksportera, w ciężar kredytu udzielanego nabywcy eksportowanego towaru. Kredyt jest spłacany przez importera w długim okresie, co pozwala tej inwestycji z punktu widzenia importera zapracować na siebie. Średni termin płatności w przypadku kredytu dla nabywcy wynosi 5 lat, chociaż w zależności od kraju eksportu i rodzaju towaru może być i dłuższy. Kredytem może być sfinansowane maksymalnie 85 proc. wartości kontraktu. Pozostałe minimum 15 proc. wartości eksportowanych towarów lub usług stanowi udział własny importera.

Dzięki wykorzystaniu narzędzi finansujących w połączeniu z ubezpieczeniem eksporter wiele zyskuje. Uzupełnia swoją ofertę handlową i zdolność konkurowania w międzynarodowych przetargach z eksporterami z innych krajów, którzy dysponują instrumentami wsparcia eksportu. Zyskuje zabezpieczenie przed ryzykiem braku spłaty ze strony kontrahenta, gdyż ryzyko zapłaty zostaje przeniesione na wyspecjalizowane instytucje.

@RY1@i02/2011/068/i02.2011.068.130.0008.001.jpg@RY2@

Elżbieta Urbańska

Elżbieta Urbańska

Polski Bank Przedsiębiorczości