Maciej Gutowski

Wydany nieco ponad tydzień temu wyrok w sprawie Ewy Siedleckiej, dziennikarki „Polityki”, wywoływać może stan dysonansu poznawczego. Ostatecznie dziennikarka nie została pociągnięta do odpowiedzialności karnej za zniesławienie i zniewagę w związku z publikacjami dotyczącymi tzw. afery hejterskiej.

Kluczem do zrozumienia istoty projektu zmiany ustroju sądów powszechnych może być tylko zwiększenie uprawnień ministra sprawiedliwości wobec faktycznych awansów sędziowskich i realnego decydowania o miejscu wykonywania zawodu przez sędziego.

Orzekanie we własnych sprawach najwyraźniej zaczyna należeć do tradycji „kadłubowego” Trybunału Konstytucyjnego. Tradycji zapoczątkowanej podjętą w wyroku z 24 października 2017 r. (sygn. akt K 1/97) próbą uzdrowienia osób wybranych do TK i zaprzysiężonych przez prezydenta na miejsca już obsadzone zgodnie z konstytucją. W tej sytuacji do składającego się z 15 sędziów trybunału nie mogli już dołączyć Mariusz Muszyński, Henrych Cioch i Lech Morawski. Jednoznacznie przesądził to TK w swoich wcześniejszych orzeczeniach (sygn. akt K 34/15 oraz K 35/15), potwierdzając konstytucyjny obowiązek prezydenta do niezwłocznego odebrania ślubowania od prawidłowo wybranych sędziów.

Powstrzymanie agresji i działań wojennych na Ukrainie to rzecz kluczowa. Zwłaszcza, że skuteczny opór Ukraińców, poświęcających wszystko dla obrony własnego kraju wskazuje, że możliwa jest eskalacja działań agresora. Wojna w miastach to niewyobrażalne zagrożenie dla ludności cywilnej. Prawo w takiej sytuacji nie wydaje się na pierwszy rzut oka instrumentem skutecznym, wszak agresja i wojna jest przejawem najbardziej skrajnej postaci lekceważenia obowiązujących w cywilizowanym świecie norm.

Otwarta została droga do przenikania pozaprawnej działalności służb do prawnej sfery wymiaru sprawiedliwości.

W ubiegły czwartek zapadły dwa znaczące z perspektywy społecznej wyroki. W pierwszym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wynikające z art. 6 Europejskiej konwencji praw człowieka prawo do rzetelnego procesu jest niezgodne z ustawą zasadniczą. W drugim Ewa Siedlecka, dziennikarka „Polityki”, została nieprawomocnie skazana za przestępstwo znieważenia i zniesławienia dwóch sędziów zamieszanych – według publicznie prezentowanych wypowiedzi – w tzw. aferę hejterską w Ministerstwie Sprawiedliwości. Jak rozumiemy, w wyniku procesu zgodnego z polską konstytucją.

Zapowiedź zmiany struktury sądownictwa – ogólna i bez istotnych informacji dotyczących jej założeń i celów – nie zaskoczyła nikogo w świetle wcześniejszej zapowiedzi spłaszczenia sądownictwa. Spłaszczenie zakłada likwidację sądów rejonowych i przejęcie ich zadań przez pierwszoinstancyjne „nowe” sądy okręgowe (samodzielne sądy lub ich oddziały zamiejscowe) złożone z dotychczasowych sędziów i automatycznie awansowanych sędziów rejonowych. Dwuinstancyjność mają zapewnić utworzone w miejsce dzisiejszych sądów apelacyjnych sądy regionalne rozpoznające – obok zwyczajnych środków odwoławczych od orzeczeń sądów okręgowych – także skargi kasacyjne.