Maciej Gutowski

Kluczem do zrozumienia istoty projektu zmiany ustroju sądów powszechnych może być tylko zwiększenie uprawnień ministra sprawiedliwości wobec faktycznych awansów sędziowskich i realnego decydowania o miejscu wykonywania zawodu przez sędziego.

Orzekanie we własnych sprawach najwyraźniej zaczyna należeć do tradycji „kadłubowego” Trybunału Konstytucyjnego. Tradycji zapoczątkowanej podjętą w wyroku z 24 października 2017 r. (sygn. akt K 1/97) próbą uzdrowienia osób wybranych do TK i zaprzysiężonych przez prezydenta na miejsca już obsadzone zgodnie z konstytucją. W tej sytuacji do składającego się z 15 sędziów trybunału nie mogli już dołączyć Mariusz Muszyński, Henrych Cioch i Lech Morawski. Jednoznacznie przesądził to TK w swoich wcześniejszych orzeczeniach (sygn. akt K 34/15 oraz K 35/15), potwierdzając konstytucyjny obowiązek prezydenta do niezwłocznego odebrania ślubowania od prawidłowo wybranych sędziów.

Powstrzymanie agresji i działań wojennych na Ukrainie to rzecz kluczowa. Zwłaszcza, że skuteczny opór Ukraińców, poświęcających wszystko dla obrony własnego kraju wskazuje, że możliwa jest eskalacja działań agresora. Wojna w miastach to niewyobrażalne zagrożenie dla ludności cywilnej. Prawo w takiej sytuacji nie wydaje się na pierwszy rzut oka instrumentem skutecznym, wszak agresja i wojna jest przejawem najbardziej skrajnej postaci lekceważenia obowiązujących w cywilizowanym świecie norm.

Otwarta została droga do przenikania pozaprawnej działalności służb do prawnej sfery wymiaru sprawiedliwości.

W ubiegły czwartek zapadły dwa znaczące z perspektywy społecznej wyroki. W pierwszym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wynikające z art. 6 Europejskiej konwencji praw człowieka prawo do rzetelnego procesu jest niezgodne z ustawą zasadniczą. W drugim Ewa Siedlecka, dziennikarka „Polityki”, została nieprawomocnie skazana za przestępstwo znieważenia i zniesławienia dwóch sędziów zamieszanych – według publicznie prezentowanych wypowiedzi – w tzw. aferę hejterską w Ministerstwie Sprawiedliwości. Jak rozumiemy, w wyniku procesu zgodnego z polską konstytucją.

Zapowiedź zmiany struktury sądownictwa – ogólna i bez istotnych informacji dotyczących jej założeń i celów – nie zaskoczyła nikogo w świetle wcześniejszej zapowiedzi spłaszczenia sądownictwa. Spłaszczenie zakłada likwidację sądów rejonowych i przejęcie ich zadań przez pierwszoinstancyjne „nowe” sądy okręgowe (samodzielne sądy lub ich oddziały zamiejscowe) złożone z dotychczasowych sędziów i automatycznie awansowanych sędziów rejonowych. Dwuinstancyjność mają zapewnić utworzone w miejsce dzisiejszych sądów apelacyjnych sądy regionalne rozpoznające – obok zwyczajnych środków odwoławczych od orzeczeń sądów okręgowych – także skargi kasacyjne.

Opinię publiczną żywo interesuje proces przedłużenia koncesji dla TVN SA na rozpowszechnianie programu TVN24. Wiadomo już, że nieprzypadkowo zbiegł się on z procedowanym projektem nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji (dalej: ustawy o RTV), nazywanym zresztą lex TVN.

Obowiązek zapewnienia przez państwo warunków sprawiedliwego orzekania immanentnie wiąże się z istnieniem atrybutów niezależnego sądu i statusem niezawisłego sędziego. To najważniejsze przesłanki konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1).

Sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom wykonywania władzy sądowniczej to najpoważniejsze przewinienie, jakiego może dopuścić się sędzia. Każdy sygnał wskazujący na tego typu naruszenie musi być przedmiotem publicznego zainteresowania. Ostatnie informacje o wszczęciu procedury uchylenia immunitetu wobec prezesa Sądu Najwyższego kierującego Izbą Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z powodu zarzutu popełnienia przestępstwa sądowego polegającego na skazaniu działacza demokratycznej opozycji w PRL za kolportowanie ulotek, po raz kolejny skłaniają do spojrzenia na problem nadużycia władzy w ramach sprawowania urzędu sędziego. Kwestia odpowiedzialności za naginanie prawa przez sędziów to zagadnienie wykraczające znaczenie poza ramy tej jednostkowej, nagłośnionej sprawy.