Tylko aktualne zaległości skutkują wykluczeniem

Zamawiający zobowiązany jest wykluczyć z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego wykonawcę, wobec którego wydano prawomocny wyrok sądu lub ostateczną decyzję administracyjną o zaleganiu z uiszczeniem podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, chyba że wykonawca dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek wraz z odsetkami lub grzywnami albo zawarł w sprawie spłaty tych należności wiążące porozumienie.

Wyżej wskazany przepis został wprowadzony do ustawy - Prawo zamówień publicznych nowelizacją z 22 czerwca 2016 r. Ustawodawca, dokonując zmian uprzednio obowiązującego stanu prawnego, miał na celu uniemożliwienie skutecznego ubiegania się o uzyskanie zamówienia publicznego przez wykonawców, którzy na moment składania ofert zalegają z płatnościami podatków, opłat lub składek wymienionych w art. 24 ust. 1 pkt 15 p.p.p.

Zgodnie z wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej z 16 grudnia 2016 r. (sygn. akt KIO 2278/16) wskazany przepis kreuje dla zamawiającego obowiązek wykluczenia wykonawcy z postępowania, w szczególności gdy zalega z uiszczeniem podatków, który to fakt został stwierdzony ostateczną decyzją administracyjną lub prawomocnym wyrokiem sądu.

Jednocześnie dla skutecznego wykluczenia wykonawcy z udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne fakt istnienia zaległości podatkowej musi być aktualny na moment składania ofert. Za powyższym przemawia fakt, że w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia wykonawcy z udziału w postępowaniu zamawiający może żądać zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków, wystawionego nie wcześniej niż trzy miesiące przed upływem terminu składania ofert albo wniosków. Uprawnienie do żądania takiego zaświadczenia i możliwość jego przedłożenia wskazuje, że ustawodawcy nie chodziło o stwierdzenie w toku postępowania wystąpienia jakiejkolwiek zaległości podatkowej, w ujęciu historycznym, lecz tylko aktualnej, wymagalnej. Jeśli zatem zamawiający stwierdzi na moment składania ofert, że wykonawca jest dłużnikiem podatkowym i nie uwolnił się od tej zaległości ani nie zawarł porozumienia w sprawie jej spłaty, wówczas winien wykluczyć takiego oferenta z postępowania.

W tym miejscu, w ślad za uzasadnieniem przedstawionym przez skład orzekający KIO, warto wskazać, że zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności, ale także niezapłacona w terminie zaliczka na podatek, w tym taka, o której mowa w art. 23a ordynacji podatkowej, lub rata podatku (art. 51 par. 1 i 2 ordynacji podatkowej). Należności przypadające od płatników i inkasentów są traktowane jako zaległości podatkowe (art. 51 par. 3 ordynacji podatkowej).

Powstanie zaległości podatkowej pociąga za sobą następujące skutki:

● naliczanie, od dnia następnego po upływie terminu płatności, odsetek za zwłokę (art. 53 z zastrzeżeniem art. 54 ordynacji podatkowej),

● zagrożenie odpowiedzialnością karną skarbową, gdyż zgodnie z art. 57 par. 1 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy podatnik, który uporczywie nie wpłaca w terminie podatku, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe,

● możliwość prowadzenia egzekucji zobowiązania podatkowego zarówno powstałego w wyniku doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość, jak i powstałego z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

● w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa możliwość wydania przez organ podatkowy decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (por. art. 21 par. 1 pkt 1 i art. 21 par. 3 ordynacji podatkowej),

● możliwość wydania przez organ podatkowy decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, w której określa się wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego a niewpłaconego podatku (art. 30 par. 4 ordynacji podatkowej),

● możliwość wydania przez organ decyzji o odpowiedzialności osób trzecich (art. 108 i następne ordynacji podatkowej),

● możliwość złożenia w trybie art. 67a ordynacji podatkowej (w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym) wniosku o odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę czy wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w całości lub w części,

● możliwość złożenia na podstawie art. 76, 76a lub 76b ordynacji podatkowej wniosku o zaliczenie nadpłaty podatku czy zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowych.

Można stwierdzić, że płatnik ponosi odpowiedzialność za wszystkie działania, których efektem jest niewpłacenie w prawidłowej wysokości podatku na rzecz właściwego organu podatkowego.

Jednocześnie nie można pomijać faktu, że zaległość podatkowa nie stanowi samoistnego bytu podatkowego, lecz jest pochodną zobowiązania podatkowego. Oznacza to, że zaległość podatkowa dzieli los prawny zobowiązania podatkowego, z którego wynika. Istnieje wówczas, gdy istnieje zobowiązanie podatkowe. Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego oznacza, że przestaje istnieć wynikająca z niego zaległość podatkowa. Wynika to z akcesoryjnego charakteru zaległości podatkowej względem zobowiązania podatkowego, z którego zaległość ta wynika.

Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, wystarczy wskazać na wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Łd 254/16).

Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 par. 1 ordynacji podatkowej).

W orzecznictwie zostało przesądzone (wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I GSK 297/13), że art. 70 par. 1 ustawy - ordynacja podatkowa ma charakter materialnoprawny, bowiem instytucja przedawnienia ma na celu ochronę pewności i stabilności porządku prawnego oraz wykluczenie roszczeń, które wobec upływu znacznego okresu czasu od daty ich powstania w momencie spełnienia byłyby oderwane od faktycznej sytuacji zobowiązanego. Przedawnienie uregulowane w art. 70 tej ustawy dotyczy zobowiązań powstałych z mocy prawa, jak też ustalonych w drodze konstytutywnej decyzji wymiarowej, o której mowa w art. 21 par. 1 pkt 2. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przepis art. 70 ordynacji podatkowej reguluje zagadnienia związane z przedawnieniem w wąskim tego słowa znaczeniu, a zatem z przedawnieniem, którego upływ powoduje wygaśnięcie zobowiązania na podstawie art. 59 par. 1 pkt 9. Jest to więc sytuacja diametralnie odmienna od przedawnienia przewidzianego w art. 68, powodującego niemożność powstania zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie, które nie powstało, nie może oczywiście wygasnąć.

W konsekwencji stwierdzić należy, że skoro zaległość podatkowa dzieli los zobowiązania podatkowego, to wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia powoduje, że zaległość podatkowa przestaje istnieć.

Wobec powyższego w stanie faktycznym sprawy będącej przedmiotem wyroku o sygn. akt KIO 2278/16 skład orzekający stwierdził, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 15 ustawy - Prawo zamówień publicznych dotyczy jedynie sytuacji, w której na moment składania wniosków czy też ofert można przypisać wykonawcy zaległość podatkową i została ona stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu lub ostateczną decyzją administracyjną.

Wystąpienie w przeszłości u wykonawcy zaległości podatkowej nie jest wystarczające do jego wykluczenia z postępowania, podobnie jak istnienie decyzji ostatecznej, określającej wysokość należności z tytułu podatku, jeśli na moment składania ofert rzeczona zaległość już nie istnieje. Przy czym, zdaniem Izby, rozstrzygające znaczenie ma fakt braku istnienia zaległości, a nie okoliczność, która spowodowała wygaśnięcie zobowiązania, a w konsekwencji unicestwienie bytu zaległości.

@RY1@i02/2017/079/i02.2017.079.21100010a.801.jpg@RY2@

Edyta Partyn