Zamówienia poniżej progu też podlegają RIO konkurencji

Kompetencje regionalnych izb obrachunkowych w zakresie kontroli gospodarki finansowej wynikają wprost z ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych. W art. 1 ust. 2 ustawodawca postanowił, że izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych określonych w art. 11 ust. 1 oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych m.in. jednostek samorządu terytorialnego, czyli np. gmin. Z kolei w art. 5 ust. 1 ww. ustawy postanowiono, że izby kontrolują gospodarkę finansową, w tym realizację zobowiązań podatkowych oraz zamówienia publiczne podmiotów, o których mowa w art. 1 ust. 2, na podstawie kryterium zgodności z prawem i zgodności dokumentacji ze stanem faktycznym. Co jednak istotne, przepisy ww. ustawy nie różnicują uprawnień izb co do możliwości kontroli zamówień objętych ustawą z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (dalej: p.z.p.) czy wyłączonych na mocy art. 4 pkt 8 tej ustawy. Oznacza to, że regionalna izba obrachunkowa jak najbardziej może kontrolować m.in. zamówienia poniżej progu.

Skoro w zapytaniu mowa o zamówieniach poniżej progu, to faktycznie na mocy ww. regulacji p.z.p. ustawy nie stosuje się do zamówień i konkursów, których wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 tys. euro. Przyznać również należy, że p.z.p. akcentuje zasadę konkurencyjności, chociażby przez zapis w art. 7 ust. 1. Mowa w nim, że zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców oraz zgodnie z zasadami proporcjonalności i przejrzystości. Podkreślić jednak należy, że ww. wyłączenie p.z.p. nie oznacza, iż gmina (występująca jako zamawiający) nie jest zobowiązana do stosowania zasad konkurencyjności przy wyborze wykonawców. Nadal bowiem takie zamówienia są finansowane ze środków publicznych (samorządowych), a jedynie skala wydatkowania jest odmienna. W tym zakresie pomocne może być stanowisko m.in. Krajowej Izby Odwoławczej zawarte w orzeczeniu z 11 lutego 2016 r. (znak KIO/KD 14/16). Zaakcentowano w nim m.in., że: "Jeśli jest ta wartość niższa niż 30 tys. euro, to zamawiający nie stosuje wprost przepisów ustawy, jednak musi pamiętać o zasadach obowiązujących w zamówieniach, tj. zagwarantowania wykonawcom niedyskryminacyjnego dostępu do zamówień publicznych, ograniczenia ryzyka nieefektywnego wydatkowania środków publicznych oraz zapewnienia przejrzystości postępowania i wyboru wykonawcy".

Zatem gmina musi brać pod uwagę przy udzielaniu zamówień naczelne dyrektywy wydatkowania środków, które z kolei możemy pośrednio odnaleźć w stosownych regulacjach ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: u.f.p.). Na szczególną uwagę zasługuje regulacja prawna art. 33 ust. 1, art. 44 ust. 3 i art. 68 tej ustawy. Zgodnie z art. 44 ust. 3 u.f.p. wydatki publiczne powinny być dokonywane:

1) w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:

a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,

b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;

2) w sposób umożliwiający terminową realizację zadań;

3) w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Z kolei w art. 33 ust. 1 u.f.p. postanowiono, że gospodarka środkami publicznymi jest jawna.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 stycznia 2013 r. (sygn. akt I OSK 2508/12) uznał, że: "Zasada jawności gospodarki środkami publicznymi jest zasadą, która musi być bezwzględnie przestrzegana przez każdą jednostkę dysponującą publicznymi środkami finansowymi. Wydatkujący środki publiczne podlegają kontroli odpowiednich urzędów, kontroli politycznej oraz kontroli ze strony samych obywateli".

Wreszcie warto wspomnieć o art. 68 u.f.p., który stanowi o kontroli zarządczej. Ustawodawca uregulował w nim, że kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych (m.in. gminach) stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Celem kontroli zarządczej jest zapewnienie w szczególności: zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi, skuteczności i efektywności działania, wiarygodności sprawozdań, ochrony zasobów, przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania, efektywności i skuteczności przepływu informacji oraz zarządzania ryzykiem. Istotność kontroli zarządczej w praktyce wydatkowania środków publicznych jest szeroko podkreślana, m.in. przez regionalne izby obrachunkowe w trakcie czynności kontrolnych.

Wniosek. Brak udokumentowania przez zamawiającego wyboru określonego wykonawcy w postępowaniu poniżej progu należy uznać za naruszenie nie tylko wewnętrznych regulacji prawnych, ale również opisanych wyżej naczelnych zasad dotyczących gospodarowania środkami publicznymi. ⒸⓅ

Marcin Nagórek

radca prawny

Podstawa prawna

Ustawa z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 561).

Ustawa z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1579 ze zm.).

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077).