Jak przebiega kontrola przeprowadzana przez regionalne izby obrachunkowe

Regionalna Izba Obrachunkowa przeprowadza kontrole kompleksowe, obejmujące gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego, problemowe, obejmujące wybrane zagadnienia w jednej lub kilku jednostkach kontrolowanych, oraz kontrole doraźne, podejmowane w razie potrzeby. Ważnym zadaniem regionalnej izby obrachunkowej jest przeprowadzenie co najmniej raz na cztery lata kompleksowej kontroli gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Konieczność podjęcia kontroli kompleksowej wynika wprost z art. 7 ust. 1 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych. Z istoty kontroli kompleksowej wynika, że jest ona kontrolą najszerszą. Dotyczy całokształtu działalności danej jednostki samorządu terytorialnego. Zakres przedmiotowy tej kontroli obejmuje w szczególności ustalenia ogólnoorganizacyjne, księgowość i sprawozdawczość budżetową, gospodarkę pieniężną, wykonanie budżetu, gospodarkę mieniem komunalnym, zadania zlecone i realizowane w ramach porozumień, jak również rozliczenia finansowe jednostki samorządu terytorialnego z jej jednostkami organizacyjnymi.

Z kolei przedmiotem kontroli problemowej są wybrane zagadnienia z zakresu gospodarki finansowej lub zamówień publicznych. Kontrola problemowa może być prowadzona w jednej lub większej liczbie jednostek organizacyjnych. Pozwala ona ocenić pewien wycinek działalności kontrolowanych podmiotów. Ponadto izby podejmują wspólne kontrole problemowe na podstawie jednolitego programu kontroli, realizowanego w skali kraju (kontrole koordynowane).

Kontrole doraźne przeprowadzane są w razie potrzeby, a decyzję w tym zakresie podejmuje prezes izby. Dodatkowo prezes izby może zarządzić sprawdzenie wykonania wniosków pokontrolnych w odrębnej kontroli. Ten rodzaj kontroli pozwala zbadać stan realizacji wniosków z przeprowadzonych wcześniej kontroli, jak również uzyskać wiedzę na temat przywrócenia działań zgodnych z prawem, a także usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości oraz usprawnienia działalności danej jednostki. Realizacja wniosków pokontrolnych badana jest również w trakcie pozostałych kontroli, w szczególności kontroli kompleksowej.

Działalność kontrolna prowadzona jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem oraz zgodności dokumentacji ze stanem faktycznym. Tylko kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zadań administracji rządowej, wykonywanych przez te jednostki na podstawie ustaw lub zawieranych porozumień, dokonywana jest także z uwzględnieniem kryterium celowości, rzetelności i gospodarności.

W oparciu o wyniki kontroli przekazywane są zawiadomienia o występujących nieprawidłowościach do prokuratury czy rzecznika dyscypliny finansów publicznych. Działalność kontrolna jest również wykorzystywana do sporządzenia raportu o stanie gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego, gdy zachodzi konieczność wskazania jej organom powtarzających się nieprawidłowości lub zagrożenia niewykonania ustawowych zadań.