Jak rozłożyć na raty należność dla gminy

W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym, mogą być umarzane, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (radę gminy, radę powiatu, sejmik województwa).

W przypadku należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny i przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być one umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Należności te mogą być umarzane w całości, jeżeli:

● osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6 000 zł;

● osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

● zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

● jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

● zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane inne osoby (np. poręczyciele), zaległe należności mogą zostać umorzone tylko wtedy, gdy warunki umarzania są spełnione wobec wszystkich zobowiązanych.

Przepisy ustawy o finansach publicznych upoważniają właściwą radę lub sejmik do określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg oraz wskazania organu lub osoby do tego uprawnionej. W przypadku należności pieniężnych z tytułu realizacji zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami stosuje się przepisy art. 59 ust. ustawy o finansach publicznych, z tym że uprawnienia kierownika państwowej jednostki budżetowej przysługują zarządowi jednostki samorządu terytorialnego.

W praktyce najczęściej należności są umorzone z urzędu lub na wniosek dłużnika wyłącznie po spełnieniu przesłanek i na warunkach wymienionych w uchwale jednostki samorządu terytorialnego właściwej według położenia nieruchomości, z tytułu której powstały zaległości podatkowe. Wniosek dłużnika powinien być umotywowany. Najczęściej wnioski o umorzenie czy też udzielenie ulgi w formie odroczenia, rozłożenia na raty płatności wierzytelności składane są przez osoby, które mają ważny interes w pozyskaniu takiej decyzji. W praktyce są to przypadki, w których ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom strony, a w szczególności jej egzystencji. Należy pamiętać, że przed umorzeniem należności urzędnicy przeprowadzą wszechstronne postępowanie wyjaśniające i podejmą próby ściągnięcia należności. W konsekwencji umorzenie może być zastosowane wyłącznie w przypadku, gdy udzielenie innej ulgi - odroczenie lub rozłożenie płatności na raty - nie jest możliwe lub wystarczające. Aby skutecznie złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności, należy dokładnie zapoznać się z uchwałą rady gminy. Najczęściej uchwała ta określa maksymalny termin odroczenia spłaty należności, np. do 12 miesięcy, a w przypadku należności rozłożonej na raty okres ten nie może przekroczyć 24 miesięcy. W przypadku nieuregulowania ustalonych rat należność jest natychmiast wymagalna wraz z odsetkami naliczonymi od dnia wymagalności należności. Organami uprawnionymi do stosowania ulg w formie umorzenia, odraczania i rozkładania na raty należności nieobjętych przepisami ustawy - Ordynacja podatkowa są przede wszystkim wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast).

Art. 59 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

W niektórych jednostkach samorządu terytorialnego uchwała rady miasta jest także podstawą do ewentualnych decyzji o umorzeniu lub rozłożeniu na raty spłat należności z tytułu wystawionego przez straż miejską mandatu karnego.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o finansach publicznych należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom podległym, mogą być umarzane, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym. Pojęcia ważny interes dłużnika oraz interes publiczny są pojęciami nieostrymi. W praktyce powoduje to, że ich treść powinna być oceniana w realiach konkretnej, indywidualnej sprawy.

Ocena, czy taki interes zachodzi, dokonywana jest przez organ do tego uprawniony (wskazany w uchwale) na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Oznacza to, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie jest uprawniony do formułowania innych przesłanek będących podstawą do dokonania wspomnianego umorzenia, odraczania lub rozkładania na raty. Udzielenie ulgi na wniosek dłużnika może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w art. 59 ust. 1 ustawy, tj. uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym. Bezpodstawne jest zatem wprowadzenie przez radę gminy przesłanek, stosowanych z mocy ustawy wyłącznie z urzędu, do udzielania takich ulg na wniosek dłużnika.

Umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w odniesieniu do należności o charakterze administracyjnoprawnym - na podstawie decyzji uprawnionego organu, a w przypadku należności o charakterze cywilnoprawnym na podstawie przepisów prawa cywilnego, w formie pisemnej. Zasady te stosuje się również do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat odsetek od tych należności oraz do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat innych należności ubocznych. Zaś ich egzekucja, z wyjątkiem należności o charakterze cywilnoprawnym, następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Do umorzenia należności najczęściej dochodzi na wniosek dłużnika. Niekiedy samorząd może podjąć decyzję z urzędu. Tak będzie przykładowo gdy osoba fizyczna - zmarła nie pozostawiła żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów lub też zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne.

W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem gminy na wniosek dłużnika mogą również zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności albo rozłożona płatność całości lub części należności na raty. W tym celu we właściwym urzędzie musi być złożony wniosek o rozłożenie płatności, np. mandatu karnego na raty. Dodatkowo należy dołączyć dokumenty potwierdzające trudną sytuację materialną, np. zaświadczenie z urzędu pracy lub inny dokument uzasadniający rozłożenie należności na raty.

W przypadku niespłacenia którejkolwiek z rat w terminie sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Warto również pamiętać, że o rozłożeniu na raty mandatu karnego decydować będzie wojewoda, gdy mandat wystawiła policja, bądź prezydent miasta, gdy mandat wystawiła straż miejska.

Obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu (w tym opłaty dodatkowej) powstaje z mocy prawa. Nie ma więc tutaj potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w drodze decyzji administracyjnej i po stronie zarządcy drogi nie powstaje obowiązek doręczania właścicielowi pojazdu takiej decyzji.

Sporządzane przez kontrolera w razie stwierdzenia nieuiszczenia opłaty za postój zawiadomienie dokumentuje jedynie fakt nieuiszczenia opłaty, a zarazem informuje właściciela pojazdu o powstałym obowiązku dokonania opłaty. Zwyczajowe umieszczanie takiej informacji za wycieraczką pojazdu nie narusza praw kierowcy. Właściciel pojazdu ma zagwarantowaną możliwość obrony swoich praw między innymi właśnie poprzez złożenie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Chociaż obowiązek zapłaty kary powstaje z momentem włożenia pisma za wycieraczkę, to warunkiem uruchomienia samej procedury egzekucyjnej jest doręczenie po terminie do uiszczenia opłaty upomnienia zawierającego wezwanie do zapłaty kary.

Procedura ściągania kar finansowych za nieopłacone parkowanie znacznie różni się od egzekucji tradycyjnych mandatów. Obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej (tylko potocznie nazywanej przez kierowców mandatem) przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłata powinna zostać uiszczona. Oznacza to, że jeśli kierowca został ukarany np. 11 stycznia 2010 r., będzie musiał poczekać na przedawnienie aż do końca 2015 r.

Tymczasem mandaty nawet za najcięższe przewinienia drogowe tracą swoją ważność najpóźniej po 2 latach. Zgodnie z art. 45 kodeksu wykroczeń karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu. Z kolei orzeczona kara lub środek karny za wykroczenie nie podlega wykonaniu, jeżeli od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia upłynęły 3 lata.

Art. 40d ust. 3 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.).

● opłata za sprzedaż nieruchomości,

● opłata z tytułu użytkowania wieczystego i trwałego zarządu,

● opłata adiacencka,

● opłata za korzystanie z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej,

● opłata za zajęcie pasa drogowego oraz kara za jej nieuiszczenie,

● opłata za umieszczanie reklam, obiektów handlowych i usługowych w pasie drogowym oraz kara za jej nieuiszczenie,

● opłata za parkowanie pojazdów na drogach publicznych,

● opłata za składowanie odpadów na wysypiskach śmieci,

● opłata za świadczenia przedszkoli publicznych i żłobków,

● opłata za korzystanie z gminnych targowisk,

● opłata za korzystanie z cmentarzy komunalnych,

● opłata planistyczna.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.).