Debiutanci na start, czyli poradnik dla włodarza (cz. 2)

Rada vs. wójt, czyli kto rządzi

Teoretycznie pierwsza z tych kompetencji jest ważniejsza, bo jest organem stanowiącym i kontrolnym wobec wójta. Z kolei druga ma charakter wykonawczy. W praktyce wójt potrafi zdominować radnych. Narzucić projekty uchwał, wyznaczać kierunki, w jakich podąża gmina. Część ekspertów określa ustrój gmin mianem "prezydenckiego" - oczywiście nie od strony formalnej, ale ukształtowanej praktyki.

Konflikt na linii rada-wójt o prymat w gminie bierze się z tego, że w podstawowej jednostce samorządu terytorialnego oba organy pochodzą z powszechnych wyborów bezpośrednich. To oznacza, że mają silny mandat społeczny do sprawowania funkcji. Inaczej jest na szczeblu powiatowym i wojewódzkim. Tam rada powiatu (sejmik województwa) wybiera zarząd powiatu (województwa). W takiej sytuacji organ wykonawczy jest zależny od stanowiącego. Hierarchia jest więc jasna. W gminach rada nie może zaś odwołać wójta. Co więcej radni w sprawowaniu mandatu są często zdani na łaskę wójta, który zarządza urzędem gminy. Rada korzysta chociażby z prawników zatrudnianych przez urząd. Oczywiście jest to zgodne z ustawową koncepcją, że obsługę organizacyjną rady zapewnia urząd, ale ten ostatni potrafi być wykorzystywany w walce wójta z radnymi.

Nie oznacza to, że zjawisko nie przybiera również odwrotnego kierunku. Okazuje się, że radni też potrafią zajmować się kwestiami, które są zarezerwowane dla organu wykonawczego.

Wzajemne wchodzenie sobie w kompetencje jest zjawiskiem nieeleganckim, ale przede wszystkim niezgodnym z prawem, co często w toku działalności nadzorczej wytykają samorządom wojewodowie. Przykładowo, w minionej kadencji rada Wołowa (woj. dolnośląskie) podjęła uchwałę, która wpływała na strukturę urzędu gminy i zadania poszczególnych komórek. Tymczasem organ nadzoru przypomniał, że regulamin organizacyjny magistratowi nadaje burmistrz (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 19 lutego 2014 r., nr NK-N. 4131.154.2.2013.WJ). Z kolei w gminie Stary Dzierzgoń (woj. pomorskie) rada w drodze uchwały wyraziła zgodę na nieodpłatne przejęcie przez gminę nieruchomości należącej wcześniej do państwa. Nie było to działanie przekraczające zakres zwykłego zarządu, a tylko w takich przypadkach rada gminy może ingerować w kwestie zarządzania majątkiem gminy. Bieżące gospodarowanie mieniem komunalnym należy bowiem do organu wykonawczego. Organ nadzoru wyraźnie więc podkreślił, że radni chcieli wypowiedzieć się w drodze uchwały w sprawie, która należała do wyłącznej kompetencji wójta (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 31 października 2012 r., nr NK-III.4131.1.2012. ASO).

Jak widać, przestrzeganie podziału kompetencji jest niezwykle istotne, gdyż działanie dokonane po przekroczeniu tych granic jest sprzeczne z prawem, a jego efekty powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Podział zadań pomiędzy organ stanowiący i wykonawczy określają ustawy samorządowe. To one podają, komu są przypisane określone kompetencje.

Najpierw ślubowanie, potem zarządzanie

Stanowisko w organie wykonawczym samorządu ma charakter kadencyjny. Oznacza to, że jest ono obsadzane na określony czas. Kadencja wójta trwa od momentu rozpoczęcia kadencji rady gminy. Jednak objęcie urzędu następuje wraz ze złożeniem ślubowania. W tym momencie zostaje z wójtem nawiązany stosunek pracy z wyboru. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych pracodawcą dla wójta jest urząd gminy, a czynności z zakresu prawa pracy związane z nawiązaniem i rozwiązaniem stosunku pracy wykonuje przewodniczący rady gminy.

Niekoniecznie na pierwszej sesji

W celu złożenia ślubowania komisarz wyborczy musi zwołać sesję rady na dzień przypadający w ciągu 7 dni od dnia ogłoszenia zbiorczych wyników wyborów wójtów na obszarze kraju. Jest to drugi przypadek, gdy sesję rady zwołuje komisarz wyborczy. Pierwszy dotyczy zwołania posiedzenia rady po wyborach. Gdy będzie konieczne przeprowadzenie drugiej tury wyborów wójtów, będzie musiała być zwołania odrębna sesja w celu złożenia przez wójta ślubowania. Nie będzie bowiem możliwe połączenie pierwszej sesji nowej rady i sesji, na której wójt złoży ślubowanie. Odmienne w tej sytuacji będą terminy ogłoszenia wyników jednego i drugiego głosowania. Jeżeli jednak wyboru wójta dokonano w pierwszej turze, możliwe jest zwołanie przez komisarza wyborczego jednej sesji będącej zarówno pierwszą sesją rady, jak również sesją, na której ślubowanie złoży wójt.

Jeżeli posiedzenie zwołane przez komisarza nie odbędzie się, wójt składa ślubowanie przed tym komisarzem. Złożenie przyrzeczenia wójt potwierdza podpisem pod jego treścią. Akt ten komisarz przesyła niezwłocznie przewodniczącemu rady. Informację o dacie złożenia ślubowania komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomości mieszkańców gminy w formie komunikatu w Biuletynie Informacji Publicznej w terminie 14 dni od dnia złożenia przyrzeczenia.

WAŻNE

Uchylanie się od złożenia ślubowania w terminie trzech miesięcy od ogłoszenia wyników wyborów wójta jest równoznaczne z wygaśnięciem jego mandatu

Wybór nowego zarządu

Obecna kadencja rad powiatów (sejmików województwa) trwała do 16 listopada 2014 r. Tego dnia odbyły się wybory, a co za tym idzie, wyłonieni w głosowaniu radni objęli funkcje na lata 2014-2018. Zarząd powiatu (województwa) działa do dnia wyboru nowego zarządu. Musi się to odbyć najpóźniej do 21 stycznia 2015 r. Jeżeli termin ten nie będzie dotrzymany, rada powiatu (sejmik województwa) ulega rozwiązaniu z mocy prawa.

Wybór zarządu musi być dokonany w całości (zgodnie z ustaleniami statutu określającego liczbowy skład zarządu) nawet gdyby do jego grona miały wejść te same osoby, co dotychczas. Nie jest zatem dopuszczalne wybranie tylko niektórych członków zarządu i pozostawienie pozostałych na dotychczasowych stanowiskach. Innymi słowy, dopiero wyłonienie przez radę powiatu (sejmik województwa) w drodze uchwały wszystkich członków zarządu kończy procedurę związaną z jego tworzeniem i od tego czasu zarząd może skutecznie podejmować decyzje.

Pracodawcą członków zarządów powiatów i województw (w tym starosty oraz marszałka województwa) jest odpowiednio starostwo powiatowe lub urząd marszałkowski. Przy czym czynności z zakresu prawa pracy wobec starosty (marszałka), związane z nawiązaniem i rozwiązaniem stosunku pracy, wykonuje przewodniczący rady powiatu (sejmiku), a pozostałe czynności - wyznaczona przez starostę (marszałka województwa) osoba zastępująca lub sekretarz powiatu (województwa), z tym że wynagrodzenie starosty (marszałka) ustala rada powiatu (sejmik), w drodze uchwały. Czynności w sprawach z zakresu prawa pracy wobec pozostałych członków zarządu powiatu (województwa) wykonuje starosta (marszałek).

Zatrudnienie na podstawie wyboru

Pracownicy samorządowi są zatrudniani na podstawie wyboru w:

●urzędzie marszałkowskim: marszałek województwa, wicemarszałek oraz pozostali członkowie zarządu województwa - jeżeli statut województwa tak stanowi,

●starostwie powiatowym: starosta, wicestarosta oraz pozostali członkowie zarządu powiatu - jeżeli statut powiatu tak stanowi,

●urzędzie gminy: wójt (burmistrz, prezydent miasta),

●w urzędzie m.st. Warszawy: burmistrz dzielnicy m.st. Warszawy, zastępca burmistrza dzielnicy m.st. Warszawy i pozostali członkowie zarządu dzielnicy m.st. Warszawy.

Nawiązanie stosunku pracy

Zgodnie z art. 11 kodeksu pracy nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika.

Organem właściwym do nawiązania stosunku pracy z wójtem jest rada gminy, która podejmuje uchwałę w sprawie zatrudnienia i ustalenia jego wynagrodzenia. Zgodnie z powszechną praktyką na podstawie tej uchwały urząd gminy sporządza odpowiedni dokument (akt nawiązania stosunku pracy), potwierdzający na piśmie warunki pracy i płacy i - po podpisaniu przez przewodniczącego rady gminy - włącza go do akt osobowych wójta. Zasada ta obowiązuje także w stosunku do starosty i marszałka województwa.

Obowiązki pracodawcy

Wójt (starosta lub marszałek województwa), jak każdy pracownik, podlega obowiązkowym wstępnym badaniom lekarskim. Badaniom wstępnym nie podlegają jednak osoby przyjmowane ponownie do pracy u danego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą. Dlatego nie ma konieczności przeprowadzania badań wstępnych, jeżeli wójtem (starostą lub marszałkiem województwa) została wybrana ponownie ta sama osoba. Wójt (starosta lub marszałek województwa) podlega także obowiązkowi szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnego stosunku pracy. Wymogi te muszą spełnić także pozostali członkowie zarządu powiatu lub województwa, którzy są zatrudnieni na podstawie wyboru.

Podstawa prawna

Art. 11, art. 29, art. 229 par. 1, art. 237³ par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502). Art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 8-10, art. 43 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 ze zm.). Art. 20 ust. 2c, art. 26 ust. 2, art. 29a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.). Art. 27 ust. 3, art. 28, art. 29 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 595 ze zm.). Art. 32 ust. 1 i 3, art. 33 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 596 ze zm.).

Radni zadecydują o wysokości poborów

Jednym z najważniejszych elementów treści stosunku pracy jest wynagrodzenie. Ustalenie jego składników i ich wysokości należy do wyłącznej kompetencji rady gminy. Zarobki wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz przewodniczących zarządu powiatu lub województwa ustala w drodze uchwały odpowiednio rada gminy (rada powiatu lub sejmik). Zakres swobody organów stanowiących w ustalaniu pensji jest ograniczony, ponieważ wiążą w tym zakresie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Możliwe jest więc jedynie w najbardziej niekorzystnym wariancie, że rada gminy może ustalić zarobki wójta na najniższym dopuszczalnym pułapie.

Z dodatkami

Obowiązkowymi składnikami wynagrodzenia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty i marszałka województwa są:

●wynagrodzenie zasadnicze,

●dodatek funkcyjny,

●dodatek specjalny,

●dodatek za wieloletnią pracę,

●nagroda jubileuszowa,

●dodatkowe wynagrodzenie roczne,

●jednorazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Podjęcie uchwały

Rada ustala wysokość składników wynagrodzenia wójta w formie uchwały. Należy ją podjąć niezwłocznie po objęciu przez niego obowiązków. Uchwała ta nie ma charakteru aktu prawa miejscowego (jest aktem kierownictwa wewnętrznego), więc nie podlega publikacji w dzienniku urzędowym. Po każdym wygaśnięciu mandatu wójta i rozpoczęciu nowej kadencji należy podjąć nową uchwałę. Akt ten nie ma zastosowania po rozwiązaniu stosunku pracy wójta w danej kadencji, nawet jeśli w kolejnem okresie urzędowania stanowisko to obejmie ta sama osoba. Ustalenie wynagrodzenia obejmuje wszystkie jego składniki. Uchwała określa wysokości i poszczególne elementy wynagrodzenia wójta na czas trwania kadencji. Rada gminy może jednak w trakcie sprawowania urzędu obniżyć poziom pensji samorządowca (por. wyrok NSA z 12 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 14/10).

Wynagrodzenie zasadnicze

W rozporządzeniu płacowym zostały wskazane maksymalne wynagrodzenia zasadnicze zatrudnionych na podstawie wyboru ujęte widełkami kwotowymi. Akt ten określa też limity dodatku funkcyjnego. W załączniku nr 2 rozporządzenia ustalono 9 stawek tego dodatku, przypisując im maksymalny poziom dodatku w formie odsetka najniższego wynagrodzenia zasadniczego. Przez pojęcie najniższego wynagrodzenia rozumie się najniższe wynagrodzenie zasadnicze określone w I kategorii zaszeregowania w załącznika nr 1 do tego rozporządzenia, czyli 1100 zł. Załącznik nr 3 wskazuje natomiast maksymalny poziom dodatku funkcyjnego dla poszczególnych stanowisk pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie wyboru i powołania. Wskazano górną kwotę dodatku do przyznania bądź maksymalną stawkę dodatku. [tabela]

Wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, staroście i marszałkowi województwa z racji pełnionej funkcji przysługuje dodatek specjalny. Jest to obligatoryjny składnik wynagrodzenia tej grupy pracowników samorządowych, który przysługuje już z samego faktu zajmowania określonej funkcji. Obligatoryjność dodatku oznacza, że w razie jego nieprzyznania pracownikowi przysługuje roszczenie o jego wypłatę w najniższej wysokości (por. wyrok SN z 28 marca 2008 r., sygn. akt II PK 225/07, Legalis Nr 164446).

Dodatek specjalny przysługuje, co do zasady, w kwocie wynoszącej co najmniej 20 proc. i nieprzekraczającej 40 proc. łącznie wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego. Zmodyfikowana wersja wysokości tego dodatku dotyczy urzędów miasta stołecznego Warszawy oraz miast (miast na prawach powiatu) powyżej 300 tys. mieszkańców. W tych przypadkach bowiem wysokość dodatku specjalnego nie może przekroczyć 50 proc. sumy wskazanych składników wynagrodzenia.

Staż procentuje

Dodatek za wieloletnią pracę przysługuje wszystkim pracownikom samorządowym po 5 latach pracy, w wysokości 5 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Wzrasta o 1 proc. z każdym przebytym rokiem zatrudnienia, czyli po ukończeniu 6 lat pracy wynosi 6 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, po ukończeniu 7 lat pracy - 7 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego itd., aż do osiągnięcia maksymalnej granicy 20 proc. miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego po 20 i więcej latach pracy.

Przy ustalaniu okresu zatrudnienia bierze się pod uwagę ogólny staż nabyty we wszystkich miejscach pracy na przestrzeni kariery zawodowej, a nie w jednym zakładzie. Dodać też należy do niego inne okresy, tzw. okresy zaliczane. Chodzi np. o czas: odbytej czynnej służby wojskowej, przebywania na zasiłku dla bezrobotnych, prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w nim wspólnie z małżonkiem, itd.

Należy się jubileuszówka

●po 20 latach pracy - w wysokości 75 proc. miesięcznego wynagrodzenia,

●po 25 latach pracy - 100 proc. miesięcznego wynagrodzenia,

●po 30 latach pracy - 150 proc. miesięcznego wynagrodzenia,

●po 35 latach pracy - 200 proc. miesięcznego wynagrodzenia,

●po 40 latach pracy - 300 proc. miesięcznego wynagrodzenia,

●po 45 latach pracy - 400 proc. miesięcznego wynagrodzenia.

Staż uprawniający do nagrody jubileuszowej ma charakter ogólny, a więc przebyty w trakcie dotychczasowej kariery zawodowej we wszystkich miejscach pracy. Zaliczamy do niego zakończone okresy zatrudnienia pracowniczego oraz inne, uwzględniane na poczet uprawnień pracowniczych wedle przepisów odrębnych (tzw. okresy zaliczane). Staż jubileuszowy ustala się identycznie jak okresy warunkujące nabycie dodatku za wieloletnią pracę. Samorządowiec uzyskuje prawo do tego świadczenia w dniu poprzedzającym dzień, który nazwą bądź datą odpowiada początkowemu dniowi terminu.

Prawo do trzynastki

Dodatkowe wynagrodzenie roczne jest określone w ustawie z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Potocznie określa się ten składnik wynagrodzenia jako "trzynastą pensję" lub "trzynastkę". Wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to świadczenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Wynagrodzenie to wypłaca się w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.

W sprawie przyznania trzynastki nie jest konieczne wydawanie uchwały przez radę gminy (radę powiatu lub sejmik). W praktyce niektóre rady podejmowały w tej sprawie uchwały, inne natomiast nie. Dlatego dla ujednolicenia stosowanej praktyki zostało wydane stanowisko Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Stwierdzono w nim, że wydawanie uchwał w zakresie trzynastek wójtów, starostów, marszałków nie jest konieczne. Zgodnie z tym stanowiskiem, samo spełnienie przez pracownika samorządowego, a w tym przypadku wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa warunków do nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego powinno skutkować jego wypłatą (stanowisko KRRIO z 27 lutego 2009 r., www.rio.gov.pl).

Odprawa emerytalna

Samorządowcowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy należy się jednorazowa odprawa, której wysokość zależy od długości ogólnego stażu pracy. Wysokość odprawy stanowi kwotę:

●2-miesięcznego wynagrodzenia - po 10 latach pracy,

●3-miesięcznego wynagrodzenia - po 15 latach pracy,

●6-miesięcznego wynagrodzenia - po 20 latach pracy.

Staż uprawniający do należności ustalamy tak samo jak na poczet dodatku za wieloletnią pracę bądź nagrody jubileuszowej. Wlicza się do niego wszystkie zakończone okresy zatrudnienia przebyte na przestrzeni kariery zawodowej oraz inne okresy uwzględniane. Odprawy emerytalne i rentowe mają jednorazowy charakter. Pracownik, który dostał już odprawę rentową, nie uzyska emerytalnej (wyrok SN z 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II PK 328/09; Legalis). Nie jest też dopuszczalne ponowne uzyskanie odprawy emerytalnej lub rentowej. Wysokość odprawy określa rada gminy w drodze uchwały (por. wyrok WSA w Gliwicach z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 419/11, Legalis nr 341215 oraz wyrok NSA z 4 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1960/11, Legalis nr 399841).

W świetle wyroku SN z 30 maja 2001 r. (sygn. akt I PKN 416/00, OSNP 2003/7/169) odprawa w związku z przejściem pracownika na rentę przysługuje niezależnie od odprawy przysługującej w ramach stosunku pracy na podstawie wyboru pracownikowi samorządowemu, z którym został rozwiązany stosunek pracy w związku z upływem kadencji.

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 2 i 3, art. 38 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 ze zm.). Art. 4 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1144). Ustawa z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1255 ze zm.). Par. 6-9 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1050 ze zm.).

Oświadczenia majątkowe

W doktrynie przeważa pogląd, że w trzydziestym dniu oświadczeniem powinien już dysponować organ, do którego składa się ten dokument. Jeśli więc wójt składa dokument wojewodzie, to lepiej, żeby unikał sytuacji, gdy w trzydziestym dniu dopiero nada go na poczcie. Wypełniając opisywany obowiązek w ostatniej chwili warto więc złożyć oświadczenie osobiście, w urzędzie wojewódzkim.

To zadanie powinno być traktowane poważnie, co podkreśla orzecznictwo sądów administracyjnych. Okazuje się, że ignorowanie obowiązku spowiadania się przed opinią publiczną z majątku może zostać potraktowane jako poważne naruszenie prawa, co z kolei, zgodnie z art. 96 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.), upoważnia wojewodę do zastosowania środka nadzorczego, czyli skierowania do wójta wezwania do zaprzestania naruszeń prawa. Dalsze ignorowanie obowiązku może się wręcz skończyć wnioskiem wojewody do prezesa Rady Ministrów o odwołanie dotychczasowego włodarza i zarządzenie wyborów nowego (np. wyrok NSA z 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 1255/05).

Oświadczenie na początku kadencji musi złożyć każdy wójt, niezależnie od tego, czy 16 listopada br. został wybrany po raz pierwszy czy na kolejną kadencję. Wójt składa dokument na ręce wojewody. Z kolei sam przyjmuje oświadczenia swoich zastępców, sekretarza i skarbnika gminy, kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych (np. dyrektorów bibliotek czy placówek oświatowych), a także innych osób upoważnionych do wydawania w imieniu wójta decyzji administracyjnych.

Oświadczenie składa się według jednego, z góry określonego wzoru. Stanowi on załącznik nr 1 do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń radnego gminy, wójta, zastępcy wójta (...) (Dz.U. nr 34, poz. 282).

Warto pamiętać, że oświadczeniem objęty jest wyłącznie majątek odrębny lub objęty małżeńską wspólnością majątkową. To oznacza, że włodarz nie musi uwzględniać majątku małżonka, jeśli ma z nim podpisaną intercyzę. Natomiast nie bierze się pod uwagę stanu posiadania innych członków rodziny wójta, np. dzieci czy rodzeństwa.

WAŻNE

Oświadczenie majątkowe zawiera informację o:

● posiadanych zasobach pieniężnych, nieruchomościach, papierach wartościowych,

● mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 tys. zł,

● dochodach osiąganych z tytułu zatrudnienia,

● zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 tys. zł oraz warunkach, na jakich zostały zaciągnięte.

Oświadczenie składa się w dwóch egzemplarzach. Standardowym załącznikiem jest kopia zeznania podatkowego za poprzedni rok kalendarzowy. W przypadku pierwszego oświadczenia wójt musi dodatkowo złożyć informację o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli taką prowadził przed dniem wyboru.

Oświadczenie warto wypełnić w sposób możliwie jak najbardziej precyzyjny. Po pierwsze, kwestia majątków samorządowców cieszy się dużym zainteresowaniem społecznym, więc jakiekolwiek niedopowiedzenia mogą być szeroko komentowane w lokalnych wspólnotach, co może obrócić się przeciwko włodarzowi. Po drugie, organ który przyjmuje oświadczenia, wstępnie je bada. Jeśli będzie miał jakieś podejrzenia, skieruje sprawę do aparatu skarbowego.

Limity pensji zasadniczej i dodatku funkcyjnego

Prezydent m.st. Warszawy	6500	2500
Prezydent miasta (miasta na prawach powiatu): - powyżej 300 tys. mieszkańców - do 300 tys. mieszkańców	4800-6200 4800-6200	2500 2100
Wójt, burmistrz w gminie: - powyżej 100 tys. mieszkańców - powyżej 15 tys. do 100 tys. mieszkańców - do 15 tys. mieszkańców	4800-6200 4500-6000 4200-5900	2100 2100 1900
Starosta w powiecie: - powyżej 120 tys. mieszkańców - powyżej 60 tys. do 120 tys. mieszkańców - do 60 tys. mieszkańców	4800-6200 4500-6000 4200-5900	2100 2100 1900
Wicestarosta w powiecie: - powyżej 120 tys. mieszkańców - powyżej 60 tys. do 120 tys. mieszkańców - do 60 tys. mieszkańców	2400-5600 2200-5200 2000-4800	8 stawka (2200 zł) 8 stawka (2200 zł) 7 stawka (1760 zł)
Pozostali członkowie zarządu w powiecie: - powyżej 120 tys. mieszkańców - powyżej 60 tys. do 120 tys. mieszkańców - do 60 tys. mieszkańców	2200-4800 2000-4400 1900-4000	6 stawka (1540 zł)
Marszałek województwa w województwie: - powyżej 2 mln mieszkańców - do 2 mln mieszkańców	5300-6500 5300-6200	2500
Wicemarszałek w województwie: - powyżej 2 mln mieszkańców - do 2 mln mieszkańców	2400-6000 2200-5600	9 stawka (2750 zł) 8 stawka (2200 zł)
Pozostali członkowie zarządu województwa w województwie: - powyżej 2 mln mieszkańców - do 2 mln mieszkańców	2200-5600 2000-5200	8 stawka (2200 zł) 7 stawka (1760 zł)

Maksymalne zarobki

Maksymalna wysokość zarobku marszałka województwa, wicemarszałka oraz pozostałych członków zarządu województwa, starosty, wicestarosty oraz pozostałych członków zarządu powiatu, a także wójta (burmistrza, prezydenta miasta) nie może przekroczyć w okresie miesiąca siedmiokrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Zgodnie z ustawą budżetową na 2014 r. kwota bazowa wynosi 1766,46 zł. Zatem wynagrodzenie nie może przekraczać kwoty 12 365,22 zł (1766,46 zł x 7= 12 365,22 zł).

Poprowadzi gospodarstwo, ale nie zasiądzie w zarządzie

Wójt, burmistrz i prezydent miasta oraz członkowie zarządu powiatu i zarządu województwa podlegają ograniczeniom wynikającym z ustawy antykorupcyjnej. Reguluje ona zakazy i ograniczenia wykonywania ubocznej działalności przez niektórych pracowników samorządowych oraz określa tryb postępowania w przypadku ich naruszania i wynikające stąd konsekwencje.

Zakaz podejmowania niektórych zajęć

Wójt, burmistrz i prezydent miasta nie mogą podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu. Czynności dodatkowe to zajęcia niezwiązane z wykonywaniem mandatu, niezależnie od tego, czy są realizowane jednorazowo czy wielokrotnie. Chodzi więc o zajęcia wykonywane w ramach dodatkowego zatrudnienia, jak i te realizowane na innej podstawie prawnej (np. na podstawie umowy o dzieło lub umowy-zlecenia), a nawet bez takiej podstawy (np. zbieranie runa leśnego w celach handlowych).

Darowizna, stosownie do art. 888 kodeksu cywilnego, oznacza zobowiązanie darczyńcy do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Chodzi tu więc o wszelkiego rodzaju przysporzenia majątkowe, zarówno w postaci środków pieniężnych, jak i przedmiotów (podarków, prezentów itp.), które są przekazywane nieodpłatnie.

Ponadto włodarze nie mogą w trakcie pełnienia funkcji oraz przez trzy lata po zakończeniu pełnienia funkcji przyjąć świadczenia o charakterze majątkowym, nieodpłatnie lub odpłatnie, w wysokości niższej od jego rzeczywistej wartości od podmiotu (lub podmiotu od niego zależnego), jeżeli biorąc udział w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych jego dotyczących mieli bezpośredni wpływ na jego treść. Naruszenie ograniczeń nie jest jednak zagrożone sankcją, chyba że czyn wypełni znamiona przestępstwa (np. przyjęcie łapówki). Zakazy te nie dotyczą członków zarządu powiatu i województwa. Ustawy ustrojowe tych szczebli samorządu nie przewidują bowiem takich ograniczeń.

Stanowiska w spółce

Samorządowcy w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą być zatrudnieni ani też nie mogą wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność. Sytuacje takie będą miały miejsce zwłaszcza wtedy, kiedy spółka, w której samorządowiec jest zatrudniony albo wykonuje inne zajęcia (np. jest konsultantem, sprawuje obsługę prawną), wygrywa przetargi organizowane przez gminę, uzyskuje trudne do wytłumaczenia preferencje w ramach pomocy publicznej itp. [przykład 1]

Samorządowiec nie może, przed upływem roku od zaprzestania zajmowania stanowiska lub pełnienia funkcji, być zatrudniony lub wykonywać innych zajęć u przedsiębiorcy, jeżeli brał udział w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych dotyczących tego przedsiębiorcy. Nie dotyczy to decyzji administracyjnych w sprawie ustalenia wymiaru podatków i opłat lokalnych (z wyjątkiem decyzji dotyczących ulg i zwolnień). Przedsiębiorca, który zatrudni wójta lub jego zastępcę wbrew temu zakazowi, podlega karze aresztu albo grzywny (art. 15 ustawy antykorupcyjnej).

Zakazane funkcje

Funkcjonariusze samorządowi w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego. Zakres zakazów i ograniczeń różni się od tego, który występuje na gruncie ustaw ustrojowych i dotyczy radnych. Osoby niebędące radnymi mają zakaz bycia członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych wszystkich spółek prawa handlowego. Jest to szersze ograniczenie w porównaniu z radnymi, którzy mają zakaz uczestniczenia tylko w spółkach kapitałowych z udziałem komunalnych osób prawnych (tej jednostki samorządu terytorialnego, w której uzyskali mandat). [przykład 2]

Samorządowcy w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni. Wyjątek dotyczy tylko rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych. Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, która w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Organami spółdzielni są: walne zgromadzenie, rada nadzorcza i zarząd. Statut spółdzielni może przyjąć dla rady nadzorczej nazwę komisji rewizyjnej. Może on przewidywać powołanie także innych organów, składających się z członków spółdzielni. W spółdzielniach, w których walne zgromadzenie zostaje zastąpione przez zebranie przedstawicieli, organami tych spółdzielni są także zebrania grup członkowskich.

Prawo spółdzielcze wyróżnia następujące rodzaje spółdzielni: rolnicze spółdzielnie produkcyjne, inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną, spółdzielnie kółek rolniczych (usług rolniczych), spółdzielnie pracy, spółdzielnie inwalidów i spółdzielnie niewidomych, spółdzielnie pracy rękodzieła ludowego i artystycznego. Status spółdzielni posiadają także banki spółdzielcze. [przykład 3]

Uwaga na fundacje

Funkcjonariusze samorządowi w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą. Naruszenie tego zakazu przez wybór samorządowca w skład zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą skutkuje nieważnością tego wyboru z mocy prawa i nie podlega wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Włodarze w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego w każdej z tych spółek. Inaczej niż w przypadku radnych, przepisy ustawy antykorupcyjnej zakazują funkcjonariuszom samorządowym posiadania więcej niż 10 proc. udziałów (akcji) we wszelkich spółkach handlowych, a nie tylko w spółkach z udziałem komunalnych osób prawnych.

WAŻNE

Wybór lub powołanie do władz spółki, spółdzielni lub fundacji z naruszeniem zakazów są z mocy prawa nieważne i nie podlegają wpisaniu do właściwego rejestru

Działalność gospodarcza

Samorządowcy w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w jej prowadzeniu. Nie dotyczy to działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego.

Ustawa antykorupcyjna zakazuje funkcjonariuszom samorządowym prowadzenia działalności gospodarczej, niezależnie od tego, czy jest ona prowadzona z wykorzystaniem mienia komunalnego (czyli tak jak w przypadku radnych), czy też nie. Włodarze nie mogą także zarządzać taką działalnością.

Zarządzanie działalnością gospodarczą oznacza pełnienie funkcji, z którą związane jest podejmowanie wiążących decyzji dotyczących tej działalności. Może to być funkcja w organie jednoosobowym, np. dyrektora czy prezesa, albo w organie wieloosobowym, np. w zarządzie. W praktyce oznacza to, że przykładowo wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie może pełnić funkcji prezesa stowarzyszenia prowadzącego działalność gospodarczą na terenie województwa, nawet jeżeli dochody z tej działalności przeznaczone są na cele statutowe, a funkcja prezesa wykonywana jest społecznie. Funkcjonariusz samorządowy nie może być również przedstawicielem, pełnomocnikiem ani prokurentem w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Ustawa antykorupcyjna dopuszcza natomiast możliwość prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego.

Ważne trzy miesiące

Jeśli wójt (burmistrz, prezydent miasta) przed dniem wyboru sprawował funkcję lub prowadził zakazaną działalność gospodarczą na tym stanowisku, musi zrzec się funkcji lub zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Gdy tego nie zrobi, rada gminy stwierdza wygaśnięcie mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w drodze uchwały, najpóźniej po upływie miesiąca od upływu tego terminu. Podobna zasada obowiązuje członków zarządu powiatu i województwa. Z tym że w tym przypadku bezskuteczny upływ trzymiesięcznego terminu skutkuje odwołaniem z funkcji członka zarządu.

Jakie sankcje

Ustawa antykorupcyjna wprowadza różne sankcje za naruszenie zakazów określonych w art. 4, w zależności od podmiotu, który się ich dopuszcza. Jeśli ustawowe zakazy związane z pełnieniem funkcji lub prowadzeniem działalności gospodarczej narusza wójt (burmistrz, prezydent miasta), skutkuje to wygaśnięciem jego mandatu.

Gdy zakazaną działalność gospodarczą prowadzi członek zarządu województwa lub powiatu, odpowiednio rada powiatu lub sejmik województwa odwołuje go z pełnionej funkcji najpóźniej po upływie miesiąca, czyli najpóźniej 31 dnia, licząc od dnia, w którym przewodniczący rady (sejmiku) uzyskał informację o przyczynie odwołania.

Ograniczenia dotyczące samorządowców

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) oraz członkowie zarządu powiatu i województwa, zgodnie z ustawą antykorupcyjną, nie mogą:

● być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego;

● być zatrudnieni lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność;

● być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych;

● być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą;

● posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego - w każdej z tych spółek;

● prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności; nie dotyczy to działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego.

PRZYKŁAD 1

Nieodpłatny wykład

Marszałek województwa został zaproszony przez spółkę do wygłoszenia nieodpłatnie wykładu. Przyjęcie zaproszenia nie będzie w tym przypadku oznaczało naruszenia zakazu wynikającego z ustawy antykorupcyjnej. Samorządowiec nie otrzyma wynagrodzenia z tego tytułu. Trudno też mu zarzucić stronniczość lub interesowność.

PRZYKŁAD 2

Skutki niezrzeczenia się funkcji w spółce

Członek zarządu powiatu pełnił funkcję przewodniczącego rady nadzorczej spółki z o.o. Po wybraniu do organu wykonawczego powiatu nie zrzekł się stanowiska w podmiocie gospodarczym w terminie 3 miesięcy od wyboru. Rada gminy odwołała go ze stanowiska (wyrok NSA z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 637/2014, LexPolonica nr 8678566).

PRZYKŁAD 3

Zakazy w banku spółdzielczym

Wójt sprawował w czasie swojej kadencji funkcję przewodniczącego rady nadzorczej w banku spółdzielczym. Wojewoda wezwał radę gminy do podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu wójta. Ta taki akt wydała i pozbawiała wójta mandatu.

Podstawa prawna

Art. 2 pkt 6, 6a i art. 4, art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, ust. 3, ust. 4, art. 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584 ze zm.).

Jak usunąć w gminie, a jak w powiecie

W powiatach i województwach sprawa jest prosta. Rada powiatu lub sejmik województwa powołują zarządy i mają prawo do ich odwołania. Na szczeblu gminnym wójt pochodzi z wyborów powszechnych, więc rada gminy nie ma prawa jego odwołania. Nie oznacza to, że radni nie mogą pośrednio doprowadzić do usunięcia wójta. Podjęcie uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium skutkuje wszczęciem procedury, której efektem może być referendum lokalne. Rada gminy może również podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum z innej przyczyny. Wystarczy inicjatywa jednej czwartej składu rady oraz większość 3/5 ustawowego składu rady, która poprze wniosek. Te dwa uprawnienia organu stanowiącego, który ma przecież funkcję kontrolną wobec wójta, pokazują, że ten ostatni nie może czuć się nieusuwalny i powinien z wielką uwagą śledzić zastrzeżenia co do jego pracy zgłaszane przez rajców. Gmina jest też jedynym szczeblem, na którym o usunięciu organu wykonawczego mogą zdecydować sami mieszkańcy.

@RY1@i02/2014/224/i02.2014.224.05000010b.808.jpg@RY2@

Leszek Jaworski prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

Leszek Jaworski

prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

@RY1@i02/2014/224/i02.2014.224.05000010b.809.jpg@RY2@

Monika Górecka-Czuryłło zastępca redaktor prowadzącej

Monika Górecka-Czuryłło

zastępca redaktor prowadzącej

@RY1@i02/2014/224/i02.2014.224.05000010b.810.jpg@RY2@

Piotr Pieńkosz dziennikarz DGP

Piotr Pieńkosz

dziennikarz DGP