Lokalnie lepiej znamy swoje słabe i mocne strony. UE to dostrzegła

Podejście takie wynika z przekonania, iż region, znając doskonale swoje wady i zalety, lepiej wykorzysta dotacje, kierując je na obszary najbardziej potrzebujące wsparcia.

Poziom regionalny dotacji realizowany będzie w Polsce za pomocą 16 regionalnych programów operacyjnych (RPO), w tym 15 skierowanych do słabiej rozwiniętych regionów Unii Europejskiej oraz jednego skierowanego do Mazowsza - regionu, który jako pierwszy w Polsce osiągnął zakładany w UE poziom PKB wyłączający go z regionów słabiej rozwiniętych.

Celem regionalnych programów operacyjnych będzie zwiększenie konkurencyjności regionów oraz poprawa jakości życia ich mieszkańców dzięki wykorzystywaniu potencjałów regionalnych i niwelowaniu barier rozwojowych, na podstawie strategii rozwoju województw.

Interwencje w ramach RPO muszą nawiązywać do rozwiązań wypracowanych na poziomie krajowym. Tym samym mają realizować wybrane aspekty reform w zakresie edukacji, zatrudnienia czy polityki społecznej. Analiza zapisów projektów RPO w każdym z województw wskazuje, iż poszczególne osie priorytetowe są niemal takie same. Różnice zauważalne są w odniesieniu do nazewnictwa (np. E-opolskie, Cyfrowa Małopolska; ale w obu przypadkach są to działania dotyczące cyfryzacji).

Podobny model

Model większości RPO na lata 2014-2020 w każdym z 16 województw przedstawia się następująco:

1. działania poświęcone pobudzaniu konkurencyjności i innowacyjności w regionie - wspieranie badań naukowych, ich komercjalizacja, dotacje dla firm na rozwój B+R (badania i rozwój);

2. działania poświęcone e-rozwojowi - usługi publiczne świadczone online, telemedycyna, teleedukacja, rozwój infrastruktury teleinformatycznej, digitalizacja zasobów regionalnych, cyfryzacja;

3. działania skierowane do przedsiębiorców danego regionu, mające na celu rozwój ich konkurencyjności - wsparcie firm w zakresie inwestycji, promocja firm regionu, targi i misje gospodarcze;

4. działania dotyczące efektywności energetycznej regionu - gospodarka niskoemisyjna, odnawialne źródła energii, ekologiczny transport miejski;

5. działania w zakresie ochrony środowiska w regionie - oczyszczalnie ścieków, sieci kanalizacyjne, systemy zarządzania w razie klęsk żywiołowych;

6. działania kierowane na dziedzictwo kulturowe regionu - rewitalizacja terenów, turystyka, uzdrowiska, szlaki turystyczne, odnowa obszarów wiejskich;

7. działania dotyczące transportu w regionie - transport niskoemisyjny, drogi regionalne, mosty i wiadukty o znaczeniu regionalnym, terminale przeładunkowe, transport kolejowy i lotniczy;

8. działania w obszarze regionalnego rynku pracy - aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych, tworzenie nowych miejsc pracy, warunki do łączenia życia zawodowego z rodzinnym, środki na własną działalność gospodarczą, programy profilaktyczne dot. wydłużenia aktywności zawodowej, adaptacja pracowników do zmian;

9. działania niwelujące wykluczenie społeczne mieszkańców regionu - wsparcie gospodarki społecznej, infrastruktura społeczna i zdrowotna, aktywizacja osób starszych, profilaktyka zdrowotna małych dzieci;

10. działania w obszarze edukacji w regionie - wsparcie szkół, od przedszkola po trzeci wiek, szkolenia, bony szkoleniowe, certyfikacja firm szkoleniowych, e-learning;

11. pomoc techniczna - wsparcie funkcjonowania RPO w regionie.

Powyższe modelowe osie priorytetowe RPO realizowane będą zarówno ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (dotyczy to pozycji 1-7), mających w większości charakter projektów "twardych", tj. inwestycyjnych, a także ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (pozycje 8-10 mające charakter projektów "miękkich".

Kto ile dostanie

Regiony dysponować będą w perspektywie 2014-2020 pulą środków przekraczającą 28 mld euro. Środki przeznaczone w ramach regionalnych programów w poszczególnych województwa prezentują się następująco:

- dolnośląskie - 2,02 mld euro,

kujawsko-pomorskie - 1,71 mld euro,

- lubelskie - 2 mld euro,

- lubuskie - 0,81 mld euro,

- łódzkie - 2,02 mld euro,

- małopolskie - 2,58 mld euro,

- mazowieckie - 1,92 mld euro,

- opolskie - 0,85 mld euro,

- podkarpackie - 1,89 mld euro,

- podlaskie - 1,09 mld euro,

- pomorskie - 1,67 mld euro,

- śląskie - 3,12 mld euro,

- świętokrzyskie - 1,22 mld euro,

- warmińsko-mazurskie - 1,55 mld euro,

- wielkopolskie - 2,2 mld euro,

- zachodniopomorskie - 1,43 mld euro.

Aby zobrazować lepiej rozmiary środków przeznaczonych dla regionów, zestawmy je z alokacjami finansowymi poszczególnych programów nowej perspektywy unijnej 2014-2020, które realizowane będą w skali całego kraju:

- Program Operacyjny Polska Cyfrowa (PO PC) - 2 mld euro,

- Program Operacyjny Polska Wschodnia (PO PW) - 2 mld euro,

- Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER) - 3,2 mld euro,

- Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR) - 7,6 mld euro,

- Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) - 24 mld euro.

Szansa dla współpracujących

Nowa perspektywa to także nowe narzędzia do realizacji celów zakładanych w dokumentach strategicznych. Jednym z nich są zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT). Część konkursów ogłaszanych w ramach RPO przeznaczona będzie wyłącznie dla ZIT.

ZIT to instrument partnerstwa jednostek samorządu terytorialnego - miast i obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie czyli miasto i samorządy znajdujące się w jego oddziaływaniu. Idea ZIT polega na wspólnej realizacji przedsięwzięcia łączącego działania finansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego. ZIT to także wyjście poza sztywne granice administracyjne JST i większe możliwości oddziaływania projektów unijnych. Samorządy chcące realizować ZIT są zobligowane do zawiązania zinstytucjonalizowanej formy partnerstwa, np. stowarzyszenia, związku międzygminnego i przygotowania wspólnej strategii ZIT. Znajdą się w niej m.in. najważniejsze cele i przedsięwzięcia przewidziane do realizacji. Umawiające się samorządy muszą także podpisać porozumienie o wdrażaniu ZIT z zarządem danego województwa, ponieważ projekty w tej formule finansowane będą ze środków dostępnych w regionalnych programach.

Wszystkie te wymogi mają na celu stymulowanie tworzenia się partnerstw JST, które będą kontynuować współpracę również po 2020 roku, gdy fundusze europejskie nie będą dostępne już w takiej jak obecnie wysokości.

Fundusze w ramach ZIT przeznaczone zostaną przede wszystkim na:

wpoprawę stanu środowiska przyrodniczego na obszarze funkcjonalnym miasta (np. usuwanie azbestu, ochrona istniejących terenów zielonych w miastach, wymiana źródeł ciepła na bardziej ekologiczne);

wwspieranie efektywności energetycznej (kompleksowa modernizacja energetyczna w budynkach mieszkaniowych polegająca np. na ocieplaniu budynków, wymianie okien i oświetlenia na energooszczędne, przebudowie systemów grzewczych);

wwzmacnianie rozwoju funkcji symbolicznych budujących międzynarodowy charakter i ponadregionalną rangę miejskiego obszaru funkcjonalnego oraz poprawę dostępu i jakości usług publicznych w całym obszarze funkcjonalnym (np. promocja produktu turystycznego wspólnego dla całego obszaru, poprawa systemu informacji dla cudzoziemców, poprawa jakości sanitariatów publicznych, usprawnienia dla osób niepełnosprawnych, bezpłatny dostęp do internetu);

wwzmacnianie badań, rozwoju technologicznego oraz innowacji (np. rozwój usług oferowanych przez instytucje otoczenia biznesu).

Nowa perspektywa programowo-finansowa to duże wyzwanie dla regionów. Wyznaczono bardzo ambitne cele i priorytety oraz konkretne wskaźniki do osiągnięcia. Jednocześnie do regionów skierowano większe niż do tej pory środki, dając im większą swobodę w decydowaniu o ich konkretnym przeznaczeniu.

@RY1@i02/2014/004/i02.2014.004.08800100a.802.jpg@RY2@

Ewa Nowińska pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspertka powołana przez ministra rozwoju regionalnego do oceny wniosków w obszarze szkolnictwa wyższego

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspertka powołana przez ministra rozwoju regionalnego do oceny wniosków w obszarze szkolnictwa wyższego