Rada gminy nie może ustalić w uchwale zasad nabywania urządzeń wodociągowych od mieszkańców

Często się zdarza, że mieszkańcy gminy budują odcinki sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, by doprowadzić media do własnych nieruchomości, a następnie występują do gminy, by ta przejęła urządzenia i zwróciła im poniesione wydatki. W praktyce rady gmin często podejmują specjalne uchwały, w których ustalają zasady przejmowania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych od osób fizycznych. Potwierdza to lektura dzienników wojewódzkich, w których takie akty są publikowane. Przykładowo taką uchwałę podjęła np. Rada Gminy Radków (uchwała nr XXIV/149/2020 z 16 grudnia 2020 r.; Dz.Urz. woj. świętokrzyskiego z 22 grudnia 2020 r. poz. 4790), Rada Gminy Czernichów (uchwała nr XXXVIII/304/2018 z 16 października 2018 r.; Dz.Urz. woj. śląskiego z 18 października 2018 r., poz. 6394), Rada Gminy Iwanowice (uchwała nr XLIII/415/2022 z 30 marca 2022 r.; Dz.Urz. woj. małopolskiego z 5 kwietnia 2022 r. poz. 2372), a ostatnio np. gmina Rzgów (uchwała Rady Gminy Rzgów nr 319/23 z 28 kwietnia 2023 r.; Dz.Urz. woj. wielkopolskiego z 15 maja 2023 r. poz. 5094). Tymczasem, co przypomniano w niedawnym rozstrzygnięciu nadzorczym wojewody wielkopolskiego z 2 czerwca 2023 r. (nr NP.-II.4131.1.223.2023.5;www.poznan.uw.gov.pl) – nie ma podstaw, aby to rada gminy określała zasady nabywania przez gminę urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych od osób fizycznych i prawnych. Organ nadzoru stwierdził w konsekwencji nieważność uchwały rady gminy w sprawie ustalenia zasad odpłatnego przejmowania przez gminę urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych od osób fizycznych i prawnych, które te urządzenia wybudowały z własnych środków.

Przekazanie urządzeń

Zacznijmy od omówienia podstaw prawnych przejęcia instalacji. Nie ma wątpliwości, że gmina może nabywać urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, które mieszkańcy wybudowali z własnych środków. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy, w szczególności chodzi tu o zadania własne obejmujące sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz. Z kolei z art. 31 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (dalej: u.z.z.w.z.o.ś.) wynika, że „osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie”. Ponadto – zgodnie z tymi przepisami – „przekazywane urządzenia, o których mowa w ust. 1, powinny odpowiadać warunkom technicznym określonym w odrębnych przepisach”, a „należność za przekazane urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne może być rozłożona na raty lub uwzględniona w rozliczeniach za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków”.