Dzień Nauczyciela z ZFŚS? Tak, ale tylko teoretycznie

Unormowania dotyczące tworzonego w szkole zakładowego funduszu świadczeń socjalnych zawarte zostały w art. 53 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 ze zm.) oraz w ustawie z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Z kolei szczegółowe zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Działalność socjalna finansowana z ZFŚS to m.in. usługi świadczone przez pracodawców na rzecz działalności kulturalno-oświatowej i sportowo-rekreacyjnej (art. 2 pkt 1 ustawy o ZFŚS). Jak wskazuje wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2008 r. (sygn. akt II PK 74/08), w pojęciu tym mieści się możliwość finansowania zarówno imprez okolicznościowych, jak i wycieczek, rajdów, wyjść kulturalnych. Oznacza to, iż spotkanie kulturalno-oświatowe przy okazji Dnia Edukacji Narodowej może zostać sfinansowane ze środków funduszu. Nie może być jego celem integracja czy motywacja pracowników. Powinien być zrealizowany cel, który mieści się w definicji działalności socjalnej. Świadczenia funduszu są skierowane do określonego kręgu osób uprawnionych. Zatem w spotkaniu takim nie mogą uczestniczyć osoby inne niż pracownicy, byli pracownicy będący emerytami lub rencistami, ewentualnie członkowie ich rodzin.

Finansowanie tego typu spotkań ze środków ZFŚS niesie z sobą jednak ryzyko - trudno w tym wypadku zadbać o zróżnicowanie świadczeń. A jedną z podstawowych zasad gospodarowania środkami socjalnymi jest uzależnienie możliwości korzystania z nich od sytuacji materialnej, życiowej czy rodzinnej osób uprawnionych. Jeśli ten warunek nie jest spełniony, ZUS najczęściej kwestionuje możliwość korzystania w przypadku takich świadczeń ze zwolnienia ze składek na ubezpieczenia. Dużo emocji wywoływało także opodatkowanie uczestnictwa w spotkaniach po stronie pracowników. Ograny skarbowe nawet mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2014 r. (sygn. akt K 7/13) wskazywały, że udział w imprezach należy opodatkowywać niezależnie od możliwości zweryfikowania, czy pracownik faktycznie skorzystał ze świadczeń i w jakiej wysokości. Ostatnio po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 września 2014 r. (sygn. akt II FSK 2353/12) można mieć jednak nadzieję na zmianę stanowiska. NSA, powołując się na wyrok TK, podkreślił, że przychód powstaje tylko wtedy, gdy pracownik uzyskuje realne przysporzenie majątkowe. Aby mówić o przychodzie, świadczenie musi mieć określoną wartość i być skierowane do konkretnej osoby. Ważne jest też, czy pracownik dobrowolnie z niego skorzystał i czy leżało to w jego interesie. Pracodawcy muszą jednak uważać, aby pod pozorem tego typu spotkań nie przekazywać świadczeń będących formą wynagrodzenia.

Do ewidencji stanu oraz zwiększeń i zmniejszeń ZFŚS w jednostkach budżetowych, w tym w szkołach, służy konto 851 "Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych". Dlatego świadczenia finansowane ze środków tego funduszu podlegać będą co do zasady ujęciu na tym właśnie koncie.

Z kolei środki pieniężne ZFŚS, wyodrębnione na specjalnym rachunku bankowym, ujmuje się na koncie 135 "Rachunek środków funduszy specjalnego przeznaczenia". Rozchody (wypłaty) środków ZFŚS z tytułu finansowania działalności objętej tym funduszem - na podstawie wyciągu bankowego - ujmuje się przy tym na stronie Ma tego konta.

Ewidencja może być następująca:

1. Faktura za świadczenia związane z organizacją spotkania kulturalno-oświatowego: strona Wn konta 300 - Rozliczenie zakupu, strona Ma konta 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami;

2. Ujęcie faktury, jako finansowanej z ZFŚS: strona Wn konta 851 - Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, strona Ma konta 300 - Rozliczenie zakupu;

3. Zapłata dostawcy ze środków pieniężnych funduszu: strona Wn konta 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami, strona Ma konta 135 - Rachunek środków funduszy specjalnego przeznaczenia.

Jeśli pracodawca jako administrator środków funduszu zadba o zróżnicowanie wartości świadczeń i spełnienie pozostałych kryteriów pozwalających je finansować z ZFŚS, to dokonując ewidencji księgowej, należy pamiętać, że świadczenia rzeczowe i pieniężne (oprócz bonów) są zwolnione są z PIT do wysokości 380 zł rocznie zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.). Takich świadczeń nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ani w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Powyższe wynika z treści par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.) oraz art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

dr Katarzyna Trzpioła

Katedra Rachunkowości UW

Podstawa prawna

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.).