Międzygminna współpraca odpadowa

Utrzymanie czystości i porządku należy do obowiązkowych zadań własnych każdej gminy. Ustawodawca nakazuje każdej z nich stworzyć gminny system gospodarowania odpadami komunalnymi, zgodny z przepisami ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2519; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2792). Jednocześnie proponuje jednostkom samorządu terytorialnego całą paletę form współpracy w zakresie realizacji tych zadań, z których gminy mogą skorzystać. Żadna z przewidzianych przez prawo form współpracy w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi nie ma jednak charakteru obowiązkowego. Nie ma też określonych przesłanek warunkujących skorzystanie z określonej formy współpracy. A więc to do samorządów należy stworzenie rozwiązania najbardziej optymalnego dla nich.

W związku, ale jak

Na gruncie ustawy czystościowej ustawodawca zdecydował się wprost uregulować kilka szczegółowych kwestii związanych z najbardziej sformalizowaną formą współpracy międzygminnej, jaką jest związek międzygminny. Podstawowa regulacja dotycząca tej formy współpracy zawarta jest jednak w ustawie z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 572). Umożliwia ona utworzenie odrębnego od gmin podmiotu posiadającego osobowość prawną, który przejmuje od nich określone zadania oraz powiązane z nimi prawa i obowiązki (kompetencje). Wykonuje on zatem za gminy określone zadania odpadowe zarówno w sferze instalacyjnej, jak i operacyjnej. Związek pozwala też na najszerszą współpracę międzygminną, w tym także w obszarze operacyjnym umożliwiającym wydawanie przez organy związku aktów prawa miejscowego, wydawanie decyzji administracyjnych, przyjmowanie deklaracji śmieciowych czy udzielanie zamówień publicznych. Przykłady tego typu struktur można odnaleźć w wielu częściach kraju – przykładowo w Wielkopolsce (np. Pilski Region Gospodarki Odpadami Komunalnymi), w Lubuskiem (Związek Celowy Gmin MG-6) czy na Opolszczyźnie (Związek Między gminny „Czysty Region”). Szczególnie interesujące są związki, w których jednocześnie postanowiono optymalnie wykorzystać majątek wytworzony uprzednio przez poszczególne gminy członkowskie, czyniąc go czasowo majątkiem związku i umożliwiając na jego bazie świadczenie usług publicznych na rzecz mieszkańców wszystkich gmin członkowskich. Ustawa czystościowa odnosi się także sygnalnie do szczególnej formy współpracy, jaką jest związek metropolitalny, funkcjonujący obecnie wolą ustawodawcy wyłącznie w województwie śląskim. Regulacje w tym zakresie rodzą jednak istotne wątpliwości co do tego, czy mogą stanowić samodzielną podstawę współpracy w tym obszarze.