Jakie uprawnienia ma prokurent działający łącznie z członkiem zarządu

Problemem, z którym wciąż można zetknąć się w praktyce, jest kwestionowanie (niekiedy nawet przez notariuszy) uprawnienia prokurenta reprezentującego spółkę kapitałową wraz z członkiem zarządu (reprezentacja łączna) do zbycia lub obciążenia nieruchomości spółki oraz do zbycia względnie oddania do czasowego korzystania przedsiębiorstwa spółki.

Pojawiająca się tu wątpliwość ma swoje źródło w błędnej interpretacji art. 109³ kodeksu cywilnego, zgodnie z którym prokurent do dokonania wspomnianych czynności prawnych powinien otrzymać pełnomocnictwo szczególne. Wskazane w tym przepisie ograniczenie nie obowiązuje w sytuacji, gdy prokurent reprezentuje spółkę z o.o. oraz spółkę akcyjną wraz z członkiem zarządu w ramach reprezentacji łącznej (art. 205 par. 1 i 373 par. 1 kodeksu spółek handlowych). W takim przypadku członek zarządu wraz z prokurentem są uprawnieni do dokonywania w imieniu spółki wszystkich czynności należących do kompetencji zarządu (art. 204 par. 1, art. 372 par. 1 k.s.h.) i na zakres tych czynności nie ma wpływu regulacja art. 109³ k.c.

Pogląd powyższy znalazł odzwierciedlenie w wyroku Sądu Najwyższego z 8 października 2004r. Wskazano w nim, że "członek zarządu spółki z o.o. i prokurent działając łącznie mogą zbyć przedsiębiorstwo, oddać je do czasowego korzystania, zbyć nieruchomość lub obciążyć nieruchomość, mimo że art. 109³ k.c. wyłącza te czynności z zakresu umocowania prokurenta". W uzasadnieniu tego orzeczenia SN wyjaśnił, że "możliwość dokonywania przez prokurenta łącznie z członkiem zarządu wszystkich czynności mieszczących się w zakresie kompetencji przyznanych zarządowi jako organowi osoby prawnej wynika z samej ustawy, z samych tych przepisów, które stawiają na równi z działaniem dwóch członków zarządu działania członka zarządu i prokurenta. (...) działanie w ramach tej reprezentacji należy z wszystkimi tego konsekwencjami traktować na równi z działaniem zarządu". (V CK 76/04, OSNC 2005, nr 10, poz. 175, str. 55).

Wspomniana interpretacja SN eliminuje potrzebę udzielania prokurentowi oddzielnego pełnomocnictwa do zbycia lub obciążenia nieruchomości w przypadkach, gdy działa on łącznie z członkiem zarządu. Przy dokonywaniu przez członka zarządu wraz z prokurentem wskazanych na wstępie czynności należy jednak pamiętać o dalszych wymogach i ograniczeniach wynikających z przepisów kodeksu spółek handlowych. Przede wszystkim w spółce z o.o. zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego, a także nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości wymaga dla swej ważności uchwały zgromadzenia wspólników (art. 228 pkt. 2 i 3 k.s.h.). Także do zawarcia umowy o nabycie dla spółki z o.o. nieruchomości albo udziału w nieruchomości lub środków trwałych za cenę przewyższającą 1/ 4 kapitału zakładowego, nie niższą jednak od 50 tys. zł, zawarta przed upływem 2 lat od dnia zarejestrowania spółki, niezbędna jest uchwała zgromadzenia wspólników, chyba że umowa ta była przewidziana w umowie spółki (art. 229 k.s.h.). W każdym przypadku rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego spółki z o.o. wymaga uchwały zgromadzenia wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (art. 230 k.s.h.).

Również w spółce akcyjnej dla zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na nich ograniczonego prawa rzeczowego oraz nabycia i zbycia nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości konieczna jest uchwała walnego zgromadzenia akcjonariuszy, przy czym w tym drugim przypadku statut może stanowić inaczej (art. 393 k.s.h.). Ponadto umowy o nabycie dla spółki akcyjnej od jej założyciela lub akcjonariusza jakiegokolwiek mienia, za cenę przewyższającą 1/ 10 wpłaconego kapitału zakładowego oraz umowy o nabycie dla spółki lub spółdzielni zależnej od jej założyciela lub akcjonariusza, zawarte przed upływem 2 lat od dnia zarejestrowania, wymagają uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy podjętej większością 2/ 3 głosów (art. 394 par. 1 k.s.h.).

Należy pamiętać, że wspomniana zgoda zarówno w spółce z o.o., jak i w spółce akcyjnej może być wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu (nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę). Zgoda (potwierdzenie) wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej. Konsekwencją dokonania danej czynności bez uzyskania zgody wymaganej przepisami k.s.h. jest jej nieważność.

@RY1@i02/2011/076/i02.2011.076.210.003b.001.jpg@RY2@

Marcin Chomiuk, radca prawny w Kancelarii Prawnej Jara & Partners Sp. k. w Warszawie

Marcin Chomiuk

radca prawny w Kancelarii Prawnej Jara & Partners Sp. k. w Warszawie

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).