Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (cz. 3)

W trzecim odcinku komentarza do ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz.U. poz. 1629) kończymy omawianie rozdziału 6 „Prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku” oraz szczegółowo analizujemy rozdziały 7‒9, wzbogacając treść praktycznymi przykładami zastosowania przepisów oraz wzorami dokumentów.

Rozdział 7 reguluje kwestie związane z decyzjami administracyjnymi, działalnością regulowaną i wpisami do rejestrów działalności regulowanej oraz innych rejestrów po śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Ustawodawca przesądził, że decyzje związane z przedsiębiorstwem nie wygasają z chwilą śmierci przedsiębiorcy, ale dopiero wówczas, gdy uprawniony podmiot nie podejmie w wyznaczonym czasie czynności mających na celu umożliwienie dalszego wykonywania praw i obowiązków objętych koncesjami, zezwoleniami, licencjami lub pozwoleniami. W tym celu ustawodawca zdecydował się wprowadzić dwie równoległe procedury: potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez zarządcę sukcesyjnego oraz przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem (w jej ramach odpowiednie uprawnienia przyznano właścicielowi przedsiębiorstwa w spadku). Ustawodawca daje ponadto w określonych przypadkach możliwość zgłoszenia zaprzestania działalności objętej decyzją.

Istotne zatem dla zarządców sukcesyjnych, spadkobierców czy też innych osób uprawnionych jest podjęcie niezbędnych działań w odpowiednich terminach. Warto ponadto pamiętać, że przy zmianie zarządcy konieczne okazuje się ponowne przejście procedury.

Rozdział 8 omawia kwestie związane z funkcjonowaniem spółki cywilnej po śmierci przedsiębiorcy. Ustawodawca wprowadza m.in. regulacje związane z praktycznym problemem na tle sukcesji przedsiębiorców, jakim jest brak zastrzeżenia w umowie spółki lub w uchwale wspólników, że spadkobiercy wspólnika wchodzą w jego miejsce do spółki. Ustawodawca zdecydował się w takiej sytuacji umożliwić wstąpienie spadkobierców do spółki, obwarowując tę możliwość pewnymi warunkami.

Rozpoczynamy również omawianie rozdziału 9 „Daniny publiczne w okresie zarządu sukcesyjnego”. Reguluje on m.in. status podatkowy przedsiębiorstwa w spadku jako podatnika na gruncie wybranych ustaw, zasady odpowiedzialności za zobowiązania i zaległości podatkowe oraz zasady regulowania podatków i opłat skarbowych. ©℗

Oprac. JP

SDZLEGAL SCHINDHELM Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.

Poprzednie części komentarza do ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej ukazały się w tygodniku Firma i Prawo:

• cz. 1 – 22 stycznia 2019 r. (DGP nr 15),

• cz. 2 – 19 lutego 2019 r. (DGP nr 35).

Kolejna część ukaże się 16 kwietnia.

TYDZIEŃ Z KOMENTARZAMI – baza publikacji

W tygodniku Firma i Prawo komentowaliśmy ustawy:

• z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

• z 5 lipca 2001 r. o cenach

• z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych

• z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze

• z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych

• z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych

• z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

• z 12 grudnia 2012 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów

• z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

• z 14 grudnia 2012 r. o odpadach

• z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta

• z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym

• z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne

• z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych

• z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne

• z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (wyciąg dotyczący rękojmi i gwarancji)

• z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych

Przeoczyłeś tygodnik? Znajdziesz go w wydaniach dgp na www.edgp.gazetaprawna.pl

Art. 35. [Odpowiedzialność właściciela przedsiębiorstwa w spadku w przypadku powołania zarządcy sukcesyjnego z naruszeniem przepisów]

1. Właściciel przedsiębiorstwa w spadku, który nie uczestniczył w powołaniu zarządcy sukcesyjnego na skutek naruszenia art. 12, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku do wartości stanu czynnego przedsiębiorstwa w spadku przypadającej na jego udział, według stanu na dzień, w którym dowiedział się o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego. Do ustalania stanu czynnego przedsiębiorstwa w spadku stosuje się odpowiednio przepisy o ustalaniu stanu czynnego spadku.

2. Ograniczenie odpowiedzialności, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy zobowiązań powstałych po dniu, w którym właściciel przedsiębiorstwa w spadku dowiedział się o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego, chyba że niezwłocznie odwołał zarządcę sukcesyjnego, a jeżeli nie był uprawniony do odwołania zarządcy sukcesyjnego – zażądał jego odwołania przez osoby uprawnione.

komentarz

• Ograniczenie odpowiedzialności. Artykuł 35 ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (dalej: u.z.s.p.o.f.) przewiduje ograniczenie odpowiedzialności właściciela przedsiębiorstwa w spadku, który nie uczestniczył w powołaniu zarządcy sukcesyjnego na skutek naruszenia art. 12 u.z.s.p.o.f. Wówczas ponosi on odpowiedzialność za zobowiązania tego podmiotu ograniczoną do wartości stanu czynnego przedsiębiorstwa w spadku przypadającej na jego udział, według stanu na dzień, w którym dowiedział się o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego. Na ograniczenie odpowiedzialności będzie można się powołać na etapie postępowania egzekucyjnego.

Ograniczenie odpowiedzialności właściciela przedsiębiorstwa w spadku za zobowiązania zaciągnięte przez wadliwie powołanego zarządcę sukcesyjnego ulega wyłączeniu po dowiedzeniu się przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego, chyba że niezwłocznie odwołał zarządcę sukcesyjnego, a jeżeli nie był uprawniony do odwołania zarządcy sukcesyjnego – zażądał jego odwołania przez osoby uprawnione. [przykłady 29 i 30]

Rozdział 7

Decyzje, działalność regulowana i wpisy do rejestru działalności regulowanej oraz innych rejestrów

Art. 36. [Decyzje związane z przedsiębiorstwem]

Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do koncesji, zezwoleń, licencji oraz pozwoleń, wydanych wobec przedsiębiorcy w formie decyzji organu administracji publicznej, związanych z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą, zwanych dalej „decyzjami związanymi z przedsiębiorstwem”, z wyłączeniem przypadków, gdy:

1) zgodnie z odrębnymi przepisami decyzja może zostać wydana wyłącznie wobec osoby fizycznej;

2) prawa i obowiązki wynikające z decyzji przechodzą z mocy prawa na następców prawnych przedsiębiorcy z chwilą jego śmierci.

komentarz

• Łączne spełnienie przesłanek. Rozdział 7 u.z.s.p.o.f. poświęcony został skutkom śmierci przedsiębiorcy w obszarze decyzji administracyjnych, działalności regulowanej i wpisów do rejestrów działalności regulowanej oraz innych rejestrów. Otwiera go art. 36 – przepis o znaczeniu podstawowym, statuujący siedem przesłanek warunkujących stosowanie rozdziału 7. Spośród nich cztery przesłanki mają charakter pozytywny, trzy zaś – negatywny. Tylko łączne spełnienie wszystkich przesłanek pozytywnych i niespełnienie wszystkich przesłanek negatywnych pozwala na zastosowanie przepisów ustawy od art. 36 do art. 45.
• Odpowiednia forma reglamentacji. Z wyczerpującego wyliczenia poszczególnych kategorii aktów administracyjnych płynie wniosek, że rozdział 7 ma zastosowanie jedynie do tych aktów, które noszą jedną z nazw wymienionych w art. 36, a więc zostały w innych ustawach nazwane „koncesją”, „zezwoleniem”, „licencją” albo „pozwoleniem”. Gdyby intencja ustawodawcy była inna, to albo w ogóle nie wymieniałby on poszczególnych form reglamentacji, albo poprzedziłby wyliczenie sformułowaniem wskazującym na jego otwarty charakter (np. „w szczególności”, zgodnie z wytycznymi z par. 153 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”). Wydaje się zatem, że nie będzie podlegała regulacji rozdziału 7 decyzja o warunkach zabudowy, która, nawet gdyby spełniała pozostałe przesłanki pozytywne i nie spełniała negatywnych, nie jest aktem administracyjnym o szczególnej nazwie wskazanej w art. 36. Tezę taką można jednak postawić wyłącznie z zastrzeżeniem, że sami projektujący ustawę w uzasadnieniu jako przykład decyzji podlegającej regulacji rozdziału 7 podali właśnie decyzję o warunkach zabudowy. Orzecznictwu trzeba więc pozostawić rozstrzygnięcie, któremu z poglądów dać w tym zakresie pierwszeństwo.
• Forma decyzji organu administracji publicznej. Do koncesji, zezwoleń, licencji i pozwoleń stosuje się przepisy rozdziału 7 tylko wówczas, gdy zostały one wydane w formie decyzji administracyjnej, a więc jeżeli stanowią władcze rozstrzygnięcie przez organ administracji publicznej konkretnej sprawy administracyjnej wydane w prawem przewidzianej procedurze. Przesłanka ta pozwala odseparować te instrumenty prawne, które noszą nazwę tożsamą z jedną z powyższych nazw form reglamentacji, jednak decyzjami administracyjnymi nie są. Tak więc licencją w rozumieniu art. 36 u.z.s.p.o.f. nie jest licencja, o której mowa w ustawie z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1191 ze zm.), ponieważ tego rodzaju licencja nie jest wydawana w formie decyzji administracyjnej, lecz stanowi umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowę o korzystanie z utworu. Ma zatem charakter cywilnoprawny, co oznacza, że wymaga porozumienia obu stron i nie może być władczo narzucona jednemu podmiotowi przez inny, chociażby podmiotem udzielającym licencji był organ administracji publicznej. Podobnie koncesją w rozumieniu art. 36 nie jest umowa koncesji, o której mowa w ustawie z 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz.U. poz. 1920 ze zm.), mimo że po jednej ze stron takiej umowy częstokroć występuje organ administracji publicznej.
• Wydanie wobec przedsiębiorcy. Koncesja, zezwolenie, licencja lub pozwolenie muszą być wydane wobec przedsiębiorcy w rozumieniu art. 1 u.z.s.p.o.f., tj. wobec przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Mając na uwadze przesłankę omówioną w poprzedniej kolejności, tj. konieczność wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, warunek wydania decyzji wobec przedsiębiorcy należy oceniać w świetle art. 107 par. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.), określającego elementy składowe decyzji. Jednym z wymogów decyzji jest określenie strony, do której rozstrzygnięcie jest kierowane. Tak więc decyzję można uznać za wydaną wobec przedsiębiorcy, jeżeli jako stronę wymienia ona osobę, która jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 1 u.z.s.p.o.f. O spełnieniu tej przesłanki decyduje zatem wyłącznie kryterium podmiotowe.

Podkreślić należy, że nie jest konieczne, by decyzja wymieniała całą firmę przedsiębiorcy, pod jaką prowadzi on działalność. Wystarczy jedynie, by zawierała ona jego imię i nazwisko. Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 2335/11, oznaczenie strony, którą jest osoba fizyczna mająca status przedsiębiorcy, powinno polegać na podaniu jej imienia i nazwiska, a oznaczenie firmą może mieć jedynie znaczenie uzupełniające. [przykład 31]

Nie będzie z kolei decyzją wydaną wobec przedsiębiorcy decyzja wydana wobec spółki handlowej, której wspólnikiem był zmarły przedsiębiorca prowadzący jednocześnie przed śmiercią działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG. Należy bowiem przypomnieć, że do spółek handlowych nie zalicza się spółki cywilnej, która jest jedynie umową o charakterze cywilnoprawnym.

• Związek z wykonywaną działalnością gospodarczą. Sama przesłanka wydania decyzji wobec przedsiębiorcy nie może mieć charakteru decydującego, skoro o jej spełnieniu przesądza kryterium czysto podmiotowe – fakt, że osoba fizyczna, do której jako do strony skierowano decyzję, wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG. Zasadnie zatem wprowadzono dodatkowe kryterium o charakterze funkcjonalnym. Tak więc koncesje, zezwolenia, licencje oraz pozwolenia stanowią przedmiot zainteresowania rozdziału 7. u.z.s.p.o.f. tylko wtedy, gdy związane są z wykonywaną działalnością gospodarczą, a nie z prywatnym życiem przedsiębiorcy. Co ważne, związek ten nie może mieć charakteru abstrakcyjnego, lecz powinien być wyrażony konkretnie. Oznacza to, że obiektywne ustalenie, że decyzja była wykorzystywana w związku z wykonywaną działalnością, pozwoli na przyjęcie spełnienia omawianej przesłanki. Nie jest natomiast jasne, jak praktyka potraktuje przypadki, gdy decyzja miała lub mogła być wykorzystywana w związku z wykonywaną działalnością, ale ostatecznie nie została tak wykorzystana. A więc jeżeli np. przedsiębiorca uzyskał decyzję, lecz z uwagi na swoją śmierć nie zdążył wykonać praw i obowiązków z niej wynikających albo odłożył korzystanie z niej w czasie ze względu na swoją sytuację finansową. [przykład 32]
• Przepisy odrębne (przesłanka negatywna). Pierwsza z przesłanek negatywnych ma charakter bardzo ogólny: zawsze, gdy przepisy odrębne stanowić będą inaczej, rozdział 7 nie będzie stosowany. Niestety przepisy odrębne stanowić mogą inaczej na różne sposoby, co sprawia, że nie jest możliwe wskazanie jednej drogi prowadzącej do wykluczenia zaistnienia tej przesłanki negatywnej. Zamysł ustawodawcy uczynienia z omawianej ustawy centralnej regulacji określającej skutki śmierci przedsiębiorcy dla dotyczących go stosunków administracyjnoprawnych każe przyjąć, że najbardziej poprawnym zabiegiem legislacyjnym byłoby wyraźne stwierdzanie w przepisach odrębnych, że do skutków śmierci przedsiębiorcy dla danej decyzji nie stosuje się przepisów rozdziału 7. u.z.s.p.o.f. Nie można jednak wykluczyć przypadków, w których ustawodawca odmiennie ureguluje skutki śmierci adresata decyzji dla tej decyzji, nie odnosząc się w ogóle do komentowanej ustawy. Brak wyraźnego wyłączenia stosowania ustawy nie zmieni jednak oceny skutków przepisów odrębnych, które najczęściej i tak zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali (przepis szczególny uchyla przepis ogólny) wyprzedzałyby postanowienia rozdziału 7. Z długotrwałego obowiązywania innych regulacji normujących wpływ sukcesji uniwersalnej na trwałość decyzji administracyjnych (zob. art. 494 par. 2 i art. 531 par. 2 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych; t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1577 ze zm.) oraz z zauważalnej dynamiki zmian w prawie administracyjnym należy jednak wnioskować, że analiza skutków śmierci przedsiębiorcy dla uzyskanych przez niego koncesji, zezwoleń, licencji oraz pozwoleń nie powinna zaczynać się od rozdziału 7 komentowanej ustawy, ale od poszukiwania uregulowań szczególnych.
• Możliwość wydania tylko wobec osoby fizycznej (przesłanka negatywna). Rozdziału 7 nie stosuje się, jeżeli daną decyzję można wydać wyłącznie wobec osoby fizycznej. Ta kategoria wyłączeń obejmuje więc głównie osobowe akty administracyjne, które w określony sposób kształtują uprawnienia lub obowiązki osób fizycznych z powodu posiadanych przez nie przymiotów osobistych, w tym kwalifikacji zawodowych i umiejętności. Zazwyczaj z przepisów odrębnych jasno wynika, że decyzja może być wydana jedynie wobec osoby fizycznej. Przykładowo zgodnie z ustawą z 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2163 ze zm.) o wydanie w drodze decyzji administracyjnej licencji detektywa może ubiegać się jedynie osoba, która m.in. ma wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe oraz legitymuje się dokumentem potwierdzającym odbycie odpowiedniego szkolenia. Z przesłanek wydania licencji detektywa wyraźnie wynika, że jest ona wydawana wyłącznie osobie fizycznej. Ponadto z art. 15 ustawy o usługach detektywistycznych płynie równie jednoznaczny wniosek, że ani osoba prawna, ani osoba ustawowa (jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną) nie może uzyskać licencji detektywa, skoro przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną tylko wtedy może wykonywać działalność w zakresie usług detektywistycznych, gdy licencję detektywistyczną ma co najmniej jedna osoba uprawniona do reprezentowania przedsiębiorcy lub pełnomocnik ustanowiony przez przedsiębiorcę do kierowania działalnością detektywistyczną.

przykład 29

Nie wiedzieli o innych spadkobiercach

Adam Kowalski wraz z pozostałymi trzema spadkobiercami zmarłego – jako osoby uprawnione do powołania zarządcy sukcesyjnego – wybrali Adama Nowaka do pełnienia tej funkcji. W trakcie działalności zarządcy okazało się, że zmarły miał jeszcze innych spadkobierców, którym powinien przysługiwać udział w spadku, a więc na powołanie zarządcy nie wyraził zgody pełny krąg osób uprawnionych.

Adam Kowalski, chcąc zwolnić się z odpowiedzialności solidarnej z zarządcą sukcesyjnym, winien natychmiast zwrócić się do wszystkich spadkobierców o ponowne prawidłowe powołanie zarządcy, żądając jednocześnie odwołania Adama Nowaka.

przykład 30

Odpowie do wysokości udziałów

Adam Nowak nie został powiadomiony o powołaniu zarządcy sukcesyjnego, przez co naruszony został artykuł 12 u.z.s.p.o.f. Niemniej jednak ponosi on odpowiedzialność za czynności tego zarządcy za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku do wartości stanu czynnego przedsiębiorstwa w spadku przypadającej na jego udział, według stanu na dzień, w którym dowiedział się o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego. O tym fakcie Adam Nowak dowiedział się 20 lutego 2019 r., a wartość przedsiębiorstwa w spadku wyceniono zgodnie z udziałem przysługującym mu w tym przedsiębiorstwie w wysokości 100 000 zł. Tym samym odpowiedzialność Adama Nowaka za zobowiązania wynosi 100 000 zł.

przykład 31

W decyzji jako oznaczenie przedsiębiorcy wystarczy imię i nazwisko

Sebastian Starszy prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Sebastian Starszy Połowy Ryb. Zgodnie z ustawą z 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 514 ze zm.) uzyskał wydawaną w formie decyzji licencję połowową, w której określony został jako „Sebastian Starszy prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Sebastian Starszy Połowy Ryb”. Jak co roku, po raz kolejny uzyskał również specjalne zezwolenie połowowe, ale wskazany został w tej decyzji po prostu jako „Sebastian Starszy”. Różnice w oznaczeniu nie mają wpływu na spełnienie przesłanki wydania wobec przedsiębiorcy. Przeciwnie, obie decyzje są decyzjami wydanymi wobec przedsiębiorcy w rozumieniu art. 36 u.z.s.p.o.f., ponieważ o spełnieniu tej przesłanki decyduje fakt, że Sebastian Starszy jest przedsiębiorcą wykonującym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG.

przykład 32

Pozwolenie na budowę niekiedy może wymagać potwierdzenia

Sebastian Starszy zgodnie z wymogami ustawy z 7 lipca 1994 r. ‒ Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1202 ze zm.) uzyskał pozwolenie na budowę domu jednorodzinnego, w którym na starość chciał zamieszkać z żoną. Z kolei jego kolega Andrzej Sąsiad uzyskał pozwolenie na budowę małego budynku magazynowego, w którym przechowywać będzie produkty sprzedawane w swoim sklepie internetowym. Chociaż magazyn zbuduje na tej samej działce, na której zlokalizowany jest jego dom, jego pozwolenie na budowę ma związek z wykonywaną działalnością gospodarczą, w przeciwieństwie do pozwolenia uzyskanego przez Sebastiana Starszego. Pozwolenie Andrzeja Sąsiada może być zatem objęte regulacją rozdziału 7 u.z.s.p.o.f. pod warunkiem ziszczenia się pozostałych przesłanek pozytywnych i nieziszczenia się przesłanek negatywnych. ©℗

Należy jednak podkreślić, że przesłanka ta nie obejmuje każdego przypadku, gdy od osoby fizycznej występującej o daną decyzję wymaga się spełnienia określonych przymiotów osobistych (wiek, wykształcenie itd.). Przesłanka dotyczy wyłącznie takich sytuacji, kiedy danej decyzji nie można wydać wobec innej jednostki niż osoba fizyczna. Jeżeli daną koncesję, zezwolenie, licencję lub pozwolenie można wydać zarówno wobec osoby fizycznej, jak i wobec osób prawnych i ustawowych, od których będzie się wymagać spełnienia innych przesłanek niż od osoby fizycznej, to zastosowanie znajdzie art. 38 ust. 3 u.z.s.p.o.f. – warunki postawione osobie fizycznej mające charakter osobisty uzna się za spełnione, jeżeli spełni je zarządca sukcesyjny.

• Sukcesja praw i obowiązków wynikających z decyzji z mocy prawa (przesłanka negatywna). Ta negatywna przesłanka obejmuje wynikające z decyzji prawa i obowiązki przechodzące na następców prawnych zmarłego przedsiębiorcy z mocy prawa, a więc niezależnie od woli następców prawnych lub innych podmiotów (np. zarządcy sukcesyjnego). Skutek taki występować będzie szczególnie przy aktach administracyjnych o charakterze rzeczowym i rzeczowo-osobowym, a więc takich, które ściśle związane są z określonym składnikiem majątku wchodzącym w skład przedsiębiorstwa w spadku. Niestety znalezienie decyzji, z której prawa i obowiązki przechodzą na spadkobierców z mocy prawa i która zarazem spełnia pozostałe przesłanki stosowania rozdziału, nie jest łatwe. Wykluczenie zaistnienia tej przesłanki negatywnej może być jeszcze trudniejsze niż znalezienie przepisów odrębnych, ponieważ przejście uprawnień i obowiązków administracyjnoprawnych wynikających z decyzji na spadkobierców z mocy prawa nie będzie raczej wynikać z literalnej wykładni przepisu prawa, ale częściej będzie efektem całościowej analizy danej regulacji wspartej wypowiedziami orzecznictwa.

Zadania polegającego na wykluczeniu zaistnienia omawianej przesłanki nie ułatwia uzasadnienie projektu ustawy. Nie wydają się trafne wskazane w nim przykłady decyzji, z których prawa i obowiązki przechodzą z mocy prawa na następców prawnych przedsiębiorcy z chwilą jego śmierci. Projektodawcy ustawy zaliczyli do nich pozwolenie na budowę i decyzję o warunkach zabudowy. W odniesieniu do pozwolenia na budowę dostrzec należy jednak, że chociaż pogląd o przechodzeniu z mocy prawa uprawnień wynikających z tego rodzaju decyzji wraz z własnością nieruchomości jest dość powszechny, to nie jest niekwestionowany i nie są rzadkością orzeczenia zaprzeczające takiemu skutkowi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 387/12; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Wr 658/10). Jeszcze większe wątpliwości budzi drugi z przykładów podany w uzasadnieniu projektu ustawy. Decyzja o warunkach zabudowy nie obejmuje bowiem rzeczowych praw administracyjnych regulujących pozycję rzeczy znajdującej się we władaniu jej adresata. Adresat decyzji o warunkach zabudowy nie musi być ani właścicielem nieruchomości, ani jej użytkownikiem wieczystym, ani posiadaczem prawa na kształt prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Przeciwnie, decyzję o warunkach zabudowy można wydać wobec każdego, co wynika z art. 63 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1945 ze zm.), zgodnie z którym w odniesieniu do tego samego terenu decyzję o warunkach zabudowy można wydać więcej niż jednemu wnioskodawcy, a odpis decyzji doręcza się do wiadomości pozostałym wnioskodawcom i właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości. Cechy te sprawiają, że decyzji o warunkach zabudowy odmawia się charakteru aktu rzeczowego. Na marginesie wypada jeszcze wspomnieć, że choćby udało się uzasadnić tezę, że prawa i obowiązki z decyzji o warunkach zabudowy przechodzą na spadkobierców z mocy prawa, to i tak w świetle pierwszej z przedstawionych przesłanek do decyzji takiej nie stosowano by przepisów rozdziału 7. Nie jest ona bowiem formą reglamentacji nazwanej przez ustawę w szczególny sposób – decyzji tej nie nazwano koncesją, zezwoleniem, licencją albo pozwoleniem.

Art. 37. [Wygaśnięcie decyzji związanej z przedsiębiorstwem]

1. W przypadku śmierci przedsiębiorcy decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa:

1) jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny – z upływem trzech miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, chyba że w tym terminie został złożony wniosek, o którym mowa w art. 38 ust. 1;

2) jeżeli nie został ustanowiony zarząd sukcesyjny – z upływem sześciu miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, chyba że w tym terminie został złożony wniosek, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5.

2. Postępowanie wszczęte na wniosek, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5, zawiesza się z urzędu do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, jeżeli został złożony wniosek, o którym mowa w art. 38 ust. 1. Gdy ustąpi przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, o której mowa w zdaniu pierwszym, postępowanie podejmowane jest z urzędu. O wydaniu postanowienia w sprawie zawieszenia albo podjęcia postępowania zawiadamia się wnioskodawcę, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5. Na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo podjęcia postępowania nie służy zażalenie.

3. Jeżeli nie został ustanowiony zarząd sukcesyjny, a przed upływem terminu, o którym mowa w art. 42 ust. 1, osoba, o której mowa w art. 14, zgłosiła organowi administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, zaprzestanie działalności objętej tą decyzją, decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa z dniem dokonania tego zgłoszenia.

komentarz

• Zasada ograniczonego utrzymania w mocy decyzji związanych z przedsiębiorstwem. Wbrew temu, co wydaje się sugerować początek art. 37 u.z.s.p.o.f., ustawodawca opowiedział się za przyjęciem zasady ograniczonego utrzymania w mocy decyzji związanych z przedsiębiorstwem. Zasadę tę nazywamy z jednej strony zasadą utrzymania, ponieważ decyzje związane z przedsiębiorstwem nie wygasają z chwilą śmierci przedsiębiorcy, a dopiero wówczas, gdy uprawniony podmiot nie podejmie w wyznaczonym czasie czynności mających na celu umożliwienie dalszego wykonywania praw i obowiązków objętych koncesjami, zezwoleniami, licencjami lub pozwoleniami. Z drugiej strony zasada ta ma charakter ograniczony, ponieważ utrzymanie praw i obowiązków wynikających z decyzji związanej z przedsiębiorstwem nie odbywa się automatycznie. Żeby decyzja związana z przedsiębiorstwem nie wygasła, uprawniony musi podjąć określone czynności. Czynności, które należy podjąć, zależą od tego, czy został ustanowiony zarząd sukcesyjny, czy też nie.
• Zarząd sukcesyjny a ograniczone utrzymanie w mocy decyzji. W przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego decyzja wygasa po upływie trzech miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, chyba że w tym terminie zarządca złoży wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji. Określając chwilę ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a więc początek biegu terminu trzymiesięcznego, należy uwzględnić art. 7 ust. 1 u.z.s.p.o.f. Jeżeli przedsiębiorca złoży do CEIDG wniosek o wpis zarządcy sukcesyjnego przed swoją śmiercią, to termin zacznie biec od dnia śmierci przedsiębiorcy. Jeżeli zarządca sukcesyjny zostanie powołany dopiero po śmierci przedsiębiorcy, to trzymiesięczny termin rozpocznie się od dnia dokonania wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego, co w praktyce oznacza, że w pewnych sytuacjach zarządca sukcesyjny może złożyć właściwy wniosek nawet po upływie nieco ponad pięciu miesięcy od chwili śmierci przedsiębiorcy. [przykład 33]

• Brak zarządu sukcesyjnego a ograniczone utrzymanie w mocy decyzji związanych z przedsiębiorstwem. Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony, to decyzja wygasa po upływie sześciu miesięcy od śmierci przedsiębiorcy, chyba że w tym terminie zostanie złożony wniosek o przeniesienie na wnioskodawcę decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Wnioskodawcą, jak wynika z art. 37 ust. 1 art. 42 ust. 1 i 5 u.z.s.p.o.f., może być właściciel przedsiębiorstwa w spadku albo wspólnik spółki cywilnej (jeżeli przedsiębiorca przed śmiercią był wspólnikiem tej spółki).
• Bieg terminu wygaśnięcia. Sześciomiesięczny termin rozpoczyna się zasadniczo w dniu śmierci przedsiębiorcy. Przez analogię należy jednak przyjąć rozwiązanie z art. 12 ust. 10 u.z.s.p.o.f., w związku z czym jeżeli akt zgonu przedsiębiorcy nie zawiera daty zgonu albo chwila śmierci przedsiębiorcy została oznaczona w postanowieniu stwierdzającym zgon – termin ten biegnie od dnia znalezienia zwłok przedsiębiorcy albo uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego zgon. Data, od której biegnie sześciomiesięczny termin, musi być możliwa do jednoznacznego ustalenia, by nie było wątpliwości co do daty początku biegu sześciomiesięcznego terminu. W przeciwnym wypadku miałaby miejsce niepewność co do końcowego terminu na podjęcie czynności zmierzających do wtrzymania skutku wygaśnięcia decyzji, a w przypadku niepodjęcia takich czynności – co do daty jej wygaśnięcia i ustania wynikających z niej praw oraz obowiązków.
• Zawieszenie postępowania. Niewykluczone, że jednocześnie toczyć się będą zarówno postępowanie w sprawie potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji wszczęte z wniosku zarządcy sukcesyjnego, jak i postępowanie w sprawie przeniesienia decyzji z wniosku właściciela przedsiębiorstwa w spadku lub wspólnika spółki cywilnej. Sytuacja taka może wystąpić m.in. wtedy, gdy zarządca sukcesyjny nie zostanie powołany przez przedsiębiorcę przed śmiercią, ale wybiorą go dopiero uprawnione osoby po śmierci przedsiębiorcy. Wówczas w okresie pomiędzy śmiercią przedsiębiorcy a ustanowieniem zarządu sukcesyjnego możliwe jest złożenie przez uprawnione osoby wniosku o przeniesienie na siebie decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Jeżeli dojdzie do takiego nałożenia się postępowań, to organ ma obowiązek postanowieniem wydawanym z urzędu zawiesić postępowanie wywołane wnioskiem właściciela przedsiębiorstwa w spadku lub wspólnika spółki cywilnej, powiadamiając o tej czynności procesowej wnioskodawcę, a pozwolić toczyć się dalej postępowaniu wszczętemu z wniosku zarządcy sukcesyjnego. Organ podejmie zawieszone postępowanie z urzędu w drodze postanowienia po ustąpieniu przyczyny uzasadniającej zawieszenie, tj. po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego. Tym samym ustawodawca zastosował rozwiązanie, w którym prymat przyznaje zarządowi sukcesyjnemu. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania albo jego podjęcia nie służy zażalenie. Brak ścieżki odwoławczej jest w tym wypadku uzasadniony, gdyż o przyczynie zawieszenia i podjęcia postępowania decyduje zaistnienie obiektywnych zdarzeń, co do których wystąpienia nie można mieć wątpliwości. Nie jest brany pod uwagę żaden czynnik ocenny, a przesłanki wydania omawianych postanowień są sformułowane jednoznacznie, bez powoływania się np. na niejednoznaczne klauzule generalne, co wydaje się stać u podstaw założenia ustawodawcy, że z jednej strony organ nie ma możliwości wydać błędnego orzeczenia, a z drugiej – strona nie będzie miała powodów, by to orzeczenie kwestionować.
• Zgłoszenie zaprzestania działalności objętej decyzją. Możliwe jest zgłoszenie właściwemu organowi administracji publicznej zaprzestania działalności objętej decyzją przez: małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, spadkobiercę ustawowego przedsiębiorcy albo spadkobiercę testamentowego przedsiębiorcy bądź zapisobiercę windykacyjnego, któremu zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku. Przy czym zgłoszenia można dokonać jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki, tj. gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i nie upłynął sześciomiesięczny termin, o którym mowa w art. 42 ust. 1 u.z.s.p.o.f. Z dniem dokonania zgłoszenia decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa. Po wygaśnięciu decyzji zarządca sukcesyjny, choćby później został powołany, nie będzie mógł już występować o potwierdzenie możliwości wykonywania wygasłej decyzji, ponieważ nie będzie ona istnieć w obrocie prawnym. Korzyść, która może płynąć z wcześniejszego zgłoszenia zaprzestania działalności objętej daną koncesją, zezwoleniem, licencją lub pozwoleniem, wydaje się oczywista – z decyzjami wiążą się nie tylko uprawnienia, lecz także obowiązki. [przykład 34]

przykład 33

Kiedy wniosek o potwierdzenie decyzji możliwy jest nawet pięć miesięcy po śmierci przedsiębiorcy

Andrzej Nowak prowadził jednoosobową działalność gospodarczą. Przed śmiercią, która miała miejsce 1 stycznia 2019 r., nie powołał zarządcy sukcesyjnego ani nie poinformował swojej najbliższej rodziny, że powinni byli to uczynić w terminie do dwóch miesięcy od jego śmierci. Bliscy dopiero 28 marca 2019 r. przeczytali w gazecie artykuł o możliwości powołania zarządu sukcesyjnego i w ostatnim możliwym dniu, czyli w piątek 1 marca 2019 r., złożyli przed notariuszem niezbędne oświadczenia, powołując na zarządcę sukcesyjnego najbliższego współpracownika Andrzeja, Piotra Białka. Notariusz zgodnie z przepisami już kolejnego dnia roboczego, w poniedziałek 4 marca 2019 r., zgłosił do CEIDG powołanie zarządcy sukcesyjnego. Kolejnego dnia roboczego dokonano wpisu do CEIDG i 5 marca 2019 r. zarząd sukcesyjny został pomyślnie ustanowiony. Pan Piotr Białek jako zarządca sukcesyjny może złożyć wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji – ma na to czas do 5 czerwca 2019 r.

przykład 34

Niekiedy warto zgłosić zaprzestanie działalności, aby nie płacić za zezwolenie

Pan Waldemar Gwóźdź prowadził sklep, a w nim miał stoisko z alkoholem. W celu prowadzenia działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art. 111 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2137 ze zm.). Po śmierci pana Waldemara żona nie zamierza już prowadzić stoiska z alkoholem. Tymczasem kończy się kolejny rok obowiązywania zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Żona przedsiębiorcy powinna zatem zgłosić wójtowi zaprzestanie działalności polegającej na sprzedaży napojów alkoholowych, by w kolejnym roku uniknąć obowiązku złożenia oświadczenia o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych i nie płacić opłaty obliczanej stosunkowo od wartości sprzedaży. ©℗

Art. 38. [Wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji]

1. W terminie trzech miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny może złożyć do organu administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania tej decyzji.

2. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, potwierdza, w drodze decyzji, możliwość wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez zarządcę sukcesyjnego, jeżeli:

1) są spełnione warunki do uzyskania tej decyzji, określone w odrębnych przepisach;

2) zarządca sukcesyjny przedłoży dokumenty potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w pkt 1;

3) zarządca sukcesyjny oświadczy, że przyjmuje wszystkie warunki zawarte w tej decyzji i zobowiązuje się do wykonania związanych z nią obowiązków.

3. Warunki, o których mowa w ust. 2 pkt 1, które mają charakter osobisty, uważa się za spełnione, jeżeli spełnia je zarządca sukcesyjny.

komentarz

• Wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji. Artykuł 38 u.z.s.p.o.f. normuje pierwszą z procedur, która ma na celu umożliwienie dalszego wykonywania praw i obowiązków objętych decyzją związaną z przedsiębiorstwem. Procedurę potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji zainicjować może wyłącznie zarządca sukcesyjny w terminie trzech miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, pod warunkiem że decyzja ta nie wygasła wcześniej na skutek zgłoszenia zaprzestania działalności nią objętej. Właściwym organem, do którego należy złożyć wniosek, jest organ, który wydał decyzję. Reguła ta wydaje się być prosta i jednoznaczna, lecz w praktyce określenie organu właściwego do złożenia wniosku może stwarzać problemy. Niepewność co do właściwości organu będzie miała miejsce chociażby wtedy, gdy w życie wejdzie istotna zmiana przepisów ustrojowych, a przepisy przejściowe dotyczące przejęcia przez nowo utworzone organy zadań realizowanych przez dotychczasowe organy nie będą jasne i wyczerpujące. Przed niepewnością co do prawidłowości złożenia podania o potwierdzenie możliwości wykonania decyzji chroni jednak zarządcę sukcesyjnego art. 65 k.p.a. Nawet jeśli wniosek został złożony do niewłaściwego organu, to zostanie przekazany do organu właściwego. Ten zaś przy ocenie, czy termin został zachowany, weźmie pod uwagę datę złożenia wniosku przez zarządcę sukcesyjnego do niewłaściwego organu.
• Przesłanki potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji. Potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem nie jest prostą formalnością. Musi ono bowiem również przybrać formę decyzji administracyjnej i zostać poprzedzone postępowaniem administracyjnym. Jego przebieg w istocie odpowiada przebiegowi postępowania, na skutek którego zmarły przedsiębiorca uzyskał daną koncesję, zezwolenie, licencję lub pozwolenie. W konsekwencji więc wdrożone przez ustawodawcę rozwiązania proceduralne nie stanowią znaczącego ułatwienia, zwłaszcza że wnioskodawca musi właściwie przejść tę samą ścieżkę weryfikacji zrealizowania wymagań, którą wcześniej przeszedł zmarły przedsiębiorca. Niezbędne jest bowiem potwierdzenie w trakcie takiego postępowania, że zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania danej decyzji określone w odrębnych przepisach. Służyć temu ma obowiązek zarządcy sukcesyjnego polegający na przedstawieniu organowi dokumentów potwierdzających spełnienie niezbędnych warunków. Powinność ta dotyczy również warunków mających charakter osobisty, a więc warunków, z których natury wynika możliwość ich spełnienia wyłącznie przez osoby fizyczne (np. wiek, wykształcenie). Warunki takie uważa się za spełnione, jeżeli spełnia je zarządca sukcesyjny.

Możliwość wykazania spełnienia przesłanek osobistych wyłącznie przez zarządcę sukcesyjnego stanowi więc wskazówkę dla uprawnionych do powołania zarządcy sukcesyjnego, by w wyborze osoby do pełnienia tej funkcji kierowali się jego przymiotami osobistymi, aby pasowały one do danej decyzji, której utrzymanie w mocy jest konieczne dla kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej. Uzasadnieniem dla wprowadzenia ww. zasad jest konieczność czuwania przez aparat państwowy nad tym, aby koncesje, zezwolenia, licencje lub pozwolenia związane z przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy były wykonywane zgodnie z prawem. Z innej jednak strony można pokusić się o stwierdzenie, że w przypadkach, w których wydanie decyzji nie opiera się na przymiotach osobistych strony, przyjęte rozwiązanie cechuje się zbytnim formalizmem, gdyż sama zmiana podmiotowa nie wpływa na pozostałe warunki wydania oraz korzystania z decyzji. Co więcej, system prawny przewiduje mechanizmy weryfikujące wykonywanie decyzji z punktu widzenia zgodności z przepisami. W konsekwencji w takich sytuacjach ponowna weryfikacja przesłanek wydania decyzji wydaje się zbędna wobec istnienia ustawowych gwarancji legalnego prowadzenia działalności.

W tym miejscu przypomnieć wypada, że konieczność potwierdzenia spełnienia warunków osobistych dotyczy wyłącznie tych decyzji, które mogą być wydane nie tylko wobec osoby fizycznej, lecz także wobec osób prawnych i jednostek organizacyjnych. Jeżeli dana decyzja związana z przedsiębiorstwem może być wydana wyłącznie wobec osoby fizycznej, to zgodnie z art. 36 u.z.s.p.o.f. w ogóle nie stosuje się do niej postanowień rozdziału 7, w tym komentowanego art. 38 u.z.s.p.o.f.

Wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków wynikających z przepisów odrębnych zarządca musi złożyć również oświadczenie, że przyjmuje na siebie wszystkie warunki zawarte w decyzji związanej z przedsiębiorstwem i zobowiązuje się do wykonania wynikających z niej obowiązków. Konieczność przedłożenia takiej deklaracji wynika z istoty omawianej decyzji. Choć jest ona wydawana w formie indywidualnego aktu administracyjnego, to nie ma charakteru samoistnego. Potwierdza jedynie możliwość wykonywania praw i obowiązków wynikających z innej decyzji, a nie kreuje odrębnych praw i obowiązków. Uprawnia i zobowiązuje zarządcę sukcesyjnego do wykonywania tych samych praw i obowiązków, które wynikają z decyzji związanej z przedsiębiorstwem – ani szerszych, ani węższych.

• Podmiot uprawnień i obowiązków wynikających z decyzji potwierdzającej możliwość wykonywania decyzji. Artykuł 38 jasno stanowi, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu potwierdza możliwość wykonywania decyzji przez zarządcę sukcesyjnego. W przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego z jakiegokolwiek powodu właściciel przedsiębiorstwa w spadku, by móc korzystać z decyzji związanej z przedsiębiorstwem, będzie musiał samodzielnie złożyć wniosek o przeniesienie na siebie decyzji związanej z przedsiębiorstwem zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 2 u.z.s.p.o.f. Podobnie, jeżeli zarząd sukcesyjny nie wygaśnie, ale zarządca sukcesyjny przestanie pełnić funkcję i zamiast niego powołana zostanie nowa osoba, to nowy zarządca sukcesyjny będzie musiał ponownie przejść procedurę wskazaną w omawianym artykule w terminach wynikających z art. 41 u.z.s.p.o.f.

Art. 39. [Odmowa potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji przez zarządcę sukcesyjnego]

1. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, odmawia, w drodze decyzji, potwierdzenia możliwości jej wykonywania przez zarządcę sukcesyjnego, jeżeli nie zostały spełnione wymogi określone w art. 38 ust. 2.

2. Decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa z dniem, w którym decyzja o odmowie potwierdzenia możliwości jej wykonywania przez zarządcę sukcesyjnego stała się ostateczna.

komentarz

• Forma odmowy potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Podobnie jak art. 38 ust. 1 u.z.s.p.o.f. przewiduje potwierdzanie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem w formie decyzji, tak art. 39 ust. 1 u.z.s.p.o.f. nakazuje odmowę potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem również w tej samej formie.
• Warunki odmowy. Odmowa wydania decyzji potwierdzającej jest uzasadniona wówczas, gdy nie zostanie spełniona którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 38 ust. 2, tj. gdy:

– nie zostaną spełnione warunki uzyskania danej decyzji wynikające z przepisów odrębnych,

– nie zostaną przedłożone dokumenty potwierdzające spełnienie tych warunków lub

– nie zostanie złożone wymagane oświadczenie zarządcy sukcesyjnego.

• Ryzyko związane z treścią art. 38 ust. 2. Z redakcji art. 39 ust. 1 część organów i składów orzeczniczych wnioskować może, że przedłożenie dokumentów i oświadczenia nie jest konieczne do wszczęcia postępowania, lecz do załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem strony, dlatego stanowią one przesłankę materialną wydania decyzji, a nie formalną, i ich brak skutkuje wydaniem decyzji o charakterze odmownym. Jeżeli zatem zarządca nie złoży wymaganych dokumentów i oświadczenia, to istnieje ryzyko, że organ nie wezwie go do usunięcia braków formalnych na podstawie art. 64 par. 1 k.p.a., lecz wyda decyzję odmowną.
• Skutek odmowy potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji. Decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa, gdy decyzja odmowna uzyska przymiot ostateczności, tj. wówczas, gdy nie będzie od niej służyć odwołanie w administracyjnym toku instancji. Nie jest do końca zrozumiałe, czemu służyć ma tak daleko idący skutek uzyskania decyzji odmownej. Wygaśnięcie decyzji związanej z przedsiębiorstwem powoduje niemożność wystąpienia przez właściciela przedsiębiorstwa z wnioskiem z art. 42 ust. 1 u.z.s.p.o.f. o przeniesienie na siebie decyzji, podczas gdy w innych sytuacjach, pod pewnymi warunkami, można go złożyć nawet sześć miesięcy po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego.
• Niespójność przepisów. Biorąc pod uwagę powyższe, wydaje się zatem, że czasem korzystniej będzie odwołać zarządcę sukcesyjnego, który nie spełnia warunków o charakterze osobistym, i powołać innego albo doprowadzić do wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, niż dopuścić do złożenia przez niego wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji, który spotka się z decyzją odmowną. Skutku wygaśnięcia decyzji związanej z przedsiębiorstwem, w sytuacji gdy decyzja odmawiająca potwierdzenia możliwości jej wykonania stanie się ostateczna, nie niweczy też złożenie wniosku przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku, mimo że teoretycznie po negatywnym załatwieniu sprawy dla zarządcy sukcesyjnego, właściciel ten mógłby mieć szansę przejęcia decyzji na własną rzecz. Jeśli bowiem organ najpierw ostatecznie odmówi zarządcy sukcesyjnemu potwierdzenia możliwości realizowania decyzji, to zmuszony będzie umorzyć postępowanie w przedmiocie przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem wobec jej wygaśnięcia. Ustawodawca nie przewidział, aby wszczęcie innego postępowania ani jakiekolwiek inne zdarzenie powstrzymało daleko idące negatywne konsekwencje wynikające z art. 39 ust. 2 u.z.s.p.o.f.

Art. 40. [Obowiązek wykonywania obowiązków związanych z decyzją]

1. W przypadku gdy są spełnione wymogi określone w art. 38 ust. 2 pkt 2 i 3, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 38 ust. 1, zarządca sukcesyjny może wykonywać uprawnienia wynikające z decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Od dnia złożenia tego wniosku zarządca sukcesyjny jest obowiązany wykonywać obowiązki związane z tą decyzją.

2. Jeżeli wykonywanie decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez zarządcę sukcesyjnego groziłoby naruszeniem przepisów prawa albo interesu publicznego, organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, może zakazać, w drodze postanowienia, jej wykonywania przez zarządcę sukcesyjnego do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku, o którym mowa w art. 38 ust. 1. Na postanowienie zarządcy sukcesyjnemu przysługuje zażalenie.

3. Zarządca sukcesyjny jest obowiązany wykonać związane z decyzją związaną z przedsiębiorstwem obowiązki, których termin wykonania upłynął w okresie od dnia śmierci przedsiębiorcy do dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 38 ust. 1, niezwłocznie po dniu, w którym decyzja potwierdzająca możliwość wykonywania przez niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem stała się ostateczna.

komentarz

• Skutek złożenia wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji. Na gruncie art. 40 ust. 1 u.z.s.p.o.f. już samo złożenie wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem wywiera skutki w zakresie wykonywania praw i obowiązków z niej wynikających. Z dniem złożenia wniosku po stronie zarządcy sukcesyjnego powstaje konieczność wykonywania obowiązków wynikających z decyzji, której wniosek ten dotyczy. Obowiązek ten, przy uwzględnieniu ust. 3, obejmuje jednak wyłącznie powinności aktualizujące od dnia złożenia wniosku. Zaległe obowiązki powstałe od dnia śmierci przedsiębiorcy do dnia złożenia wniosku zarządca sukcesyjny będzie musiał wykonać dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję potwierdzającą możliwość wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Zaznaczyć należy jednak, że po dniu, gdy decyzja potwierdzająca staje się ostateczna, zarządca sukcesyjny musi wykonać zaległe obowiązki niezwłocznie. Niekoniecznie oznacza to jednak, że jeżeli zarządca jest przekonany, że uzyska decyzję, to powinien już w trakcie postępowania identyfikować zaległe obowiązki i czynić przygotowania, by móc je spełnić bez zbędnej zwłoki, kiedy stanie się ona ostateczna. Ustawodawca nie nakazuje przygotowywać się do ich wypełniania, zanim to się stanie, a jedynie działać bez zbędnej zwłoki po tym, jak ta ostateczność nadejdzie.

Z dniem złożenia wniosku powstaje również możliwość korzystania z uprawnień wynikających z decyzji, pod warunkiem jednak, że zarządca sukcesyjny przedłoży wraz z wnioskiem oświadczenie o przyjęciu wszystkich zawartych w niej warunków oraz dokumenty potwierdzające spełnienie warunków jej uzyskania. Jakkolwiek fakt przedłożenia przez zarządcę sukcesyjnego oświadczenia łatwy jest do stwierdzenia, to tego samego nie można powiedzieć o fakcie przedłożenia dokumentów potwierdzających spełnienie warunków uzyskania decyzji. Chociażby bowiem wymagane dokumenty były wymienione w przepisach odrębnych, to z pewnych przyczyn (na przykład utraty ich aktualności) mogą nie potwierdzać spełnienia warunków uzyskania koncesji, zezwolenia, licencji czy też pozwolenia w nowym toczącym się postępowaniu administracyjnym. Jeżeli zatem zarządca sukcesyjny, przekonany o spełnieniu określonego w art. 38 ust. 2 pkt 2 u.z.s.p.o.f. wymogu przedłożenia dokumentów potwierdzających spełnienie warunków uzyskania decyzji, będzie wykonywał od dnia złożenia wniosku uprawnienia wynikające z decyzji związanej z przedsiębiorstwem, ale ostatecznie organ odmówi potwierdzenia możliwości wykonywania tej decyzji z powodu niespełnienia wymogu z art. 38 ust. 2 pkt 2 u.z.s.p.o.f., to zarządca sukcesyjny ponieść może przewidzianą odrębnymi przepisami odpowiedzialność za wykonywanie działalności regulowanej bez zgody właściwego organu.

• Klauzula groźby naruszenia przepisów albo interesu publicznego. Instrument, który zapobiegać może nielegalnemu korzystaniu z uprawnień od dnia złożenia wniosku, uregulowany został w art. 40 ust. 2 ustawy. Zgodnie z nim, jeżeli wykonywanie decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez zarządcę sukcesyjnego groziłoby naruszeniem przepisów prawa albo interesu publicznego, właściwy organ administracji publicznej może zakazać jej wykonywania przez zarządcę sukcesyjnego. Zakaz taki przyjmuje formę zaskarżalnego postanowienia i obowiązuje do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia o potwierdzeniu możliwości wykonywania decyzji. Przepis ten nie nakłada jednak wprost na organ obowiązku przeprowadzenia czynności w celu ustalenia konieczności wydania takiego postanowienia ze względu na groźbę naruszenia przepisów prawa. Jeżeli organ takie czynności miałby przeprowadzać, to w istocie w ich ramach powinien weryfikować spełnienie tych samych kryteriów, które podlegają weryfikacji przed wydaniem właściwej decyzji. Odnośnie zaś do drugiej, alternatywnej przesłanki wydania postanowienia zakazującego wykonywania decyzji, tj. przesłanki groźby naruszenia interesu publicznego, to wydaje się, że groźba taka może wystąpić głównie przy działalności koncesjonowanej, skoro to właśnie ważny interes publiczny jest dla ustawodawcy, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. poz. 646 ze zm.; dalej: p.p.), jedną z przesłanek objęcia danej działalności koncesją. Nie jest jednak jednocześnie wykluczone stwierdzenie groźby naruszenia interesu publicznego przy jakiejkolwiek innej formie reglamentacji.

Art. 41. [Wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem]

1. W przypadku gdy zarządca sukcesyjny przestał pełnić funkcję, kolejny zarządca sukcesyjny może złożyć wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym poprzedni zarządca sukcesyjny został wykreślony z CEIDG. Jeżeli przed dniem złożenia tego wniosku wydane zostało ostateczne postanowienie o zakazie wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez poprzedniego zarządcę sukcesyjnego, przepisu art. 40 ust. 1 nie stosuje się.

2. Jeżeli zarządca sukcesyjny nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 1, z upływem trzech miesięcy od dnia, w którym poprzedni zarządca sukcesyjny został wykreślony z CEIDG, decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa.

komentarz

• Skutki zmiany osoby zarządcy sukcesyjnego. Zmiana osoby zarządcy sukcesyjnego w czasie trwania przedmiotowego zarządu nie powoduje, że automatycznie zachowane są w mocy wszelkie czynności podjęte przez poprzedniego zarządcę w celu zapobieżenia wygaśnięciu decyzji związanej z przedsiębiorstwem. By uniknąć tego skutku, nowy zarządca sukcesyjny musi samodzielnie złożyć wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym poprzedni zarządca sukcesyjny został wykreślony z CEIDG. Konstrukcja taka wynika z faktu, że przyjęcie warunków zawartych w decyzji oraz zobowiązanie się do wykonania wynikających z niej obowiązków ma charakter indywidualny i musi nastąpić każdorazowo w odniesieniu do osoby zarządcy sukcesyjnego, czemu wyraz daje oświadczenie stanowiące element składanego wniosku. Z kolei zaniechanie nowego zarządcy złożenia wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem w ww. trzymiesięcznym terminie skutkuje wygaśnięciem jej z mocy samego prawa. Co należy jeszcze zaznaczyć, ten trzymiesięczny termin ma charakter materialnoprawny i nie może ulec przywróceniu. W konsekwencji więc jego niedochowanie bezpowrotnie niweczy prawa i obowiązki wypływające z decyzji związanej z przedsiębiorstwem.
• Spełnienie przesłanek. Zasadniczo do nowego zarządcy znajdują zastosowanie reguły dotyczące wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez jego poprzednika, opisane w art. 40 u.z.s.p.o.f. Oznacza to, że jeśli nowy zarządca do wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji przedłoży dokumenty zaświadczające o spełnieniu się przesłanek do jej uzyskania oraz złoży oświadczenie o przyjęciu jej warunków i wykonywaniu związanych z nią obowiązków, to może realizować uprawnienia wynikające z niej już od dnia złożenia wniosku. Ponadto od dnia złożenia wniosku jest również zobligowany spełniać obowiązki związane z decyzją związaną z przedsiębiorstwem.

Zasady te ulegają jednak zmianie, jeśli przed dniem złożenia przez nowego zarządcę wniosku o potwierdzenie możliwości wykonania decyzji zostało wydane ostateczne postanowienie o zakazie jej wykonywania przez poprzedniego zarządcę. W takim stanie rzeczy do wykonania praw z niej wypływających, jak również spełnienia obowiązków, które rodzi, zarządca będzie musiał zaczekać do uzyskania ostatecznej decyzji potwierdzającej możliwość wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem na własną rzecz. W omawianej ustawie nie przewidziano bowiem żadnej odrębnej, specjalnej procedury, według której postanowienie zakazujące byłoby uchylane czy dochodziłoby do jego wygaśnięcia, jeśli nowy zarządca, co prawda, dawałby rękojmię należytego wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem, lecz postępowanie w sprawie wydania decyzji zezwalającej pozostawałoby jeszcze w toku. To zaś pokazuje, że nieprzemyślany wybór zarządcy sukcesyjnego może skutkować znaczącymi trudnościami w bieżącym prowadzeniu działalności gospodarczej do czasu zakończenia wszystkich formalności związanych z przejęciem zarządu przez kolejnego zarządcę.

Art. 42. [Wniosek o przeniesienie decyzji]

1. Właściciel przedsiębiorstwa w spadku może złożyć do organu administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosek o przeniesienie na niego tej decyzji w terminie sześciu miesięcy od dnia:

1) śmierci przedsiębiorcy, jeżeli nie został ustanowiony zarząd sukcesyjny, albo

2) wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

2. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, przenosi, w drodze decyzji, decyzję związaną z przedsiębiorstwem na właściciela przedsiębiorstwa w spadku przez dokonanie zmiany decyzji związanej z przedsiębiorstwem w zakresie jej adresata, jeżeli:

1) są spełnione warunki do uzyskania tej decyzji, określone w odrębnych przepisach;

2) właściciel przedsiębiorstwa w spadku przedłoży dokumenty potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w pkt 1;

3) właściciel przedsiębiorstwa w spadku oświadczy, że przyjmuje wszystkie warunki zawarte w tej decyzji i zobowiązuje się do wykonania związanych z nią obowiązków;

4) właściciel przedsiębiorstwa w spadku przedłoży pisemną zgodę pozostałych właścicieli przedsiębiorstwa w spadku na przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem.

3. Warunki, o których mowa w ust. 2 pkt 1, które mają charakter osobisty, uważa się za spełnione, jeżeli spełnia je właściciel przedsiębiorstwa w spadku, który złożył wniosek o przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem.

4. Zarządca sukcesyjny jest stroną postępowania wszczętego na wniosek, o którym mowa w ust. 1.

5. W przypadku śmierci przedsiębiorcy będącego wspólnikiem spółki cywilnej także inny wspólnik spółki cywilnej może złożyć wniosek o przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Przepisy ust. 1–4 stosuje się odpowiednio.

komentarz

• Skutek wygaśnięcia decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Właściciel przedsiębiorstwa w spadku może złożyć do organu administracji, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosek o przeniesienie na niego tej decyzji. Może to uczynić w terminie:

– sześciu miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeśli nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego, albo

– sześciu miesięcy od daty wygaśnięcia tego zarządu.

Po upływie tych terminów, które podobnie jak termin z art. 41 u.z.s.p.o.f. ustawy mają charakter materialnoprawny i nie podlegają przywróceniu, decyzja związana z przedsiębiorstwem wygaśnie.

Co ciekawe, istnieją przypadki, w których decyzja wygaśnie, mimo że właściciel dochował terminów z omawianego przepisu art. 42 u.z.s.p.o.f. Dojdzie do tego chociażby wtedy, gdy na rzecz zarządcy sukcesyjnego została wydana wcześniej ostateczna decyzja odmawiająca potwierdzenia możliwości wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 2 u.z.s.p.o.f. skutek wygaśnięcia wystąpi wtedy automatycznie, pozbawiając wnioskodawcę możliwości realizacji uprawnień wynikających z dalszych przepisów. Wydaje się, że tworząc omawiane regulacje, ustawodawca niedostatecznie szeroko przeanalizował sytuacje faktyczne, które mogą mieć miejsce, w szczególności w zakresie wzajemnych interakcji zarządu sukcesyjnego oraz zarządu właścicielskiego oraz występowania po sobie tych rodzajów zarządzania przedsiębiorstwem w spadku. Jeśli natomiast taka niekorzystna dla właściciela konstrukcja przepisów jest zamierzona, to trudno ustalić, czym faktycznie kierowano się przy ich tworzeniu.

• Przesłanki przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Przesłanki uzyskania decyzji przenoszącej są zbliżone do warunków uzyskania przez zarządcę sukcesyjnego decyzji potwierdzającej możliwość wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Wnioskodawca musi bowiem:

– spełniać warunki do uzyskania decyzji związanej z przedsiębiorstwem, przedłożyć dokumenty potwierdzające ten fakt, z zastrzeżeniem, że jeśli ww. warunki mają charakter osobisty, powinny być spełnione przez tego wnioskodawcę;

– oświadczyć, że przyjmuje wszystkie warunki zawarte w tej decyzji i zobowiązuje się do wykonania związanych z nią obowiązków;

a także dodatkowo:

– przedłożyć pisemną zgodę wszystkich pozostałych właścicieli przedsiębiorstwa w spadku na przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem.

Zarządca sukcesyjny jest stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie wniosku złożonego przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Powyższe zasady znajdują przy tym odpowiednie zastosowanie również do sytuacji, w której zmarły przedsiębiorca był wspólnikiem spółki cywilnej. Wniosek o przeniesienie na niego decyzji może wtedy złożyć inny wspólnik tej spółki.

Zawarty w komentowanym przepisie mechanizm stanowi drugi, obok decyzji uzyskiwanej w ramach art. 38 u.z.s.p.o.f., tryb mający skutkować zachowaniem bytu prawnego decyzji związanych z przedsiębiorstwem. Co ważne, tryby te są rozłączne i przewidziane dla różnych podmiotów w odmiennych sytuacjach, tj. takich, kiedy ustanowiony jest zarząd sukcesyjny – wtedy uprawnienia przyznane są zarządcy sukcesyjnemu, oraz kiedy zarządu sukcesyjnego nie ma, gdyż nie został ustanowiony lub zarząd ten wygasł – wtedy uprawnienia przyznano właścicielowi przedsiębiorstwa w spadku. Jak wynika jednak z wcześniejszych rozważań, choć możliwe jest wyróżnienie odrębnych ścieżek proceduralnych, nie można zapominać, że działania dokonane przez zarządcę sukcesyjnego oraz orzeczenia organów względem składanych przez niego wniosków mogą istotnie oddziaływać na rzeczywiste uprawnienia właściciela przedsiębiorstwa w spadku.

Art. 43. [Termin wygaśnięcia decyzji związanej z przedsiębiorstwem]

1. Decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa z upływem sześciu miesięcy od dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, chyba że przed tym dniem został złożony wniosek, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5.

2. Jeżeli przed dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego została wydana decyzja potwierdzająca możliwość wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez zarządcę sukcesyjnego oraz spełnione są wymogi określone w art. 42 ust. 2 pkt 2–4, wnioskodawca może wykonywać uprawnienia wynikające z decyzji związanej z przedsiębiorstwem od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5, a w przypadku wskazanym w art. 37 ust. 2 – od dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego. Od dnia złożenia wniosku, z wyłączeniem okresu zawieszenia postępowania, o którym mowa w art. 37 ust. 2, wnioskodawca jest obowiązany wykonywać obowiązki związane z tą decyzją.

3. Jeżeli wykonywanie decyzji związanej z przedsiębiorstwem przez wnioskodawcę groziłoby naruszeniem przepisów prawa albo interesu publicznego, organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, może zakazać, w drodze postanowienia, jej wykonywania przez wnioskodawcę do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku, o którym mowa w art. 42 ust. 1 albo 5. Na postanowienie wnioskodawcy przysługuje zażalenie.

4. Wnioskodawca jest obowiązany wykonać związane z decyzją związaną z przedsiębiorstwem obowiązki, których termin wykonania upłynął w okresie od dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego do dnia złożenia wniosku o przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem, niezwłocznie po dniu, w którym decyzja o przeniesieniu na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem stała się ostateczna.

komentarz

• Termin wygaśnięcia decyzji. Ustęp 1 omawianego artykułu wskazuje materialnoprawny termin wygaśnięcia decyzji związanej z przedsiębiorstwem, jeśli nie zostaną podjęte działania służące zapobiegnięciu temu skutkowi w postaci złożenia wniosku o przeniesienie tej decyzji przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku lub wspólnika spółki cywilnej. Sześciomiesięczny termin, o którym mowa w przepisie, jest kompatybilny z regulacją art. 42 u.z.s.p.o.f. Kolejne ustępy art. 43 u.z.s.p.o.f. regulują prawa i obowiązki wnioskodawcy w zakresie wykonywania decyzji związanej z przedsiębiorstwem. Jeśli spełnione są wymogi wydania tej decyzji (poza warunkiem realizacji przesłanek uzyskania decyzji, wynikających z odrębnych przepisów), a wcześniej była wydana decyzja potwierdzająca możliwość wykonywania tej decyzji na rzecz zarządcy sukcesyjnego, to zastosowanie znajdują opisane w niniejszym komentarzu przy okazji decyzji potwierdzającej zasady związane z możliwością oraz obowiązkiem realizacji przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku decyzji związanej z przedsiębiorstwem (art. 40 u.z.s.p.o.f.), począwszy od daty złożenia wniosku. Oznacza to, że wnioskodawca może wykonywać uprawnienia wynikające z decyzji związanej z przedsiębiorstwem od dnia złożenia wniosku (lub wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, jeśli został ustanowiony, a postanowienie z wniosku właściciela było zawieszone) i od tej daty jest też zobligowany do realizowania wynikających z niej powinności (z wyłączeniem okresu wspomnianego we wcześniejszym nawiasie zawieszenia postępowania). Także i w tej sytuacji organ może wydać zaskarżalne zażaleniem postanowienie zakazujące wnioskodawcy wykonywania decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku, jeśli uzna, że groziłoby to naruszeniem przepisów prawa lub interesu publicznego. Obowiązki, jakie zaktualizowały się w okresie pomiędzy wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego a złożeniem wniosku, winny być realizowane przez następcę niezwłocznie po uzyskaniu ostateczności przez decyzję przenoszącą. Podobnie jak przy okazji analogicznej regulacji w odniesieniu do decyzji potwierdzającej, wydawanej na rzecz zarządcy sukcesyjnego, ustawodawca nie precyzuje terminu na wykonanie powinności, lecz posługuje się ogólnym pojęciem niezwłoczności. Jest to uzasadnione, poszczególne obowiązki, w zależności od specyfiki prowadzonej działalności, jak i specyfiki ich samych, mogą bowiem wymagać podjęcia różnego rodzaju aktywności czy też podjęcia czynności przygotowawczych, których określenie w czasie nie jest możliwe. Tym samym w odniesieniu do każdej sytuacji odrębnie będzie można ocenić, czy właściciel dochował należytej staranności w jak najszybszym możliwym i racjonalnym wykonaniu obowiązków. Jednocześnie podkreślić należy, że żadnym przepisem ustawodawca nie obliguje wnioskodawcy, aby zanim decyzja przenosząca stanie się ostateczna, podejmował jakąś aktywność celem bardziej sprawnej realizacji omawianych powinności w przyszłości. Z tego więc powodu nie będzie mu można zarzucać zaniechania.

Art. 44. [Odmowa przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem na właściciela przedsiębiorstwa w spadku albo wspólnika spółki cywilnej]

1. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, odmawia, w drodze decyzji, przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem na właściciela przedsiębiorstwa w spadku albo wspólnika spółki cywilnej, jeżeli nie zostały spełnione wymogi określone w art. 42 ust. 2.

2. Decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa z dniem, w którym decyzja o odmowie jej przeniesienia na właściciela przedsiębiorstwa w spadku albo wspólnika spółki cywilnej stała się ostateczna.

komentarz

• Decyzja odmowna. Artykuł 44 u.z.s.p.o.f. reguluje losy decyzji związanej z przedsiębiorstwem, w stosunku do której został złożony przez właściciela przedsiębiorstwa w spadku lub wspólnika spółki cywilnej wniosek o jej przeniesienie na jeden z tych podmiotów. Jak już wspomniano powyżej, czynność złożenia przedmiotowego wniosku zasadniczo zapobiegła wygaśnięciu decyzji (jeśli decyzja nie wygasła już wcześniej z innych powodów), jednak o tym, czy ostatecznie pozostanie ona w mocy, rozstrzygnie organ, który pierwotnie wydał decyzję. I tak, organ ma obowiązek wydać decyzję odmawiającą przeniesienia, jeśli nie zostały spełnione wymogi z art. 42 ust. 2 u.z.s.p.o.f., tj.:

a) nie są spełnione warunki wymagane do uzyskania decyzji związanej z przedsiębiorstwem,

b) wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów na potwierdzenie ww. warunków,

c) wnioskodawca nie złożył oświadczenia, że przyjmuje wszystkie warunki związane z decyzją i zobowiązuje się do wykonywania związanych z nią obowiązków,

d) wnioskodawca nie przedłożył pisemnej zgody pozostałych właścicieli przedsiębiorstwa w spadku na dokonanie przeniesienia.

Co bardzo istotne, powinność orzeczenia negatywnego dla wnioskodawcy występuje już w razie niespełnienia się jednego z ww. warunków. Innymi słowy, decyzja przenosząca może być wydana jedynie, jeśli ww. przesłanki będą zrealizowane łącznie. Jeśli natomiast to nie nastąpiło, decyzja wygasa w dniu, kiedy decyzja odmowna stała się ostateczna. Z powyższej regulacji napływają ważne wnioski. Opisana procedura nakazuje właściwie dokonać czynności, które byłyby konieczne do wykonania, jeśli wygasałaby ona z chwilą śmierci przedsiębiorcy. W związku z tym ustawa nie likwiduje formalizmu, a jedynie pomaga w utrzymaniu/kontynuowaniu działalności w okresie pomiędzy śmiercią przedsiębiorcy a uzyskaniem decyzji przenoszącej.

Art. 45. [Wniosek o zmianę oznaczenia działalności przedsiębiorcy wpisanego do rejestru na firmę przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”]

1. Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy ust. 2‒8 stosuje się do działalności regulowanej oraz działalności wymagającej wpisu do innego niż rejestr działalności regulowanej rejestru prowadzonego przez organ administracji publicznej, z wyłączeniem przypadków, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami, regulującymi wykonywanie tej działalności, do odpowiedniego rejestru może zostać wpisana wyłącznie osoba fizyczna.

2. Zarządca sukcesyjny może złożyć do organu prowadzącego rejestr wniosek o zmianę oznaczenia działalności przedsiębiorcy wpisanego do rejestru na firmę przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”, wskazując imię i nazwisko zarządcy sukcesyjnego oraz jego numer PESEL i numer identyfikacji podatkowej (NIP), o ile taki numer posiada, w terminie miesiąca od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

3. Wpis przedsiębiorcy do rejestru nie podlega wykreśleniu z chwilą jego śmierci, jeżeli zarządca sukcesyjny złoży:

1) wniosek, o którym mowa w ust. 2;

2) oświadczenie o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania działalności wymagającej wpisu do rejestru.

4. Warunki, o których mowa w ust. 3 pkt 2, które mają charakter osobisty, uważa się za spełnione, jeżeli spełnia je zarządca sukcesyjny.

5. Organ prowadzący rejestr dokonuje zmiany wpisu w rejestrze, jeżeli spełnione są wymogi, o których mowa w ust. 3.

6. Jeżeli spełnione są wymogi, o których mowa w ust. 3, zarządca sukcesyjny może wykonywać uprawnienia wynikające z wpisu przedsiębiorcy do rejestru także przed dokonaniem zmiany wpisu w rejestrze, o której mowa w ust. 5. Od dnia złożenia wniosku zarządca sukcesyjny jest obowiązany wykonywać obowiązki związane z wpisem do rejestru.

7. W przypadku gdy zarządca sukcesyjny przestał pełnić funkcję, kolejny zarządca sukcesyjny może złożyć wniosek o zmianę wpisu przedsiębiorcy w zakresie danych, o których mowa w ust. 2, w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym poprzedni zarządca sukcesyjny został wykreślony z CEIDG. Przepisy ust. 3–6 stosuje się odpowiednio.

8. Jeżeli w terminach określonych w ust. 2 albo 7 nie został złożony wniosek o zmianę wpisu przedsiębiorcy wraz z oświadczeniem, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, organ prowadzący rejestr wykreśla przedsiębiorcę z rejestru po upływie tych terminów.

komentarz

• Wniosek do CEIDG. Działalność gospodarcza przedsiębiorców może podlegać wpisowi do rejestru działalności regulowanej, czyli takiej, której prowadzenie wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych prawem (co wynika wprost z art. 43 p.p.). Mocą ustawy wpisy te pozostają w mocy i nie podlegają wykreśleniu z chwilą śmierci prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli przepisy odrębne nie stanowią inaczej oraz spełnione są omówione niżej wymogi, chyba że wpis znajdował się w rejestrze, do którego wpisane mogą zostać jedynie osoby fizyczne. W takim wypadku bowiem wpis ma na tyle silny związek z osobą przedsiębiorcy, że nie może pozostać aktualny po jego śmierci. Zasada jest więc analogiczna jak w przypadku adresata decyzji związanej z przedsiębiorstwem i spójna z przyjętą w tym zakresie przez ustawodawcę koncepcją.

Aby wpisy w ww. rejestrach pozostały w mocy, ustawodawca z jednej strony dokonał modyfikacji w obowiązujących już aktach prawnych (np. w prawie przedsiębiorców), a z drugiej – przewidział rozwiązania proceduralne mające prowadzić do osiągnięcia omawianego skutku normatywnego. W celu zachowania wpisu do danego rejestru zarządca sukcesyjny powinien złożyć do organu prowadzącego rejestr wniosek obejmujący zmianę oznaczenia działalności przedsiębiorcy na firmę przedsiębiorcy z dodatkowym oznaczeniem „w spadku” oraz ze wskazaniem swojego imienia i nazwiska oraz jego numeru PESEL, NIP, o ile taki numer posiada. Wraz z ww. wnioskiem powinien złożyć oświadczenie o realizacji warunków wymaganych do wykonywania działalności wpisanej do rejestru. Jeśli warunki te mają charakter osobisty, to uznaje się je za spełnione, jeśli wypełnia je zarządca sukcesyjny.

Na dokonanie tych czynności zarządca sukcesyjny ma miesiąc od daty ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a w razie ich niepodjęcia, po upływie ww. terminu, organ prowadzący rejestr wykreśla przedsiębiorcę z rejestru.

Organ dokonuje zmiany w rejestrze, jeśli zarządca sukcesyjny spełnił wskazane warunki. Zarządca jest przy tym uprawniony do wykonywania praw związanych z wpisem do rejestru oraz zobowiązany do wykonywania obowiązków dotyczących tego wpisu, począwszy od daty złożenia wniosku, a więc jeszcze przed wpisaniem zmiany, jeśli ww. warunki są spełnione.

• Obowiązek w przypadku zmiany zarządcy sukcesyjnego. Powyższe zasady stosuje się również, jeśli zarządca sukcesyjny przestał pełnić swoją funkcję, a na jego miejsce pojawił się kolejny taki podmiot. Ten następny może złożyć wniosek o zmianę wpisu w rejestrze w zakresie swoich danych w terminie dwóch miesięcy od dnia, kiedy poprzedni zarządca sukcesyjny został wykreślony z CEIDG. Jeśli tego nie uczyni, to po upływie ww. terminu organ wykreśli przedsiębiorcę z rejestru. Zauważyć należy, że całość procedury przewidzianej w art. 45 u.z.s.p.o.f. znajduje zastosowanie jedynie w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego i to jedynie zarządca uprawniony jest do złożenia wniosków określonych ww. przepisami. Właściciel przedsiębiorstwa w spadku nie jest władny dokonać zmian w rejestrach, zanim decyzja związana z przedsiębiorstwem zostanie na niego przeniesiona, a co za tym idzie – uzyskać wpisu na swoją rzecz.

Rozdział 8

Zarząd sukcesyjny w przypadku śmierci wspólnika spółki cywilnej

Art. 46. [Prowadzenie spraw spółki oraz reprezentowanie przez zarządcę]

W przypadku gdy zastrzeżono, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki cywilnej na jego miejsce i został ustanowiony zarząd sukcesyjny, prawa spadkobierców wspólnika w spółce wykonuje zarządca sukcesyjny. W takim przypadku zarządca sukcesyjny prowadzi sprawy spółki oraz reprezentuje ją na zasadach obowiązujących zmarłego wspólnika od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

komentarz

• Spółka cywilna. Po zawarciu umowy spółki cywilnej można prowadzić działalność gospodarczą opartą na współdziałaniu co najmniej dwóch wspólników. Spółka cywilna nie ma osobowości prawnej. Oznacza to, że podmiotem wszelkich praw i obowiązków w stosunku do kontrahentów i klientów są wspólnicy spółki jako zarejestrowani w odpowiednim rejestrze (CEIDG lub Krajowy Rejestr Sądowy) przedsiębiorcy. Wspólnikami spółki cywilnej mogą być nie tylko osoby fizyczne, lecz także spółki, choć w praktyce forma spółki cywilnej jest wybierana najczęściej przez osoby fizyczne ze względu na niski koszt założenia, brak wymogu utworzenia określonego kapitału zakładowego oraz możliwość prowadzenia uproszczonej księgowości.
• Dalsze funkcjonowanie spółki cywilnej po śmierci wspólnika. Zgodnie z art. 872 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. ‒ Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.; dalej: k.c.) w umowie spółki cywilnej można zastrzec, że spadkobiercy wspólnika wejdą na jego miejsce. Muszą oni jednak wskazać jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Dopóki to nie nastąpi, dopóty pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki. Sytuacja ta jest ryzykowna, bowiem w przypadku braku porozumienia spadkobierców sprawy spółki będą prowadzone z pominięciem ich uczestnictwa w spółce. Z kolei omawiany art. 46 u.z.s.p.o.f. wzmacnia ochronę praw spadkobierców wstępującym do spółki cywilnej, przyspieszając rozpoczęcie wykonywania ich praw i obowiązków na zasadach właściwych dla zmarłego wspólnika w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji spółki, co jest możliwe w wyniku reprezentowania ich przez zarządcę sukcesyjnego. Jest to możliwe jeszcze przed ostatecznym ustaleniem kręgu spadkobierców, lecz wymaga spełnienia określonych warunków.
• Ustanowienie zarządcy. Po pierwsze, w umowie spółki cywilnej [wzór 1] lub uchwale wspólników [wzór 2] podjętej jeszcze za życia planującego sukcesję wspólnika musi być zastrzeżenie, że spadkobiercy (wszyscy lub niektórzy, np. posiadający odpowiednie kwalifikacje) tegoż wspólnika wstępują do spółki cywilnej na jego miejsce. Planując za życia kontynuację funkcjonowania działalności, należy więc pamiętać o wprowadzeniu stosownego postanowienia do umowy spółki lub o podjęciu uchwały wspólników w tym zakresie. W przypadku istnienia takiego zastrzeżenia wstąpienie spadkobierców do spółki nie wymaga składania przez nich jakichkolwiek oświadczeń woli wobec spółki ani nie zależy od zgody pozostałych wspólników.

wzór 1

Postanowienie w umowie spółki cywilnej

(…)

Par. 5. Śmierć wspólnika

W przypadku śmierci któregokolwiek ze wspólników spółki wszyscy spadkobiercy zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce.

Lub

(…)

Par. 5. Śmierć wspólnika

W przypadku śmierci któregokolwiek ze wspólników spółki na miejsce zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce spadkobiercy, którzy w momencie otwarcia spadku posiadają odpowiednie kwalifikacje w zakresie budownictwa inżynieryjnego, potwierdzone dyplomem studiów wyższych na uczelni technicznej.

wzór 2

Uchwała wspólników spółki cywilnej X z 3 marca 2019 r.

w sprawie ustalenia zasad wstąpienia do spółki spadkobierców wspólników

1. Wspólnicy spółki cywilnej X na podstawie art. 872 zd. 1 kodeksu cywilnego postanawiają, że w przypadku śmierci któregokolwiek ze wspólników spółki wszyscy spadkobiercy zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce.

Lub

1. Wspólnicy spółki cywilnej X na podstawie art. 872 zd. 1 kodeksu cywilnego postanawiają, że w przypadku śmierci któregokolwiek ze wspólników spółki na miejsce zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce spadkobiercy, którzy w momencie otwarcia spadku posiadają odpowiednie kwalifikacje w zakresie rachunkowości, potwierdzone zaświadczeniem ukończenia kursu zawodowego lub czteroletnim stażem pracy w biurze rachunkowo-księgowym.

2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Podpisy wspólników:

1) ....................................

2) ...................................

3) ...................................

Po drugie, musi zostać ustanowiony zarząd sukcesyjny. Należy przy tym wskazać, że zarząd sukcesyjny może zostać ustanowiony na dwa sposoby, tj. przez przedsiębiorcę, który złożył wniosek o wpis zarządcy sukcesyjnego do CEIDG, lub po śmierci przedsiębiorcy przez osoby uprawnione zgodnie z art. 12 u.z.s.p.o.f.

Jeśli oba opisane powyżej warunki zostaną spełnione, prawa spadkobierców wspólnika w spółce wykonuje zarządca sukcesyjny. Swoje obowiązki w zakresie prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji wykonuje on na zasadach, które obowiązywały zmarłego wspólnika, a wynikają z przepisów prawa i postanowień umowy spółki. Warto mieć również na uwadze, że zarządca sukcesyjny wykonuje prawa spadkobierców wspólnika od momentu jego ustanowienia, tj. z chwilą śmierci przedsiębiorcy, jeśli złożył on wniosek o wpis do CEIDG zarządcy sukcesyjnego lub z chwilą dokonania wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego powołanego przez osoby uprawnione po śmierci przedsiębiorcy. W drugiej sytuacji może się bowiem okazać, że do momentu dokonania wpisu wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki będzie podejmował (w przypadku śmierci wspólnika dwuosobowej spółki) jedyny wspólnik spółki cywilnej, o czym stanowi art. 48 ust. 1 pkt 1 u.z.s.p.o.f. (patrz uwagi do art. 48 u.z.s.p.o.f.) [przykłady 35 i 36]

Art. 47. [Wejście spadkobierców do spółki cywilnej za zgodą wspólników]

1. W przypadku gdy nie zastrzeżono, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki cywilnej na jego miejsce, a został ustanowiony zarząd sukcesyjny, z chwilą śmierci wspólnika jego spadkobiercy wchodzą do spółki na jego miejsce, jeżeli pozostali wspólnicy wyrażą na to zgodę. Zarządca sukcesyjny prowadzi sprawy spółki oraz reprezentuje ją na zasadach obowiązujących zmarłego wspólnika od dnia wyrażenia zgody przez pozostałych wspólników.

2. Zarządca sukcesyjny niezwłocznie po ustanowieniu zarządu sukcesyjnego zawiadamia o tym pozostałych wspólników na piśmie. Jeżeli wspólnik nie wyrazi sprzeciwu na piśmie w terminie czternastu dni od dnia otrzymania zawiadomienia o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego, przyjmuje się, że wyraził zgodę, o której mowa w ust. 1. Oświadczenie o zgodzie na wejście albo sprzeciwie wobec wejścia do spółki spadkobierców wspólnika pozostali wspólnicy składają zarządcy sukcesyjnemu.

3. Do czasu wyrażenia zgody, o której mowa w ust. 1, lub upływu terminu, o którym mowa w ust. 2, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki.

komentarz

• Postępowanie w przypadku braku zastrzeżenia umownego. Komentowany artykuł wprowadza regulacje związane z praktycznym problemem na tle sukcesji przedsiębiorców, jakim jest brak zastrzeżenia w umowie spółki lub w uchwale wspólników, że spadkobiercy wspólnika wchodzą w jego miejsce do spółki. Ustawodawca zdecydował się również w takiej sytuacji umożliwić wstąpienie spadkobierców do spółki, obwarowując tę możliwość pewnymi warunkami. Po pierwsze, musi zostać ustanowiony zarząd sukcesyjny, zgodnie z uwagami dotyczącymi art. 46 u.z.s.p.o.f. Po drugie, wszyscy pozostali wspólnicy muszą wyrazić zgodę na wejście spadkobierców do spółki cywilnej. W praktyce – w przypadku wyrażenia sprzeciwu przez chociaż jednego z pozostałych wspólników – wymóg ten może zablokować wejście spadkobierców do spółki. W takiej sytuacji, gdy w spółce pozostaje kilku wspólników, spółka kontynuuje działalność, a uprawnienia zarządcy sukcesyjnego i spadkobierców do wstąpienia do spółki nie powstają. Następuje rozliczenie ze spadkobiercami według przepisów o rozliczeniu na wypadek wystąpienia wspólnika, a spółka trwa nadal między pozostałymi wspólnikami. Inaczej ma się sytuacja w przypadku wyrażenia sprzeciwu przez jedynego wspólnika spółki cywilnej (patrz uwagi do art. 48 ustawy).
• Zawiadomienie wspólników. W praktyce postępowanie w sytuacji określonej w art. 47 u.z.s.p.o.f. powinno zostać przeprowadzone w następujący sposób. Niezwłocznie po ustanowieniu zarządcy sukcesyjnego zawiadamia on o tym na piśmie pozostałych wspólników i występuje o zgodę na wstąpienie spadkobierców do spółki. [wzór 3] Takiego uprawnienia nie mają sami spadkobiercy, mimo że czynności zarządcy i wyrażenie zgody przez wspólników dotyczą ich praw. Pisma w opisanej powyżej sprawie należy kierować na adresy do doręczeń wspólników wskazane w CEIDG. Warto pamiętać, aby pisma zarządcy zostały wysłane przez niego za potwierdzeniem odbioru, aby uniknąć ewentualnych problemów dowodowych. Każdy ze wspólników może w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia wyrazić sprzeciw przez oświadczenie na piśmie złożone zarządcy sukcesyjnemu. [wzór 4] Z kolei brak odpowiedzi we wskazanym terminie jest uważany za wyrażenie zgody na wejście do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika.

wzór 3

Warszawa, 5 marca 2019 r.

Jan K.

ul. Drukarska 3

00-000 Warszawa

Barbara N.

prowadząca działalność gospodarczą

pod nazwą (…),

wspólnik spółki cywilnej pod nazwą (…)

ul. Słoneczna 2

00-000 Warszawa

Zawiadomienie o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego

Na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej niniejszym zawiadamiam Panią jako wspólnika spółki cywilnej pod nazwą (…) o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci wspólnika spółki cywilnej Antoniego D., tj. w dniu 3 marca 2019 r., w wyniku powołania mnie na funkcję zarządcy sukcesyjnego przez Antoniego D. oraz dokonania odpowiedniego wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, stanowiącego załącznik do niniejszego pisma.

Ponadto wskazuję, że w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego zawiadomienia może Pani złożyć sprzeciw wobec wejścia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika Antoniego D. – w formie pisemnej listem poleconym na wskazany powyżej adres zarządcy sukcesyjnego.

Jeżeli w wyżej wskazanym terminie nie wyrazi Pani sprzeciwu, przyjmuje się, że wyraża Pani zgodę na wejście spadkobierców Antoniego D. do spółki.

Jan K.

(czytelny podpis)

Załącznik: wydruk z CEIDG dotyczący Antoniego D.

wzór 4

Warszawa, 12 marca 2019 r.

Barbara N.

prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (…),

wspólnik spółki cywilnej pod nazwą (…)

ul. Słoneczna 2

00-000 Warszawa

Jan K. – zarządca sukcesyjny

ul. Drukarska 3

00-000 Warszawa

Sprzeciw wobec wejścia do spółki spadkobierców wspólnika

W odpowiedzi na zawiadomienie o ustanowieniu zarządu sukcesyjnego, skierowane do mnie przez Pana w piśmie z 5 marca 2019 r., doręczone mi 9 marca 2019 r., niniejszym składam sprzeciw wobec wejścia spadkobierców zmarłego wspólnika Antoniego D. do spółki cywilnej (…).

Barbara N.

(czytelny podpis)

• Moment wejścia do spółki. Z analizy art. 47 ust. 1 u.z.s.p.o.f. wynika, że spadkobiercy wchodzą do spółki już z chwilą śmierci wspólnika, mimo że zgoda pozostałych wspólników może zostać wyrażona później. Ma to znaczenie w przypadku kwestii odpowiedzialności za zobowiązania spółki, zgodnie bowiem z art. 864 k.c. za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie. Odpowiedzialność ta nie jest ograniczona ani co do wysokości, ani co do rodzaju zobowiązań. Jest ona odpowiedzialnością z całego majątku wspólnika, to jest zarówno ze wspólnego majątku wspólników spółki cywilnej, jak i majątku osobistego. Jednocześnie, do czasu wyrażenia zgody na wejście spadkobierców wspólnika do spółki lub upływu terminu na wyrażenie sprzeciwu, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki. [przykład 37]

przykład 35

Zastrzeżenie w umowie spółki cywilnej

Antoni Karaś i Tadeusz Dorsz – wspólnicy spółki cywilnej ‒ zastrzegli w umowie spółki, że w przypadku śmierci któregokolwiek z nich spadkobiercy zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce. Antoni Karaś powołał zarządcę sukcesyjnego, a wskazana przez niego osoba wyraziła zgodę na pełnienie tej funkcji. Antoni Karaś złożył wniosek o wpis osoby zarządcy do CEIDG. Po śmierci Antoniego Karasia prawa jego spadkobierców w spółce (prowadzenie spraw i reprezentacja spółki) wykonuje zarządca sukcesyjny.

przykład 36

Brak zgłoszenia zarządcy do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej

Antoni Karaś i Tadeusz Dorsz – wspólnicy spółki cywilnej ‒ zastrzegli w umowie spółki, że w przypadku śmierci któregokolwiek z nich spadkobiercy zmarłego wspólnika wchodzą do spółki na jego miejsce. Zmarł wspólnik spółki Tadeusz Dorsz. Powołał on zarządcę sukcesyjnego, a wskazana osoba wyraziła zgodę na pełnienie tej funkcji. Nie złożył on jednak wniosku o wpis zarządcy sukcesyjnego do CEIDG. Po jego śmierci, mimo zastrzeżenia w umowie spółki o wstąpieniu spadkobierców na jego miejsce, zarządcę należy powołać ponownie, co może uczynić pod pewnymi warunkami tylko ograniczony ustawowo krąg osób (małżonek, spadkobierca ustawowy, spadkobierca testamentowy, właściciel przedsiębiorstwa spadku). Powołanie zarządcy w tym trybie wymaga formy aktu notarialnego, a także zgody osób, którym przysługuje odpowiednia większość udziałów w przedsiębiorstwie w spadku (patrz art. 12 u.z.s.p.o.f.). Ponadto w przypadku śmierci wspólnika dwuosobowej spółki cywilnej do momentu dokonania wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego wszelkie decyzje w zakresie prowadzenia spraw spółki może podejmować jej jedyny wspólnik.

przykład 37

Zarząd sukcesyjny a pozostali wspólnicy spółki cywilnej

Jan Kogut, będący wspólnikiem spółki cywilnej, ustanowił za życia zarząd sukcesyjny, jednak w umowie spółki cywilnej nie zostało zastrzeżone wstąpienie jego spadkobierców do spółki. Tomasz Gil – zarządca sukcesyjny wpisany do CEIDG ‒ zawiadamia niezwłocznie po śmierci przedsiębiorcy dwóch pozostałych wspólników spółki – Dariusza Sasa i Marka Jegra. Obaj wspólnicy otrzymali zawiadomienia, o czym świadczą pocztowe potwierdzenia odbioru pism. Dariusz Sas w terminie 14-dniowym od dnia otrzymania listu nie wypowiedział się co do przekazanego zawiadomienia, natomiast Marek Jegier wyraził swoją zgodę na piśmie. W tej sytuacji spadkobiercy Jana Koguta wstępują do spółki z chwilą jego śmierci, a od momentu wyrażenia zgody przez wszystkich pozostałych wspólników – Dariusza Sasa i Marka Jegra, sprawy spółki na zasadach obowiązujących Jana Koguta prowadzi Tomasz Gil – zarządca sukcesyjny. ©℗

Art. 48. [Ostatni wspólnik w spółce cywilnej na skutek śmierci drugiego wspólnika]

1. W przypadku gdy na skutek śmierci wspólnika w spółce cywilnej pozostaje jeden wspólnik, spółka ulega rozwiązaniu najpóźniej z upływem terminu, o którym mowa w art. 12 ust. 10, jeżeli wcześniej nie został ustanowiony zarząd sukcesyjny. Przepisy art. 46 i art. 47 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio.

2. Jedyny wspólnik spółki cywilnej może sam podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki

do dnia:

1) ustanowienia zarządu sukcesyjnego – w przypadku, o którym mowa w art. 46;

2) wyrażenia zgody na wejście albo sprzeciwu wobec wejścia do spółki spadkobierców wspólnika – w przypadku,

o którym mowa w art. 47;

3) upływu terminu, o którym mowa w art. 12 ust. 10 – w przypadku gdy wcześniej nie został ustanowiony zarząd sukcesyjny.

3. W przypadku, o którym mowa w art. 47, spółka cywilna ulega rozwiązaniu z dniem złożenia zarządcy sukcesyjnemu przez jedynego wspólnika oświadczenia na piśmie o sprzeciwie wobec wejścia do spółki spadkobierców wspólnika.

komentarz

• Pozostanie jednego wspólnika na skutek śmierci wspólnika w spółce cywilnej. Artykuł 48 u.z.s.p.o.f. reguluje sytuację prawną spółki cywilnej, w której po śmierci jednego z dwóch wspólników bądź kilku wspólników pozostał jeden wspólnik i nie zastrzeżono możliwości wstąpienia spadkobierców zmarłych wspólników do spółki. Ustawodawca wprowadził zapis pozwalający na kontynuację działalności spółki do momentu zaistnienia określonych w art. 48 ust. 2 i 3 u.z.s.p.o.f. okoliczności. W tym czasie jedyny wspólnik spółki cywilnej podejmuje wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki.

Dodatkowo warto wskazać, że odmiennie niż w sytuacji określonej w art. 47 u.z.s.p.o.f., sprzeciw jedynego wspólnika wobec wejścia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika powoduje rozwiązanie spółki. Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony, to spółka ulega rozwiązaniu najpóźniej z upływem terminu wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, tj. z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. [przykład 38]

• Likwidacja majątku. Konsekwencją rozwiązania spółki cywilnej jest likwidacja jej majątku. Likwidacja może być przeprowadzona zarówno przez wspólnika, jak i zewnętrznego likwidatora. Likwidator jest obowiązany do zakończenia prowadzonych przez spółkę cywilną interesów, a w tym przede wszystkim spłaty zobowiązań. Od chwili rozwiązania spółki cywilnej stosuje się do wspólnego majątku wspólników odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, co oznacza, że z dniem rozwiązania spółki dochodzi do przekształcenia stosunków własnościowych – współwłasność łączna między wspólnikami staje się współwłasnością udziałową. W konsekwencji istnieje możliwość ułamkowego określenia udziałów poszczególnych wspólników w majątku wspólnym, a także zniesienia współwłasności. Sposób likwidacji majątku może przebiegać zgodnie z postanowieniami umowy spółki cywilnej, a jeśli w umowie spółki nie uregulowano zasad w tym zakresie, wówczas do rozliczeń ze spadkobiercami znajdują zastosowanie reguły ustawowe, wynikające m.in. z art. 871 oraz art. 875 k.c. Na podstawie tych przepisów należy wskazać, że z majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki spadkobiercom wspólnika zostają zwrócone w naturze rzeczy, które zmarły wspólnik wniósł do spółki do używania, oraz zwraca się w pieniądzu wartość wniesionego przez niego wkładu. Pozostała wartość majątku jest dzielona w takim stosunku, w jakim wspólnicy uczestniczyli w zyskach spółki.

Rozdział 9

Daniny publiczne w okresie zarządu sukcesyjnego

Art. 49. [Przedsiębiorstwo w spadku jako podatnik]

Przedsiębiorstwo w spadku jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, będącą podatnikiem, o którym mowa w:

1) art. 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1509, 1540, 1552 i 1629);

2) art. 1a ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2157 i 2175 oraz z 2018 r. poz. 650, 1291 i 1629);

3) art. 15 ust. 1a oraz art. 17 ust. 1i ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2017 r. poz. 1221, z późn. zm.);

4) art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 381, 650 i 1629);

5) art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1114, 1039 i 1356);

6) art. 71 ust. 1a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2018 r. poz. 165, 650, 723 i 1629);

7) art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 387, 650 i 1629).

komentarz

• Podatnik. Artykuł 49 u.z.s.p.o.f. jest przepisem ogólnym, regulującym status podatkowy przedsiębiorstwa w spadku jako podatnika na gruncie wybranych ustaw.

Zgodnie z art. 7 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. ‒ Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) podatnikiem jest taki podmiot (w tym np. jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), który na mocy ustaw podatkowych podlega obowiązkowi podatkowemu, tzn. na który w ustawach podatkowych nałożona została nieskonkretyzowana powinność dokonania przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem określonego zdarzenia. [przykład 39]

Należy zwrócić uwagę, że omawiany przepis nadaje przedsiębiorstwu w spadku podmiotowość prawno-podatkową jedynie w zakresie wybranych podatków pozostających w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przy wykorzystaniu tego przedsiębiorstwa. W efekcie, w odniesieniu do VAT, akcyzy, podatku dochodowego, tonażowego, okrętowego i od gier po śmierci przedsiębiorcy podatnikiem nie będzie ani spadkobierca, ani zarządca sukcesyjny, lecz samo przedsiębiorstwo w spadku. Przy czym szczegółowe obowiązki podatkowe i ich faktyczny zakres wynikają z ustaw szczególnych, wymienionych przez ustawodawcę w tym przepisie.

• Odpowiedzialność za zaległości podatkowe. Na podstawie przepisów ordynacji podatkowej inne podmioty (np. zarządca sukcesyjny, spadkobierca, zapisobierca windykacyjny, małżonek zmarłego, a nawet zarządca faktyczny) mogą odpowiadać całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe związane z wcześniejszą działalnością spadkodawcy bądź za bieżące rozliczenia przedsiębiorstwa w spadku. Granice odpowiedzialności tych osób określają obowiązujące przepisy podatkowe oraz (w pewnym zakresie) przepisy kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe. [przykład 40]
• Problem z podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Należy zauważyć, że dobór regulacji, na mocy których podatnikiem będzie przedsiębiorstwo w spadku, a nie spadkobiercy (właściciele przedsiębiorstwa w spadku), niewątpliwie miał na celu zapewnienie kontynuacji rozliczenia podatków ściśle związanych z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa. Ustawodawca nie przewidział tego rozwiązania w zakresie, w jakim zaobserwował brak widocznego związku z działalnością gospodarczą – taki los na przykład spotkał podatek od czynności cywilnoprawnych, który z zasady nie obciąża przedsiębiorców. W tej sytuacji może zostać rozliczony przez spadkobierców jako współwłaścicieli. [przykład 41]
• Inne podatki. Analogicznie ustawodawca potraktował przypadki, gdy rozliczenie podatków przez spadkobierców wydawało się nie wiązać z komplikacjami dla uczestników obrotu (por. podatki majątkowe, czyli podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych). O ile bowiem za zaległości podatkowe w zakresie podatków majątkowych zawsze mogą odpowiadać spadkobiercy, o tyle bieżące zobowiązania w tych podatkach z zasady nie powinny w ogóle wystąpić z uwagi na brak możliwości ustalenia właścicieli majątku czy brak regulacji alternatywnych. Jednak nie zawsze tak będzie.

Z u.z.s.p.o.f. wynika, że w skład przedsiębiorstwa w spadku wchodzą składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej. Powyższe nie oznacza jednak, że przedsiębiorstwo w spadku, jako jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej, nabywa własność wchodzących w jego skład składników. Co ważne, tymczasowo, do czasu zakończenia odpowiednich postępowań, właścicielami tego majątku nie staną się także spadkobiercy. Ustawodawca mógłby mimo wszystko uznać taką jednostkę organizacyjną za podatnika podatków majątkowych, ale nie skorzystał z tego prawa w sposób jednoznaczny. W efekcie po śmierci przedsiębiorcy na pewno nie powinno dojść do wydania decyzji ustalającej podatek od nieruchomości.

W praktyce mogą jednak powstać wątpliwości w zakresie innych podatków, np. podatku od środków transportowych (ustawa ta dotyczy z zasady pojazdów ciężarowych), gdzie status podatnika nabywają traktowane jak właściciele „jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany”. Gdyby rozwinęła się praktyka tymczasowego rejestrowania samochodów spadkodawców na przedsiębiorstwo w spadku (np. z uwagi na długotrwałe procedury spadkowe i brak możliwości ustalenia właściciela pojazdu), to należałoby sprawdzić, czy mimo braku uregulowań w ustawie o zarządzie sukcesyjnym, wykorzystujące środki transportowe przedsiębiorstwo w spadku nie powinno rozliczyć się z tego podatku. [przykład 42] ©℗

przykład 38

Rozwiązanie dwuosobowej spółki cywilnej

Na skutek śmierci Marka Dyni – wspólnika dwuosobowej spółki cywilnej w spółce pozostaje jeden wspólnik – Janusz Szyszka. Zarządu sukcesyjnego nie ustanowił za życia ani Marek Dynia, ani po jego śmierci żadna z uprawnionych osób. Uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygaśnie z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci Marka Dyni. Z upływem tego terminu spółka cywilna ulegnie rozwiązaniu z mocy prawa.

przykład 39

Przedsiębiorstwo w spadku podatnikiem

Pan Marek jako zarządca sukcesyjny sprzedał część majątku przedsiębiorstwa w spadku. W ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych i w ustawie VAT wskazano, że dokonanie takiej operacji w imieniu i na rzecz właścicieli przedsiębiorstwa w spadku wiąże się z obowiązkiem zapłaty podatku dochodowego i obrotowego (VAT). Kto zostanie uznany za podatnika?

Za podatnika zobowiązanego do rozliczenia tych transakcji zostanie uznane przedsiębiorstwo w spadku. Tak wynika z art. 49 u.z.s.p.o.f. Zgodnie z jego treścią przedsiębiorstwo w spadku jest podatnikiem m.in. podatku dochodowego i VAT.

przykład 40

Spadkobiercy wezwani do pokrycia zaległości podatkowych

Po śmierci przedsiębiorcy spadkobiercy podjęli decyzję o kontynuacji prowadzonej przez niego działalności i wysłali zamówione wcześniej towary do nabywców. Niedługo potem ustanowili zarządcę sukcesyjnego, który zawarł nowe umowy sprzedaży w imieniu przedsiębiorstwa w spadku. Przedsiębiorstwo w spadku nie ma środków na zapłatę wszystkich zobowiązań. Kto powinien uiścić podatek z tego tytułu?

Obowiązek rozliczenia transakcji oraz zapłaty podatku dochodowego i podatku VAT od dokonanych dostaw w każdym przypadku ciążyć będzie na przedsiębiorstwie w spadku. Jednakże brak możliwości uiszczenia zobowiązań podatkowych przez podatnika (przedsiębiorstwo w spadku) może spowodować, że organy podatkowe zażądają pokrycia zaległości podatkowych spadkodawcy przez spadkobierców, a bieżących zaległości przedsiębiorstwa w spadku przez jego właścicieli czy osoby zarządzające tym przedsiębiorstwem.

przykład 41

PCC zapłacą spadkobiercy

Zarządca sukcesyjny zdecydował o nabyciu do majątku przedsiębiorstwa używanej ciężarówki. Kto powinien uiścić podatek z tego tytułu?

Obowiązek w podatku od czynności cywilnoprawnych ciąży na kupującym. Obowiązek ten nie wystąpi po stronie przedsiębiorstwa w spadku z uwagi na art. 49 i 50 u.z.s.p.o.f. Nie powinien on także wystąpić po stronie zarządcy sukcesyjnego, który dokonuje nabycia w imieniu własnym, na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Należy zatem zweryfikować, czy takie nabycie nie spowoduje konieczności uiszczenia PCC przez spadkobierców, w imieniu i na rzecz których nabyto ciężarówkę do majątku przedsiębiorstwa w spadku.

przykład 42

Podatek od środków transportu zapłaci ten, na którego zarejestrowano pojazd

Przedsiębiorstwo w spadku prowadzi działalność produkcyjną i transportową na zabudowanej nieruchomości. Maszyny, pojazdy oraz nieruchomość były własnością zmarłego spadkodawcy i podlegały wpisowi do ewidencji środków trwałych. Czy przedsiębiorstwo w spadku powinno się rozliczyć z podatków majątkowych?

Niewątpliwie przedsiębiorstwo w spadku będzie miało status podatnika w odniesieniu do dochodów i obrotów związanych z wykorzystaniem tego majątku (np. w przypadku zbycia lub wynajmu). Przedsiębiorstwo w spadku nie będzie zobowiązane do zapłaty podatku od nieruchomości, który obciąża jej właścicieli. Należy jednak zweryfikować, na kogo będą zarejestrowane środki transportowe wykorzystywane w bieżącej działalności, jako że ten podmiot będzie uznany za podatnika. ©℗