Jakie korzyści niesie połączenie spółki osobowej i kapitałowej

Polskie prawo handlowe przewiduje dwa podstawowe sposoby łączenia się spółek:

● połączenie przez przejęcie, które polega na tym, że następuje przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie się przez przejęcie), spółka przejmowana przestaje istnieć, a w jej prawa i obowiązki wstępuje spółka przejmująca - tzw. sukcesja uniwersalna (generalna),

● połączenie przez zawiązanie nowej spółki, które polega na tym, że tworzony jest nowy podmiot, na który przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek, a ich wspólnicy otrzymują udziały lub akcje nowej spółki; w tym wariancie połączenia wszystkie łączące się spółki przestają istnieć, a w ich miejsce wstępuje spółka nowo zawiązana.

Począwszy od 20 czerwca 2008 r., możliwe jest także dokonanie transgranicznego połączenia z udziałem polskich spółek kapitałowych oraz spółki komandytowo-akcyjnej. Procedurę tę szczegółowo określają przepisy art. 516¹-516⁸ kodeksu spółek handlowych.

Proces łączenia się spółek nie jest dostępny w równym stopniu dla wszystkich podmiotów. Ustawodawca przewiduje dwa rodzaje ograniczeń, podmiotowe i przedmiotowe:

● spółki osobowe mogą łączyć się jedynie poprzez zawiązanie spółki kapitałowej, a spółka osobowa łącząca się ze spółką kapitałową nie może być spółką przejmującą albo nowo zawiązaną (ograniczenia podmiotowe),

● nie mogą łączyć się spółki w likwidacji, które rozpoczęły podział majątku, ani spółki w upadłości niezależnie od tego, czy są spółkami osobowymi, czy kapitałowymi (ograniczenia przedmiotowe).

Procedura przekształcenia jest dość schematyczna i wyodrębnia się w niej trzy fazy - przygotowawczą, główną i rejestrową, określane również jako fazy menedżerska, właścicielska i autoryzacji przez organy państwa. W pierwszej z nich potrzeba przekształcenia formy prawnej i jej rodzaj stanowią przedmiot planów osób zajmujących się na bieżąco sprawami spółki. Efektem tej fazy jest uzgodnienie planu przekształcenia, po którego przygotowaniu podmioty kontrolujące spółkę decydują ostatecznie o wszelkich kwestiach związanych z jej nowym ustrojem wewnętrznym (faza właścicielska). W ostatniej - autoryzacji poczynione ustalenia weryfikowane są przez sąd rejestrowy, a następnie ogłaszane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Plan połączenia spółek wymaga pisemnego uzgodnienia między łączącymi się spółkami. Przygotowanie planu połączenia spółek osobowych przez zawiązanie nowej spółki kapitałowej nie jest obowiązkowe. Plan połączenia powinien być zgłoszony do sądu rejestrowego łączących się spółek.

Plan połączenia jest przedmiotem badania przez biegłego tylko w przypadkach określonych w ustawie. Obligatoryjne jest jego badanie, gdy spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną jest spółka akcyjna lub gdy jedną z łączących się spółek jest spółka komandytowo-akcyjna.

W pozostałych przypadkach łączenia obowiązek taki wystąpi jedynie wtedy, gdy zażąda tego co najmniej jeden ze wspólników łączących się spółek, składając w tej sprawie w spółce, której jest wspólnikiem, pisemny wniosek, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia powiadomienia go przez spółkę, o zamiarze połączenia. W tym przypadku do sądu rejestrowego zgłosić należy oprócz planu połączenia również ten wniosek.

Wyznaczenia biegłego dokonuje sąd rejestrowy właściwy ze względu na siedzibę spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej. Potrzebny jest wspólny wniosek spółek podlegających łączeniu. W uzasadnionych przypadkach sąd może wyznaczyć dwóch albo większą liczbę biegłych. Koszty biegłego ponoszą łączące się spółki. Rozliczenie wewnętrzne może oczywiście nastąpić według reguł przez nie ustalonych. Badanie dotyczy poprawności i rzetelności planu połączenia. Zadaniem biegłego jest w terminie określonym przez sąd, nie dłuższym niż dwa miesiące od daty jego wyznaczenia, sporządzenie na piśmie szczegółowej opinii. Składa ją wraz z planem połączenia sądowi rejestrowemu oraz zarządowi (bądź odpowiednio w spółce osobowej - wspólnikom, wydaje się, że jedynie tym prowadzącym sprawy spółki). Jest on uprawniony do żądania na piśmie od spółek przedstawienia mu dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów.

Wspólnicy muszą zostać powiadomieni o zamiarze połączenia się z inną spółką - ustawa nakłada taki obowiązek w stosunku do wspólników nieprowadzących spraw spółki. Zawiadomienie musi zostać dokonane dwukrotnie w odstępie nie krótszym niż dwa tygodnie, w sposób przewidziany dla zawiadamiania wspólników, nie później niż na sześć tygodni przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu. Zgłoszenie wniosku o badanie planu wymaga dodatkowego zawiadomienia wskazującego nowy termin planowanego powzięcia uchwały. Minimum treści zawiadomienia sprowadza się do miejsca i terminu, w którym wspólnicy mogą się zapoznać z dokumentami połączenia. Termin ten nie może być krótszy niż miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu.

Łączenie się spółek wymaga uchwały zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia łączącej się spółki kapitałowej i uchwały wszystkich wspólników łączącej się spółki osobowej. Uchwała zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia łączącej się spółki kapitałowej wymaga większości trzech czwartych głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut spółki przewidują surowsze warunki. W spółce kapitałowej decyzja zapada większością trzech czwartych głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut spółki przewidują surowsze warunki. W przypadku łączenia się spółki komandytowej lub spółki komandytowo-akcyjnej wymagana jest jednomyślność komplementariuszy oraz uchwała komandytariuszy bądź akcjonariuszy, za którą wypowiedzą się osoby reprezentujące co najmniej trzy czwarte sumy komandytowej bądź kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut przewidują warunki surowsze. W przypadku gdy w łączącej się spółce akcyjnej lub w spółce komandytowo-akcyjnej występują akcje różnego rodzaju, uchwała o łączeniu jest podejmowana w drodze głosowania oddzielnymi grupami. Uchwały powinny zawierać zgodę na plan połączenia, a także na proponowane zmiany umowy lub statutu spółki przejmującej bądź na treść umowy lub statutu nowej spółki. Uchwała ta powinna być umieszczona w protokole sporządzonym przez notariusza.

Zarząd łączącej się spółki kapitałowej i wspólnicy prowadzący sprawy łączącej się spółki osobowej zgłoszą do sądu rejestrowego połączenie spółek w celu wpisania do rejestru. Potrzebne jest przy tym wskazanie, czy chodzi o spółkę przejmującą czy przejmowaną. Jeśli jest to łączenie metodą przejęcia przez spółkę kapitałową innej spółki, to wraz z wnioskiem o wpis wzmianki o uchwale o połączeniu zarząd spółki przejmującej musi złożyć wniosek o rejestrację podwyższenia kapitału zakładowego (jeśli połączenie odbywa się przez podwyższenie kapitału zakładowego spółki przejmującej). Wykreślenie przejmowanej spółki osobowej z rejestru może nastąpić nie wcześniej niż z dniem zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej lub wpisu do rejestru nowej spółki. Ogłoszenie o połączeniu spółek jest dokonywane na wniosek spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej.

Wniosek o rejestrację połączenia należy złożyć na formularzu wniosku o zmianę danych, odpowiednim dla każdej z łączonych spółek. Dla spółek kapitałowych jest to KRS-Z3 z załącznikiem KRS-ZH (zmiana - połączenie, podział, przekształcenie spółki).

Połączenie następuje w dacie wpisania tego faktu do rejestru przedsiębiorców właściwego według siedziby - odpowiednio - spółki przejmującej albo nowo zawiązanej. Jest to dzień połączenia. Wpis ten wywołuje skutek w postaci wykreślenia (z urzędu) spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. Jednak wykreślenie spółek łączących się przez fuzję nie może nastąpić przed wpisaniem do KRS nowej spółki.

Szczególny charakter w przypadku łączenia z udziałem spółek osobowych ma regulacja odpowiedzialności wspólników wobec wierzycieli. Wspólnicy łączącej się spółki osobowej odpowiadają subsydiarnie wobec wierzycieli spółki i zarazem solidarnie ze spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną za zobowiązania spółki osobowej powstałe przed dniem połączenia, przez okres trzech lat, licząc od tego dnia. Do zasad odpowiedzialności przy połączeniu stosuje się odpowiednio art. 31 k.s.h., który reguluje odpowiedzialność subsydiarną wspólnika w spółce jawnej. Przy odpowiedzialności subsydiarnej wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Należy jednak zwrócić uwagę, iż na tle art. 525 § par. 1 k.s.h. zasada subsydiarnej i solidarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki uczestniczącej w łączeniu ograniczona jest zarówno podmiotowo, jak też przedmiotowo. Subsydiarnie i solidarnie ze spółką przejmującą lub nowo zawiązaną odpowiadają jedynie wspólnicy spółki osobowej uczestniczący w łączeniu. Dodatkowo odpowiedzialność taka dotyczy jedynie zobowiązań spółki osobowej powstałych przed dniem połączenia. Członkowie zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej oraz likwidatorzy łączącej się spółki kapitałowej dodatkowo zaś odpowiadają przy połączeniu wobec wspólników tej spółki solidarnie za szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy albo statutu spółki, chyba że nie ponoszą winy. Na tych zasadach odpowiadają także wspólnicy prowadzący sprawy łączącej się spółki osobowej.

Bezpośrednim skutkiem połączenia spółki osobowej i kapitałowej jest przejście wszystkich aktywów i pasywów przejmowanej spółki na spółkę przejmującą. Ponadto automatycznie wspólnicy spółki przejmowanej stają się wspólnikami spółki przejmującej. Poza tym spółka przejmująca lub nowo zawiązana wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółek przejmowanych lub łączących się przez fuzję. Na spółkę, która powstaje lub pozostaje na rynku, przechodzą z dniem połączenia zezwolenia, koncesje i ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej lub którejkolwiek z łączących się, chyba że decyzja administracyjna mówi o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi. Spółki przejmowane przestają istnieć bez prowadzenia postępowania likwidacyjnego. Wpis połączenia do rejestru właściwego dla spółki przejmującej powoduje wykreślenie z rejestru spółek przejmowanych. Dzieje się to bez konieczności składania wniosku o wykreślenie.

W wyniku fuzji spółka przejmowana przestaje istnieć lub w wariancie utworzenia nowej spółki:

● wszystkie aktywa i pasywa łączących się spółek przechodzą na nowo zawiązaną spółkę,

● wspólnicy łączących się spółek stają się wspólnikami (akcjonariuszami) nowo zawiązanej spółki,

● łączące się spółki przestają istnieć.

Łączenie się spółek osobowych i kapitałowych nakłada na jego uczestników różnego rodzaju konsekwencje podatkowe. W ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych w art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawodawca postanowił, że podatkowi podlegają czynności cywilnoprawne powstałe w wyniku zmiany umowy spółki, w przypadku łączenia się spółek, jeżeli jego wynikiem jest zwiększenie majątku spółki lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki. Natomiast zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług łączenie spółek kapitałowych zarówno poprzez utworzenie nowego podmiotu, jak również przez inkorporacje pozostaje poza zakresem opodatkowania VAT. Nie oznacza to jednak, że czynność ta nie ma żadnego wpływu na rozliczenia VAT dokonywane przez łączące się spółki. Decydujące znaczenie dla określenia skutków łączenia spółek kapitałowych w zakresie VAT ma przewidziana w Ordynacji podatkowej sukcesja podatkowa.

Ważne Zawiadomienie wspólników musi nastąpić nie później niż na sześć tygodni przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu

Ważne Roszczenia z tytułu naprawienia szkody powstałej przy połączeniu przedawniają się z upływem trzech lat od dnia ogłoszenia o połączeniu

Plan połączenia powinien zawierać co najmniej:

● typ, firmę i siedzibę każdej z łączących się spółek, sposób łączenia, a w przypadku połączenia przez zawiązanie nowej spółki - również typ, firmę i siedzibę tej spółki,

● liczbę i wartość udziałów albo akcji spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, przyznanych wspólnikom łączącej się spółki osobowej, oraz wysokość ewentualnych dopłat,

● dzień, od którego udziały albo akcje przyznane wspólnikom łączącej się spółki osobowej uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej,

● szczególne korzyści dla wspólników łączącej się spółki osobowej, a także innych osób uczestniczących w połączeniu, jeżeli takie zostały przyznane.

Opinia biegłego powinna zawierać:

- wskazanie, czy stosunek wymiany udziałów lub akcji został ustalony należycie,

- przedstawienie metody albo metod użytych dla określenia proponowanego w planie połączenia parytetu wymiany udziałów lub akcji wraz z oceną zasadności ich zastosowania,

- określenie szczególnych trudności związanych z wyceną udziałów lub akcji łączących się spółek.

Zarząd powinien udostępnić wspólnikom:

- plan połączenia wraz z załącznikami,

- sprawozdania finansowe oraz sprawozdania z działalności łączących się spółek za trzy ostatnie lata obrotowe wraz z opinią i raportem biegłego rewidenta (jeśli były sporządzane),

- sprawozdania zarządów łączących się spółek przygotowane dla celów połączenia,

- opinię biegłego z badania planu połączenia.

mariusz.mosiolek@infor.pl

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).