Kto kupi przedsiębiorstwo, przejmie też doświadczenie

Problematyczna pozostaje kwestia, czy takie dobra niematerialne jak wiedza i doświadczenie mogą być przedmiotem obrotu, a także czy nabywca przedsiębiorstwa, z którym związane są takie dobra, może powoływać się na nie w celu potwierdzenia spełniania warunków w postępowaniu.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie nie wyróżnia się wprost składnika niematerialnego przedsiębiorstwa w postaci wiedzy i doświadczenia. Pojęcie niedookreślone wiedzy obejmuje zarówno know-how, jak i tajemnice przedsiębiorstwa. Przez pojęcie doświadczenia należy natomiast rozumieć umiejętności nabyte w ramach zrealizowanego już świadczenia usług, dostaw lub robót budowlanych na bazie przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, które w odniesieniu do zamówień publicznych pokrywają się z przedmiotem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Z doświadczeniem łączy się ściśle tzw. renoma, czyli dobra reputacja przedsiębiorstwa, za którą uważa się ogół niematerialnych składników przedsiębiorstwa rzutujących na jego wartość ekonomiczną, w tym efektywną organizację pracy, racjonalny sposób zarządzania i kontroli jakości oraz wysokie kwalifikacje i kompetencje pracowników.

Dobra niematerialne

Całokształt tych czynników stanowi więc dobro niematerialne, ucieleśnione bądź w funkcjonalnie zorganizowanym majątku służącym prowadzeniu działalności gospodarczej w formie przedsiębiorstwa, bądź w osobistych przymiotach osoby wykonującej wolny zawód.

Wskazane powyżej dobra niewątpliwie stanowią składnik majątku i nie mogą być samodzielnym składnikiem przedsiębiorstwa z wyjątkiem przypadków, kiedy ściśle związane są z osobą twórcy, stanowiąc dobra osobiste w rozumieniu art. 23 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku to osoba fizyczna (twórca) jest podmiotem praw i obowiązków związanych z danym dobrem niematerialnym i utwór nie stanowi składnika dóbr przedsiębiorstwa.

Zgodnie z treścią przepisu art. 552 k.c. czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. Z przepisu tego wynika, iż przedsiębiorstwo jako pewien zespół środków produkcji może stanowić samodzielny przedmiot obrotu prawnego.

W przypadku zbycia przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym nabywca może się zatem posługiwać w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego referencjami wystawionymi na zbywcę przedsiębiorstwa. W tym celu wykonawca (będący nabywcą przedsiębiorstwa) powinien przedstawić dokumenty wskazujące na nabycie określonego przedsiębiorstwa, z którego działalnością związane jest doświadczenie, na które powołuje się w toku postępowania.

Co istotne, stosownie do treści przepisu art. 522 k.c. czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo nie musi in extenso wskazywać składników przedsiębiorstwa. Jeżeli nie zawiera wyłączeń, obejmuje ona wszystkie składniki podstawowe przedsiębiorstwa, tzn. takie, które warunkują dalszą jego działalność. Zbywając przedsiębiorstwo, należy domniemywać, że przedmiotem zbycia są wszystkie składniki łącznie z doświadczeniem i wiedzą (por. wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 4 czerwca 2008 r., KIO/UZP 495/08).

Działalność uboczna

Przy ubieganiu się przez nabywcę przedsiębiorstwa o udzielenie zamówienia publicznego nie jest istotne, czy zbywca przedsiębiorstwa nadal wykorzystuje w prowadzonej przez siebie (innej niż w oparciu o zbyte przedsiębiorstwo) działalności gospodarczej zdobytą wiedzę i doświadczenie, lecz to, czy umowa zbycia przedsiębiorstwa obejmuje takie składniki niematerialne związane z wiedzą i doświadczeniem, jak np. tajemnice przedsiębiorstwa, dokumentacja, know-how, kontakty, patenty, które pozwalają na ocenę, że jest w stanie wykonać zamówienie tak, jak uczyniłby to zbywca (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 87/08).

Co do zasady więc wraz z przejściem przedsiębiorstwa w rozumieniu przedmiotowym na nowy podmiot dochodzi do przejścia jego doświadczenia w znaczeniu odpowiadającym wymaganiom ustawy - Prawo zamówień publicznych. Tym samym należy oczekiwać od zamawiających, aby respektowali referencje "nabyte" na skutek przeniesienia przedsiębiorstwa.

Łukasz Michał Mackiewicz

prawnik