Czasem warto wystąpić o zmianę układu z wierzycielami

W czasie kryzysu pierwotne ustalenia dłużnika z wierzycielami mogą się okazać niewykonalne. Prawo przewiduje jednak na to sposób.

Najkrócej rzecz ujmując, o zmianę zawartego z wierzycielami układu można wystąpić wówczas, gdy dochody z przedsiębiorstwa upadłego, w oparciu o które tworzono prognozę spłaty układu, uległy po jego zatwierdzeniu istotnemu zwiększeniu lub zmniejszeniu. Może to nastąpić w skutek zmiany stosunków gospodarczych o różnym charakterze, jak np.: zmiana koniunktury gospodarczej, zmiana stawek podatków i ceł, utrata zagranicznych rynków zbytu spowodowana zmianami politycznymi, zniknięcie z rynku komponentów służących do produkowanych przez upadłego wyrobów, głębokie zmiany kursu walut, zmiany na rynku lokalnym i inne.

Ważne jest, aby zmiana ta wpływała na wzrost lub zmniejszenie dochodu przedsiębiorstwa upadłego. A istniejąca sytuacja gospodarcza jest na tyle trudna i zmienna, że zmusza wielu przedsiębiorców do korygowania wieloletnich umów, w tym także zawartych wcześniej układów z wierzycielami.

Procedura zmiany

W razie zaistnienia takiej sytuacji, zgodnie z art. 298 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003 r. nr 60, poz. 535 z późn. zm.; dalej: p.u.in.) każdy z wierzycieli lub upadły mogą złożyć wniosek o zmianę układu. Wniosek powinien wskazywać zakres proponowanych zmian i uzasadnienie nowych propozycji układowych. Zmiana układu nie jest jednak możliwa, gdy układ miał charakter likwidacyjny i w jego wyniku bankrutujący przedsiębiorca przestał być właścicielem majątku (przedsiębiorstwa). Wniosek o zmianę układu podlega opłacie stałej w wysokości 100 zł, a wydanie przez sąd postanowienia o wszczęciu postępowania o zmianę układu pozostaje bez wpływu na realizację zobowiązań wynikających z pierwotnych ustaleń, które do czasu prawomocnego zatwierdzenia zmienionego układu upadły w dotychczasowym zakresie musi spełniać.

Postępowanie o zmianę układu jest wobec postępowania o samo zawarcie układu nieznacznie uproszczone i tańsze; prowadzi je nie sędzia komisarz, lecz wyznaczony sędzia, nie ustanawia się w nim nadzorcy sądowego ani zarządcy i mniej postanowień sądu ogłasza się obowiązkowo w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W zgromadzeniu, na którym może nastąpić zmiana układu, uczestniczą ci wierzyciele, którzy mieli prawo uczestniczyć w poprzednim zgromadzeniu: tym, na którym doszło do zawarcia układu z pierwotną sumą wierzytelności, choćby nawet w międzyczasie zostali w znacznym stopniu spłaceni według układu. W zgromadzeniu odbywającym się w postępowaniu o zmianę układu nie mają już natomiast prawa uczestniczyć wierzyciele, którzy zgodnie z układem zostali zaspokojeni w całości.

Dwa wnioski naraz

Zmiana układu może być w tym samym kierunku dokonana tylko jeden raz. Innymi słowy powtórne zmniejszenie zobowiązań lub powtórne zwiększenie zobowiązań upadłego nie jest możliwe. Kolejna zmiana układu będzie z kolei dopuszczalna, jeżeli jej kierunek będzie odwrotny niż poprzednio. Oznacza to, że jeżeli raz zmieniono układ, zwiększając zobowiązania upadłego, to drugi raz można zmienić układ, zmniejszając jego zobowiązania. Istnieje także możliwość ponownego wystąpienia o zmianę układu, jeżeli pierwszy wniosek uległ oddaleniu z powodu braku podstawy do zmiany układu w rozumieniu art. 298 p.u.in., a nowy wniosek wskazuje, że podstawa taka istnieje oraz że wystąpiła ona już po oddaleniu pierwszego wniosku.

Wymaga przy tym podkreślenia, że wszczęcie postępowania o zmianę układu nie stanowi też przeszkody do ewentualnego wszczęcia postępowania o uchylenie układu.

Jeżeli przed rozpoznaniem wniosku o zmianę układu wpłynął wniosek o jego uchylenie, sąd rozpoznaje obydwa wnioski łącznie (art. 303 p.u.in.). Z kolei w sytuacji gdy złożono najpierw wniosek o zmianę układu i sąd wydał już postanowienie o wszczęciu postępowania zgodnie z wnioskiem, to rozpoznanie pisma w sprawie uchylenia układu następuje już oddzielnie.

Co ważne, ta niezależność postępowań nie działa w drugą stronę. Jeżeli więc sąd wszczął już postępowanie o uchylenie układu, wówczas brak jest podstaw do prowadzenia postępowania o jego zmianę. Wniosek taki będzie oddalony.

926 firm zbankrutowało w Polsce w zeszłym roku (dane: Euler Hermes)

Adam L. Kalus

syndyk, prawnik Kalus Consulting