Gwarancją mogą być objęte tylko roszczenia pracownicze powstałe przed wszczęciem postępowania upadłościowego

Państwa członkowskie nie są zobowiązane do ustanowienia gwarancji dla roszczeń pracowników na każdym etapie postępowania upadłościowego dotyczącego pracodawcy. Mogą wprowadzić gwarancję jedynie dla roszczeń powstałych przed wpisaniem orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego do rejestru handlowego.

Skarżąca była zatrudniona przez bułgarską spółkę O., na podstawie umowy o pracę od 19 czerwca 2006 r. do 20 kwietnia 2011 r. Orzeczeniem wydanym 25 lutego 2010 r. sąd stwierdził, że od 22 lipca 2009 r. spółka była niewypłacalna. Zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, zarządzono kontynuację działalności spółki, wskazano tymczasowego zarządcę i wyznaczono datę pierwszego zgromadzenia wierzycieli. Orzeczenie to zostało wpisane do rejestru handlowego 2 marca 2010 r. Następnie orzeczeniem wydanym 13 maja 2011 r. sąd orzekł upadłość spółki O. i zarządził zakończenie działalności przedsiębiorstwa, a także wycenę i podział majątku należącego do masy upadłości. Orzeczenie zostało wpisane do rejestru handlowego 20 maja 2011 r. Pracownica miała wobec spółki O. wymagalne, lecz niezaspokojone roszczenia z tytułu wynagrodzenia za kwiecień 2011 r. oraz ekwiwalentu za urlop - wierzytelność ta powstała po 2 marca 2010 r. Pismem z 16 czerwca 2011 r. zażądała ona wypłaty wymienionych wierzytelności przez fundusz gwarancyjny. Dyrektor funduszu gwarantowanych roszczeń pracowniczych w przypadku niewypłacalności pracodawcy odmówił wypłaty, uzasadniając to tym, że po pierwsze wniosek nie został złożony w ustawowym terminie 30 dni, licząc od dnia wpisu orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego do rejestru handlowego, a po drugie tym, że zgłoszona wierzytelność powstała później niż nastąpił wpis. Wskazał on, że działalność funduszu dotyczy jedynie niezaspokojonych wynagrodzeń i ekwiwalentów należnych za okres ostatnich sześciu miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego zostało wpisane do rejestru handlowego.

Skarżąca w postępowaniu głównym wniosła na tę decyzję skargę do sądu pierwszej instancji, która została oddalona na tej podstawie, że roszczenia powstały po dniu wpisania orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec spółki O. do rejestru handlowego. W związku z tym pracownica wniosła odwołanie do sądu wyższej instancji. Sąd ten zadał pytanie TSUE, czy gwarancja powinna obejmować roszczenia pracownika wobec pracodawcy powstałe z jednej strony po dniu wpisania do rejestru handlowego orzeczenia o wszczęciu wobec pracodawcy postępowania upadłościowego stwierdzającego jego niewypłacalność, a z drugiej strony przed wpisaniem do tego samego rejestru orzeczenia stwierdzającego upadłość i zarządzającego zaprzestanie działalności przez pracodawcę, a także wycenę i podział majątku wchodzącego w skład masy upadłości.

Trybunał orzekł, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do ustanowienia gwarancji dla roszczeń pracowników na każdym etapie postępowania upadłościowego dotyczącego pracodawcy. Zaznaczył, że w celu udzielenia odpowiedzi na te pytania należało ustalić, po pierwsze, czy postępowanie zbiorowe w oparciu o niewypłacalność pracodawcy w rozumieniu art. 2 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94/WE z 22 października 2008 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (DzUrz. UE L 283 z 28.10.2008, s. 36) może zostać uruchomione orzeczeniem o wszczęciu postępowania upadłościowego takim, jakie jest przewidziane w prawie bułgarskim. Wskazał on, że z postanowienia odsyłającego wynika, że w postępowaniu upadłościowym wydano kolejno dwa orzeczenia: pierwsze - o wszczęciu postępowania upadłościowego oraz drugie - zarządzające zaprzestanie działalności. Tymczasem prawo bułgarskie przewiduje, że okres odniesienia dający gwarancję roszczeń sytuuje się przed wpisaniem orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego do rejestru handlowego, a zatem gwarancją objęte są jedynie roszczenia pracowników powstałe przed tym dniem, podczas gdy roszczenia powstałe później nie są gwarantowane. Trybunał zauważył, że z samego brzmienia art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/94 wynika, że dla uznania pracodawcy za niewypłacalnego koniecznie jest, by został złożony wniosek o wszczęcie postępowania w oparciu o niewypłacalność pracodawcy przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państwa członkowskiego, obejmującego zajęcie majątku pracodawcy oraz wyznaczenie syndyka lub osoby wykonującej podobne zadanie oraz by organ, który jest właściwy na mocy wyżej wymienionych przepisów bądź zadecydował o wszczęciu postępowania, bądź stwierdził definitywne zamknięcie przedsiębiorstwa lub zakładu pracodawcy, jak również brak majątku wystarczającego, by uzasadnić wszczynanie postępowania. Oznacza to, że by gwarancja przewidziana w dyrektywie 2008/94 znalazła zastosowanie, powinny zostać spełnione łącznie dwa warunki. Po pierwsze, powinien zostać złożony wniosek o wszczęcie postępowania zbiorowego w oparciu o niewypłacalność pracodawcy, a po drugie - albo powinno zostać wydane orzeczenie o wszczęciu tego postępowania, albo powinno zostać stwierdzone definitywne zamknięcie przedsiębiorstwa. Tak więc w sytuacji gdy zostało wydane takie orzeczenie o wszczęciu postępowania, art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/94 nie wymaga, by dane postępowanie zbiorowe zakończyło się koniecznie zaprzestaniem działalności przez pracodawcę.

Po drugie, należało ustalić, czy art. 3 i 4 tej dyrektywy pozwalają na ustalenie daty wpisania orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego do rejestru handlowego jako daty odniesienia, przed którą roszczenia pracowników są gwarantowane. W tej kwestii trybunał zauważył, że art. 3 akapit drugi dyrektywy 2008/94 przyznaje państwom członkowskim uprawnienie do określenia daty, przed którą - ewentualnie po której - zawiera się okres, za który roszczenia z tytułu niewypłaconych wynagrodzeń są przejmowane przez instytucję gwarancyjną.

Trybunał wskazał także, że dyrektywa 2008/94 nie narusza prawa państw członkowskich do stosowania lub wprowadzenia przepisów korzystniejszych dla pracowników, a zatem i do przedłużenia okresu gwarancji we właściwy sposób, jeżeli uznają to za stosowne.

Wyrok ETS w sprawie C-247/12 Melicha Weli Mustafa przeciwko Direktor na fond "Garantirani wzemanija na rabotnicite i służitelite kym Nacionałnija osiguritelen institut"

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2013/094/i02.2013.094.21700120a.802.jpg@RY2@

Sławomir Paruch, radca prawny, partner w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Zgodnie z zasadami polskimi zasady zaspokajania roszczeń pracowniczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) reguluje ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późn. zm.). Zasady te są spójne z postanowieniami dyrektywy 2008/94/WE oraz z komentowanym wyrokiem TSUE. Zaspokojeniu podlegają co do zasady wyłącznie roszczenia powstałe przed datą wystąpienia niewypłacalności pracodawcy (tj. przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego). Taka regulacja jest spójna z zasadami zaspokajania roszczeń z masy upadłości w przypadku postępowania upadłościowego połączonego z likwidacją majątku dłużnika. Wszystkie wierzytelności powstałe przed ogłoszeniem upadłości zaspokojone z FGŚS wchodzą na listę wierzytelności i podlegają zaspokojeniu z masy upadłości w takiej samej kolejności, jak wierzytelności ze stosunku pracy powstałe przed ogłoszeniem upadłości. Roszczenie przeciwko dłużnikowi przechodzi w takim przypadku na marszałka województwa (dysponenta FGŚP). Z kolei wierzytelności ze stosunku pracy powstające po ogłoszeniu upadłości są zaspokajane na bieżąco i nie wchodzą na listę wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości. Konsekwentnie - nie są one objęte gwarancją i nie podlegają zaspokojeniu z FGŚP. Wyjątkiem jest odprawa wypłacana w związku z rozwiązaniem stosunku pracy oraz odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia na podstawie art. 361 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm. - wierzytelności te podlegają zaspokojeniu z FGŚP także w przypadku ich powstania po dacie ogłoszenia upadłości, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie 4 miesięcy po tej dacie. Nie zmienia to jednak faktu, że wierzytelność powstała w związku z ich zaspokojeniem po stronie marszałka województwa nie będzie zaspokajana z masy upadłości (jako że są to wierzytelności ze stosunku pracy powstałe po ogłoszeniu upadłości).