Odpady niebezpieczne mogą stać się bezpiecznym surowcem

Prawo Unii nie wyklucza - co do zasady - że odpady uznane za niebezpieczne mogą przestać nimi być, o ile proces odzysku powala uczynić je zdatnymi do użytku bez stwarzania zagrożenia dla zdrowia ludzi i bez wyrządzania szkody środowisku naturalnemu. Dlatego nawet drewno zabezpieczone roztworem zawierającym miedź, chrom i arsen (CCA) nie może być stosowane powtórnie tylko, jeżeli nowe użycie go stwarzałoby ryzyko wielokrotnego kontaktu ze skórą człowieka - orzekł luksemburski Trybunał Sprawiedliwości.

Rozważania na temat bezpieczeństwa toksycznych odpadów sprowokował proces przed fińskim naczelnym sądem administracyjnym. Zapytał on europejski sąd, jak należy rozumieć przepisy unijnych dyrektyw w sprawie odpadów i rozporządzenia 1907/2006 w sprawie rejestracji, zezwoleń oraz ograniczeń dotyczących chemikaliów (określanej jako REACH). Fiński centralny urząd ds. ochrony gospodarki, transportu i środowiska Laponii wydał bowiem decyzję o naprawie 35-kilometrowej drewnianej ścieżki łączącej dwie wsie tak, by w czasie roztopów łatwiej mogły się po niej poruszać quady. Konstrukcję drogi miały tworzyć stare drewniane maszty telefoniczne, zakonserwowane przed laty arsenem. Sprzeciwiło się jednak temu stowarzyszenie chroniące dziewiczą przyrodę Laponii. Walczyło o zastosowanie fińskiej ustawy mówiącej, że do ziemi nie wolno wprowadzać żadnych odpadów ani innych substancji, jeżeli spowodowałoby to pogorszenie jakości środowiska i mogło wpływać na zdrowie ludzi, a nawet gdyby naruszało inny interes publiczny lub prywatny. Tym samym stowarzyszenie domagało się uznania drewna CCA za niebezpieczne odpady i zakazu ich użycia.

Fiński sąd administracyjny chciał natomiast ustalić, czy zarówno unormowania europejskie, jak i krajowe nakazują uzyskiwanie zezwoleń na korzystanie ze środowiska po to, by możliwe było wykorzystanie starych masztów telefonicznych. Decyzja w tej sprawie stanowiłaby bowiem krok pozwalający formalnie uznać, czy drewno CCA jest odpadem niebezpiecznym, czy też wskutek ponownego wykorzystania już nim nie jest.

Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, że rozporządzenie REACH przewiduje, że w określonych sytuacjach, mimo rygorystycznej ochrony zdrowia ludzi i środowiska w Europie, drewniane maszty CCA mogą być wykorzystywane w takich celach jak budowa ścieżki. Państwa członkowskie mogą mimo to utrzymywać własne, bardziej rygorystyczne regulacje do 1 czerwca 2013 r. Pod warunkiem jednak, że notyfikowały je Komisji Europejskiej (Finlandia tego nie uczyniła). Dlatego należy przyjąć na podstawie REACH, że drewno zabezpieczone roztworem CCA nie może być stosowane jedynie w warunkach, w których powstaje ryzyko wielokrotnego kontaktu ze skórą człowieka.

Sędziowie TS podkreślili przy tym, że nigdy nie da się wykluczyć okazjonalnego dotykania takiego drewna. Ważne jest jednak, by ludzie nie musieli się z nim stykać fizycznie po wielekroć. I to właśnie powoduje konieczność oceny przez sąd krajowy w konkretnej sytuacji: czy toksyczne maszty będą użyte wyłącznie jako podpora ścieżki, czy też mają stanowić nawierzchnię drogi?

Co się zaś tyczy formalnego uznania, czy niebezpieczne odpady mogą przestać nimi być, to nie ma ostrych unijnych kryteriów wymuszających jednoznaczną ocenę. Niemniej ani dyrektywa w sprawie odpadów, ani żaden innych wspólnotowy przepis nie wykluczają takiej metamorfozy. Dlatego - zdaniem TS - jeżeli została zapewniona ochrona ludzi i środowiska, to nic nie stoi na przeszkodzie, by niebezpieczny odpad przestał w ogóle być odpadem z powodu, że proces jego odzysku jest zgodny z rozporządzeniem REACH.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-358/11.