Pomoc publiczna będzie dokładniej monitorowana

Zgodnie z Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską, każda pomoc udzielana przez państwo członkowskie lub przy użyciu państwowych zasobów w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub gałęziom produkcji, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Oczywiście w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami UE. Prawo wspólnotowe, a w ślad za nim polskie, dopuszcza takie wsparcie tylko w określonych sytuacjach.

Niestety, wiedza na ten temat zarówno wśród podmiotów udzielających pomocy, jak i jej beneficjentów jest niewielka. Niedostateczna jest również znajomość kompetencji instytucji zajmujących się pomocą publiczną. Dlatego warto przypomnieć, że jedynym organem, który decyduje o zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem, jest Komisja Europejska. Rolą krajowych instytucji jest wstępna i niewiążąca ocena programów pomocowych oraz przypadków wsparcia indywidualnego, a także współpraca z Komisją - w Polsce należy to do zadań Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Jednym z głównych obowiązków prezesa UOKiK w tym zakresie jest monitorowanie pomocy publicznej dla polskich przedsiębiorców. Polega ono na gromadzeniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o udzielonym wsparciu. Dane o pomocy urząd otrzymuje bezpośrednio od podmiotów jej udzielających, które zobowiązane są do sporządzania specjalnych sprawozdań na ten temat. Posiadane przez UOKiK informacje są następnie przedstawiane w corocznych raportach Radzie Ministrów. Sprawozdanie o udzielonej w Polsce pomocy publicznej przekazywane jest także Komisji Europejskiej, która przygotowuje opracowanie o pomocy udzielonej w całej Unii Europejskiej.

W raportach prezentowana jest wartość pomocy udzielonej wyłącznie zgodnie z prawem. Ze względu na to, że źródłem informacji są podmioty udzielające wsparcia, urząd ma ograniczoną wiedzę o pomocy udzielonej nielegalnie. Niemniej jednak w przypadku spraw szczególnie istotnych dla funkcjonowania konkurencji zwracamy się do beneficjentów o szczegółowe informacje o otrzymanych przez nich korzyściach - tak było np. w przypadku stoczni. Ze względu na skalę wsparcia w Polsce (ok. 180 tys. przypadków rocznie) nie jest to jednak możliwe we wszystkich sprawach.

Posiadane przez urząd informacje o przypadkach pomocy udzielanej bez stosownej zgody Komisji są również zamieszczane w raportach, które UOKiK przygotowuje każdego roku. Określonych kwot nie wlicza się jednak do wartości udzielonego wsparcia. Powód jest prosty. To KE wylicza tzw. ekwiwalent dotacji, który oznacza rzeczywistą wartość udzielonego wsparcia. Jeśli nie wyraziła wcześniej zgody na określoną pomoc, takie liczby nie są znane. Kwestią na osobną dyskusję jest to, czy takie dane mogłyby posłużyć do wniesienia skargi na otrzymujące niedozwoloną pomoc polskie przedsiębiorstwa przez konkurentów działających na wspólnym rynku.

Nie ulega jednak wątpliwości, że pomoc niezgodną z przepisami należy ograniczyć w maksymalnym zakresie. W tym celu UOKiK planuje usprawnienie systemu monitorowania udzielonego wsparcia. Dążymy do wprowadzenia mechanizmów umożliwiających ocenę efektywności, skuteczności i przejrzystości udzielanej pomocy pod kątem jej wpływu na stan konkurencji na rynku. W naszej ocenie szczególnie wnikliwie powinny być badane obszary, gdzie pomoc była do tej pory wykorzystywana nieprawidłowo lub istnieje ryzyko jej niewłaściwego spożytkowania, a także przypadki, w których przeznaczana jest ona na cele, których osiągnięcie jest w znacznej mierze niepewne - np. ratowanie lub restrukturyzacja przedsiębiorstw.

Niezbędne jest również uważne analizowanie przypadków, w których beneficjentom przyznawane są szczególnie wysokie kwoty, stopień naruszenia konkurencji jest największy lub pomoc ma istotne znaczenie dla realizacji polityki gospodarczej kraju (np. udzielana w ramach funduszy strukturalnych). Ponadto w celu ułatwienia sporządzania i przekazywania sprawozdań o udzielonej pomocy uruchomiliśmy elektroniczny system monitorowania pomocy - SHRIMP, w którym gromadzone są informacje przekazane przez podmioty udzielające pomocy publicznej.