Co może spółka matka, a co córka

Naruszenie prawa konkurencji rodzi dla przedsiębiorców bardzo istotne konsekwencje prawne i biznesowe. Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest ryzyko nałożenia na przedsiębiorcę - naruszyciela, sankcji pieniężnej w wysokości do 10 proc. jego rocznego przychodu. Jak dowodzi praktyka decyzyjna organów antymonopolowych w Polsce i w Unii Europejskiej, sankcje pieniężne są niezwykle wysokie i mogą osiągnąć poziom kilku, kilkudziesięciu, a nawet kilkuset milionów złotych/euro (kara ponad 411 000 000 złotych nałożona w 2009 r. przez UOKiK na uczestników tzw. zmowy cementowej, kara 1 300 000 000 euro nałożona w 2008 r. przez Komisję Europejską na producentów szkła samochodowego).

Z ujęcia kary pieniężnej liczonej jako procent przychodu przedsiębiorcy wynika, że im wyższy jest przychód przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia, tym rozmiar kary będzie wyższy. Z punktu widzenia wysokości kary podstawowe znaczenie ma zatem ustalenie zasad odpowiedzialności przedsiębiorców za naruszenie prawa konkurencji.

W jednym z ostatnich wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Legris Industries (sprawy połączone C-289/11 P oraz C-290/11 P) trybunał potwierdził zasadę, zgodnie z którą w przypadku przedsiębiorców należących do tej samej grupy kapitałowej spółka matka odpowiada za działania spółki córki w stopniu, w jakim ta pierwsza wywiera decydujący wpływ na działania tej drugiej. Jak dowodzi trybunał, w sytuacji w której spółka córka - z uwagi na powiązania kapitałowe czy organizacyjne w ramach danej grupy spółek - pozbawiona jest możliwości samodzielnego decydowania o swoich zachowanych rynkowych, spółka córka wraz z innymi spółkami z grupy oraz spółką matką stanowi jeden podmiot gospodarczy. Sytuacja tego rodzaju może mieć miejsce w szczególności wówczas, gdy spółka matka posiada cały lub większościowy udział w kapitale zakładowym spółki córki. Obowiązuje wtedy domniemanie prawne, z którego wynika, że spółka matka wywiera decydujący wpływ na spółkę córkę. Aby obalić powyższe domniemanie, spółka matka musiałaby wykazać, że pomimo tak istotnej zależności kapitałowej spółka córka samodzielnie podejmuje swoje decyzje rynkowe, bez ingerencji spółki matki.

Takie stanowisko Komisji Europejskiej ma swoje przełożenie na metodologię kalkulacji kar pieniężnych nakładanych na podmioty, które dopuściły się naruszenia prawa konkurencji, a które stanowią część jednej grupy kapitałowej. W oparciu o powyższe zasady, a w szczególności domniemanie wpływu spółki matki na spółkę córkę, organ antymonopolowy może przypisać antykonkurencyjne zachowanie spółki córki spółce matce i w konsekwencji nałożyć karę pieniężną zarówno na spółkę córkę, jak i spółkę matkę, która ją kontroluje (taka sytuacja miała miejsce w omawianym orzeczeniu).

Warto zatem pamiętać, że w ramach grup kapitałowych należy zapewnić zgodność działań wszystkich spółek grupy z prawem konkurencji. Antykonkurencyjne zachowanie choćby jednego z podmiotów będącego częścią grupy może skutkować odpowiedzialnością całej grupy. W takiej sytuacji konsekwencje finansowe ponoszone przez przedsiębiorców mogą być znacznie większe, skoro kara pieniężna liczona będzie nie tylko dla jednego przedsiębiorcy, lecz także dla wszystkich przedsiębiorców kontrolowanych przez spółkę matkę.

@RY1@i02/2012/098/i02.2012.098.21500020d.802.jpg@RY2@

Jarosław Fidala, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.

Jarosław Fidala

Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.