Kto może zastąpić pracownika w postępowaniu przed sądem

Czy pełnomocnika można umocować dopiero na rozprawie

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.814.jpg@RY2@

Pełnomocnictwo do zastępowania pracownika może zostać udzielone na każdym etapie postępowania. W sytuacji opisanej w pytaniu nie ma również przeszkód, aby zostało ono udzielone ustnie podczas rozprawy i odnotowane w protokole. Przepisy proceduralne dopuszczają również taką możliwość.

Podstawa prawna

Art. 86, 89 par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z pózn. zm).

Czy można wskazać każdego powinowatego

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.815.jpg@RY2@

Taka osoba nie może być pełnomocnikiem pracownika przed sądem pracy. Istnieje jednak możliwość, aby reprezentowali go krewni. Mogą to być wyłącznie:

● rodzice,

● małżonek,

● rodzeństwo lub zstępni strony oraz

● osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

Pracownika z zięciem łączy stosunek powinowactwa. Powinowaci nie są wymienieni w art.87 par. 1 k.p.c., który enumeratywnie wskazuje wszystkie osoby, które mogą w każdej sprawie cywilnej reprezentować stronę w charakterze pełnomocnika. Takiej funkcji nie mogą zatem pełnić również szwagier, synowa, teść czy teściowa. Pełnomocnikiem nie może też zostać babcia lub dziadek pracownika, ponieważ przepis art. 87 par. 1 k.p.c. mówi wyłącznie o rodzicach. Należy jednak wspomnieć, że jeśli zięć pracownika należałaby do jednej z kategorii osób, które mogą być pełnomocnikiem z innego tytułu niż pokrewieństwo lub małżeństwo, np. był adwokatem lub współuczestnikiem sporu, to nie byłoby żadnych przeszkód do ustanowienia go pełnomocnikiem procesowym.

Podstawa prawna

Art. 87 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy inspektor pomoże przed każdym sądem

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.816.jpg@RY2@

Generalna zasada jest taka, że w sprawach pracowniczych dopuszczalne jest udzielenie przez zatrudnionego pełnomocnictwa procesowego inspektorowi pracy. Działa ono jednak tylko przed sądami powszechnymi (rejonowymi, okręgowymi i apelacyjnymi). Nie jest ono natomiast dopuszczalne przed Sądem Najwyższym. Jeżeli przed sądem I i II instancji pracownika reprezentował pełnomocnik niebędący adwokatem lub radcą prawnym, co dotyczy także inspektora pracy, to jeśli zainteresowany chciałby od niekorzystnego wyroku wnieść skargę kasacyjną, to musi zrobić to za pośrednictwem adwokata lub radcy prawnego. To efekt tego, że w zakresie wnoszenia skarg kasacyjnych, jak i udziału w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.

Podstawa prawna

Art. 87¹ par. 1 art. 465 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z pózn. zm.).

Czy brak środków uzasadnia pomoc z urzędu

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.817.jpg@RY2@

Aby możliwe było ustanowienie przez sąd adwokata lub radcy prawnego z urzędu dla uczestniczącego w procesie pracownika, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Obydwie podlegają ocenie sądu. Pierwszą z nich jest wykazanie przez wnioskodawcę na podstawie oświadczenia, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania swojego i rodziny. Oświadczenie takie musi obejmować szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Jeśli sąd uzna je za niewystarczające, może zażądać jego uzupełnienia najczęściej poprzez dołączenie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody czy opłacane rachunki.

Drugi warunek ustanowienia pełnomocnika to stwierdzenie potrzeby jego występowania w sprawie. O potrzebie ustanowienia pełnomocnika z urzędu przesądzają dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest nieporadność strony. Oceny celowości ustanowienia adwokata z tej przyczyny sąd dokonać może uwzględniając sposób, w jaki pracownik prowadzi proces, czego wyrazem może być sposób jego zachowania i aktywność na rozprawach, prawidłowość sporządzania pism procesowych i usuwania na żądanie sądu ich braków formalnych. Sąd oceni też, czy pracownik prawidłowo składa wnioski dowodowe, dochowuje terminów procesowych. Zachowania strony, które prowadzą do naruszania jej własnych interesów bądź wywoływania przez własne działania negatywnych dla siebie skutków procesowych z reguły będą świadczyły o potrzebie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy jednak wiedzieć, iż rozpoznanie u wnioskodawcy choroby psychicznej o niewielkim nasileniu lub upośledzenia umysłowego nie jest samo w sobie przesłanką obligującą sąd do uwzględnienia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu (por. wyrok SN z 16 grudnia 1997 r., sygn. akt II UKN 404/97, opubl. OSNP 1998/21/641).

Kolejnym warunkiem świadczącym o potrzebie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest skomplikowany charakter sprawy tak pod względem prawnym, jak i faktycznym. W omawianym przypadku sprawa ma charakter niezłożony tak pod względem faktycznym, jak i prawnym, dlatego udział w niej pełnomocnika z urzędu nie jest potrzebny .

Podstawa prawna

Art. 117 par. 2 i par. 5 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z pózn. zm.).

Czy przed sądem może stanąć współpracownik

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.818.jpg@RY2@

Podwładni będący powodami mogą ustanowić pełnomocnikiem swojego kolegę w oparciu o dwie podstawy prawne. Po pierwsze wszyscy występujący w sprawie w charakterze powodów są stronami sporu. Każdy na zasadach ogólnych może zostać ustanowiony pełnomocnikiem w sprawie. Takim współuczestnikiem będzie inny pracownik pozwany bądź wnoszący pozew w tej samej sprawie. Ustawodawca nie rozróżnia przy tym rodzaju współuczestnictwa, zatem pełnomocnikiem może być tak współuczestnik materialny, np. jeden z kilku pracowników, od których pracodawca dochodzi solidarnie zapłaty za szkodę, jak i formalny, którym może być przykładowo jeden z kilkunastu pracowników dochodzących w procesie zasądzenia zapłaty za nadgodziny.

W sprawach z zakresu prawa pracy przewidziano ponadto dodatkowe możliwości w zakresie wyboru pełnomocnika procesowego. Podwładny może bowiem umocować do zastępowania go w sprawie innego pracownika zakładu pracy, w którym zlecający jest lub był zatrudniony. Na tej podstawie pracownik może ustanowić swoim pełnomocnikiem innego zatrudnionego u tego samego pracodawcy także wówczas, gdy nie są oni współuczestnikami sporu.

Podstawa prawna

Art. 87 par. 1, art. 465 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Pełnomocnictwo obejmie całe postępowanie?

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.819.jpg@RY2@

Aby wniesienie apelacji i występowanie przed sądem odwoławczym było możliwe, musi wyraźnie wynikać to z pełnomocnictwa. Jeżeli zatem pracownik chce, aby którykolwiek z jego reprezentantów mógł występować również przed sądem II instancji, powinien odnotować to w treści pełnomocnictwa. W innym wypadku taka osoba nie będzie umocowana do wnoszenia środków odwoławczych. Konsekwencją tego będzie to, że apelacja, bądź zażalenie wniesione przez niego, w przypadku nie usunięcia tego braku na wezwanie sądu, mogą zostać odrzucone. Wystarczające jest również umocowanie do zastępowania pracownika przed wszystkimi sądami lub w określonej sprawie (bez wskazywania procesu przed jakim sądem dotyczy pełnomocnictwo).

Podstawa prawna

Art. 88 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z póz.zm.).

Czy pracownika może zastąpić działacz związkowy

@RY1@i02/2012/243/i02.2012.243.183001100.820.jpg@RY2@

Należy też zwrócić uwagę na to, iż przedstawiciel związku zawodowego będący pełnomocnikiem pracownika oprócz przedstawienia pełnomocnictwa wystawionego przez stronę musi być upoważniony przez statut organizacji do reprezentowania zatrudnionych przed sądem lub posiadać upoważnienie statutowych organów tego związku do zastępowania pracownika w procesie. Takie upoważnienie może być jednak w każdej chwili przez związek cofnięte (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1994 r., sygn. akt I PZP 34/94, OSNP 1994/12/188). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na to, iż w orzecznictwie SN występują poważne rozbieżności co do tego, czy pełnomocnikiem może zostać przedstawiciel związku zawodowego, w którym pracownik nie jest zrzeszony. W kilku orzeczeniach, np. w wyroku z 22 sierpnia 2004 r. (sygn. akt I PK 214/02, opubl. w OSNP 2004/16/282) sąd dopuścił taką możliwość, by w innych, np. postanowieniu z 29 listopada 2006 r. (sygn. akt II PZ 54/06 LEX nr 375673) wykluczyć taką możliwość.

Podstawa prawna

Art. 379 par. 2, art. 465 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. k.p.c. (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

dgp@infor.pl