Ugodę zawartą przed sądem bardzo trudno podważyć

Pracodawca występujący w procesie samodzielnie zawarł z pracownikiem ugodę dotyczącą wynagrodzenia za nadgodziny. W domu jeszcze raz przeanalizował sprawę i doszedł do przekonania, że ugoda, którą podpisał, nie jest dla niego korzystna. Czy składając zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania, pracodawca może podważyć zawartą przez siebie ugodę?

Ugoda sądowa ma podwójny charakter. Jest jednocześnie umową i czynnością procesową stron, która umożliwia zakończenie postępowania sądowego bez wydawania wyroku i prowadzi do umorzenia postępowania. Z tego względu odwołanie ugody w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu postępowania byłoby możliwe tylko w tej sytuacji, gdyby skarżącemu udało się wykazać, że oświadczenie woli osoby, która podpisała ugodę, dotknięte było wadą powodującą jej nieważność lub umożliwiającą uchylenie się od złożonego oświadczenia woli (por. uchwała Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1970 r., III PZP 43/69, OSNCP 1970/3/40).

Jedno postępowanie

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości pogląd, że badanie dopuszczalności uchylenia się od skutków oświadczenia woli zawartego w ugodzie sądowej może być dokonane w postępowaniu, w którym to oświadczenie zostało złożone. Ze względu na zasady ekonomii procesowej nie powinno się bowiem kierować odwołującego ugodę na drogę nowego procesu. Należy rozpoznać podniesione przez niego zastrzeżenia przed prawomocnym zakończeniem dotychczasowego postępowania i jeszcze w postępowaniu zażaleniowym wyjaśnić kwestię skuteczności ugody.

Wykazanie wad

W większości przypadków podważenie ugody będzie bardzo trudne. Strona chcąca tego dokonać musi wyraźnie wskazać przyczyny wadliwości oświadczenia. Do sądu zaś należy ocena, czy przyczyny te są dostateczne do skutecznego uchylenia się od oświadczenia woli zawartego w ugodzie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 lutego 1968 r., II CZ 129/67, OSNC 1969/8-9/158).

Środki prawne służące zniweczeniu skutków ugody są sformalizowane i wymagają istnienia określonych przesłanek. Ugoda to bowiem dwustronna czynność prawna, podlegająca ochronie. Nadto przyczyny wadliwości oświadczenia woli strony zawierającej ugodę muszą być wyraźnie udokumentowane (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2005 r., V CK 691/04, LEX nr 177225).

Uchylenie się od skutków prawnych ugody możliwe jest w oparciu o wszystkie podstawy dotyczące wad oświadczeń woli przewidziane w art. 82-88 kodeksu cywilnego. Należą do nich:

wbrak świadomości lub swobody,

wpozorność,

wbłąd oraz jego kwalifikowana postać - podstęp,

wgroźba.

Przemyślana ocena ustępstw

Okolicznością pozwalającą uchylić się od skutków ugody sądowej niezależnie od rodzaju sprawy nie może być ponowna ocena przez osobę ją zawierającą bilansu korzyści i strat wynikających z ugody. Zasadność zawarcia ugody powinna podlegać należytemu rozważeniu przez jej strony przed jej podpisaniem. Z istoty ugody wynika, że jest ona umową stron, w której czynią one sobie wzajemne ustępstwa. Podpisując ugodę zawsze rezygnuje się z części swoich żądań. Dlatego właśnie okoliczność utraty części własnych roszczeń nie może prowadzić do jej unicestwienia.

W praktyce w zażaleniach ponowny bilans korzyści i strat wynikających z ugody wskazywany jest najczęściej jako wynikający z błędnej oceny sytuacji. Nie jest to jednak błąd w rozumieniu art. 918 k.c. Zgodnie z tym przepisem uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie powstałyby, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Dlatego też pracodawca próby uchylania się od skutków ugody nie może oprzeć na tezie o błędnej ocenie swych możliwości płatniczych (por. postanowienie SN z 29 maja 1998 r., II CKN 44/98, niepubl.).

Bezwzględna nieważność

Drugim sposobem podważenia ugody jest wykazanie w zażaleniu, że była ona bezwzględnie nieważna. Oceny ważności sąd odwoławczy dokona przy uwzględnieniu okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie jej dopuszczalności.

Ugodzie można zarzucić sprzeczność z prawem, z zasadami współżycia społecznego lub obejście za jej pomocą prawa. Sąd Najwyższy przyjmuje, że nieważność takiej ugody może być wykazywana nie tylko w zażaleniu, lecz także w osobnym procesie wszczętym po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie, w której zawarto ugodę (wyrok SN z 13 października 1972 r., III PRN 66/72, NP 1974/3/375).

@RY1@i02/2012/242/i02.2012.242.217001000.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 82-88, art. 917-918 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 223 par. 2 w związku z art. 203 par. 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).