Jak odzyskać dziecko bezprawnie uprowadzone przez rodzica

Czy wniosek można złożyć w kraju

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.815.jpg@RY2@

Wniosek można złożyć do organu centralnego stałego pobytu dziecka lub tego, w którym przebywa uprowadzone dziecko. W Polsce właściwym organem jest Ministerstwo Sprawiedliwości. W przypadku szczegółowych pytań można również zwrócić się do sądu okręgowego właściwego ze względu na nasze miejsce zamieszkania.

Podstawa prawna

Art. 8 konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U. z 25 września 1995 r.)

Czy rozszerzyć wniosek o inne informacje

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.816.jpg@RY2@

Wniosek powinien zawierać tożsamości wnioskodawcy, dziecka i osoby, co do której istnieje domniemanie, że uprowadziła lub zatrzymała dziecko, datę urodzenia dziecka (jeśli jest możliwa do ustalenia), podstawy żądania powrotu dziecka, na którą powołuje się wnioskodawca, oraz wszelkie informacje dotyczące przebywania dziecka i tożsamości osoby, która najprawdopodobniej z nim przebywa. Poza tym wniosek uzupełnić można dodatkowymi informacjami: uwierzytelnionymi odpisami jakiegokolwiek orzeczenia lub ugody, które mogą być przydatne dla sprawy, zaświadczeniami lub poświadczonymi oświadczeniami od organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka, dotyczącymi przepisów państwa w tym zakresie, a także innymi dokumentami, które mogą okazać się pomocne dla sądu.

Podstawa prawna

Art.8 konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U. z 1995 r. nr 108, poz. 528).

Czy prawidłowy wniosek gwarantuje dobre orzeczenie

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.817.jpg@RY2@

Decyzja o wydaniu dziecka może w ogóle nie zapaść, jeśli strona sprzeciwiająca się temu wykaże, że drugi rodzic nie wykonywał prawa do opieki w chwili uprowadzenia lub zatrzymania dziecka albo zgodził się później na uprowadzenie lub zatrzymanie. Innym powodem może być wykazanie, że istnieje uzasadniona obawa, że powrót małoletniego naraziłby go na szkodę fizyczną lub psychiczną lub w jakikolwiek inny sposób postawiłby dziecko w sytuacji nie do zniesienia. Jednakże w przypadku gdy państwo stałego pobytu oraz państwo przebywania dziecka są członkami UE, sąd może nakazać powrót dziecka, nawet jeśli istniałoby ryzyko, że będzie to stanowić dla niego zagrożenie, o ile zostanie ustalone, że organy w państwie stałego pobytu zabezpieczą ochronę małoletniego po jego powrocie.

Poza tym władza sądowa lub administracyjna kraju, w którym przebywa małoletni, może wziąć pod uwagę jego sprzeciw wobec powrotu, jeżeli urzędnicy uznają, że wiek i stopień dojrzałości dziecka są na tyle duże, że właściwe jest uwzględnienie tej opinii. Przy ocenie tych okoliczności władze powinny brać pod uwagę informacje związane z sytuacją społeczną dziecka, pochodzące od władz państwa miejsca jego stałego pobytu. Dodatkowo, jeśli sprawa dotyczy państw członkowskich UE, sąd zapewnia wysłuchanie małoletniego, chyba że takie rozwiązanie uznaje się za niewłaściwe ze względu na jego wiek i poziom dojrzałości. Przy tym sąd nie może odmówić powrotu dziecka, jeżeli osoba wnioskująca o powrót nie została wysłuchana.

Działanie władz państwa, w którym dziecko przebywa, może zostać wstrzymane lub też wniosek o jego wydanie może być oddalony, jeśli władze tego kraju mają podstawy sądzić, iż dziecko zostało zabrane do innego państwa. Władze administracyjne państwa stałego pobytu dziecka mogą ponadto zażądać załączenia do wniosku pisemnego upoważnienia umożliwiającego mu działanie w imieniu wnioskodawcy lub wyznaczenia przedstawiciela uprawnionego do działania w imieniu wnioskodawcy.

Podstawa prawna

Art. 12, 13, 28 konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U. z 1995 r. nr 108, poz. 528).

Art. 11 ust. 2, 4, 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r.

Czy wniosek może zostać odrzucony

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.818.jpg@RY2@

Jeśli wniosek nie jest zgodny z wymogami określonymi w konwencji haskiej z 1980 r. lub nie jest wystarczająco umotywowany, organ centralny ma podstawę do tego, żeby odmówić jego przyjęcia. W takim przypadku wnioskodawca powinien zostać niezwłocznie powiadomiony o przyczynach odmowy zajęcia się sprawą. Jeśli sąd uzna to za uzasadnione, wyjaśnienie to kieruje też do organu administracyjnego (w Polsce - Ministerstwo Sprawiedliwości) państwa stałego pobytu dziecka.

Podstawa prawna

Art. 27 konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U. z 1995 r. nr 108, poz. 528).

Czy mogę podjąć inne działania po odmowie

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.819.jpg@RY2@

Jeśli sąd będzie przeciwny powrotowi dziecka, na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. możliwa jest specjalna procedura, o ile sprawa dotyczy państw należących do UE.

Zgodnie z tą procedurą sąd wydający orzeczenie o odmowie powrotu dziecka przekazuje kopię rozstrzygnięcia oraz stosowne dokumenty sądowi właściwemu w państwie stałego pobytu małoletniej. Przekazanie tych dokumentów powinno nastąpić w ciągu miesiąca od daty wydania orzeczenia: bezpośrednio z jednego sądu do drugiego lub za pośrednictwem władz administracyjnych w obu państwach. Jeżeli natomiast do sądu pochodzenia dziecka nie wpłynie pozew od jednego z rodziców, powiadamia on o tym obie strony i zaprasza je do złożenia wniosków w sprawie opieki nad małoletnią (zgodnie z przepisami krajowymi) w terminie do trzech miesięcy od daty powiadomienia. W nowym wniosku wykazać należy chęć zbadania kwestii opieki nad dzieckiem przez sąd stałego pobytu dziecka. Jeżeli żadna ze stron nie złoży wniosku we wskazanym terminie, sąd zamyka sprawę. Jeśli natomiast wpłynie choć jeden wniosek, sąd pochodzenia dziecka bada sprawę. Przepisy nie określają dokładnie terminu w tym zakresie - sąd powinien podjąć decyzję w możliwie najszybszym terminie.

Podstawa prawna

Art. 11, ust. 6 - 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r.

Czy sąd zajmie się każdym uprowadzeniem

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.820.jpg@RY2@

Sąd w pierwszej kolejności ustala, czy nastąpiło bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka. Definicja ta obejmuje naruszenie prawa do opieki, przyznanego rodzicowi na mocy ustawodawstwa państwa stałego pobytu dziecka bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem. Prawo do opieki może wynikać z mocy samego prawa, z orzeczenia sądowego lub administracyjnego, lub z ugody posiadającej moc prawną w myśl przepisów tego państwa. Sąd sprawdzi również, czy prawa te były skutecznie wykonywane (wspólnie lub indywidualnie) lub byłyby wykonywane, gdyby nie nastąpiło uprowadzenie lub zatrzymanie.

W przypadku państw członków UE uznaje się, że opieka sprawowana jest wspólnie w sytuacji, gdy jedna z osób posiadających prawo do opieki nad dzieckiem nie może podejmować decyzji o miejscu zamieszkania dziecka bez uzgodnienia z drugą osobą posiadającą takie prawo. Konsekwencją tego jest to, że zabranie dziecka z jednego państwa członkowskiego UE do innego bez zgody drugiego rodzica stanowi uprowadzenie dziecka. Jeżeli natomiast zabranie go jest zgodne z prawem krajowym (np. zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka), a państwo to (członek UE) staje się miejscem, w którym dziecko zwykle zamieszkuje, sądy państwa poprzedniego stałego pobytu małoletniego mają czas do rozpatrzenia sprawy jedynie w okresie trzech miesięcy od chwili zmiany miejsca zamieszkania dziecka.

Podstawa prawna

Art. 3 konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U. z 1995 r. nr 108, poz. 528).

Art. 2 pkt. 11 lit. a, b, art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r.

Czy w przypadku odmowy pisać kolejne wnioski

@RY1@i02/2012/154/i02.2012.154.18300110e.821.jpg@RY2@

Jeśli sprawa dotyczy państw członkowskich UE, bez względu na orzeczenie o odmowie powrotu dziecka każde następne orzeczenie, wymagające jego powrotu, a wydane przez sąd właściwy, podlega wykonaniu w celu zabezpieczenia powrotu dziecka. Powrót dziecka, który wynika z wykonalnego orzeczenia, jest uznawany i przeprowadzony bez potrzeby nadania klauzuli wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się uznaniu, jeśli orzeczenie uzyskało świadectwo (formularz ze szczegółowymi informacjami dotyczącymi sprawy) w państwie stałego pobytu dziecka. Przy wykonaniu orzeczenia stosuje się takie procedury, jakie obowiązują w państwie, w którym przebywa uprowadzona małoletnia.

Podstawa prawna

Art. 11, ust. 8, art. 42 ust. 1, art. 47 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2 201/2003 z 27 listopada 2003 r.

Norbert Banasiak

dgp@infor.pl