Postępowanie może być kontynuowane, ale z udziałem syndyka

Zawarte przez upadłego umowy zlecenia, w których był on dającym zlecenie, wygasają z dniem ogłoszenia upadłości likwidacyjnej. Oznacza to, że z dniem ogłoszenia upadłości likwidacyjnej wygasają pełnomocnictwa udzielone przez upadłego do jego reprezentowania w postępowaniach sądowych.

Powodowa spółka z o.o. X wniosła o zasądzenie od pozwanej spółki z o.o. Y (wspólnika) kwoty 100 tys. zł tytułem różnicy między wartością wkładu niepieniężnego, przyjętego w umowie spółki X w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z listopada 2002 r., a zbywczą wartością wkładu w postaci 374 udziałów w innej spółce. Sąd okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki dochodzoną należność. Ustalił, iż pozwana objęła w spółce X udział o wartości 100 tys. zł, zobowiązując się do pokrycia tego udziału w kapitale zakładowym powódki wkładem niepieniężnym w postaci 374 udziałów w innej spółce. Jednak ta inna spółka została wykreślona z rejestru przed przeniesieniem jej udziałów na powódkę. W konsekwencji prawa do udziałów w innej spółce nie zostały przeniesione na powódkę i dlatego żądanie pozwu znajduje uzasadnienie w treści przepisu art. 14 par. 2 k.s.h. Według niego, w przypadku gdy wspólnik albo akcjonariusz wniósł wkład niepieniężny, mający wady, jest on zobowiązany do wyrównania spółce kapitałowej różnicy między wartością przyjętą w umowie albo statucie spółki a zbywczą wartością wkładu. Od wyroku apelację wniosła pozwana.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie, począwszy od 18 maja 2007 r., i przekazał sprawę sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Jak wynika z odpisu pełnego przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 19 maja 2009 r., a także postanowienia sądu rejonowego, 18 maja 2007 r. ogłoszona została upadłość powodowej spółki przez likwidację majątku masy upadłości. W niniejszej sprawie pozew został wniesiony 9 listopada 2004 r., czyli przed ogłoszeniem upadłości. Wyrok zaś sądu okręgowego zapadł 17 czerwca 2009 r. po zamknięciu rozprawy 6 czerwca 2009 r. Zarówno zamknięcie rozprawy, jak i ogłoszenie wyroku nastąpiło po ogłoszeniu upadłości powódki. W sporze niniejszym powodową spółkę reprezentował w postępowaniu przed sądem I instancji zarząd powodowej spółki oraz pełnomocnik profesjonalny, umocowany przez zarząd powódki przed ogłoszeniem upadłości oraz pełnomocnicy substytucyjni, którym substytucji udzielił pełnomocnik ustanowiony przez zarząd. Strony nie poinformowały sądu orzekającego o ogłoszeniu upadłości powódki. Dopiero po zamknięciu rozprawy pozwana przedłożyła kserokopię postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W tym stanie rzeczy należy wskazać, że jeżeli ogłoszono upadłość likwidacyjną - tak jak to miało miejsce w stosunku do powodowej spółki, to upadły traci - zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze - prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym w skład masy upadłości. Rozwijając ten skutek upadłości, obejmującej likwidację majątku upadłego, art. 144 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego i naprawczego stanowi, że po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego postępowania sądowe i administracyjne, dotyczące masy, mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka i przeciwko niemu; wymienione postępowania syndyk prowadzi w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłego. Powyższe oznacza, że syndykowi przysługuje legitymacja do występowania w tych postępowaniach określana w nauce prawa jako tzw. legitymacja formalna lub jako podstawienie (substytucja) procesowa. Użyte w art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego wyrażenie, że postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach i podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma bezwzględny charakter. Konsekwencją wynikającą z art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego utraty przez upadłego legitymacji do udziału w toczących się postępowaniach cywilnych, dotyczących masy upadłości, i możliwości kontynuowania tych postępowań ewentualnie jedynie w udziałem syndyka jest regulacja zawarta w art. 174 par. 1 pkt 4 k.p.c. Przepis ten w brzmieniu mającym zastosowanie w danej sprawie, w zw. z art. 13 ustawy z 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) oraz art. 4 ust. 1 ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) stanowił, że sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli ogłoszono upadłość strony, a spór dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Przepis te pozwala wyeliminować upadłego z udziału w postępowaniu ze skutkiem - według art. 174 par. 2 k.p.c. - już w chwili ogłoszenia upadłości oraz wstąpić ewentualnie do postępowania syndykowi. Postępowanie o zapłatę różnicy między wartością wkładu niepieniężnego przyjętego w umowie a zbywczą wartością wkładu, w toku którego to postępowania ogłoszono upadłość powódki, obejmującej likwidację jej majątku, mieści się w hipotezach art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego oraz art. 174 par. 1 pkt 4 k.p.c. w brzmieniu wprowadzonym ustawą nowelizacyjną z 2 lipca 2004 r. Oznacza to, że postępowanie w tej sprawie powinno być z urzędu zawieszone ze skutkiem od dnia ogłoszenia upadłości i może być kontynuowane z udziałem syndyka. Niezawieszenie postępowania i jego kontynuowanie po ogłoszeniu upadłości bez wstąpienia syndyka w miejsce upadłej powodowej spółki powoduje nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Również reprezentowanie upadłej spółki przez pełnomocnika profesjonalnego, ustanowionego przez nią przed ogłoszeniem upadłości, powoduje nieważność postępowania, przewidzianą w art. 379 pkt 2 k.p.c. Z tych względów i gdy nieważność postępowania sąd II instancji bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 par. 1 k.p.c.), należało uchylić zaskarżony wyrok, znieść postępowanie, poczynając od 18 maja 2007 r., tj. od dnia ogłoszenia upadłości likwidacyjnej, i przekazać sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Pozbawienie strony możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. należy wiązać przede wszystkim ze stanem całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Taki stan wyeksponował sąd orzekający w niniejszej sprawie, a nadto stan - jako także prowadzący do nieważności - taki, w którym pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W orzecznictwie wskazuje się, iż występowanie w charakterze pełnomocnika procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem czy która nie przedłożyła dokumentów pełnomocnictwa wykazujących umocowanie do występowania w imieniu strony, oznacza brak należytego umocowania powodujący nieważność postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.).