Pracodawcę może zastąpić w sądzie jego rodzic albo małżonek

Mimo że powszechne, szczególnie wśród większych pracodawców, jest zastępowanie ich w procesie przez pełnomocników zawodowych, to nie ma jakichkolwiek przeszkód, aby bronili się przed sądem samodzielnie. Zasadą w procesach cywilnych jest bowiem osobisty udział stron. Korzystanie z adwokata lub radcy prawnego jest fakultatywne.

Korzystny aktywny udział

Pracodawca, który zdecyduje się na samodzielny udział w procesie, będzie osobiście zawiadamiany o terminach lub wzywany na rozprawy. Zawiadomienie strony o terminie oznacza, iż stawiennictwo na posiedzeniu sądu jest nieobowiązkowe. Jeśli jednak pracodawca występuje bez pełnomocnika, to ochrona jego interesów wymaga, aby stawiał się na rozprawy nawet wówczas, gdy nie jest to obowiązkowe. Nieobecność pracodawcy występującego bez pełnomocnika na rozprawie pozbawia go bowiem możliwości zadawania pytań świadkom czy biegłym i ustosunkowywania się na bieżąco do twierdzeń przeciwnika procesowego. Nieobecny nie będzie mógł także wyrazić swojej opinii czy zarzutów do dokumentów przedstawianych przez przeciwnika na rozprawie jako dowód.

Pracodawca występujący samodzielnie może też oczywiście przestawiać swe argumenty w sporządzanych samodzielnie pismach procesowych. W sprawach wniesionych po 3 maja 2012 r. uprawnienie to zostało jednak ograniczone. Pisma przygotowawcze składać bowiem można za zgodą sądu.

Obecność obowiązkowa

Obowiązek stawienia się na rozprawie powstaje natomiast zawsze wtedy, gdy sąd wzywa na rozprawę, co ma miejsce wtedy, gdy nastąpić ma informacyjne wysłuchanie lub przesłuchanie pracodawcy w charakterze strony. Nieobecność może w tej sytuacji (tylko w sprawach z zakresu prawa pracy) skutkować wymierzeniem pracodawcy grzywny w kwocie do 5000 zł. Sąd może w ogóle pominąć dowód z przesłuchania pracodawcy. W ten sposób pozbawi się on możliwości przedstawienia swoich zeznań jako dowodu w sprawie. W związku z ostatnimi zmianami procedury cywilnej ograniczającymi w sposób bardzo istotny możliwość powoływania dowodów w toku postępowania istotne jest, by pracodawca występujący w procesie samodzielnie bardzo dokładnie zapoznawał się ze wszystkimi pouczeniami dokonywanymi przez sąd. W przypadku bowiem przegranej spowodowanej np. zbyt późnym przedstawieniem dowodów nie będzie mógł powołać się na swoją niewiedzę w tym względzie.

Radca z urzędu

Jeśli proces jest długotrwały, samodzielne bronienie swych interesów przed sądem powoduje oderwanie pracodawcy od obowiązków związanych z prowadzeniem firmy. Pracodawca, którego nie stać na adwokata lub radcę prawnego, ma dwa sposoby, aby tego uniknąć. Pierwszy z nich to próba uzyskania fachowej pomocy od sądu. Nie wszyscy pracodawcy są bowiem świadomi, że nie tylko pracownicy, ale również oni mają możliwość złożenia do sądu wniosku o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Ze względu na profesjonalny charakter prowadzonej działalności szanse uwzględnienia takiego wniosku nie są duże. W szczególnych okolicznościach, zwłascza w przypadku pracodawców prowadzących działalność gospodarczą w niewielkiej skali, jest to jednak możliwe.

Zamknięty katalog

Każdy pracodawca może ponadto upoważnić do prowadzenia sprawy rodziców, małżonka, rodzeństwo lub zstępnego (dziecko lub wnuka) oraz osobę pozostającą z nim w stosunku przysposobienia. Lista członków rodziny, którzy mogą być pełnomocnikiem, jest zamknięta i dlatego nie można ustanowić na przykład babci, dziadka, dzieci rodzeństwa czy pasierba, chyba że został przysposobiony. Pełnomocnikiem nie mogą być również osoby powiązane z pracownikiem stosunkiem powinowactwa. Niedopuszczalne jest zatem udzielenie przez pracodawcę pełnomocnictwa teściowi, synowej, zięciowi czy szwagrowi.

Pracodawcy będącemu osobą prawną lub przedsiębiorcą, w tym nieposiadającym osobowości prawnej, przysługuje natomiast prawo udzielenia pełnomocnictwa procesowego swojemu pracownikowi lub pracownikowi jednostki nadrzędnej. Dopuszczalne jest też ustanowienie przez pracodawcę pełnomocnikiem osoby sprawującej zarząd jego majątkiem lub interesami oraz osoby pozostającej z nim w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia.

Po ustanowieniu pełnomocnika to jego sąd zawiadamia o rozprawach i przesyła mu całą korespondencję. Pracodawca może natomiast ograniczyć swe stawiennictwo w sądzie do rozprawy, na której odbędzie się jego informacyjne wysłuchanie lub przesłuchanie w charakterze strony.

@RY1@i02/2012/222/i02.2012.222.21700040a.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 86, art. 87, art. 475 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).