Jak i kiedy student może walczyć z uczelnią o swoje prawa

Po pierwsze uczelnia nie ma prawa bez zgody studentów zmieniać warunków umowy, która jest z nimi zawarta. Obecnie podpisują je tylko ci, którzy płacą za studia. Ale już od 1 października umowy będą zawierać wszyscy, którzy rozpoczną naukę w szkole wyższej. Po drugie w obecnym stanie prawnym nie ma przepisu, który uprawniałby do pobierania opłat za zorganizowanie i przeprowadzenie egzaminu dyplomowego. Jest on nieodłączną częścią procesu kształcenia. W przypadku studentów, którzy płacą za studia, koszt egzaminu zostaje wliczony do czesnego. Dlatego też uczelnie nie mają prawa pobierania pieniędzy za przystąpienie do niego.

Art. 1 pkt 109 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455).

Założyciel uczelni, która jest postawiona w stan likwidacji, musi zapewnić kształcącym się na niej studentom możliwość kontynuowania studiów. Powinien zorganizować to tak, by zainteresowani mogli się kształcić na dotychczasowych warunkach, czyli na tym samym kierunku i bez podwyższania czesnego. Ponieważ przepisy jedynie ogólnie mówią o zapewnieniu możliwości kontynuowania studiów, to uczelnie zaniedbują ten obowiązek. Proponują swoim studentom jedynie możliwość nauki na pokrewnych kierunkach, w tym na wydziałach, które pobierają wyższe opłaty. To natomiast jest niezgodne z przepisami. Dlatego w takiej sytuacji student może zgłosić się o pomoc do rzecznika praw studenta (rps@psrp.org.pl) , który zainterweniuje w celu ustalenia uczciwych warunków dalszej nauki.

Art. 26 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Na stronie internetowej Państwowej Komisji Egzaminacyjnej (PKE) są dostępne raporty z kontroli szkół. Z nich można się dowiedzieć, czy konkretna placówka spełnia kryteria jakościowe. PKE ocenia m.in. to, czy szkoła dysponuje odpowiednią kadrą naukową wymaganą do prowadzenia danego kierunku studiów. Raport zawiera też informacje o ewentualnych uwagach wobec uczelni. Zebrane w nim dane ułatwiają ocenę tego, czy uczelnia przez najbliższe kilka lat będzie w stanie prowadzić studia.

Art. 11 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Uczelnia nie może przestać wypłacać studentowi takiej pomocy, nawet jeżeli toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne. Będzie mogła mu je odebrać dopiero w momencie skreślenia go z listy studentów. Jednak nie wcześniej. Oznacza to, że przez cały czas prac komisji dyscyplinarnej uczący się nie może być zawieszony w swoich prawach. Tym samym nie traci prawa do pobierania stypendium.

Art. 211 - 225 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Od 1 października każda uczelnia będzie zobowiązana zorganizować szkolenie dla studentów pierwszego roku. Podczas niego zdobędą wiedzę na temat swoich praw i obowiązków. Szkolenia te nie będą jednak obowiązkowe. Student będzie mógł wziąć w nich udział dobrowolnie. Warto to zrobić, szczególnie że wszyscy studenci (również ci uczący się bezpłatnie) będą musieli podpisać umowy z uczelniami, w których zobowiążą się m.in. do uiszczania niektórych opłat. Takie szkolenie pozwoli zweryfikować im to, czy umowa zawarta z uczelnią jest zgodna z prawem.

Art. 1 pkt 119 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455).

Student może zaskarżyć decyzję komisji rekrutacyjnej do sądu administracyjnego, ale tylko jeśli wykaże, że naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego. Sąd może bowiem jedynie stwierdzić, czy przy jej wydawaniu kierowano się przepisami zgodnie z prawem. Sąd administracyjny nie jest powołany do rozstrzygania spraw administracyjnych w zastępstwie organów administracji publicznej, dlatego nie ma kompetencji do merytorycznego rozpoznania wniosku strony w tym zakresie, na przykład czy niesłusznie kandydat został nieprzyjęty na studia.

Art. 207 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Student, któremu minister nie przyznał stypendium, może się odwołać od podjętej decyzji. W tym celu powinien złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ministerstwo w którym się o nie ubiegał może do osób, które złożyły wniosek w tej sprawie, rozesłać pisma, w których znajduje się pouczenie o uprawnieniach wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Z formalnego punktu widzenia nie trzeba odpowiadać na to pismo. Minister rozpatrzy wówczas wniosek na podstawie zgromadzonych dokumentów. Jeżeli jednak student ma jakieś materiały lub inne dowody, które mogłyby pomóc w przekonaniu resortu do przyznania większej liczby punktów, to powinien je zebrać. Szef resortu może też wezwać do przesłania konkretnych zaświadczeń dokumentujących poszczególne osiągnięcia. Ich treść może stanowić dla ministra podstawę do uznania lub nieuznania danego osiągnięcia. W roku akademickim 2010 - 2011 stypendium ministra wyniosło 1,3 tys. zł miesięcznie.

Art. 187 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Urszula Mirowska-Łoskot

urszula.mirowska@infor.pl