Poszkodowani przez ZUS nie muszą zwracać świadczeń

W Dzienniku Ustaw z 22 listopada 2012 r. poz. 1285 został opublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. (sygn. akt K 2/12). Za niezgodne z ustawą zasadniczą uznano przepisy wstrzymujące wypłatę emerytur osobom, które nabyły prawo do nich przed 1 stycznia 2011 r., a jednocześnie nie musiały rozwiązywać stosunku pracy, aby otrzymać świadczenie z ZUS. Osoby zainteresowane mogą więc już składać wnioski o wypłatę odebranych emerytur. O praktyczną ocenę konsekwencji orzeczenia TK poprosiliśmy ekspertów.

Sąd oceni dług

Przemysław Stobiński: W tym przypadku mamy do czynienia z prawomocnym orzeczeniem sądu, które zostało wydane na podstawie przepisu uznanego przez trybunał za niekonstytucyjny. W takiej sytuacji czytelnik najpierw powinien doprowadzić do uchylenia wydanego przeciwko niemu wyroku. Orzeczenie TK o niezgodności tego przepisu z konstytucją, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Skargę o wznowienie wnosi się w ciągu trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia. Termin ten w tym przypadku należy liczyć od dnia jego publikacji w Dzienniku Ustaw, czyli od 22 listopada tego roku. W czasie postępowania sąd powinien uchylić prawomocny wyrok i ponownie orzec w sprawie. Ze względu na to, że ZUS żądał zwrotu pieniędzy na podstawie już nieobowiązującego przepisu, sąd powinien tym razem uwzględnić odwołanie i uchylić w całości decyzję organu rentowego ustalającą zaległość.

ZUS odstąpi od umowy

Przemysław Stobiński: Konieczne jest natychmiastowe złożenie wniosku do ZUS o odstąpienie od żądania zwrotu dalszych należności z tytułu zawartej umowy o rozłożenie zaległości na raty zawartej na podstawie art. 84 ust. 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Kontrakt ten powinien zostać rozwiązany z uwagi na niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego ZUS domagał się oddania wypłaconej już emerytury. Czytelniczka może wystąpić do ZUS o zwrot już zapłaconych rat. Prawdopodobnie ZUS jednak jej odmówi. Wówczas zainteresowana musi wystąpić do sądu przeciwko organowi rentowemu o zapłatę odszkodowania za niezgodne z prawem działanie na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego. W tym zakresie ZUS ponosi odpowiedzialność bezpośrednio, jako państwowa osoba prawna. Nie jest to więc roszczenie wobec Skarbu Państwa czy reprezentującego go ministra pracy i polityki społecznej. Dzieje się tak dlatego, że szkoda wiąże się bezpośrednio z bezprawnym działaniem ZUS, a nie samym uchwaleniem zakwestionowanego przepisu. Odszkodowanie może obejmować zarówno kwotę zapłaconych rat, jak i inne koszty, jakie czytelniczka poniosła, prowadząc w tym zakresie spór z organem rentowym.

Sprawa kasacyjna

Paweł Pelc: Skargę kasacyjną można wnieść jedynie od prawomocnego orzeczenia, zatem od wyroku sądu apelacyjnego. W takim przypadku będą miały zastosowanie przepisy art. 407 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego, dotyczące wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia trybunału. Skarga kasacyjna nie jest bowiem traktowana, jako środek odwoławczy, zatem jej wniesienie nie wstrzymuje upływu terminu złożenia wniosku o wznowienie postępowania do sądu niższej instancji. Kasacja nie powinna mieć także wpływu na postępowanie ZUS dotyczące wniosku o wznowienie wypłaty świadczenia przedłożonego po ogłoszeniu orzeczenia TK.

Więcej osób skorzysta

Paweł Pelc: Z opublikowanej w Dzienniku Ustaw sentencji wyroku wynika, że dotyczy on stosowania art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2204 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.) wobec osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. Jeżeli zatem ubezpieczony nabył prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. (bez względu na to kiedy), a wypłatę tę wstrzymano na podstawie art. 103a tej ustawy, będzie miała do niego zastosowanie orzeczona przez TK utrata mocy obowiązującej przepisu przejściowego. Z orzeczenia skorzystać może więc także osoba, która wniosek o emeryturę złożyła w październiku 2008 r., nie zwolniła się z pracy, a po wejściu przepisów likwidujących obowiązek rezygnacji z zatrudnienia wystąpiła z wnioskiem o wznowienie wypłaty świadczenia i został on załatwiony przez ZUS pozytywnie.

@RY1@i02/2012/229/i02.2012.229.18300080d.803.jpg@RY2@

Paweł Pelc, radca prawny, wiceprezes Agencji Ratingu Społecznego

@RY1@i02/2012/229/i02.2012.229.18300080d.804.jpg@RY2@

Przemysław Stobiński, radca prawny CMS Cameron McKenna Dariusz Greszta

Przygotowała Bożena Wiktorowska