Na jakich zasadach można otrzymać pomoc na pochowanie zmarłego

Rodziny osób ubezpieczonych po ich śmierci mają prawo do zasiłku pogrzebowego. Krąg osób uprawnionych do takiej pomocy państwa jest określony w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Członkowie rodziny osoby uprawnionej do renty lub emerytury, po której śmierci przysługuje zasiłek pogrzebowy, to te same osoby, które mogą uzyskać rentę rodzinną, z zastrzeżeniem, że od wnuków i rodzeństwa nie wymaga się spełnienia warunku przyjęcia na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności.

Zasiłek pogrzebowy przysługuje zatem z tytułu pokrycia kosztów pogrzebu następujących członków rodziny osoby uprawnionej:

● dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobionych,

● innych dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,

● wnuków i rodzeństwa,

● rodziców, w tym ojczyma, macochy oraz osób przysposabiających,

● małżonka, także pozostającego w separacji.

W tym ostatnim przypadku ZUS, ustalając prawo do zasiłku pogrzebowego, powinien uwzględniać przepisy ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Zgodnie z nimi separacja jest orzekana przez sąd, jeśli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Nie jest ona orzekana, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jednak orzeczenie separacji nie oznacza, że małżeństwo ustało. Bowiem zgodnie z art. 61⁴ par. 1 ww. ustawy osoba pozostająca w separacji nie może zawrzeć małżeństwa. W przypadkach skrajnych współmałżonek pozostający w separacji powinien nie tylko pokryć koszty pogrzebu, ale także zorganizować taką uroczystość.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli zmarły nie był ubezpieczony, to ZUS powinien wypłacić zasiłek z tego tytułu, biorąc pod uwagę podleganie ubezpieczeniu społecznemu przez współmałżonkę. W takim przypadku osoba taka powinna być traktowana jak najbliższa rodzina.

Na takim stanowisku stoi także Sąd Najwyższy w wyroku z 17 stycznia 2012 r., sygn. akt UZP 8/11, niepubl., stwierdzając, iż wdowa jest uprawniona do zasiłku pogrzebowego. Można ją bowiem uznać za członka rodziny wymienionego w art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do jej obowiązków jako żony należy bowiem pochowanie swojego męża. [Przykład 1]

Pieniądze po renciście

ZUS wypłaci zasiłek pogrzebowy w razie zgonu osoby mającej ustalone prawo do emerytury lub renty. Tak samo są traktowane osoby, które w dniu śmierci nie miały ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniały warunki do jej uzyskania i pobierania. Jednak ci, którzy w dniu zgonu podlegali ubezpieczeniom społecznym, są traktowani jak całkowicie niezdolni do pracy. Z takiej formy wsparcia korzysta także rodzina zmarłego mającego ustalone prawo do emerytury pomostowej oraz nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Na pieniądze z zakładu może liczyć rodzina, jeśli nastąpił zgon ubezpieczonego z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Zasiłek jest także należny w przypadku śmierci osoby, która zmarła w okresie pobierania zasiłku chorobowego albo świadczenia rehabilitacyjnego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Zasiłek pogrzebowy jest także wypłacany w przypadku śmierci:

● cywilnej niewidomej ofiary działań wojennych pobierającej świadczenie pieniężne,

● osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne lub zasiłek przedemerytalny,

● osoby, która zmarła wskutek wypadku lub choroby zawodowej powstałych w szczególnych okolicznościach,

● osoby pobierającej rentę z tytułu wypadku lub choroby zawodowej powstałych w szczególnych okolicznościach,

● członków rodziny osób ubezpieczonych. [Przykład 2]

Pieniądze na pogrzeb

Wysokość zasiłku pogrzebowego uzależniona jest od tego, czy podmiot, który pokrył koszty pogrzebu, jest jednym ze wskazanych wyżej członków rodziny zmarłego, czy też należy do osób spoza tego kręgu. W pierwszej sytuacji zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości 4 tys. zł. Jeśli natomiast koszty pogrzebu poniosła osoba niezaliczająca się do najbliższej rodziny zmarłego, pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związku wyznaniowego, to zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie może jednak również przekroczyć 4 tys. zł. W razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę lub podmiot zasiłek pogrzebowy ulega podziałowi między te osoby lub podmioty - proporcjonalnie do wyżej wymienionych kosztów. Jeżeli pogrzeb organizowany był na koszt państwa, organizacji politycznej lub społecznej, lecz członek rodziny poniósł również część jego kosztów, zasiłek pogrzebowy przysługuje temu członkowi rodziny w kwocie 4 tys. zł. Zasiłki pogrzebowe wypłacają oddziały ZUS.

Przedawnienie wypłaty

Osoby organizujące pogrzeb muszą pamiętać o tym, że wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego muszą zgłosić w ciągu 12 miesięcy, licząc od dnia śmierci osoby, po której świadczenie przysługuje. Przewiduje to art. 81 ustawy emerytalnej. Jednak od tej zasady jest odstępstwo. Przeważnie się tak dzieje, kiedy zmarły uległ wypadkowi, np. za granicami kraju, a akcja poszukiwawcza była wyjątkowo długa. Podobnie gdy są trudności z identyfikacją ciała. W przypadku późniejszego odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania osoby zmarłej rodzina ma prawo do zasiłku pogrzebowego w ciągu 12 miesięcy od daty sporządzenia odpisu zupełnego aktu zgonu. Zasady wystawiania takiego dokumentu określa art. 80 ustawy z 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 212, poz. 1264). Odpis ten jest wystawiany na wniosek sądu lub innego organu państwowego lub członka najbliższej rodziny, które chcą udokumentować zgon np. w czasie katastrofy lotniczej. Ale i taki dokument należy dostarczyć w ciągu roku od jego wystawienia. Po tym terminie prawo do tego świadczenia także ulegnie przedawnieniu. Podstawą do wydłużenia terminu wypłaty zasiłku pogrzebowego jest zaświadczenie z policji lub prokuratury lub właśnie odpis zupełny aktu zgonu. [Przykład 3]

Wymagane dokumenty

Osoba ubiegająca się o wypłatę zasiłku pogrzebowego musi złożyć odpowiedni wniosek w tej sprawie. W takim przypadku trzeba wypełnić druk ZUS Z-12. Niezbędny jest także skrócony odpis aktu zgonu wydany przez urząd stanu cywilnego. Ubiegający się o wypłatę takiego zasiłku musi dostarczyć do ZUS oryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu, a jeżeli zostały one złożone w banku - kopie rachunków potwierdzone przez tę instytucję. Niezbędne jest także przedstawienie dokumentów potwierdzających pokrewieństwo lub powinowactwo. Mogą to być odpisy skrócone aktów stanu cywilnego lub dowód osobisty zawierający wymagane dane. W przypadku osób jeszcze zatrudnionych niezbędne jest także przedstawienie zaświadczenia płatnika składek o podleganiu ubezpieczeniu rentowemu w dniu śmierci (w przypadku gdy zmarła osoba ubezpieczona lub zmarł członek rodziny osoby ubezpieczonej). Ten ostatni obowiązek nie dotyczy osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz osób z nimi współpracujących. Tożsamość osoby występującej z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy jest ustalana na podstawie dokumentu ze zdjęciem, który trzeba okazać. Jeżeli pogrzeb organizowany był na koszt państwa, organizacji politycznej lub społecznej, wymagane są zaświadczenie właściwego organu administracji państwowej lub organizacji stwierdzające pokrycie ww. kosztów oraz rachunki wydatków poniesionych przez osobę występującą z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy. [Przykład 4]

Ważne

Osoby organizujące pogrzeb muszą pamiętać o tym, że wniosek o wypłatę zasiłku muszą zgłosić w ciągu 12 miesięcy, licząc od dnia śmierci osoby, której to świadczenie przysługuje

Przykłady

1 Małżonek w separacji może mieć prawo do zasiłku pogrzebowego

ZUS w opisanej sytuacji musi wypłacić uprawnionej zasiłek pogrzebowy, zgodnie bowiem z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ogłoszenie separacji przez sąd nie oznacza ustania małżeństwa. Jednocześnie małżonkowie nadal mają obowiązek wspierać się w trudnych sytuacjach. Osoby będące w podobnej sytuacji mogą się powołać na orzeczenie Sądu Najwyższego, który w podobnej sprawie wydał korzystny dla wdowy wyrok.

2 Ojcu przysługuje zasiłek po zmarłym niepracującym synu

Zgodnie z art. 12 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800 z późn. zm.) osobie, która pokryła koszty pogrzebu po śmierci osoby uprawnionej do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego lub członka rodziny tej osoby, przysługuje zasiłek pogrzebowy. Zasady ich przyznawania, także w przypadku nauczycieli, reguluje ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tym konkretnym przypadku ojciec otrzyma zasiłek pogrzebowy w pełnej wysokości, czyli kwotę 4 tys. zł, bowiem jest najbliższą rodziną zmarłego.

3 Prawo do wypłaty zasiłku pogrzebowego przedawni się po 12 miesiącach

Z opisanego stanu wynika, iż pod koniec ubiegłego roku policja kraju, gdzie siostra uległa wypadkowi, dostarczyła rodzinie dokumenty potwierdzające odnalezienie ciała. Dopiero na podstawie tej dokumentacji rodzina może wystąpić o wypłatę zasiłku pogrzebowego, ale wcześniej musi zorganizować pochówek. W związku z tym, iż świadczenie będzie wypłacane w tym roku, zastosowanie będą miały kwoty obowiązujące na ten rok, kiedy odnaleziono ciało, czyli maksymalnie 4 tys. złotych.

4 Dziecko dostanie zasiłek po zmarłym ojcu pobierającym emeryturę z ZUS

ZUS musi wypłacić synowi zmarłego zasiłek, jego ojciec miał bowiem ustalone prawo do emerytury. W tym konkretnym przypadku ZUS wypłaci zasiłek w pełnej wysokości (4 tys. zł). Kwota ta nie będzie zmniejszona nawet w sytuacji, kiedy wydatki na pogrzeb faktycznie poniesione były niższe niż zasiłek. Wynika to z tego, że prawo do zasiłku pogrzebowego w pełnej wysokości mają członkowie najbliższej rodziny, a tak było w tym przypadku.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 67, 77 - 81 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 61⁴ ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).