Kodeks wyborczy (część VIII)

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 ze zm.)

Przypisy publikujemy na str. 12

Rozdział 4.

Wygaśnięcie mandatu radnego. Wybory uzupełniające i przedterminowe

wW przypadku gdy właściwa w sprawie podjęcia uchwały rada gminy, rada powiatu bądź właściwy sejmik województwa nie podejmie uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego z przyczyn wskazanych w komentowanym par. 1 art. 383 k.w. w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu, wówczas wojewoda powinien stwierdzić wygaśnięcie mandatu zarządzeniem zastępczym. [wzór 1]

wZarządzenie zastępcze jako narzędzie nadzoru wojewody służy zapewnieniu zgodności działań organów samorządowych z obowiązującym prawem. Wyjaśnić przy tym należy, że naruszenie prawa jest obecnie podstawową i jedyną przesłanką uzasadniającą ograniczenie samodzielności jednostek samorządu terytorialnego przez zastosowanie środków nadzorczych. Równocześnie działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi wyłącznie z punktu widzenia legalności. Organy nadzoru nie zostały więc wyposażone w prawo ciągłego ingerowania w działalność samorządową. Mogą w nią wkraczać tylko w ściśle określonych przypadkach i podejmować tylko takie czynności, które służą realizacji celu nadzoru. Katalog tzw. środków nadzoru jest zamknięty, a uprawnione organy nie mogą swobodnie ich wybierać, gdy dochodzi do naruszenia prawa przez jednostki samorządu terytorialnego. Jeżeli chodzi o uprawnienia nadzorcze wojewody w stosunku do organów czy przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, to należy wskazać, że w praktyce wojewoda ma dwa narzędzia: rozstrzygnięcie nadzorcze bądź zarządzenia zastępcze. Każde z nich zasadniczo pełni różne funkcjr. W przypadku rozstrzygnięcia nadzorczego, z uwagi na ramy komentarza, należy jedynie wyjaśnić, że jest ono środkiem umożliwiającym wojewodzie w ustawowo określonym terminie eliminowanie z porządku prawnego naruszających bądź niezgodnych z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego. Przedstawione powyżej stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wskazał, że odrębne uregulowanie rozstrzygnięcia nadzorczego i zarządzenia zastępczego oznacza w szczególności, że są to dwa odrębne rodzaje aktów nadzoru, z których każdy ma inny przedmiotowy zakres zastosowania oraz odmienne reguły proceduralne wydania. W tym kontekście sędziowie zwrócili uwagę, że zarządzenie zastępcze jest aktem nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego. W ocenie sądu akt ten ma charakter szczególny, odmienny zwłaszcza wobec klasycznych rozstrzygnięć nadzorczych, które usuwają z obrotu prawnego uchwałę czy zarządzenie podjęte przez organ gminy, ale w to miejsce nie wprowadzają nowych aktów. Jego istota sprowadza się do zastąpienia stosownego aktu, jaki powinien podjąć właściwy organ gminy, który jednak pozostaje w tym zakresie w bezczynności. Innymi słowy zarządzenie zastępcze, mające cechy aktu deklaratoryjnego, nie tworzy nowego stanu prawnego, a jedynie stwierdza zaistnienie takiego stanu prawnego w związku z realizacją pewnego stanu faktycznego określonego w hipotezie normy prawnej, której dyspozycja wiąże skutki takie z owym stanem faktycznym[1].

wNależy przy tym pamiętać, że akty nadzoru nie mogą wkraczać w prawo gminy do ich zaskarżania, wobec czego nadzór nie może swoimi działaniami niweczyć prawa gminy do dostępu do sądu[2]. Sytuacje, w jakich wojewoda może wkraczać w działalność jednostek samorządu terytorialnego poprzez wydanie zarządzenia zastępczego, określa w głównej mierze w odniesieniu do radnych komentowany przepis k.w.

wW praktyce wraz z upływem terminu, w jakim rada gminy powinna podjąć uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie mandatu radnego z przyczyn określonych w komentowanym przepisie k.w., wojewoda powinien wezwać właściwą radę gminy, powiatu bądź sejmik województwa do podjęcia odpowiedniego aktu prawnego w terminie 30 dni. W razie bezskutecznego upływu 30-dniowego terminu na podjęcie odpowiednich działań przez wezwany do określonego zachowania organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej.

wDo złożenia skargi na zarządzenie zastępcze uprawniona jest gmina (powiat, województwo). [wzór 2] Stosownie do art. 98a u.s.g. skargę na zarządzenie zastępcze może również złożyć osoba (np. radny), której interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy zarządzenie zastępcze[3]. W tym miejscu należy podkreślić, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, zgodnie przyjmuje się, iż interes prawny danego podmiotu powinien wynikać z konkretnego przepisu prawa i niezależnie od tego, czy będzie to przepis prawa materialnego, procesowego czy ustrojowego, ma to być norma, która świadczy o indywidualnym uprawnieniu lub obowiązku jednostki. Interes prawny musi więc być osobisty, własny, indywidualny i konkretny, realny, dający się obiektywnie stwierdzić, oraz aktualny, a nie ewentualny[4]. W przypadku art. 98a u.s.g., jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, chodzi o taki interes, który da się ustalić jako interes o wymienionych powyżej cechach. Zdaniem sądu dopiero wówczas można powiedzieć, że jest on interesem prawnym danego podmiotu. Niezależnie od powyższego w omawianym przypadku sąd zwrócił uwagę, że unormowanie zawarte w art. 98a ust. 3 w związku z art. 98 u.s.g. stanowi instrument ochrony sfery prawnej jednostki, na którą kwestionowana uchwała wywarła negatywny, konkretny i realny wpływ, jak pozbawienie uprawnień lub nałożenie obowiązków, wyznaczając tym samym zakres podmiotowy zastosowania tej instytucji. W konsekwencji zdaniem sędziów sam fakt przynależenia do określonej wspólnoty samorządowej, i co się z tym wiąże - czynne prawo wyborcze, nie stanowi jeszcze o istnieniu po stronie wyborcy interesu prawnego w ewentualnych postępowaniach sądowych dotyczących sfery praw i obowiązków podmiotów piastujących funkcje w demokratycznie wybranych organach władzy, w tym przypadku samorządowej. W tego typu przypadkach nie chodzi o indywidualny interes prawny członka wspólnoty samorządowej - gminy, lecz o interes faktyczny, upatrywany w chęci zapewnienia pełnienia funkcji burmistrza przez dotychczasową osobę[5]. Co ważne, zaskarżając zarządzenie zastępcze stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnego, zainteresowany złożeniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie ma obowiązku wzywania wojewody do usunięcia naruszenia prawa, do którego doszło poprzez stwierdzenie zaistnienia przyczyny uzasadniającej pozbawienie radnego mandatu. Jedynym ograniczeniem jest złożenie skargi we właściwym tzn. 30-dniowym terminie[6].

wRozważając znaczenie i skutki prawne, jakie wywołuje zarządzenie zastępcze, nie można zapominać, że posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem "bezskuteczny upływ terminu" (30-dniowego, który jest wyznaczany radzie gminy, radzie powiatu bądź sejmikowi województwa na podjęcie uchwały) wywołało w doktrynie i orzecznictwie wątpliwości interpretacyjne co do tego, czy zadośćuczynienie omawianym regulacjom, a zarazem umożliwienie wojewodzie wydania zarządzenia zastępczego, wywołuje jedynie całkowita bezczynność rady gminy, czy też podjęcie przez radę - w odpowiedzi na wezwanie wojewody - uchwały o treści niezgodnej z oczekiwaniami organu nadzoru (który wzywając radę do podjęcia określonych działań, oczekuje podjęcia przez radę uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu) pozwala na skorzystanie ze środka nadzorczego, jakim jest w tym przypadku zarządzenie zastępcze. Próbując udzielić właściwej odpowiedzi na postawione wyżej pytanie, w pierwszej kolejności należy ponownie zaznaczyć, że omawiane zarządzenie zastępcze podobnie jak uchwała organu stanowiącego stwierdzająca wygaśnięcie mandatu radnego ma charakter deklaratoryjny. Zdaniem Pawła Chmielnickiego mimo deklaratoryjnego charakteru wskazanych wyżej aktów nie oznacza to, że zarówno wojewoda, który w określonych sytuacjach jest zobowiązany wydać zarządzenie zastępcze, jak i organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, który w przypadku zajścia ustawowych przesłanek powinien podjąć stosowną uchwałę, nie ma praw do suwerennego ustalania, a zarazem oceniania przesłanek skutkujących bądź też nie wygaśnięciem mandatu radnego. W praktyce nie jest również wykluczona sytuacja, w której organ nadzoru może w wyniku dokonania własnej oceny dojść do zupełnie przeciwstawnych wniosków, które w danej sprawie na skutek wezwania wojewody i np. niezajęcia stanowiska w wyznaczonym terminie początkowo zajął organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (nie decydując się na podjęcie uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu[7]). Zdaniem ww. autora "niezależnie od przyczyn podjęcia uchwały o odmowie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wydaje się, że uchwała taka, jako autorytatywne stanowisko organu publicznego, wymaga usunięcia z porządku prawnego z zachowaniem reguł, jakie w tym porządku obowiązują. Jeżeli rada gminy podejmie uchwałę o treści przeciwnej w stosunku do intencji (wezwania) organu nadzoru, to dla pozbawienia danej osoby prawa do sprawowania urzędu nie wystarczy samo tylko przekonanie wojewody, że rada jest w błędzie, ale trzeba jeszcze ową błędną uchwałę rady pozbawić mocy, tj. stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem w trybie art. 91 ust. 1 (rozstrzygnięciem nadzorczym)"[8].

Inne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 stycznia 2010 r.[9]. Po pierwsze, uznał on, że rada gminy, po otrzymaniu wezwania do podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu wójta, jest władna: nie podjąć żadnej uchwały w zakreślonym terminie, stwierdzić wygaśnięcie mandatu wójta bądź odmówić stwierdzenia wygaśnięcia mandatu. Nie posiada natomiast właściwości do podjęcia uchwały o niestwierdzeniu wygaśnięcia mandatu wójta, ponieważ nie ma przepisu powszechnie obowiązującego, który by ją umocowywał do takiego działania[10]. Po drugie, zdaniem sądu w powołanym orzeczeniu pod pojęciem bezskutecznego upływu terminu należy rozumieć zarówno sytuację, w której rada gminy w ogóle nie podejmuje uchwały w przedmiocie wygaśnięcia mandatu, jak i stan faktyczny polegający na wydaniu uchwały niezgodnej z obowiązkiem wynikającym z art. 98a ust. 1 u.s.g. Po trzecie, zdaniem sądu art. 98a u.s.g. uprawnia wojewodę do podjęcia zarządzenia zastępczego wbrew stanowisku rady gminy, a więc także w sytuacji, gdy rada podejmie uchwałę odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta, czy też o niestwierdzeniu wygaśnięcia takiego mandatu.

wOmawiając komentowane regulacje, nie można również nie zauważyć, że przepisy nie określają, w jakim terminie powinno być skierowane do organu gminy samo wezwanie. Wychodząc jednak z przedstawionego już założenia, zgodnie z którym wojewoda sprawuje nadzór na działalnością jednostek samorządu terytorialnego z punktu widzenia kryterium legalności, należy uznać, że wezwanie wojewody skierowane do właściwego organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego powinno być wystosowane niezwłocznie po upływie terminów przewidzianych dla podjęcia właściwych czynności przez radę gminy, radę powiatu bądź sejmik województwa. Podobnie też niezwłocznie po bezskutecznym upływie terminu powinno być wydane samo zarządzenie zastępcze. Należy jednak zwrócić uwagę, że działanie niezwłoczne nie jest równoznaczne z działaniem natychmiastowym. W tym przypadku jest to chociażby niemożliwe z uwagi na ustawowo określony obowiązek wojewody (poprzedzający wydanie zarządzenia zastępczego) - powiadomienia właściwego ministra. Jak słusznie podniesiono w orzecznictwie, instytucja zarządzenia zastępczego nie przewiduje wymogu wysłuchania wyjaśnień burmistrza przed wydaniem zarządzenia zastępczego[11]. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że wydanie zarządzenia zastępczego nie zostało ograniczone żadnym terminem. Okoliczność ta w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oceniana nawet w kontekście obiektywnej przewlekłości prowadzonego postępowania nadzorczego nie uzasadnia wydanego zarządzenia jako wydanego z naruszeniem przepisów prawa[12].

wMimo formalnego naruszenia prawa w sytuacji braku zawiadomienia ministra właściwego do spraw administracji publicznej o konieczności wydania zarządzenia zastępczego, okoliczność ta nie powinna skutkować nieważnością tego aktu. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny. W jego ocenie omawiane powiadomienie właściwego ministra ma charakter czynności materialno-technicznej, o charakterze informacyjnym. W praktyce oznacza to, że nie jest obwarowane żadnym terminem, jak również nie wymaga podejmowania przez ministra żadnych czynności prawnych. Ewentualne naruszenie tego wymogu nie wiąże się z sankcjami[13]. W innym orzeczeniu wojewódzki sąd administracyjny podkreślił jednak, że wojewoda, korzystając ze swojego uprawnienia do wydawania zarządzenia zastępczego w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu przez wójta, ma obowiązek poinformować ministra spraw wewnętrznych i administracji o swoim zamiarze. Jeśli przesyła wiadomość ministrowi, że odstępuje od wydania przedmiotowego zarządzenia, to nie może następnie stwierdzić ponownie wygaśnięcia mandatu. W ten sposób nie wyczerpuje bowiem przesłanki poinformowania ministra o jego wydaniu[14].

wZarządzenia zastępcze, podobnie jak rozstrzygnięcia nadzorcze, stają się prawomocne z upływem terminu do wniesienia skargi bądź z datą oddalenia lub odrzucenia skargi przez sąd.

WZÓR 1

Na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) w związku z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 ze zm.), zarządza się, co następuje:

stwierdza się wygaśnięcie mandatu Jana Kowalskiego, radnego Rady Gminy Ojców, z powodu utraty prawa wybieralności wskutek wydania prawomocnego wyroku sądu skazującego ww. radnego za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.

20 marca 2014 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie wpłynęło, przekazane przez dyrektora Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Krakowie, zawiadomienie o prawomocnym orzeczeniu Sądu Rejonowego w Krakowie z 20 stycznia 2014 r. (sygn. akt II K 135/13) skazującego Pana Jana Kowalskiego, radnego Rady Gminy Ojców, za popełnienie przestępstwa z art. 178a par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.), tj. za przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, które jest przestępstwem umyślnym ściganym z oskarżenia publicznego.

Stosownie do postanowień cyt. art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, wygaśnięcie mandatu radnego następuje na skutek utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów.

Zgodnie zaś z art. 7 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy nie mają prawa wybieralności osoby karane za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Jednocześnie należy zauważyć, iż przestępstwo objęte prowadzonym wobec Jana Kowalskiego postępowaniem karnym polegające na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości ma w całości charakter umyślny i wypełnia dyspozycję normy prawnej cyt. wyżej art. 7 ust. 2 pkt 1 Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.

W istniejącym stanie faktycznym należy stwierdzić, że wydanie wobec Jana Kowalskiego, radnego Rady Gminy Ojców prawomocnego i skazującego wyroku sądu w przedmiotowej sprawie stanowi przesłankę wygaśnięcia jego mandatu, zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.

Dodatkowo należy podkreślić, iż co do zasady wygaśnięcie mandatu następuje z mocy samego prawa, bezwarunkowo, wskutek utraty prawa wybieralności bądź z uwagi na brak tego prawa w dniu wyborów. Konieczne jest jednak urzędowe potwierdzenie skutku prawnego, jaki nastąpił z mocy prawa przez właściwy organ i w określonej prawnie formie.

Potwierdzeniem niniejszego jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wyrażone w wyroku z 18 listopada 2010 r. (sygn. akt III SA/Lu 349/10), zgodnie z którym "zwrócić uwagę należy na orzecznictwo sądowo-administracyjne, w którym podkreśla się, że zaistnienie przesłanki z art. 190 ust. 1 ustawy - Ordynacja wyborcza [...] powoduje ex lege wygaśnięcie mandatu radnego i to ze skutkiem ex tunc, jednakże sam fakt zaistnienia przesłanek ustawowych wygaśnięcia mandatu radnego wymaga stwierdzenia tego wygaśnięcia w drodze uchwały rady gminy, która to uchwała ma charakter aktu deklaratoryjnego (por. wyrok NSA w Warszawie z 25 lipca 2000 r., sygn. akt II SA 119/00, wyrok WSA w Warszawie z 13 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 2137/07; wyrok NSA z 10 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 1814/07)".

W związku z powyższym wystąpiła obligatoryjna przesłanka do podjęcia przez Radę Gminy Ojców uchwały w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego Jana Kowalskiego.

Zgodnie z art. 190 ust. 2 Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, wygaśnięcie mandatu radnego stwierdza rada w drodze uchwały, najpóźniej w terminie 3 miesięcy od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu.

Z uwagi na fakt, iż odpis przywołanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego w Krakowie z 20 stycznia 2014 r. (sygn. akt VIII K 415/13) wpłynął 28 lutego 2014 r. do Urzędu Gminy Ojców, Rada Gminy Ojców w terminie trzech miesięcy od tej daty była zobligowana mocą postanowień cytowanego wyżej art. 190 ust. 2 do podjęcia uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego Jana Kowalskiego.

Mając na uwadze, iż Rada Gminy Ojców nie podjęła stosownej uchwały w przewidzianym prawem terminie, wojewoda małopolski powołując się na uregulowania art. 98 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, pismem z 2 czerwca 2014 r. wezwał radę do podjęcia przedmiotowej uchwały w terminie 30 dni od daty doręczenia wezwania.

Ponieważ po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego nie wpłynęła stosowna uchwała, o powyższej okoliczności organ nadzoru pismem z 15 lipca 2014 r. powiadomił ministra administracji i cyfryzacji oraz wskazał na konieczność wydania zarządzenia zastępczego w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego Jana Kowalskiego, zgodnie z art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym.

Na niniejsze zarządzenie zastępcze służy Radzie Gminy Ojców oraz radnemu Rady Gminy Ojców Janowi Kowalskiemu prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, za pośrednictwem wojewody małopolskiego, w terminie 30 dni od daty jego doręczenia.

Rada Gminy Ojców

Jan Kowalski

wojewoda małopolski

Zygmunt Wielki

WZÓR 2

Na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594; zmiany: z 2013 r., poz. 645 i 1318) Rada Miasta Borki uchwala, co następuje:

Postanawia się zaskarżyć zarządzenie zastępcze wojewody mazowieckiego z 16 lipca 2014 r., doręczone 23 lipca 2014 r., stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnego Rady Miasta Borki Jana Kowalika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

1. Wykonanie uchwały, w tym: wniesienie skargi, podejmowanie wszystkich czynności w toku postępowania i reprezentowanie skarżącego powierza się przewodniczącemu Rady Miasta.

2. Przewodniczący Rady Miasta może wyznaczać pełnomocników procesowych.

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Podstawę faktyczną wydanego przez wojewodę mazowieckiego zarządzenia zastępczego stanowiło prawomocne skazanie radnego Rady Miasta Borki Jana Kowalika przez Sąd Okręgowy w Radomiu za popełnienie przestępstwa z art. 178a par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.), tj. za przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, które jest przestępstwem umyślnym ściganym z oskarżenia publicznego. Wprawdzie zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 ze zm.) wygaśnięcie mandatu radnego następuje na skutek utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów, stosownie zaś do art. 7 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, nie mają prawa wybieralności osoby karane za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, to jednak w sprawie radnego Rady Miasta Borki Jana Kowalika, okazało się, że do skazania nie powinno w ogóle dojść. Po wydaniu wyroku w przedmiotowej sprawie okazało się bowiem, że stanowiące dowody skazania wydruki z urządzenia badającego ilość alkoholu w wydychanym powietrzu zostały sfałszowane, a osoby, które się tego dopuściły, oskarżone zostały o przekroczenie swoich uprawnień. W związku z powziętymi istotnymi i nowymi okolicznościami w sprawie, jak również skierowaniem przez Jana Kowalika, radnego Miasta Borki, skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego od wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy w Radomiu, zaskarżenie wydanego przez wojewodę zarządzenia zastępczego jest niezbędne.

wPrzepis przyznaje zainteresowanemu prawo do wniesienia do sądu administracyjnego skargi na uchwałę właściwej rady bądź postanowienie komisarza wyborczego stwierdzające wygaśnięcie mandatu. Określa on również termin, w jakim skarga może być wniesiona. Wskazany w przepisie siedmiodniowy termin na wniesienie skargi jest terminem prawa materialnego. W praktyce oznacza to, że wniesienie skargi po jego upływie nie wywoła skutków prawnych. Poza określeniem terminu do wniesienia skargi komentowany przepis określa również termin, w którym wojewódzki sąd administracyjny powinien rozpoznać skargę, oraz termin, w ciągu którego ewentualnie istnieje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. W obu przypadkach terminy te wynoszą 14 dni. Niemniej jednak ich przekroczenie rodzi zupełnie inne konsekwencje prawne. W praktyce oznacza to, że przekroczenie terminu do rozpoznania skargi na uchwałę organu stanowiącego rady gminy bądź postanowienie komisarza wyborczego nie powoduje utraty kompetencji wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w sprawie skargi. Uznać zatem należy, że termin ten jest terminem instrukcyjnym. Zupełnie odmienne konsekwencje spowoduje natomiast przekroczenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin wskazany w komentowanym przepisie jest terminem prawa materialnego. Jego niedotrzymanie spowoduje odrzucenie skargi. Z uwagi na to, że komentowany przepis nie określa, w jaki sposób liczyć termin na złożenie skargi kasacyjnej, należy uznać, że zaczyna on biec od dnia, w którym zainteresowany wniesieniem skargi kasacyjnej otrzymał wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego wraz z uzasadnieniem.

wW tym miejscu warto również zwrócić uwagę na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zgodnie z którym k.w. przewiduje wprost jedynie dwa przypadki kompetencji sądu administracyjnego w sprawach objętych tym kodeksem. W art. 384 par. 1 i w art. 493 par. 1 przewidziano możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę rady gminy o wygaśnięciu mandatu radnego (odpowiednio wójta), określono jednak ściśle terminy złożenia i rozpatrzenia skargi, a w dalszych przepisach - konsekwencje orzeczeń sądu administracyjnego w tych sprawach. Jak słusznie zauważył WSA, w innych przypadkach k.w. nie przewiduje drogi sądowoadministracyjnej. Można też wskazać dodatkowo, że w przypadkach działania organów gmin w procedurze wyborczej (art. 20, 22, 37) nie przewidziano drogi sądowoadministracyjnej, lecz drogę do sądu powszechnego. Zdaniem WSA powyższe uwagi pozwalają na wyprowadzenie wniosku, że wolą ustawodawcy nie było (podobnie jak w poprzednio obowiązujących przepisach prawa wyborczego) otwieranie drogi sądowoadministracyjnej w sprawach wyborczych, lecz poddanie ich kognicji sądów powszechnych i Sądu Najwyższego[15].

wWniesienie skargi następuje za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu. Rozwiązanie to w założeniu umożliwia temu organowi kontrolę własnego rozstrzygnięcia, w tym ewentualną jego zmianę przed skierowaniem sprawy do sądu.

wSamo postępowanie przed sądem administracyjnym przebiega według zasad określonych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi[16]. Oznacza to, że do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Środkiem wzruszenia zarządzenia zastępczego jest skarga, która musi spełniać określone wymogi formalne. Powinna więc ona, tak jak każde pismo procesowe, zawierać:

- oznaczenie sądu, do którego jest skierowana,

- imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

- oznaczenie rodzaju pisma,

- osnowę wniosku lub oświadczenia,

- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,

- wymienienie załączników.

Po wpłynięciu skargi do sądu przewodniczący wydziału niezwłocznie dokonuje wstępnego jej badania, czyli ustala, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia. Ten etap wstępnego badania skargi kończy się nadaniem jej dalszego biegu, np. skierowaniem na rozprawę. Po zamknięciu rozprawy wojewódzki sąd administracyjny wydaje wyrok. Jeżeli wniesiona skarga została oddalona, sąd nie ma obowiązku uzasadnienia rozstrzygnięcia z urzędu. W celu uzyskania uzasadnienia niezbędne jest wystąpienie z odpowiednim wnioskiem. W przypadku gdy sąd uchyla wydane w sprawie zarządzenie zastępcze, uzasadnienie zostanie sporządzone z urzędu. Tak jak zostało wyjaśnione, od dnia otrzymania wyroku wraz z uzasadnieniem niezadowolona z rozstrzygnięcia strona może wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do jej wniesienia niezbędne jest jednak skorzystanie z pomocy radcy prawnego bądź adwokata. W przeciwnym wypadku z uwagi na przymus adwokacko-radcowski skarga zostanie odrzucona. Wydany przez NSA wyrok jest ostateczny w sprawie i nie podlega dalszemu zaskarżeniu.

wSamo postępowanie związane z rozpoznaniem wniesionej skargi stosownie do art. 6 k.w., zgodnie z którym wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych, jest z mocy ustawy wolne od opłat. W orzecznictwie przyjmuje się, że sprawa zainicjowana wniesieniem skargi na uchwałę właściwego organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego jest kwalifikowana jako sprawa mieszcząca się w zakresie spraw wyborczych. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego pozostaje w ścisłym związku z wyborami, gdyż może doprowadzić do wyeliminowania ze składu organów stanowiących samorządu terytorialnego osób wybranych w powszechnych wyborach. Wskazał również, że od wyniku postępowania związanego ze stwierdzeniem wygaśnięcia mandatu radnego zależy ewentualna konieczność przeprowadzenia wyborów uzupełniających. W konsekwencji zadaniem sądu wykładania systemowa prowadzi do wniosku, że sprawa ze skargi radnego na uchwałę rady gminy stwierdzająca wygaśnięcie jego mandatu jest sprawą wyborczą i postępowanie sądowoadministracyjne toczące się w tej sprawie jest wolne od opłat sądowych[17].

wZadaniem wyborów uzupełniających jest doprowadzenie stanu istniejącego do zgodnego z postanowieniami u.s.g., która określa stan liczebny rady w gminie mającej określoną liczbę mieszkańców[18].

wWybory uzupełniające przeprowadza się na podstawie tych samych przepisów, co wybory, w wyniku których obsadzono mandaty radnych na początku kadencji. Ponieważ odnowieniu nie ulega cały skład rady, a wyborcy decydują jedynie o obsadzie mandatów opróżnionych, wojewoda, zarządzając wybory uzupełniające, musi podać, ilu mandatów mają one dotyczyć[19].

wW wyborach uzupełniających wszystkie komitety wyborcze (w tym również komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze) zawiadamiają o swoim utworzeniu komisarza wyborczego, którego właściwość terytorialna obejmuje jednostkę samorządu terytorialnego, w której odbywają się wybory. Zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego muszą spełniać takie same wymogi, jak zawiadomienia składane w wyborach przeprowadzanych w związku z upływem kadencji z tym, że:

1) zawiadomienia składa się w terminie ustalonym w kalendarzu wyborczym stanowiącym załącznik do zarządzenia wojewody;

2) komitety wyborcze wyborców nie zbierają podpisów wyborców popierających utworzenie komitetu wyborczego.

Komisarze wyborczy wydają postanowienia w sprawie zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Muszą oni zwracać uwagę, aby w kalendarzu wyborczym stanowiącym załącznik do zarządzenia wojewody o przeprowadzeniu wyborów ujęta była czynność dotycząca zawiadomienia komisarza wyborczego o utworzeniu komitetu wyborczego.

Pełnomocnik finansowy każdego komitetu uczestniczącego w wyborach uzupełniających zobowiązany jest do złożenia komisarzowi wyborczemu sprawozdania finansowego. Wydatki komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach uzupełniających, przedterminowych lub w wyborach ponownych, w których prowadzona jest kampania wyborcza, są ograniczone limitami wydatków na kampanię wyborczą. Limit wydatków w wyborach uzupełniających i ponownych wylicza się, uwzględniając liczbę mandatów w okręgu, w którym komitet zarejestrował kandydatów, bez względu na liczbę mandatów podlegających obsadzeniu.

Komisarze wyborczy przekazują Państwowej Komisji Wyborczej kserokopie sprawozdań finansowych złożonych przez komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze (bez załączonych do sprawozdań dokumentów) oraz postanowienia wydane w sprawie tych sprawozdań[20].

wDla każdych wyborów uzupełniających są sporządzane nowe spisy wyborców. Komisja terytorialna sprawdza w czasie zgłoszenia list kandydatów na radnych, czy wykaz podpisów wyborców popierających zgłoszenie listy wyraźnie wskazuje, że dotyczy on wyborów uzupełniających do danej rady. Bada ponadto, czy na liście zgłoszono wymaganą liczbę kandydatów. Należy pamiętać, że lista kandydatów może zawierać najwyżej tyle nazwisk, ilu radnych wybiera się w okręgu w konkretnych wyborach. Jeżeli w wyborach uzupełniających w czteromandatowym okręgu wybiera się np. jednego radnego, każda zgłoszona lista może zawierać tylko po jednym kandydacie. Komisja terytorialna nadaje, w terminie określonym w kalendarzu wyborczym, zarejestrowanym listom numery w drodze losowania, poczynając od numeru 1. W treści karty do głosowania komisja terytorialna zamieszcza informację, że jest to karta do głosowania w wyborach uzupełniających do danej rady[21].

wOrganem zarządzającym wybory uzupełniające jest wojewoda, który w zarządzeniu o wyborach podaje liczbę wybieranych radnych, datę wyborów uzupełniających wyznaczonych na dzień wolny od pracy, a także ustala kalendarz wyborczy, tj. dni, w których upływają terminy wykonania czynności wyborczych, co następnie podaje do publicznej wiadomości[22]. W kalendarzu wyborczym należy wskazywać czynności dostosowane do przeprowadzanych wyborów, np. zamiast powołania terytorialnych komisji wyborczych - powołanie gminnej komisji wyborczej w....[23].

wWojewoda nie wszczyna postępowania o zarządzeniu wyborów uzupełniających, w przypadku gdy uchwała rady o wygaśnięciu mandatu radnego lub postanowienie komisarza wyborczego zostało zaskarżone do sądu administracyjnego, do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę. Jeżeli w wyniku wyroku sądu administracyjnego, zachodzi konieczność przeprowadzenia wyborów uzupełniających, zarządza się je i przeprowadza w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia wyroku. Powyższe zastrzeżenia mają na celu niedopuszczenie do podwójnego obsadzenia jednego mandatu: raz - przez osobę, która została wybrana w wyniku wyborów uzupełniających, drugi raz - przez radnego, w stosunku do którego sąd administracyjny orzekł, że jego mandat nie wygasł[24].

wJeżeli mimo przeprowadzenia wyborów uzupełniających mandat dalej pozostaje nieobsadzony, powtarza się wybory uzupełniające między szóstym a dziewiątym miesiącem, licząc od daty pierwszych wyborów uzupełniających. W takiej sytuacji komisarz wyborczy występuje do wojewody o zarządzenie wyborów. W przypadku gdy w wyborach uzupełniających do rady gminy, mimo upływu terminu zawiadomienia komisarza wyborczego o utworzeniu komitetów wyborczych i zamiarze zgłaszania kandydatów na radnego nie zgłosił się żaden komitet wyborczy (i w związku z tym nie została powołana gminna komisja wyborcza), komisarz wyborczy, w ramach sprawowania nadzoru, powinien wydać obwieszczenie o przyczynach nieprzeprowadzenia wyborów w okręgu z jednoczesną informacją, że wybory takie zostaną powtórzone między szóstym a dziewiątym miesiącem, licząc od daty tych wyborów. Obwieszczenie takie podlega opublikowaniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaniu do publicznej wiadomości wyborców poprzez rozplakatowanie na terenie właściwego okręgu wyborczego[25].

wKadencja radnych wybranych w wyniku wyborów uzupełniających upływa z dniem upływu kadencji rad wybranych w wyborach kadencyjnych (razem ze wszystkimi radnymi)[26].

wWyborów uzupełniających nie przeprowadza się, jeżeli ich data przypadałaby w okresie sześciu miesięcy przed zakończeniem kadencji rad. Zatem wybory uzupełniające w trakcie kadencji 2010-2014 mogły zostać przeprowadzone do 18 maja 2014 r. Ponieważ pierwsza czynność wyborcza w wyborach uzupełniających, tj. podanie do wiadomości publicznej zarządzenia wojewody, musi zostać wykonana najpóźniej w 60. dniu przed dniem wyborów, wybory te mogły być zarządzane nie później niż 19 marca 2014 r.[27]

wWszędzie tam, gdzie nie są przewidziane wybory większościowe, nie ma potrzeby przeprowadzania wyborów uzupełniających, gdy na wakujący mandat możliwe jest wstąpienie kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności. Jeżeli sposobu tego nie można zastosować i skład rady zmniejszył się więcej niż 2/5, co zagraża możliwości prawidłowego wypełniania przez nią określonych ustawowo funkcji, to wówczas przeprowadzić należy wybory uzupełniające[28].

wOdpowiednie stosowanie art. 383 par. 2a zdanie drugie k.w. oznacza ogłoszenie postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu radnego w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podanie do publicznej wiadomości w BIP. Odpowiednie stosowanie art. 386 par. 1 k.w. oznacza, że komisarz wyborczy postanawia w ciągu trzech miesięcy od daty stwierdzenia wygaśnięcia mandatu (z zastrzeżeniem art. 388 par. 1 i 2 k.w.) o wstąpieniu na miejsce radnego, którego mandat wygasł, kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności[29].

wOdpowiednie stosowanie art. 386 par. 5 k.w. oznacza, że komisarz wyborczy nie podejmuje postanowienia o uzupełnieniu składu osobowego rady w mieście na prawach powiatu, rady powiatu i sejmiku województwa w okresie sześciu miesięcy przed zakończeniem kadencji tych organów. Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 21 października 2010 r.[30] W orzeczeniu tym sąd stwierdził, że konstruktywnej aktywności nie gwarantuje krótki, kilkumiesięczny okres przypadający przed końcem kadencji rady, będący zazwyczaj również okresem kampanii wyborczej. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że podejmowanie w takim okresie działalności na rzecz społeczności lokalnej może nie być wolne od nacisków i presji opinii publicznej. Ponadto kilkumiesięczny, ale stosunkowo krótki (w porównaniu z pełną kadencją), okres działania organu stanowiącego w ograniczonym składzie osobowym nie powoduje niebezpieczeństwa braku jego skuteczności.

wNowo wybrani radni piastują mandaty do końca kadencji rady. Wiąże się to z celem wyborów uzupełniających, tj. zapobieżeniem brakom w obsadzie mandatów w radzie w okresie kadencji[31].

wWyrok sądu administracyjnego staje się prawomocny, jeżeli nie przysługuje od niego żaden środek odwoławczy[32].

wZobacz komentarz do art. 387 k.w.

wWybory przedterminowe są przeprowadzane w przypadkach określonych ustawami, kiedy dochodzi do konieczności przeprowadzenia głosowania do danej rady (sejmiku) przed upływem kadencji wszystkich rad (sejmików) wybranych w normalnym trybie na czteroletnią kadencję. Może mieć to miejsce w razie:

a) odwołania przez mieszkańców rady (sejmiku) w drodze referendum[33];

b) rozwiązania rady (sejmiku) uchwałą Sejmu, na wniosek prezesa Rady Ministrów, w przypadku powtarzającego się naruszania przez radę (sejmik) Konstytucji RP lub ustaw[34];

c) rozwiązania rady (sejmiku) z mocy prawa w wyniku zmian w podziale terytorialnym kraju;

d) rozwiązania rady (sejmiku) z mocy prawa w wyniku zmniejszenia się składu rady (sejmiku) więcej niż o 2/5[35].

Jeszcze jedna przesłanka przeprowadzania wyborów przedterminowych występuje w gminach. Jest to sytuacja, gdy w ważnym referendum o odwołanie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), którego inicjatorem była rada gminy z innej przyczyny niż nieudzielanie absolutorium, oddano więcej niż połowę ważnych głosów przeciwko odwołaniu wójta[36]. W takim przypadku głosujący w referendum wyrazili de facto wotum nieufności dla rady gminy, w związku z czym działalność rady ulega zakończeniu z mocy prawa. Zakończenie działalności rady następuje z chwilą ogłoszenia przez wojewodę w wojewódzkim dzienniku urzędowym protokołu wyniku referendum (art. 67 ust. 3 u.r.l.)[37].

wW powiecie i województwie do skrócenia kadencji dochodzi w przypadku, gdy rada powiatu lub sejmik:

- nie wybierze organu wykonawczego, tj. zarządu, w ciągu trzech miesięcy od ogłoszenia wyników wyborów. Rada lub sejmik ulega wówczas rozwiązaniu z mocy prawa[38]. Jeżeli rada lub sejmik wybrane w wyborach przedterminowych nie dokonają wyboru zarządu w terminie, o którym mowa wyżej, również ulegają rozwiązaniu z mocy prawa, jednakże nie przeprowadza się kolejnych wyborów przedterminowych, a zadania i kompetencje rady powiatu lub sejmiku do czasu wyboru rady lub sejmiku na nową kadencję przejmuje komisarz rządowy[39];

- odwoła zarząd lub przyjmie rezygnację całego zarządu i nie zdoła dokonać wyboru nowego zarządu w ciągu trzech miesięcy od dnia odwołania albo od dnia przyjęcia rezygnacji[40].

Do skrócenia kadencji rad i wyborów przedterminowych dochodzi również w razie rozwiązania rad z mocy prawa w związku ze zmianami w podziale terytorialnym kraju. Ustawodawca dla tych wyborów, przeprowadzanych w ściśle określonych w k.w. sytuacjach, przyjął określenie "wybory nowych rad", w istocie jednak są to wybory przedterminowe (zob. art. 390-391 k.w.)[41].

wSwoiście rozumianym skróceniem ustawowej czteroletniej kadencji rad jest również zawieszenie tych organów przez prezesa Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, z powodu nierokującego nadziei na szybką poprawę i przedłużającego się braku skuteczności tych organów w wykonywaniu zadań publicznych[42].

wPrzygotowanie i przeprowadzenie wyborów przedterminowych odbywa się na zasadach i w trybie przepisów k.w. W wyborach przedterminowych mogą uczestniczyć tylko komitety wyborcze utworzone dla zarządzonych wyborów do określonej rady lub wyborów wójta. Jeśli wybory przedterminowe w danej gminie są jednocześnie wyborami do rady i wyborami wójta, to utworzone dla udziału w tych wyborach komitety wyborcze mogą zgłaszać kandydatów na radnych i kandydatów na wójta. Wszystkie komitety wyborcze (w tym również komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze) zawiadamiają o swoim utworzeniu komisarza wyborczego, którego właściwość terytorialna obejmuje jednostkę samorządu terytorialnego, w której odbywają się wybory. Zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego muszą spełniać takie same wymogi jak zawiadomienia składane w wyborach przeprowadzanych w związku z upływem kadencji, z tym, że:

1) zawiadomienia składa się w terminie ustalonym w kalendarzu wyborczym stanowiącym załącznik odpowiednio do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów;

2) komitety wyborcze wyborców nie zbierają podpisów wyborców popierających utworzenie komitetu wyborczego.

Komisarze wyborczy wydają postanowienia w sprawie zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Pełnomocnik finansowy każdego komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach przedterminowych obowiązany jest do złożenia komisarzowi wyborczemu sprawozdania finansowego. Wydatki komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach przedterminowych, w których prowadzona jest kampania wyborcza, są ograniczone limitami wydatków na kampanię wyborczą. Komisarze wyborczy przekazują Państwowej Komisji Wyborczej kserokopie sprawozdań finansowych złożonych przez komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze (bez załączonych do sprawozdań dokumentów) oraz postanowienia wydane w sprawie tych sprawozdań[43].

wWybory przedterminowe zarządza prezes Rady Ministrów w drodze rozporządzenia, przy czym wybory takie zarządza się i przeprowadza w ciągu 90 dni od daty wystąpienia jednej ze wskazanych powyżej przyczyn (art. 372 k.w.). Kadencja radnych i rad (sejmików) wybranych w wyborach przedterminowych upływa z dniem zakończenia kadencji wszystkich rad (sejmików) wybranych w normalnym trybie na czteroletnią kadencję (art. 376 k.w.). K.w. zastrzega w art. 377, że wyborów przedterminowych nie przeprowadza się, jeżeli ich data przypadałaby w okresie 12 miesięcy przed zakończeniem kadencji rad (sejmików). W takim przypadku prezes Rady Ministrów wyznacza, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, osobę pełniącą funkcję rady (sejmiku) do końca kadencji. Ratio legis tego przepisu jest oczywiste: nie ma sensu wybierania organu przedstawicielskiego na okres kilku miesięcy, ponieważ jego kadencja upłynie, zanim zacznie on w pełni realizować swoje funkcje[44].

Rozdział 5.

Zmiany w podziale terytorialnym państwa

wKształtowanie więzi społecznych, ekonomicznych, kulturowych itp. na określonym terenie jest procesem dynamicznym wymuszającym dokonywanie co jakiś czas zmian w podziale terytorialnym państwa. Przeprowadza się je, gdy więzi społeczności lokalnej nie odpowiadają dotychczasowym granicom jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa z 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa[45], wprowadzając zasadę trójstopniowego podziału terytorialnego RP, reguluje jedynie zagadnienia związane z utworzeniem 16 województw, a określenie wchodzących w ich skład powiatów i gmin pozostawia do unormowania w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. W tym samym trybie mają zostać określone zmiany granic gmin, powiatów i województw. Ustawa z 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw[46], rozszerzyła i sprecyzowała zasady zmiany granic gmin, powiatów i województw[47].

wW przypadkach określonych w art. 390 par. 8 k.w. przeprowadzenie nowych wyborów uzasadnione jest koniecznością powierzenia radzie nowej jednostki samorządowej demokratycznego mandatu do wypełniania jej zadań przez całą społeczność nowo ukształtowanej wspólnoty samorządowej[48].

wW art. 390 par. 8 k.w. oprócz wyborów uzupełniających i przedterminowych przewiduje nowe wybory związane ze zmianami w podziale terytorialnym. Ich celem jest wprawdzie pierwotne ukształtowanie organu stanowiącego wspólnoty samorządowej, ale ma on pełnić swoje funkcje do końca kadencji rad wybranych w jednych, ogólnopolskich wyborach samorządowych. Nie wynika to wprost z art. 390 par. 8 kw., ale wynika z logiki rozwiązań przyjętych w k.w. i dotyczących wyborów przedterminowych, a także pośrednio z art. 390 par. 9 k.w. Trudno bowiem byłoby przyjąć, że ustawodawca dopuszcza możliwość funkcjonowania systemu rad samorządowych, w którym będą istnieć (funkcjonować) obok siebie rady o zróżnicowanym czasowo początku kadencji[49].

wDo przeprowadzenia wyborów do nowych rad stosuje się art. 372 k.w. Wybory zarządza prezes Rady Ministrów i są one przeprowadzane w ciągu 90 dni od dnia utworzenia jednostki samorządu terytorialnego. Komisarze wyborczy są obowiązani systematycznie analizować zmiany w podziale terytorialnym i podejmować działania związane ze skutkami tych zmian. Współdziałają także z wojewodami w sprawach związanych z terminowym wykonaniem przez rady obowiązku podejmowania uchwał o wygaśnięciu mandatów, a także w sprawach związanych z zarządzeniem wyborów do rad w związku ze zmianami w podziale terytorialnym państwa[50].

wW wyborach do nowych rad mogą uczestniczyć tylko komitety wyborcze utworzone dla zarządzonych wyborów do określonej rady lub wyborów wójta. Wszystkie komitety wyborcze (w tym również komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze) zawiadamiają o swoim utworzeniu komisarza wyborczego, którego właściwość terytorialna obejmuje jednostkę samorządu terytorialnego, w której odbywają się wybory. Zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego muszą spełniać takie same wymogi, jak zawiadomienia składane w wyborach przeprowadzanych w związku z upływem kadencji z tym, że:

1) zawiadomienia składa się w terminie ustalonym w kalendarzu wyborczym stanowiącym załącznik do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów;

2) komitety wyborcze wyborców nie zbierają podpisów wyborców popierających utworzenie komitetu wyborczego.

Komisarze wyborczy wydają postanowienia w sprawie zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Pełnomocnik finansowy każdego komitetu wyborczego uczestniczącego w wyborach nowych rad obowiązany jest do złożenia komisarzowi wyborczemu sprawozdania finansowego. Komisarze wyborczy przekazują Państwowej Komisji Wyborczej kserokopie sprawozdań finansowych złożonych przez komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze (bez załączonych do sprawozdań dokumentów) oraz postanowienia wydane w sprawie tych sprawozdań[51].

wArtykuł zawiera normę szczególną dotyczącą organizacji wyborów samorządowych. Z jednej strony norma ta związana jest z upływem czteroletniej kadencji organów samorządowych, z drugiej zaś wiąże się ze zmianami w podziale terytorialnym kraju. Ustawodawca mając na uwadze konieczność sprawnego i skutecznego wykonywania zadań organu stanowiącego, jak również zasadę racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi, uznał, że w szczególnym przypadku rozwiązania rady z mocy prawa, z uwagi na zmiany w podziale terytorialnym kraju, a więc przykładowo włączenia jednej gminy w skład drugiej[52], oraz jednoczesnego zbiegu upływu kadencji tej rady, wyborów nie przeprowadza się, jeżeli ich data przypadałaby w okresie 6 miesięcy poprzedzających rozwiązanie tej rady[53]. Innymi słowy oznacza to, że przeprowadzenie wyborów nowej rady zostaje wstrzymane do czasu wejścia w życie zmian w podziale terytorialnym[54].

wDruga część komentowanego przepisu reguluje sytuację wykonywania przewidzianych przez samorządowe ustawy ustrojowe uprawnień organów stanowiących do czasu przeprowadzenia wyborów[55]. W takiej sytuacji organ stanowiący w jednostce samorządu terytorialnego włączanej do innej jednostki albo łączonej z inną w nową jednostkę (art. 390 par. 1 pkt 3 k. w.) wykonuje swoje funkcje do czasu jej rozwiązania. Po tym fakcie, jak również zawsze, gdy dojdzie do zmniejszenia się składu rady gminy poniżej 3/5 ustawowego składu rady, jej funkcje wykonuje do czasu wyboru nowej rady osoba wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów na wniosek wojewody zgłoszony za pośrednictwem ministra właściwego do spraw administracji publicznej.

wDo określenia wyznaczonej granicy 3/5 ustawowego składu rady gminy konieczne jest odwołanie się do ustaw ustrojowych regulujących zasady funkcjonowania i działania samorządu gminnego, samorządu powiatowego i samorządu województwa. Zgodnie z art. 17 u.s.g. w skład rady wchodzą radni w liczbie:

- 15 w gminach do 20 tys. mieszkańców;

- 21 w gminach do 50 tys. mieszkańców;

- 23 w gminach do 100 tys. mieszkańców;

- 25 w gminach do 200 tys. mieszkańców oraz po trzech na każde dalsze rozpoczęte 100 tys. mieszkańców, nie więcej jednak niż czterdziestu pięciu radnych.

Ustawowy skład rady powiatu w świetle art. 9 ust. 4 u.s.p. tworzy 15 radnych w powiatach liczących do 40 tys. mieszkańców oraz po dwóch na każde kolejne rozpoczęte 20 tys. mieszkańców, ale nie więcej niż 29 radnych. Z kolei w województwie samorządowym zgodnie z art. 16 ust. 3 u.s.w. w skład sejmiku województwa wchodzą radni wybrani w wyborach bezpośrednich w liczbie 30 w województwach liczących do 2 mln mieszkańców oraz po trzech radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 tys. mieszkańców.

wW świetle komentowanego przepisu uznać należy, że osoba wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów samodzielnie zachowuje i realizuje wszystkie kompetencje organu kolegialnego, jakim do tej pory był właściwy organ stanowiący rady gminy. Rozwiązanie to pozwala na zapewnienie funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego.

wPrzepis wskazuje i precyzuje, w jakim terminie upływa kadencja rad wybranych w wyborach zarządzonych przez prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 371 k.w. Ujednolicając okres, w jakim funkcjonują w kraju organy samorządu terytorialnego wybierane w wyborach powszechnych, ustawodawca przesądził, że upływ kadencji rady i radnych następuje w tym samym terminie we wszystkich jednostkach samorządu terytorialnego[56].

Rozdział 6.

Ważność wyborów

wArtykuł określa właściwość sądu oraz wymogi formalne stawiane przed protestem.

wSame podstawy wniesienia protestu określa art. 82 k.w., w świetle którego przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu:

- dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI k.k mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub

- naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.

Protest przeciwko ważności wyborów z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania. Z kolei protest przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego, radnego lub wójta może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego. Prawo wniesienia protestu w obu wskazanych powyżej przypadkach przysługuje także przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu.

wWskazany wyżej katalog przesłanek wniesienia protestu ma charakter zamknięty. W praktyce oznacza to, że inne podstawy, np. inne przestępstwo lub naruszenie innych przepisów kodeksu wyborczego, nie może stanowić podstawy do wniesienia protestu. Z tych względów do pełnego wyjaśnienia komentowanego przepisu niezbędne staje się sięgnięcie do rodzaju naruszeń umożliwiających skuteczne wniesienie omawianego środka. Przestępstwa przeciwko wyborom zostały określone w k.w. (dział IX) oraz w rozdziale XXXI k.k.[57].

wJeżeli chodzi o powołane wyżej przepisy rozdziału XXXI k.k., to należy wiedzieć, że kodeks karny penalizuje kilka rodzajów czynów. Wymieniamy je poniżej.

1. Fałszowanie dokumentów wyborczych - przestępstwo to w świetle art. 248 k.k. polega w przypadku wyborów organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego na:

a) sporządzaniu list kandydujących lub głosujących, z pominięciem uprawnionych lub wpisaniem nieuprawnionych,

b) używaniu podstępu w celu nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub głosujących, protokołów lub innych dokumentów wyborczych,

c) niszczeniu, uszkadzaniu, ukrywaniu, przerabianiu lub podrabianiu protokołów lub innych dokumentów wyborczych,

d) dopuszczaniu się nadużycia lub dopuszczaniu do nadużycia przy przyjmowaniu lub obliczaniu głosów,

e) odstępowaniu innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystanej karty do głosowania lub pozyskiwaniu od innej osoby w celu wykorzystania w głosowaniu niewykorzystanej karty do głosowania,

f) dopuszczaniu się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli zgłaszających kandydatów w wyborach.

Te czyny zagrożone są sankcją do trzech lat pozbawienia wolności.

2. Bezprawne przeszkadzanie w wyborach - przestępstwo to zgodnie z art. 249 k.k. polega na przeszkadzaniu przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu:

a) w odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie,

b) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania,

c) głosowaniu lub obliczaniu głosów,

d) sporządzaniu protokołów lub innych dokumentów wyborczych albo referendalnych.

Te czyny podlegają karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat;

3. Bezprawny wpływ na głosowanie - w świetle art. 250 k.k. chodzi o zachowanie polegające na wywieraniu wpływu na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmuszanie jej do głosowania lub powstrzymanie jej od głosowania, przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub przez nadużycie stosunku zależności. Zachowanie takie podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu.

4. Przekupstwo wyborcze - według art. 250a k.k. polegające z jednej strony na przyjęciu przez uprawnionego do głosowania korzyści majątkowej lub osobistej albo żądaniu takiej korzyści w zamian za głosowanie w określony sposób, z drugiej zaś strony na udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej osobie uprawnionej do głosowania w celu skłonienia jej do głosowania w określony sposób lub za głosowanie w określony sposób. W obu przypadkach penalizowane jest to karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wyjątkowych i ściśle określonych sytuacjach sprawca omawianego przestępstwa może liczyć na mniejszy wymiar kary, a więc grzywnę, ograniczenie wolności lub jej pozbawienie do dwóch lat, a nawet po zawiadomieniu organów ścigania o popełnionym przestępstwie i wyjaśnieniu jego okoliczności - na nadzwyczajne jej złagodzenie lub odstąpienie od jej wymierzenia.

5 Naruszenie tajności głosowania - w świetle art. 251 k.k. sprawca, naruszając przepisy o tajności głosowania bądź wbrew woli głosującego zapoznający się z treścią jego głosu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.

wZgodnie z komentowanym przepisem protest wyborczy w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego wnosi się do właściwego sądu okręgowego. W świetle art. 508 ustawy 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.) właściwy miejscowo jest sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w braku miejsca zamieszkania - sąd jego miejsca pobytu[58].

wOkreślony w przepisie czternastodniowy termin na wniesienie protestu jest terminem zawitym. Innymi słowy oznacza to, że nie podlega on przywróceniu, a wniesienie protestu po upływie terminu nie wywoła skutków prawnych[59]. Omawiany termin biegnie od dnia wyborów. Określenie przez ustawodawcę terminu na wniesienie protestu spełnia również ważną funkcję praktyczną. Z jednej bowiem strony wyznacza ramy czasowe, w jakich osoba uprawniona do złożenia protestu może domagać się wzruszenia wyników wyborów, z drugiej zaś upływ terminu na wniesienie protestu bądź też jego odrzucenie pozwala zakończyć przewidziany w k.w. proces wyborczy, który umożliwia pełne ukonstytuowanie się wybieranych organów jednostek samorządu terytorialnego[60]. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w przypadku, gdy sąd w wyniku przychylenia się do wniesionego protestu wyborczego nakazał powtórzenie określonych czynności wyborczych, po przeprowadzeniu których ponownie ustalono wyniki głosowania, to wówczas czternastodniowy termin do wniesienia protestu należy liczyć od daty tych powtórzonych czynności. W orzecznictwie uznaje się również, że terminy zawite wprowadzane są w interesie ogólnym, między innymi w celu stabilizacji porządku prawnego[61].

wPrzepis określa również formę, w jakiej wnosi się protest. W każdym przypadku jest to forma pisemna. Za taką może być jedynie uznane pismo opatrzone własnoręcznym podpisem. Wniesienie zaś protestu w innej formie, np. przy użyciu faksu lub e-maila, będzie nieskuteczne[62]. Należy również pamiętać, że protest wyborczy poza zachowaniem elementów wskazanych w k.w., powinien tak jak każde pismo sądowe wnoszone w trybie k.p.c. czynić zadość warunkom przewidzianym dla pisma procesowego. Oznacza to, że musi on zawierać oznaczenie sądu, do którego jest kierowany, imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie rodzaju pisma, jego osnowę, podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika, listę załączników oraz adres wnioskodawcy. Niespełnianie przez protest warunków formalnych przewidzianych dla pisma procesowego wymaga od przewodniczącego podjęcia czynności zmierzających do uzupełnienia jego braków formalnych w trybie art. 130 par. 1 k.p.c. Na ich uzupełnienie wnoszący protest ma 7 dni, a sankcją za przekroczenie tego terminu jest zwrot protestu, co w realiach wyznaczonego komentowanym przepisem czternastodniowego terminu liczonego od dnia wyborów w praktyce pozbawia protestującego szans na ponowne jego skuteczne złożenie. Skuteczne wniesienie protestu, a więc w ustawowo wyznaczonym terminie i spełniającym wszystkie wymagania formalne, inicjuje postępowanie sądowe. Omawiając wskazane wyżej regulacje, nie można zapominać, że na tle stosowania odpowiednika komentowanego przepisu - art. 59 ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw[63] w orzecznictwie sądowym przyjęto, że wnoszący protest powinien sformułować zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Braki protestu nie podlegają zaś usunięciu w trybie art. 130 k.p.c.[64]. Pogląd ten jest jednak o tyle aktualny i powinien być uwzględniany, gdy chodzi o warunki protestu określone w komentowanym przepisie, a więc obowiązek przedstawienia zarzutów i dowodów je uzasadniających. W pozostałych sytuacjach za B. Dauterem należy przyjąć, że w przypadku gdy wniesiony do sądu protest nie spełnia innych warunków przewidzianych dla pisma procesowego, to art. 130 k.p.c. powinien mieć zastosowanie[65].

w Przechodząc do omówienia warunków stawianych protestowi, należy wskazać, że podstawowym obowiązkiem wnoszącego protest jest nie tylko jasne i klarowne sformułowanie zarzutów. Również przedstawienie dowodów je uzasadniających, czy to przez bezpośrednie ich przedstawienie, jeżeli znajdują się w dyspozycji protestującego, czy też przez ich wskazanie, gdy są w posiadaniu np. organu wyborczego, a w konsekwencji domaganie się przed sądem zobowiązania do ich przedstawienia. Takie sformułowanie przepisu oznacza w praktyce, że oparcie protestu na ogólnikowych twierdzeniach, jak jednolicie wynika z orzecznictwa, nie jest uważane za dowód i nie może stanowić podstawy protestu. Z drugiej strony wyraźne wskazanie komentowanej normy nakładającej na wnoszącego protest obowiązek określenia zarzutów oznacza, że raz postawionych zarzutów nie będzie można zmieniać. Innymi słowy sąd rozpoznający protest będzie związany zarzutami określonymi przez wnoszącego protest. Zgodnie bowiem z art. 321 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Prawidłowe postawienie zarzutów to jednak nie koniec obowiązków, jakie spoczywają na protestującym. Jest on również zobowiązany do udowodnienia swoich racji. Oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie zgodnie z obowiązującymi regułami na gruncie k.p.c. spoczywa na osobie wnoszącej protest. Nie oznacza to jednak w świetle szczególnej podstawy wnoszenia protestu - popełnienia jednego ze wskazanych wyżej przestępstwa przeciwko wyborom - konieczności uprzedniego wskazania sprawcy tego czynu zabronionego. Sąd rozpoznający protest w praktyce bada i tę okoliczność za pomocą wskazanych w proteście środków dowodowych.

wTak jak w przypadku każdego pisma procesowego inicjującego postępowanie na podstawie k.p.c., tak również w przypadku protestu istnieje możliwość jego cofnięcia. Gdy cofnięcie protestu ma miejsce przed rozpoczęciem posiedzenia, sąd umorzy postępowanie w sprawie. Po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie cofnięcie protestu jest skuteczne zgodnie z art. 512 par. 1 k.p.c. wyłącznie w przypadku, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w wyznaczonym terminie.

wZgodnie z komentowanym przepisem samo wniesienie protestu wyborczego nie wstrzymuje czynności związanych z ukonstytuowaniem się danej rady, jak również przystąpieniem przez radnego, co do wyboru którego został wniesiony protest, do wykonywania mandatu. Dopiero wydanie prawomocnego orzeczenia wywołuje określone skutki w tym zakresie, a więc np. w przypadku zakwestionowania w proteście ważności wyboru radnego, pozbawia go tej funkcji.

wKomentowany przepis przesądza, że sądem właściwym do rozpoznania protestu wyborczego jest sąd okręgowy, trybem zaś, w jakim rozpoznawane są sprawy w wyniku złożenia stosownego protestu, jest tryb nieprocesowy. Takie uregulowanie przepisów powoduje, że w sprawie rozpoznawania protestów wyborczych stosowane będą nie tylko przepisy k.w., lecz także przepisy k.p.c. dotyczące postępowania nieprocesowego, jak również przepisy k.p.c. o procesie. Jest tak z uwagi na art. 13 par. 2 k.p.c., w świetle którego przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w tym akcie prawnym, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Niezależnie od tego należy wskazać, że do spraw rozpoznawanych w wyniku złożenia protestu w pierwszej kolejności zastosowanie znajdą przepisy k.w., np. w zakresie konieczności określenia zarzutów oraz przedstawienia dowodów ich uzasadniających[66]. W następnej kolejności znajdą dopiero zastosowanie przepisy k.p.c. Odpowiednie stosowanie przepisów w praktyce oznacza, że mogą być one stosowane w sposób niepowodujący zmian w ich dyspozycji albo mogą być one stosowane z odpowiednimi modyfikacjami, albo nie będą stosowane w ogóle. Wybór zakresu odpowiedniego zastosowania przepisów k.p.c. musi uwzględniać normy i zasady wynikające z k.w.[67].

wMimo że na gruncie przepisów k.p.c. zasadą jest rozpoznawanie spraw zarówno prowadzonych w trybie nieprocesowym, jak i procesowym w składzie jednego sędziego, ustawodawca mając na uwadze rangę i znaczenie spraw rozpoznawanych w wyniku wniesienia protestu, uznał, że składem właściwym do ich rozstrzygania będzie skład trzyosobowy.

wW świetle komentowanego przepisu właściwy w sprawie sąd okręgowy rozpoznaje protesty wyborcze w ciągu 30 dni po upływie terminu do ich wnoszenia. Skoro sam protest może być wniesiony w terminie 14 dni od dnia wyborów, to termin wyznaczony dla sądu okręgowego do rozpoznania spraw w związku z wniesionymi protestami powinien być liczony począwszy od 15. dnia po dniu wyborów. Wyznaczony komentowanym przepisem termin rozpoznania sprawy przez sąd jest terminem instrukcyjnym. Oznacza to, że jego przekroczenie nie pozbawia sądu okręgowego kompetencji do orzekania w sprawie. Innym słowy, wszystkie czynności podjęte przez sąd po upływie przewidzianego terminu pozostają ważne. W doktrynie słusznie zwrócono uwagę, że rozpoznawanie protestów w terminie przekraczającym terminy przewidziane w k.w., co niestety ma miejsce, narusza przewidziany w k.p.c. postulat szybkości postępowania, a również pośrednio podważa stabilność funkcjonowania organów samorządowych[68].

wSprawy zainicjowane wniesieniem protestu wyborczego rozpoznawane są przez sąd okręgowy z udziałem samego wnioskodawcy. Zgodnie z dyspozycją komentowanego przepisu bierze w nich także udział właściwy komisarz wyborczy bądź jego zastępca oraz przewodniczący właściwej komisji wyborczej.

wTak jak zostało to wskazane, w trakcie rozpoznawania protestów wyborczych odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy k.p.c. W praktyce oznacza to, że w trakcie wyznaczonego przez sąd posiedzenia obowiązkiem sądu jest wydanie odpowiedniego postanowienia. Wydane orzeczenie stosownie do dyspozycji art. 357 par. 1 k.p.c. sąd uzasadnia tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia jego ogłoszenia. Postanowienie to następnie doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Z tych względów doręczenie samej tylko sentencji postanowienia uczestnikowi postępowania, który domagał się doręczenia sentencji postanowienia z uzasadnieniem, jest nieprawidłowe[69].

wW świetle komentowanego przepisu sąd okręgowy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający warunków określonych w k.w. Jak słusznie wyjaśniono w orzecznictwie, potrzeba takiej regulacji uzasadnia konieczność szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania, co jest wymuszone konsekwencjami wynikającymi z wniesienia protestu[70]. W rozumieniu k.w. osobą nieuprawnioną będzie osoba, której nazwisko w dniu wyborów nie było zamieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania, w przypadku protestu wniesionego na podstawie art. 82 par. 1 k.w. lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów. Będzie nią również osoba, której nazwisko w dniu wyborów nie było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego, w przypadku protestu wniesionego przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi radnego lub wójta. Skoro protest wyborczy złożyć może również pełnomocnik wyborczy lub przewodniczący właściwej komisji wyborczej, to osoby te zostaną uznane za nieuprawnione, jeżeli nie wykażą swojego umocowania. Z kolei protest nie spełnia warunków formalnych, jeżeli nie został sporządzony na piśmie, a np. został wniesiony faksem po upływie 14 dni od dnia wyborów, jak również gdy nie zawiera zarzutów, np. dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, albo w związku z podniesionym zarzutem protestujący nie powołuje dowodów, na których zarzut ten opiera.

wPodobnie jak w przypadku braków określonych w k.w., sąd okręgowy pozostawia bez dalszego biegu również protest dotyczący sprawy, co do której k.w. przewiduje możliwość wniesienia skargi lub odwołania do sądu bądź właściwego organu wyborczego przed dniem głosowania. Przykładowo zatem wyborca nie będzie mógł skutecznie złożyć protestu, jeżeli w dniu wyborów nie zostanie mu wydana karta do głosowania z uwagi na to, że nie figuruje on w spisie wyborczym. W tym bowiem przypadku przepisy k.w. przewidują możliwość wniesienia do wójta reklamacji na nieprawidłowości w rejestrze wyborców. W szczególności chodzi o:

1) pominięcie wyborcy w rejestrze wyborców,

2) wpisanie do rejestru wyborców osoby, która nie ma prawa wybierania,

3) niewłaściwe dane o osobach wpisanych do rejestru wyborców,

4) ujęcie w rejestrze wyborców osoby, która nie zamieszkuje stale na obszarze gminy.

Niezależnie do tego na decyzję nieuwzględniającą reklamacji lub powodującą skreślenie z rejestru wyborców wnoszący reklamację bądź osoba skreślona z rejestru wyborców może wnieść, w terminie trzech dni od dnia doręczenia decyzji, skargę za pośrednictwem wójta do właściwego miejscowo sądu rejonowego[71]. Co ważne, w takiej sytuacji znaczenia nie mają okoliczności ani samego dowiedzenia się przez wyborcę o niefigurowaniu w spisie wyborczym, ani też braku możliwości skorzystania z przewidzianych w k.w. środków prawnych.

wZgodnie z przepisem właściwy do rozpoznania protestu sąd okręgowy rozstrzyga o ważności wyborów oraz o ważności wyboru radnego. Jeżeli jednak okoliczności stanowiące podstawę wniesienia protestu miały wpływ na wynik wyborów, to sąd orzeka o nieważności wyborów lub o nieważności wyboru radnego. W przeciwnym wypadku protest oddala. Z tych względów za aktualne należy uznać stanowisko prezentowane w orzecznictwie, zgodnie z którym niedopuszczalne jest uwzględnienie protestu i zamieszczenie w sentencji postanowienia wyłącznie obowiązku podjęcia niektórych czynności wyborczych bez uprzedniego orzeczenia o nieważności wyborów do danej rady lub nieważności wyboru radnego[72].

wW orzecznictwie przyjmuje się, że nie każde naruszenie przepisów k.w. prowadzić może do uznania wyborów za nieważne. Każde takie naruszenie może jednak stanowić podstawę protestu wyborczego[73]. Równocześnie przyjmuje się, że orzeczenie sądu unieważniające wybory do rady gminy w okręgu jednomandatowym w stosunku do jednego z kandydatów na radnego musi określać jednocześnie, w jakim zakresie i od jakiej czynności należy rozpocząć nowe postępowanie wyborcze, także w sytuacji, gdy wynik tego postępowania wyborczego wydaje się prawdopodobny lub nawet oczywisty[74].

PRZYKŁAD 1

Nie można przypuszczać, trzeba udowodnić

Wnioskodawczyni w złożonym do sądu okręgowego proteście wskazała na prawdopodobieństwo naruszenia przepisów dotyczących ustalenia wyników głosowania (ponieważ przewodniczącą komisji była osoba spokrewniona z jej konkurentką) i na zachodzące domniemanie manipulacji. Wniosła o powtórne przeliczenie głosów przez niezależny skład komisji wyborczej. Wnioskodawczyni nie zgłosiła przy tym żadnych dowodów na poparcie swoich zarzutów.

Rozpoznający sprawę sąd okręgowy pozostawił protest wyborczy bez rozpoznania. Ocenił, że ogólne sugerowane przez wnioskodawczynię naruszenie przepisów k.w. nie może być podstawą protestu. Obowiązkiem bowiem wnoszącego protest jest wskazać naruszony przepis dotyczący przebiegu głosowania bądź ustalania wyników głosowania lub wyników wyborów. Przypuszczenia wnioskodawczyni, że któryś z przepisów mógł zostać naruszony, w żadnym razie nie uzasadniają skuteczności protestu. Niezależnie od tego wnoszący protest jest zobowiązany zgłosić konkretny zarzut i zgodnie z zasadą określoną w art. 6 kodeksu cywilnego, a dotyczącą rozkładu ciężaru dowodowego, swoje racje przed sądem udowodnić, a nawet więcej - bo zobowiązany jest wykazać, że naruszenie przepisu doprowadziło w efekcie do wadliwego ustalenia wyników wyborów.

wRozpoznając protest wyborczy sąd, tak jak w każdej sprawie, dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i na ich podstawie rozstrzyga o ważności wyborów. W trakcie badania protestu sąd dokonuje również ustaleń, czy nie doszło do naruszenia prawa wyborczego. Jeśli miało to miejsce, obowiązkiem sądu jest wskazanie naruszenia i w zależności od wagi stwierdzonych uchybień postanowienie o przeprowadzeniu wyborów ponownych lub o podjęciu jeszcze raz niektórych czynności wyborczych. W konsekwencji postanowienie wydane przez sąd okręgowy wskazujące na uchybienia związane z przebiegiem głosowania powinno:

1) stwierdzać nieważność wyborów do danej rady lub wyboru radnego,

2) stwierdzać wygaśnięcie mandatów lub mandatu,

3) zawierać postanowienie o przeprowadzeniu wyborów ponownych, ze wskazaniem czynności, od której należy powtórzyć postępowanie wyborcze.

W praktyce stwierdzenie nieważności wyborów do danej rady lub wyboru radnego wywołuje skutki ex tunc (od dnia głosowania). Innymi słowy, podniesione w proteście zarzuty i związane z tym błędy w procesie wyborczym istniały już w dniu wyborów. Naturalną konsekwencją stwierdzenia nieważności wyborów do danej rady lub wyboru radnego jest wygaśnięcie mandatów lub mandatu oraz przeprowadzenie wyborów ponownych. Wybory ponowne następują wtedy, gdy sąd zarządził powtórzenie głosowania lub powtórzenie głosowania i czynności poprzedzających głosowanie. Należy jednak pamiętać, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wniesionym protestem wyborczym do osób wybranych stosuje się przepisy o obowiązkach i prawach radnych. Wniesienie protestu nie skutkuje więc na etapie jego rozpatrywania żadnymi konsekwencjami. Może je jedynie wywołać po wydaniu orzeczenia.

wWnoszącym protest, komisarzowi wyborczemu i przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej przysługuje zażalenie na orzeczenie sądu okręgowego do właściwego sądu apelacyjnego. Zażalenie wnosi się w ciągu siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia sądu okręgowego wraz z uzasadnieniem. W tym miejscu należy jeszcze raz przypomnieć, że samo postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczane jest na wniosek zainteresowanego. Jeżeli zatem uprawniony do złożenia zażalenia nie składa wniosku o uzasadnienie, to termin na jego złożenie biegnie od daty ogłoszenia postanowienia sądu okręgowego. Samo zażalenie powinno odpowiadać warunkom formalnym określonym w art. 394 par. 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem zażalenie musi czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. To znaczy, że powinno zawierać:

- oznaczenie sądu, do którego jest skierowane,

- imię i nazwisko uczestników, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

- oznaczenie rodzaju pisma,

- osnowę wniosku lub oświadczenie oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,

- podpis wnoszącego go uczestnika albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,

- wymienienie załączników.

Zażalenie powinno ponadto zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również uzasadnienie wraz ze wskazaniem, w miarę potrzeby, nowych faktów i dowodów, w szczególności tych, które nie mogły być powołane albo nie były znane w postępowaniu przed sądem okręgowym. Na rozpoznanie zażalenia sąd apelacyjny ma 30 dni. Podobnie jak w przypadku dotyczącym rozpoznania protestu wyborczego przez sąd okręgowy, wskazany termin ma charakter instrukcyjny. Jego przekroczenie nie wywołuje więc żadnych skutków. Wydane po przeprowadzeniu posiedzenia postanowienie sądu apelacyjnego jest prawomocne z chwilą jego wydania. Nie przysługuje od niego również inny środek zaskarżenia.

wO zakończeniu postępowania w sprawie protestów przeciwko ważności wyborów do danej rady lub ważności wyborów radnego tej rady i o treści ostatecznych orzeczeń właściwy sąd zawiadamia niezwłocznie zainteresowanych, wojewodę, komisarza wyborczego i przewodniczącego właściwej komisji wyborczej. W doktrynie uznano, że sądem tym jest sąd okręgowy[75]. Przez zawiadomienie należy rozumieć doręczenie prawomocnego orzeczenia rozstrzygającego protest. W praktyce będzie to orzeczenie sądu okręgowego, od którego skutecznie nie wniesiono zażalenia, bądź orzeczenie sądu apelacyjnego wydane na skutek złożonego zażalenia.

wPrzepis nakłada na wojewodę obowiązek zarządzenia wyborów ponownych w związku z uwzględnieniem wniesionego protestu wskutek zakończonego postępowania sądowego. Wojewoda ma na to siedem dni liczonych od dnia zakończenia postępowania sądowego w sprawie protestów. O zakończeniu takiego postępowania wojewoda jest zawiadamiany stosownie do dyspozycji art. 394 par. 5 k.w. przez właściwy sąd.

wDniem zakończenia postępowania sądowego będzie dzień, w którym wydane w tym postępowaniu orzeczenie kończące postępowanie w sprawie stało się prawomocne. Samo orzeczenie wydane w wyniku wniesionego protestu staje się prawomocne z chwilą wydania orzeczenia przez sąd apelacyjny. Jeżeli zaś zainteresowani zrezygnowali z wnoszenia zażalenia na orzeczenie sądu okręgowego, jako sądu rozpoznającego w pierwszej instancji sprawę zainicjowaną wniesieniem protestu wyborczego, orzeczenie to staje się prawomocne z chwilą upływu terminu do wniesienia zażalenia.

wDniem zarządzenia wyborów ponownych w rozumieniu komentowanego przepisu jest dzień podpisania przez wojewodę zarządzenia o przeprowadzeniu wyborów ponownych. W świetle art. 396 par. 4 k.w. od zakończenia postępowania sądowego do przeprowadzenia wyborów ponownych nie może upłynąć więcej niż sześć miesięcy. Zarządzając przeprowadzenie wyborów ponownych, wojewoda zobowiązany jest do uwzględnienia treści orzeczenia sądu okręgowego o unieważnieniu wyborów. Jednocześnie obowiązkiem wojewody jest zasięgnięcie opinii komisarza wyborczego, który powinien zapewnić wojewodzie stosowną pomoc w sprawach związanych z zarządzeniem wyborów i ustaleniem czynności postępowania wyborczego. W związku z zarządzeniem wyborów ponownych w kalendarzu wyborczym poza uwzględnieniem wymagających powtórzenia czynności wyborczych wskazanych w postanowieniu sądu wydanego w związku z wniesieniem protestu muszą być uwzględnione także te czynności, które są ich następstwem.

wWygaśnięcie mandatów radnych następuje z dniem podania zarządzenia wojewody do publicznej wiadomości. Dniem tym jest dzień ogłoszenia zarządzenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

wWybory ponowne przeprowadza się przy odpowiednim zastosowaniu przepisów kodeksu wyborczego. Sam zakres odpowiedniego stosowania przepisów k.w. uzależniony jest od postanowienia sądu wydanego w związku z wniesionym protestem wyborczym. Tak jak zostało to wskazane w komentarzu do art. 394 k.w., orzeczenie sądu powinno wskazywać czynność, od której należy ponowić postępowanie wyborcze. Jeżeli zdarzyłoby się, że wydane w sprawie postanowienie z jakichś powodów nie zawiera tego rodzaju wskazań bądź budzą one wątpliwości, komisarz wyborczy jest uprawniony na podstawie art. 351 par.1 lub 352 k.p.c. do wystąpienia z wnioskiem do sądu o uzupełnienie postanowienia bądź jego wykładnię.

wUstanowioną przez komentowany przepis zasadą jest, że wybory ponowne przeprowadzają te same komisje wyborcze na podstawie tych samych spisów wyborczych. Gdy podstawą orzeczenia o nieważności wyborów lub wyboru radnego było naruszenie przez komisje wyborcze przepisów k.w. dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, powołuje się nowe komisje wyborcze. W takim przypadku komisarz wyborczy lub wójt (w zależności od rodzaju komisji) wybiera nowe komisje spośród kandydatów zgłoszonych przez pełnomocników tych komitetów wyborczych, które w danym okręgu wyborczym zarejestrowały listy kandydatów w wyborach unieważnionych. W skład nowych komisji nie mogą wchodzić osoby, które były członkami poprzednich (pierwotnych) komisji.

wJeżeli przyczyna unieważnienia wyborów tkwiła w sporządzeniu spisów wyborczych, dokonuje się sporządzenia nowych spisów lub ich aktualizacji w sposób określony w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z 27 lipca 2011 r. w sprawie spisu wyborców[76]. W praktyce z uwagi na naturalny upływ czasu pomiędzy unieważnionymi a ponownymi wyborami aktualizacja spisów wyborczych najczęściej dotyczy osób, które ukończyły 18. rok życia, z przyczyn oczywistych utraciły czynne prawo wyborcze lub zmarły.

wCo do zasady w wyborach ponownych mogą uczestniczyć komitety wyborcze utworzone dla wyborów, przeciwko których ważności wniesiono zasadny protest. Udział innych komitetów wyborczych jest dopuszczalny wyłącznie wtedy, gdy z wydanego na skutek wniesienia protestu wyborczego postanowienia sądu wynika, że powtórzeniu podlegają czynności związane z przyjmowaniem zawiadomień o utworzeniu komitetu wyborczego[77]. Podobnie jak w przypadku wyborów tradycyjnych w czynnościach wykonywanych w związku z zarządzonymi wyborami ponownymi mogą uczestniczyć pełnomocnicy komitetów wyborczych, których kandydaci kandydują w okręgu wyborczym, w którym czynności są powtarzane. Podobnie jest z mężami zaufania.

wW ocenie PKW druki, formularze i inne dokumenty (karty do głosowania, protokoły sporządzane przez komisje wyborcze, obwieszczenia) należy oznaczyć adnotacją, że dotyczą wyborów ponownych. Treść dokumentów sporządzanych w związku z wykonywaniem wskazanych przez sąd czynności wyborczych należy również dostosować do zakresu czynności wykonywanych w konkretnych wyborach, zapewniając ich spójność z treścią zarządzenia wojewody o wyborach ponownych. Oznacza to m.in., że wypełnia się tylko te części protokołów i zestawień, które zawierają informacje i dane dotyczące czynności przeprowadzonych w tych wyborach[78].

wWyborów ponownych nie przeprowadza się, jeżeli ich data przypadałaby w okresie 6 miesięcy przed zakończeniem kadencji rady. Wyjaśnić przy tym należy, że kadencja danej rady trwa cztery lata i liczy się od daty poprzednich wyborów.

wWłaściwy terytorialnie komisarz wyborczy podaje do publicznej wiadomości wyniki wyborów ponownych na podstawie protokołów z wyborów ponownych sporządzonych przez właściwe komisje wyborcze. Podanie do publicznej wiadomości wyników wyborów ponownych przybiera formę obwieszczenia. Zamieszcza się w nim, tak jak w przypadku pozostałych wyborów, zbiorczą informację o wynikach głosowania i wynikach wyborów do rad, do których wybory zostały przeprowadzone. Sam wzór obwieszczenia określa Państwowa Komisja Wyborcza.

wObwieszczenie właściwego terytorialnie komisarza wyborczego o wynikach wyborów ponownych ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje do wiadomości wyborców na obszarze działania rady, do której wybory były przeprowadzone, jeden egzemplarz obwieszczenia przesyła się do Państwowej Komisji Wyborczej.

wPrzepis wskazuje na komisarza wyborczego jako właściwy organ wyborczy do przyjmowania zawiadomień o utworzeniu komitetu wyborczego uprawnionego do zgłaszania kandydatów na radnych w wyborach uzupełniających, wyborach przedterminowych lub wyborach do nowych rad.

wKomitetami wyborczymi uprawnionymi do zgłaszania kandydatów na radnych są: komitet wyborczy partii politycznej, koalicyjny komitet wyborczy, komitet wyborczy organizacji oraz komitet wyborczy wyborców. Podmiotami uprawnionymi do składania zawiadomień o utworzeniu danego komitetu wyborczego, zamiarze samodzielnego zgłaszania kandydatów oraz o powołaniu pełnomocników - wyborczego i finansowego - danego komitetu są odpowiednio: organ partii politycznej, pełnomocnik wyborczy, organ organizacji upoważniony do reprezentowania jej na zewnątrz oraz pełnomocnik wyborczy. Przepis nie wymaga zebrania podpisów obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego musi spełniać takie same wymogi jak zawiadomienia składane w wyborach przeprowadzanych w związku z upływem kadencji.

wCzynność związana z zawiadomieniem komisarza wyborczego o utworzeniu komitetu wyborczego powinna być ujęta w kalendarzu wyborczym stanowiącym załącznik do zarządzenia wojewody o przeprowadzeniu wyborów[79].

Rozdział 7.

Zgłaszanie kandydatów na radnych

wNa temat pojęcia komitetu wyborczego i rodzajów komitetów mających prawo zgłaszania kandydatów na radnych zobacz komentarz do art. 84 k.w.

wOdnośnie do organu reprezentującego komitet wyborczy partii politycznej zobacz komentarz do art. 86 k.w.

wNa temat koalicyjnego komitetu wyborczego zobacz komentarz do art. 87 k.w.

wOdnośnie do organu reprezentującego komitet wyborczy organizacji zobacz komentarz do art. 88 k.w.

wNa temat komitetu wyborczego wyborców zobacz komentarz do art. 88 k.w.

wNazwa komitetu wyborczego partii politycznej musi zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy" oraz nazwę partii politycznej lub skrót nazwy tej partii, wynikające z wpisu do ewidencji partii politycznych (art. 92 par. 1 k.w.). Skrót nazwy komitetu wyborczego musi umożliwiać jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. W szczególności skrót nazwy komitetu wyborczego może zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy" i nazwę lub skrót nazwy partii politycznej tworzącej komitet lub litery "KW" i nazwę lub skrót nazwy tej partii politycznej. Skrót nazwy może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy. Skrót nazwy komitetu wyborczego może być taki sam jak nazwa tego komitetu pod warunkiem, że nazwa komitetu składa się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich (wliczając spacje)[80].

wOrgan partii politycznej upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą (PKW) o utworzeniu komitetu wyborczego oraz zamiarze samodzielnego zgłaszania kandydatów. Zawiadomienie to musi być dokonane w terminie do 70. dnia przed dniem wyborów. W związku z tym, że 70. dzień przed dniem wyborów wypada w niedzielę, to zgodnie z art. 9 par. 2 k.w. zawiadomienie musi zostać złożone najpóźniej 8 września 2014 r. do godz. 16.15. Zawiadomienia można składać w siedzibie PKW w Warszawie przy ul. Wiejskiej 10 od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw rozporządzenia prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów. Zawiadomienie w formie pisemnej wraz z załącznikami może być złożone przez osobę upoważnioną przez organ partii politycznej lub w inny sposób doręczone PKW (np. pocztą). W razie wysłania pocztą o dotrzymaniu terminu złożenia zawiadomienia rozstrzyga data wpływu przesyłki do PKW (art. 9 par. 1 k.w.)[81].

wZawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego musi zawierać:

1) oznaczenie organu partii politycznej, od którego pochodzi zawiadomienie, oraz miejsce i datę jego sporządzenia;

2) nazwę komitetu wyborczego partii politycznej zgodną z art. 92 i 95 k.w.[82];

3) skrót nazwy komitetu wyborczego;

4) adres siedziby komitetu wyborczego partii politycznej;

5) wskazanie numeru ewidencyjnego, pod którym partia polityczna jest wpisana do ewidencji partii politycznych;

6) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego komitetu uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127 par. 1 k.w.[83], do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego,

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego komitetu odpowiedzialnego, zgodnie z art. 127 par. 1 k.w., za gospodarkę finansową komitetu. [wzór 3]

W przypadku, gdy pełnomocnikiem wyborczym lub pełnomocnikiem finansowym jest obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim w miejsce numeru PESEL należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Ze względów organizacyjno-porządkowych pożądane jest podanie, na użytek PKW, danych kontaktowych do komitetu wyborczego i pełnomocników (numerów telefonów i faksów, adresów e-mail). Zawiadomienie podpisuje osoba (lub osoby) uprawniona do podpisywania dokumentów organu partii upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz[84].

wDo zawiadomienia załącza się:

1) uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych. Uwierzytelnienia kserokopii odpisu z ewidencji może dokonać członek organu upoważnionego do reprezentowania partii na zewnątrz lub pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego. Odpis musi być aktualny. Można również załączyć kserokopię odpisu przedstawiając jednocześnie do wglądu oryginał odpisu;

2) wyciąg ze statutu partii politycznej pozwalający stwierdzić, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz. Zgodność wyciągu ze statutem powinna być potwierdzona podpisem członka organu partii politycznej upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz lub pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego;

3) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego; [wzór 4]

4) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w. [wzór 5]

Zawiadomienie przyjmuje i wstępnie sprawdza wyznaczony członek PKW lub sekretarz komisji albo pracownik Krajowego Biura Wyborczego (KBW) upoważniony przez sekretarza komisji, w czasie godzin pracy KBW, tj. od poniedziałku do piątku od godziny 8.15 do godz. 16.15. Jeżeli zawiadomienie złożone zostanie bezpośrednio PKW w jej siedzibie, przyjmujący wyda dokonującemu zawiadomienia potwierdzenie jego złożenia. Przyjmujący zawiadomienie wstępnie sprawdzi czy spełnia ono warunki ustawowe oraz czy do zawiadomienia dołączono wymagane załączniki. Swoje uwagi dotyczące dostrzeżonych wad formalnych zawiadomienia przyjmujący przekaże ustnie osobie składającej zawiadomienie z zastrzeżeniem, że ostatecznej oceny poprawności zawiadomienia dokona PKW. Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego spełnia warunki określone w k.w., PKW w terminie trzech dni od złożenia zawiadomienia postanawia o jego przyjęciu. Postanowienie to (w formie uchwały) doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu (art. 97 par. 1 k.w.). Jeżeli zawiadomienie wykazuje wady, PKW w terminie trzech dni od jego złożenia wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie pięciu dni. Jeśli nie zostaną one w terminie usunięte, PKW odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu (art. 97 par. 2 k.w.)[85].

wDopiero od dnia wydania przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego komitet może wykonywać czynności wyborcze. Może więc podejmować działania związane ze zgłaszaniem list kandydatów na radnych i kandydatów na wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), tj. np. zbierać podpisy poparcia, a także pozyskiwać i wydatkować środki finansowe (jest to dodatkowo uwarunkowane uprzednim otwarciem rachunku bankowego), prowadzić agitację wyborczą.

Środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej mogą pochodzić wyłącznie z funduszu wyborczego tej partii politycznej. Wydanie postanowienia o przyjęciu zawiadomienia stanowi także podstawę do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Komitet wyborczy partii politycznej, za jej zgodą, może posługiwać się numerem NIP i REGON partii, która utworzyła komitet wyborczy.

Pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego, w terminie siedmiu dni od dnia przyjęcia przez PKW zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, zawiadamia ją o adresie strony internetowej, na której komitet wyborczy umieszcza informacje określone w k.w. (art. 102 par. 1 k.w.). Obowiązek ten nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają listy kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu. Po wydaniu przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej nie są już dopuszczalne zmiany nazwy komitetu wyborczego i skrótu nazwy[86].

WZÓR 4

@RY1@i02/2014/165/i02.2014.165.088000100.101.gif@RY2@

WZÓR 5

@RY1@i02/2014/165/i02.2014.165.088000100.102.gif@RY2@

wPartie polityczne mogą zawierać między sobą umowy koalicyjne w sprawie utworzenia koalicji wyborczych w celu wspólnego zgłaszania kandydatów. Partia polityczna może wchodzić w skład tylko jednej koalicji wyborczej. Umowę o zawiązaniu koalicji zawierają organy partii politycznych upoważnione do reprezentowania partii na zewnątrz. Struktury terenowe partii politycznych nie mogą tworzyć koalicji wyborczych. Partia uczestnicząca w koalicji wyborczej może co prawda również samodzielnie zgłaszać kandydatów na radnych przez utworzony przez siebie komitet wyborczy, jednak nie może zgłaszać kandydatów do danej rady samodzielnie, jeżeli została zgłoszona wspólna lista kandydatów. Wobec tego partie, które zamierzają zgłaszać kandydatów samodzielnie i w ramach koalicji wyborczej, muszą określić w umowie koalicyjnej zakres działania koalicji wyborczej przez wskazanie, do których rad koalicja wyborcza będzie zgłaszała wspólne listy kandydatów. K.w. nie pozwala na tworzenie koalicji wyborczych z udziałem stowarzyszeń i organizacji społecznych, a także z udziałem wyborców[87].

wNazwa koalicyjnego komitetu wyborczego musi zawierać wyrazy "Koalicyjny Komitet Wyborczy" oraz nazwę koalicji wyborczej lub skrót nazwy tej koalicji. Nazwą koalicji wyborczej mogą być również nazwy partii politycznych tworzących koalicję wyborczą lub skróty nazw tych partii wynikające z wpisu tych partii do ewidencji partii politycznych. Nazwa koalicji wyborczej (bez wyrazów "Koalicyjny Komitet Wyborczy") może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego musi umożliwiać jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. W szczególności skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego może zawierać wyrazy "Koalicyjny Komitet Wyborczy" i nazwę lub skrót nazwy koalicji wyborczej lub litery "KKW" i nazwę lub skrót nazwy koalicji wyborczej. Skrót nazwy może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy. Może on być taki sam jak nazwa tego komitetu pod warunkiem, że nazwa komitetu składa się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje[88]

wPełnomocnik koalicyjnego komitetu wyborczego zawiadamia PKW o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego. Zawiadomienie to musi być dokonane w terminie do 70. dnia przed dniem wyborów. Musi to nastąpić, tak jak była o tym mowa w komentarzu do art. 400 k.w., najpóźniej 8 września 2014 r. do godz. 16.15. Analogiczne są też zasady jego składania[89].

wZawiadomienie o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego musi zawierać:

1) nazwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborczego koalicyjnego komitetu wyborczego, który sporządził zawiadomienie oraz oznaczenie miejsca i daty sporządzenia zawiadomienia i podpis pełnomocnika pod zawiadomieniem;

2) nazwę utworzonego koalicyjnego komitetu wyborczego zgodną z art. 92 i art. 95 k.w.;

3) skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego;

4) adres siedziby koalicyjnego komitetu wyborczego;

5) wskazanie numerów ewidencyjnych, pod którymi partie polityczne wchodzące w skład koalicji wyborczej są wpisane do ewidencji partii politycznych;

6) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego komitetu uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127 par. 1 k.w., do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego,

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego komitetu odpowiedzialnego, zgodnie z art. 127 par. 1 k.w., za gospodarkę finansową komitetu.

W przypadku, gdy pełnomocnikiem wyborczym lub pełnomocnikiem finansowym jest obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, w miejsce numeru PESEL należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Pożądane jest podanie, na użytek PKW, danych kontaktowych do komitetu wyborczego i pełnomocników (numerów telefonów i faksów, adresów e-mail). Zawiadomienie podpisuje pełnomocnik wyborczy koalicyjnego komitetu wyborczego[90]. [wzór 6]

wDo zawiadomienia załącza się:

1) umowę o zawiązaniu koalicji wyborczej, w której podaje się m.in. dane dotyczące osób wchodzących w skład koalicyjnego komitetu wyborczego (co najmniej 10 osób), ze wskazaniem ich imion, nazwisk, adresów zamieszkania i numerów ewidencyjnych PESEL (w przypadku obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość). Umowa koalicyjna powinna ponadto zwierać postanowienia dotyczące proporcji, w jakich nadwyżka pozyskanych środków nad poniesionymi przez komitet wydatkami zostanie przekazana na fundusze wyborcze poszczególnych partii. Brak postanowień w tym zakresie spowoduje obowiązek przekazania nadwyżki na rzecz organizacji pożytku publicznego (art. 138 par. 2 k.w.)[91]. Pożądane jest także, aby umowa koalicyjna zawierała postanowienia dotyczące nazwy i skrótu nazwy koalicji wyborczej i koalicyjnego komitetu wyborczego;

2) uwierzytelnione odpisy z ewidencji partii politycznych wchodzących w skład koalicji[92];

3) wyciągi ze statutów partii politycznych tworzących koalicję pozwalające stwierdzić, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz. Zgodność wyciągu ze statutem powinna być potwierdzona podpisem członka organu danej partii politycznej upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz lub pełnomocnika wyborczego koalicyjnego komitetu wyborczego;

4) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

5) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

6) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego[93].

wZasady weryfikacji zawiadomienia oraz zatwierdzenia jego przyjęcia są identyczne jak w przypadku zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej (zob. komentarz do art. 400 k.w.).

wDopiero od dnia wydania przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego koalicyjny komitet wyborczy może wykonywać czynności wyborcze, w tym podejmować działania związane z listą kandydatów na radnych i kandydatów na wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), tj. np. zbierać podpisy poparcia, a także pozyskiwać i wydatkować środki finansowe, co jest dodatkowo uwarunkowane uprzednim otwarciem rachunku bankowego, prowadzić agitację wyborczą. Środki finansowe koalicyjnego komitetu wyborczego mogą pochodzić wyłącznie z funduszy wyborczych partii politycznych wchodzących w skład koalicji wyborczej (art. 132 par. 2 k.w.). Wydanie postanowienia o przyjęciu zawiadomienia stanowi także podstawę do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Pełnomocnik wyborczy koalicyjnego komitetu wyborczego, w terminie siedmiu dni od dnia przyjęcia przez PKW zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, zawiadamia ją o adresie strony internetowej, na której komitet wyborczy umieszcza informacje określone w k.w. (art. 102 par. 1 k.w.). Obowiązek ten nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają listy kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu. Po wydaniu przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego nie są dopuszczalne zmiany nazwy komitetu wyborczego i skrótu nazwy oraz składu koalicji wyborczej[94].

wStowarzyszenia i organizacje społeczne tworzące komitety wyborcze podejmują różne działania organizacyjne związane z ich utworzeniem, w zależności od obszaru, na którym komitet zamierza zgłaszać kandydatów. W przypadku gdy komitet wyborczy organizacji zamierza zgłosić kandydatów na radnych tylko w jednym województwie, to o swoim utworzeniu zawiadamia komisarza wyborczego właściwego dla siedziby organizacji. Jeśli komitet wyborczy organizacji zamierza zgłosić kandydatów na radnych w więcej niż jednym województwie, o swoim utworzeniu zawiadamia PKW[95].

wNazwa komitetu wyborczego organizacji musi zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy" oraz nazwę organizacji lub skrót nazwy tej organizacji, wynikające z wpisu do rejestru organizacji prowadzonego przez właściwy organ (art. 92 par. 3 k.w.). Skrót nazwy komitetu wyborczego musi umożliwiać jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. W szczególności skrót nazwy komitetu wyborczego może zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy" i skrót nazwy organizacji tworzącej komitet lub litery "KW" i nazwę, lub skrót nazwy tej organizacji. Skrót nazwy może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy. Może być on taki sam jak nazwa tego komitetu, pod warunkiem że nazwa komitetu składa się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje[96].

Tylko w jednym województwie

wKodeks wyborczy nie zawiera definicji organizacji społecznej uprawnionej do utworzenia komitetu wyborczego. Wymóg dołączenia do zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego organizacji uwierzytelnionego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenia organu nadzorującego o tym, że wpłynęła do niego informacja o założeniu stowarzyszenia zwykłego (art. 402 par. 3 pkt 2 k.w.), uzasadnia stanowisko, że komitety wyborcze organizacji mogą tworzyć wszystkie stowarzyszenia i organizacje społeczne wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego oraz stowarzyszenia zwykłe. W rozumieniu k.w. organizacją społeczną nie są m.in. fundacje, rady osiedlowe, rady sołeckie, spółdzielnie mieszkaniowe. Nie mogą one zatem tworzyć komitetów wyborczych. Organizacja może utworzyć tylko jeden komitet wyborczy. Struktury terenowe organizacji nie mogą tworzyć komitetów wyborczych. Organizacje nie mogą tworzyć koalicji wyborczych ani wchodzić w skład koalicji wyborczych Partii politycznych[97].

wOrgan organizacji upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz zawiadamia komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę organizacji o utworzeniu komitetu wyborczego. Właściwość miejscową komisarzy wyborczych określa załącznik nr 1 do uchwały PKW z 17 lutego 2014 r. w sprawie określenia właściwości terytorialnej komisarzy wyborczych, właściwości rzeczowej w zakresie wykonywania czynności o charakterze ogólnowojewódzkim oraz trybu pracy komisarzy wyborczych[98]. Tekst tej uchwały zamieszczony jest na stronie internetowej PKW, tj. www.pkw.gov.pl. Zawiadomienie to musi być dokonane w terminie do 70. dnia przed dniem wyborów. W związku z tym, że 70. dzień przed dniem wyborów wypada w niedzielę, to zgodnie z art. 9 par. 2 k.w. zawiadomienie musi zostać złożone najpóźniej 8 września 2014 r. w godzinach urzędowania komisarza wyborczego. Zawiadomienia można składać w siedzibie komisarza wyborczego, od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw rozporządzenia prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów. Zawiadomienie w formie pisemnej wraz z załącznikami może być złożone przez osobę upoważnioną przez organ organizacji lub w inny sposób doręczone komisarzowi wyborczemu (np. pocztą). W razie wysłania pocztą o dotrzymaniu terminu złożenia zawiadomienia rozstrzyga data wpływu przesyłki do komisarza wyborczego (art. 9 par. 1 k.w.)[99].

wZawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego musi zawierać:

1) oznaczenie organu organizacji, od którego pochodzi zawiadomienie, oraz miejsce i datę jego sporządzenia;

2) nazwę komitetu wyborczego organizacji zgodną z art. 92 i 95 k.w.;

3) skrót nazwy komitetu wyborczego;

4) adres siedziby komitetu wyborczego organizacji;

5) wskazanie numeru ewidencyjnego, pod którym organizacja jest wpisana do rejestru organizacji;

6) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego komitetu uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127 par. 1 k.w., do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego,

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego komitetu odpowiedzialnego, zgodnie z art. 127 par. 1 k.w., za gospodarkę finansową komitetu. W przypadku gdy pełnomocnikiem wyborczym lub pełnomocnikiem finansowym jest obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, w miejsce numeru PESEL należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;

7) nazwę województwa, na obszarze którego komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów.

Po upływie terminu przyjmowania zawiadomień o utworzeniu komitetów wyborczych komitety, które zadeklarowały zamiar zgłaszania kandydatów na radnych w jednym wymienionym województwie, nie będą mogły dokonywać zgłoszeń w szerszym terytorialnie zakresie od zadeklarowanego w zawiadomieniu. Ze względów organizacyjno-porządkowych pożądane jest podanie, na użytek komisarza wyborczego, danych kontaktowych do komitetu wyborczego i pełnomocników (numerów telefonów i faksów, adresów e-mail). Zawiadomienie podpisuje osoba (lub osoby) uprawniona do podpisywania dokumentów organu organizacji upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz[100]. [wzór 7]

wDo zawiadomienia załącza się:

1) uwierzytelniony odpis z Krajowego Rejestru Sądowego albo - w przypadku stowarzyszenia zwykłego - zaświadczenie organu nadzorującego o tym, że wpłynęła do niego informacja o założeniu stowarzyszenia zwykłego[101];

2) wyciąg ze statutu albo - w przypadku stowarzyszenia zwykłego - regulaminu działalności organizacji, pozwalający stwierdzić, który organ organizacji jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz. Zgodność wyciągu ze statutem powinna być potwierdzona podpisem członka organu organizacji upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz lub pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego;

3) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

4) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.[102].

wZawiadomienie przyjmuje i wstępnie sprawdza komisarz wyborczy albo pracownik delegatury KBW upoważniony przez komisarza wyborczego, w czasie godzin pracy delegatury KBW. Jeżeli zawiadomienie zostanie złożone bezpośrednio komisarzowi wyborczemu w jego siedzibie, przyjmujący wyda dokonującemu zawiadomienia potwierdzenie jego złożenia. Przyjmujący zawiadomienie wstępnie sprawdzi, czy spełnia ono warunki ustawowe oraz czy do zawiadomienia dołączono wymagane załączniki. Swoje uwagi dotyczące dostrzeżonych wad formalnych zawiadomienia przyjmujący przekaże ustnie osobie składającej zawiadomienie z zastrzeżeniem, że ostatecznej oceny poprawności zawiadomienia dokona komisarz wyborczy. Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego spełnia określone w k.w. warunki, komisarz wyborczy, w terminie 3 dni od złożenia zawiadomienia, postanawia o jego przyjęciu. Postanowienie to doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu (art. 97 par. 1 k.w.). Jeżeli zawiadomienie wykazuje wady, komisarz wyborczy, w terminie 3 dni od jego złożenia, wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie 5 dni. Jeśli wady nie zostaną usunięte w terminie komisarz odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu[103].

wDopiero od dnia wydania przez komisarza wyborczego postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego komitet wyborczy organizacji może wykonywać czynności wyborcze. Środki finansowe komitetu wyborczego organizacji mogą pochodzić wyłącznie z wpłat obywateli polskich mających miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz kredytów bankowych zaciąganych wyłącznie na cele związane z wyborami (art. 132 par. 3 pkt 1 k.w.). Wydanie postanowienia o przyjęciu zawiadomienia stanowi także podstawę do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Komitet wyborczy organizacji, za jej zgodą, może posługiwać się numerem NIP i REGON organizacji, która utworzyła komitet wyborczy. Pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego, w terminie siedmiu dni od dnia przyjęcia przez komisarza zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, zawiadamia go o adresie strony internetowej, na której komitet wyborczy umieszcza informacje określone w k.w. (art. 102 par. 1 k.w.). Obowiązek ten nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają listy kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu. Po wydaniu przez komisarza wyborczego postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego organizacji nie są dopuszczalne zmiany nazwy komitetu wyborczego i skrótu nazwy[104].

W więcej niż w jednym województwie

wOrgan organizacji upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz zawiadamia PKW o utworzeniu komitetu wyborczego. Zawiadomienie to musi być dokonane najpóźniej 8 września 2014 r. do godz. 16.15. Zawiadomienia można składać w siedzibie PKW w Warszawie przy ul. Wiejskiej 10, od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw rozporządzenia prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów. Zawiadomienie w formie pisemnej wraz z załącznikami może być złożone przez osobę upoważnioną przez organ organizacji lub w inny sposób doręczone PKW (np. pocztą). W razie wysłania pocztą o dotrzymaniu terminu złożenia zawiadomienia rozstrzyga data wpływu przesyłki do PKW[105].

wZawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego zawiera podobną treść, jak to składane przez komitet wyborczy, który zamierza zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie. Z tym że nie wskazuje się w nim konkretnego województwa. [wzór 8] Do zawiadomienia załącza się również te same dokumenty.

Zasady weryfikacji zawiadomienia oraz zatwierdzenia jego przyjęcia są identyczne jak w przypadku zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej (zob. komentarz do art. 400 k.w.).

wWyborcy tworzący komitety wyborcze podejmują różne działania organizacyjne związane z ich utworzeniem, w zależności od obszaru, na którym komitet wyborczy zamierza zgłaszać kandydatów. Gdy komitet wyborczy wyborców zamierza zgłaszać kandydatów na radnych w więcej niż jednym województwie, o swoim utworzeniu zawiadamia PKW. Jeśli komitet wyborczy wyborców zamierza zgłosić kandydatów na radnych tylko w jednym województwie, o swoim utworzeniu zawiadamia komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę komitetu[106].

wNazwa komitetu wyborczego wyborców musi zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy Wyborców" oraz nazwę komitetu wyborczego lub skrót jego nazwy odróżniające się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego utworzonego przez wyborców muszą być różne od nazw lub skrótów nazw partii politycznych lub organizacji wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru. Nazwa komitetu powinna odróżniać się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Skrót nazwy musi umożliwiać jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. W szczególności skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców może zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy Wyborców" i nazwę lub skrót nazwy użytej w nazwie komitetu wyborczego lub litery "KWW" i nazwę lub skrót nazwy użytej w nazwie komitetu wyborczego. Skrót nazwy może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Każdy komitet musi mieć skrót nazwy. Skrót nazwy może być taki sam jak nazwa tego komitetu, pod warunkiem że nazwa komitetu składa się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Skrót nazwy komitetu wyborczego powinien odróżniać się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych[107].

Tylko w jednej gminie niebędącej miastem na prawach powiatu

wObywatele, w liczbie co najmniej pięciu, mający prawo wybierania, mogą utworzyć komitet wyborczy wyborców, składając pisemne oświadczenie o utworzeniu komitetu z podaniem swoich imion i nazwisk, adresów zamieszkania oraz numerów ewidencyjnych PESEL (w przypadku obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi — numeru paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość). Z treści przepisów k.w. nie wynika, by obywatele tworzący taki komitet musieli stale zamieszkiwać w gminie, w której komitet zamierza zgłaszać kandydatów. Komitet powołuje ze swego grona pełnomocnika wyborczego, który jest jednocześnie pełnomocnikiem finansowym[108].

wPełnomocnik wyborczy komitetu zawiadamia komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę komitetu o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców. Zawiadomienie to musi być dokonane w terminie do 70. dnia przed dniem wyborów, tj. najpóźniej 8 września 2014 r. w godzinach urzędowania komisarza wyborczego. Zawiadomienia można składać w siedzibie komisarza wyborczego, od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw rozporządzenia prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów. Zawiadomienie w formie pisemnej wraz z załącznikami może być złożone przez pełnomocnika lub w inny sposób doręczone komisarzowi (np. pocztą). W razie wysłania zawiadomienia pocztą o dotrzymaniu terminu jego złożenia rozstrzyga data wpływu przesyłki do komisarza wyborczego[109].

wZawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców musi zawierać:

1) nazwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborczego komitetu, który sporządził zawiadomienie, oraz oznaczenie miejsca i daty sporządzenia zawiadomienia i podpis pełnomocnika pod zawiadomieniem;

2) nazwę utworzonego komitetu wyborczego wyborców, zgodną z art. 92 i art. 95 k.w.;

3) skrót nazwy komitetu;

4) adres siedziby komitetu;

5) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego z podaniem następujących danych:

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego komitetu uprawnionego do występowania na rzecz i w imieniu komitetu, będącego również pełnomocnikiem finansowym komitetu odpowiedzialnym za jego gospodarkę finansową. W przypadku gdy pełnomocnikiem wyborczym jest obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, w miejsce numeru PESEL należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;

6) imię (imiona) i nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL obywateli tworzących komitet. W przypadku obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi w miejsce numeru PESEL należy podać numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;

7) nazwę gminy, na której obszarze komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów.

Po upływie terminu przyjmowania zawiadomień o utworzeniu komitetów wyborczych komitety, które zadeklarowały zamiar zgłaszania kandydatów na radnych w jednej wymienionej gminie niebędącej miastem na prawach powiatu, nie będą mogły dokonywać zgłoszeń w szerszym terytorialnie zakresie od zadeklarowanego w zawiadomieniu. Pożądane jest podanie, na użytek komisarza wyborczego, danych kontaktowych do komitetu wyborczego i pełnomocnika wyborczego (numerów telefonów i faksów, adresów e-mail). Zawiadomienie podpisuje pełnomocnik wyborczy komitetu[110]. [wzór 9]

wDo zawiadomienia załącza się:

1) oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego;

2) oświadczenie pełnomocnika o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

3) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego (jeśli informacja o powołaniu pełnomocnika wyborczego nie jest zawarta w oświadczeniu o utworzeniu komitetu)[111].

wZawiadomienie przyjmuje i wstępnie sprawdza komisarz wyborczy albo pracownik delegatury KBW upoważniony przez komisarza wyborczego, w czasie godzin jego pracy. Jeżeli zawiadomienie złożone zostanie bezpośrednio komisarzowi wyborczemu w jego siedzibie, przyjmujący wyda dokonującemu zawiadomienia potwierdzenie jego złożenia. Przyjmujący zawiadomienie wstępnie sprawdzi, czy spełnia ono warunki ustawowe oraz czy do zawiadomienia dołączono wymagane załączniki. Swoje uwagi dotyczące dostrzeżonych wad formalnych zawiadomienia przyjmujący przekaże ustnie osobie składającej zawiadomienie z zastrzeżeniem, że ostatecznej oceny poprawności zawiadomienia dokona komisarz wyborczy. Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego spełnia określone w k.w. warunki, komisarz wyborczy, w terminie trzech dni od złożenia zawiadomienia, postanawia o jego przyjęciu. Postanowienie to doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Jeżeli zawiadomienie wykazuje wady, komisarz wyborczy, w terminie trzech dni od jego złożenia, wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie pięciu dni. Jeśli wady nie zostaną usunięte w terminie, komisarz wyborczy odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu[112].

wCo do skutków wydanego postanowienia zob. komentarz do art. 402 k.w.

Tylko w jednym województwie

wZ treści k.w. nie wynika, by wyborcy popierający utworzenie komitetu wyborczego wyborców musieli stale zamieszkiwać w jednostkach samorządu terytorialnego, w których komitet zamierza zgłaszać kandydatów. Utworzenie komitetu wyborczego wyborców nawet przez więcej niż pięciu obywateli mających prawo wybierania nie zwalnia danego komitetu wyborczego z obowiązku zebrania co najmniej 20 podpisów innych obywateli popierających utworzenie komitetu. Pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego wyborców zawiadamia komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę komitetu o utworzeniu komitetu wyborczego[113].

wTermin oraz treść zawiadomienia są identyczne jak w przypadku zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, który ma zamiar zgłaszać kandydatów tylko w jednej gminie niebędącej miastem na prawach powiatu. Z tym że w treści tego zawiadomienia zamiast nazwy gminy należy podać nazwę województwa, na którego obszarze komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów. [wzór 10]

Do zawiadomienia załącza się:

1) oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego;

2) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

3) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

4) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego (jeśli informacja o powołaniu pełnomocnika wyborczego nie jest zawarta w oświadczeniu o utworzeniu komitetu);

5) wykaz co najmniej 20 obywateli, mających prawo wybierania, popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców, zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL oraz własnoręczne podpisy. Z treści nagłówka wykazu obywateli musi jednoznacznie wynikać, że złożone przez nich podpisy oznaczają poparcie dla utworzenia komitetu wyborczego wyborców oznaczonego poprzez nazwę, utworzonego w związku z wyborami do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonymi na 16 listopada 2014 r. Prawo do udzielenia poparcia dla utworzenia komitetu wyborczego mają wszyscy wyborcy bez względu na miejsce stałego zamieszkania. Adres zamieszkania obywateli (wyborców) podany w wykazie musi obejmować nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady) oraz nazwę ulicy i numer domu oraz numer mieszkania. Podawanie kodu pocztowego nie jest konieczne. W miejscowościach, w których nie ma ulic, konieczne jest wskazanie numeru domu (posesji). Podanie numeru lokalu dotyczy tylko budynków wielomieszkaniowych. Dopuszczalne jest w rubryce "Adres zamieszkania" posłużenie się powszechnie używanym i jednoznacznie rozumianym skrótem tej nazwy, jeżeli inne dane dotyczące adresu zamieszkania (nazwa ulicy, numer domu, numer lokalu) zostały podane zgodnie z wymaganiami. Dopuszczalne jest również postawienie w rubryce na to przeznaczonej znaku odnośnika do adresu wskazanego w pozycji bezpośrednio wyżej umieszczonej w wykazie podpisów, pod warunkiem że osoby wymienione w tych pozycjach zamieszkują pod tym samym adresem[114]. [wzór 11]

wZawiadomienie przyjmuje i wstępnie sprawdza komisarz wyborczy albo pracownik delegatury Krajowego Biura Wyborczego upoważniony przez komisarza wyborczego, w czasie godzin pracy delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Jeżeli zawiadomienie zostanie złożone bezpośrednio komisarzowi wyborczemu w jego siedzibie, przyjmujący wyda dokonującemu zawiadomienia potwierdzenie jego złożenia. Przyjmujący zawiadomienie wstępnie sprawdzi, czy spełnia ono warunki ustawowe oraz czy do zawiadomienia dołączono wymagane załączniki. Swoje uwagi dotyczące dostrzeżonych wad formalnych zawiadomienia przyjmujący przekaże ustnie osobie składającej zawiadomienie z zastrzeżeniem, że ostatecznej oceny poprawności zawiadomienia dokona komisarz wyborczy[115].

wWykaz co najmniej 20 obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców będzie poddawany czynnościom sprawdzającym w dniu złożenia zawiadomienia, a jeżeli będzie to niemożliwe - w następnym dniu roboczym. Stosownie do art. 403 par. 4 pkt 3 k.w. komisarz wyborczy przyjmie w całości wykaz obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców dołączony do zawiadomienia. Sprawdzanie wykazu odbywać się będzie pod nadzorem komisarza wyborczego i przeprowadzane będzie przez pracowników Krajowego Biura Wyborczego lub zespół rachmistrzów wyznaczonych przez komisarza wyborczego. Badanie wykazu podpisów będzie kontynuowane do momentu stwierdzenia, że ustawowe minimum liczby obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego zostało osiągnięte. Badanie wykazu osób popierających utworzenie komitetu wyborczego będzie polegało na ustaleniu, czy wykaz obywateli spełnia warunki określone w art. 403 par. 3 pkt 2 w związku z par. 2 i par. 4 pkt 3 kodeksu wyborczego, w szczególności czy:

- z treści i układu graficznego wykazu podpisów obywateli wyraźnie wynika ich poparcie dla utworzenia komitetu wyborczego oznaczonego nazwą. Jeśli karta z wymaganymi danymi zespolona będzie z kartą bez tych danych, podpisy od miejsca zespolenia będą traktowane jako złożone wadliwie. Formularz wykazu powinien być złożony w oryginale - wypełnione strony wykazu będące kopiami będą traktowane jako wadliwe;

- imię i nazwisko podano w pełnym brzmieniu (a nie np. pierwszą literę imienia);

- adres zamieszkania obejmuje: nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady) oraz nazwę ulicy i numer domu oraz numer mieszkania;

- podany został numer ewidencyjny PESEL. Brak wskazania tego numeru lub podanie numeru wadliwego spowoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie;

- według danych dotyczących daty urodzenia zawartych w numerze ewidencyjnym PESEL udzielający poparcia ukończył 18 lat;

- obok danych umieszczono podpis obywatela. Brak podpisu oznacza, że poparcie nie zostało udzielone.

Zbiorcze ustalenia dotyczące weryfikacji wykazu podpisów zostaną podane w protokole wewnętrznym badania wykazu obejmującym: ogółem liczbę obywateli, którzy złożyli podpisy, liczbę podpisów złożonych wadliwie z podziałem według rodzaju wad i liczbę obywateli, którzy prawidłowo udzielili poparcia utworzeniu komitetu wyborczego. W przypadku wątpliwości co do wiarygodności danych wymienionych w wykazie obywateli udzielających poparcia, komisarz wyborczy może dodatkowo zarządzić sprawdzenie tych danych z danymi zarejestrowanymi w systemie PESEL. Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego spełnia określone w k.w. warunki, komisarz wyborczy, w terminie trzech dni od złożenia zawiadomienia, postanawia o jego przyjęciu; postanowienie to doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Jeżeli zawiadomienie wykazuje wady, komisarz wyborczy, w terminie trzech dni od jego złożenia, wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie pięciu dni. Jeśli wady nie zostaną w terminie usunięte, komisarz wyborczy odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Usunięcie wady polegającej na braku wymaganej liczby podpisów poparcia może być dokonane tylko do czasu upływu terminu przewidzianego do zawiadomienia komisarza wyborczego o utworzeniu komitetu wyborczego, tj. do 8 września 2014 r., w godzinach urzędowania komisarza wyborczego. Jeśli ustalenia wad wykazu podpisów komisarz wyborczy dokona po upływie ustawowego terminu na przyjmowaniu zawiadomień lub gdy do upływu tego terminu dokonujący zgłoszenia nie dokonał uzupełnienia wykazu podpisów, komisarz wyborczy odmówi przyjęcia zawiadomienia[116].

W więcej niż w jednym województwie

wPełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego wyborców zawiadamia PKW o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców najpóźniej 8 września 2014 r. do godz. 16.15. [wzór 12] Do zawiadomienia dołącza się identyczne dokumenty, jak w przypadku zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, który ma zamiar zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie. Z tym, że wykaz musi zawierać co najmniej 1000 obywateli, mających prawo wybierania, popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców, zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL oraz własnoręczne podpisy obywateli[117].

wZasady weryfikacji zawiadomienia oraz sposób sprawdzania poprawności wykazu co najmniej 1000 obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego odbywa się w ten sam sposób, jak w przypadku zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego zamierzającego zgłosić kandydatów tylko w jednym województwie.

WZÓR 9

@RY1@i02/2014/165/i02.2014.165.088000100.103.gif@RY2@

WZÓR 11

@RY1@i02/2014/165/i02.2014.165.088000100.104.gif@RY2@

wTermin wniesienia skargi do sądu jest dotrzymany, jeżeli skarga zostanie złożona w sądzie z zachowaniem terminu. O zachowaniu terminu w odniesieniu do przesyłki listowej rozstrzyga więc nie data nadania przesyłki, lecz data jej wpływu do sądu.

wKodeks wyborczy nie przewiduje prawa do zaskarżenia do sądu postanowienia PKW, o którym mowa w art. 405 par. 2 k.w.[118].

wDzień ogłoszenia zawiadomień o utworzonych komitetach wyborczych w urzędowych organach publikacyjnych jest oficjalnym dniem przyjęcia tych zawiadomień[119].

wPodstawą do dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP) jest wydanie postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego.

NAJWAŻNIEJSZE WZORY ZE STRONY PKW

Wzór 3. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/9066afd3074fa7bb6ade945ac7428090.pdf

Wzór 4. Oświadczenie pełnomocnika wyborczego

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/3dbd18d0f2813afdc652df67ba329cc7.pdf

Wzór 5. Oświadczenie pełnomocnika finansowego

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/8e7a2e3fc216f00f03de5580b6fb5744.pdf

Wzór 6. Zawiadomienie o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/8ec2deb1b43969955c01a0ab9ae31eb9.pdf

Wzór 7. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego stowarzyszania lub innej organizacji społecznej zamierzającego zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/01189669ebae7f341fb11e267c1a4c54.pdf

Wzór 8. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego stowarzyszania lub innej organizacji społecznej zamierzającego zgłaszać kandydatów w więcej niż w jednym województwie

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/3b3bacc2104dff0418e2673de68f695e.pdf

Wzór 9. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów tylko w jednej gminie niebędącej miastem na prawach powiatu

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/16636c892e1df9f0e423269af9339e2b.pdf

Wzór 10. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_08/a8740efd892c0ce55c3ead448f7da46d.pdf

Wzór 11. Wykaz obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/ad511a5d92a731228f66e65a4acef38a.pdf

Wzór 12. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów w więcej niż w jednym województwie

http://pkw.gov.pl/g2/oryginal/2014_07/e8bfc7bd9802f2abfb518cee5d87d96a.pdf

Przypisy

[1] Por. wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2818/2012, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[2] Wyrok WSA w Kielcach z 21 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ke 506/2009, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[3] Zgodnie z art. 98a ust. 3 u.s.g. do zarządzeń zastępczych wydawanych przez wojewodę stosuje się odpowiednio art. 98 u.s.g. dotyczący zasad procedowania z rozstrzygnięciami nadzorczymi, z tym że uprawniona do złożenia skargi jest również osoba, której interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy zarządzenie zastępcze. To ostatnie zastrzeżenie, to skutek wykonania wyroku TK z 17 lipca 2007 r., sygn. akt P. 19/2004 (Dz.U. z 2007 r. nr 138, poz. 974). W wyroku tym TK orzekł o niezgodności z konstytucją art. 98a ust. 3 u.s.g. "w zakresie, w jakim uniemożliwia radnemu zaskarżenie zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśnięcie jego mandatu".

[4] Por. wyrok NSA z 20 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1106/97, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[5] Wyrok WSA z siedzibą w Bydgoszczy z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1257/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[6] Postanowienie WSA w Olsztynie z 16 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 60/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[7] Więcej zob. P. Chmielnicki [w:] Kazimierz Bandarzewski, Rafał Budzisz, Paweł Chmielnicki, Piotr Dobosz, Dorota Dąbek, Barbara Jaworska-Dębska, Wiesław Kisiel, Paweł Kryczko, Marek Mączyński, Stefan Płażek, Katarzyna Wlaźlak, Komentarz do art. 98a ustawy o samorządzie gminnym, wersja elektroniczna.

[8] Ibidem.

[9] Sygn. akt II OSK 1544/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[10] Z uwagi na analogiczne przepisy dotyczące zarówno wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jak i radnych wszystkich szczebli jednostek samorządu terytorialnego, mimo że wyrok zapadł w odniesieniu do wójta, należy go interpretować analogicznie w stosunku do radnych.

[11] Zob. wyrok WSA w Kielcach z 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 777/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Białymstoku z 15 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 803/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[12] Wyrok NSA z 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 49/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[13] Wyrok NSA z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 441/2010, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[14] Wyrok WSA w Warszawie z 11 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1580/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[15] Postanowienie NSA z 5 października 2011 r., sygn. akt VII SA/WA 2159/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[16] Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

[17] Postanowienie NSA z 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 1382/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

[18] J. Jaskiernia, "Prawo wyborcze do jednostek samorządu terytorialnego" [w:] "Administracja publiczna. Ustrój administracji samorządowej", t. III, Warszawa 2012, wersja elektroniczna.

[19] B. Banaszak, "Kodeks wyborczy. Komentarz", Warszawa 2014, s. 316.

[20] Pkt I ust. 1 i 2 wytycznych.

[21] Pkt III ust. 3-6 wytycznych.

[22] F. Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz", Warszawa 2010, s. 486.

[23] Pkt III ust. 2 wytycznych.

[24] F. Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., s. 486.

[25] Pkt III ust. 6-7 wytycznych.

[26] F. Rymarz, [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., s. 486.

[27] Por. wyjaśnienia PKW z 8 października 2013 r. dotyczące okresów, w trakcie których nie przeprowadza się wyborów uzupełniających, wyborów nowych rad i wyborów przedterminowych oraz referendów lokalnych (nr ZPOW-703-54/13), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[28] B. Banaszak, op. cit.

[29] Ibidem.

[30] Sygn. akt II SA/Bk 632/2010, LexPolonica nr 2467668.

[31] B. Banaszak, op. cit..

[29] Ibidem.

[32] Ibidem.

[33] Zob. art. 12 u.s.g., art. 10 ust. 1 u.s.p., art. 17 u.s.w. oraz art. 5 i 6 u.r.l.

[34] Zob. art. 96 ust. 1 u.s.g., art. 83 ust. 1 u.s.p, art. 84 ust. 1 u.s.w.

[35] Zob. art. 387 par. 3 k.w.

[36] M. Chmaj, W. Skrzydło, "System wyborczy w Rzeczypospolitej Polskiej", Warszawa 2011, s. 159.

[37] K. Czaplicki [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., s. 492.

[38] Zob. art. 29 ust. 1 i 3 u.s.p. oraz art. 33 ust. 1 i 3 u.s.w.

[39] Zob. art. 29 ust. 4 i 5 u.s.p. oraz art. 33 ust. 5 i 6 u.s.w.

[40] Zob. art. 31b ust. 1 u.s.p. oraz art. 39 ust. 1 u.s.w.

[41] K. Czaplicki [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit., s. 492.

[42] Ibidem.

[43] Pkt I ust. 1 i 2 wytycznych.

[44] M. Chmaj, W. Skrzydło, op. cit., s. 159-160.

[45] Dz.U. nr 96, poz. 603 ze zm.

[46] Dz.U. nr 45, poz. 497 ze zm.

[47] B. Banaszak, op. cit.

[48] Ibidem.

[49] Ibidem.

[50] Pkt VI wytycznych.

[51] Pkt I ust. 1 i 2 wytycznych.

[52] Zob. art. 390 k.w.

[53] Zgodnie z ar. 371 k.w. datę wyborów wyznacza po zasięgnięciu opinii PKW prezes Rady Ministrów; zob. również komentarz do art. 371.

[54] K.W. Czaplicki [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, "Kodeks wyborczy", wersja elektroniczna - komentarz do art. 390a k.w.

[55] Zob. art. 18 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.), art. 12 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2013 r. poz. 595 ze zm.), art. 18 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2013 r. poz. 596 ze zm.).

[56] Zob. również art. 376 k.w., art. 386 par. 4 k.w., art. 387 par. 4 k.w. i art. 389 par. 2 k.w.

[57] Zob. art. 494-516 k.w. oraz zob. komentarz do art. 82 k.w.

[58] Zob. art. 508 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

[59] Zob. postanowienie SA w Białymstoku z 2 lutego 1999 r., sygn. akt I ACz 16/99, LexPolonica nr 334940.

[60] B. Dauter [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit. - komentarz do art. 392 k.w.

[61] Uchwała siedmiu sędziów SN z 19 maja 1969 r., sygn. akt III CZP 5/68, OSNCP 1970/7-8 poz. 117.

[62] W uchwale z 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SW 370/10, OSNP 2011/3-4/43 SN stanął na stanowisku, zgodnie z którym wniesienie protestu drogą elektroniczną jest niedopuszczalne, gdyż żaden przepis ustawy tej możliwości nie wprowadza.

[63] Ustawa z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 ze zm.).

[64] Postanowienie SA w Katowicach z 28 grudnia 1998 r., sygn. akt I ACz 1303/98, LexPolonica nr 335259.

[65] B. Dauter [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit. - komentarz do art. 392 k.w.

[66] Zob. komentarz do art. 392 k.w.

[67] B. Dauter [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit. - komentarz do art. 393 k.w.

[68] Ibidem.

[69] Por. postanowienie SA w Białymstoku z 11 lutego 2003 r., sygn. akt I ACz 142/03, OSA 2003, z. 11, poz. 49; postanowienie SA w Katowicach z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I ACz 173/07, LEX nr 337291.

[70] Por. postanowienie SA w Katowicach z 7 lutego 2007 r., sygn. akt I ACz 90/07, Biul. SAKa 2007, nr 4, poz. 25

[71] Więcej zob. komentarz do art. 22 k.w.

[72] Por. postanowienie SA w Katowicach z 3 marca 1999 r., sygn. akt I ACz 248/99.

[73] Postanowienie SA w Katowicach z 6 lutego 2003 r., sygn. akt I ACz 201/03, OSA 2003, z. 9, poz. 37.

[74] B. Dauter [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit. - komentarz do art. 393 k.w.

[75] Postanowienie SN z 7 marca 1995 r., sygn. akt III SW 1/95, OSNAPiUS 1995, nr 15, poz. 197.

[76] Dz.U. nr 158, poz. 942.

[77] B. Dauter [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, op. cit. - komentarz do art. 393 k.w.

[78] Uchwała PKW z 17 stycznia 2011 r. w sprawie wytycznych dla komisarzy wyborczych oraz terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych, dotyczących przygotowania i przeprowadzenia wyborów do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw, Rady m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w toku kadencji w latach 2010-2014 (M.P. nr 9, poz. 86).

[79] B. Banaszak, op. cit., s. 59.

[80] Pkt 3-4 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, które zostaną zarządzone na dzień 16 listopada 2014 r. (nr ZPOW-703-109/14), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[81] Pkt 5 i nformacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej...

[82] Zob. komentarz do art. 92 i art. 95 k.w.

[83] Zob. komentarz do art. 127 k.w.

[84] Pkt 6 i 7 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej...

[85] Pkt 8-11 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej...

[86] Pkt 13-15 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej...

[87] Pkt 1 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, które zostaną zarządzone na dzień 16 listopada 2014 r. (ZPOW-703-110/14), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[88] Pkt 4 i 5 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego...

[89] Pkt 6 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego...

[90] Pkt 7-8 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego...

[91] Zob. komentarz do art. 138 k.w.

[92] Co do sposobu uwierzytelniania odpisu por. komentarz do art. 400 k.w.

[93] Pkt 9 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego...

[94] Pkt 14-16 informacji PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego...

[95] Informacja PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego stowarzyszenia lub organizacji społecznej w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, które zostaną zarządzone na dzień 16 listopada 2014 r. (nr ZPOW-703-111/14), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[96] Ibidem.

[97] Ibidem.

[98] M.P. z 2014 r. poz. 185.

[99] Ibidem.

[100] Ibidem.

[101] Co do sposobu uwierzytelniania odpisu por. komentarz do art. 400 k.w.

[102] Ibidem.

[103] Ibidem.

[104] Ibidem.

[105] Ibidem.

[106] Informacja PKW z 30 czerwca 2014 r. o tworzeniu komitetu wyborczego wyborców w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, które zostaną zarządzone na dzień 16 listopada 2014 r. (nr ZPOW-703-112/14), dostęp: www.pkw.gov.pl.

[107] Ibidem.

[108] Ibidem.

[109] Ibidem.

[110] Ibidem.

[111] Ibidem.

[112] Ibidem.

[113] Ibidem.

[114] Ibidem.

[115] Ibidem.

[116] Ibidem.

[117] Ibidem.

[118] B. Banaszak, op. cit.;

zobacz komen tarz do art. 405-406.

[119] Ibidem.