Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (cz. 11)

§ 1. Zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego. Protokół podpisują także zobowiązany lub świadkowie.

§ 2. Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony.

§ 3. Na każdej zajętej ruchomości poborca skarbowy umieszcza znak, ujawniający na zewnątrz jej zajęcie.

§ 4. W przypadku zajęcia środka transportu podlegającego rejestracji na podstawie odrębnych przepisów, organ egzekucyjny niezwłocznie zawiadamia właściwy organ prowadzący rejestrację o dokonanym zajęciu.

● Z przepisu tego wynika, że dla zajęcia ruchomości decydujące znaczenie ma wpisanie jej do protokołu. W tej sytuacji umieszczenie znaku ujawniającego zajęcie ma znaczenie wyłącznie potwierdzające jego dokonanie. Zajęcie ma miejsce z chwilą podpisania protokołu przez poborcę podatkowego. Należy zaznaczyć, że nawet w przypadku gdy obecni przy tej czynności zobowiązany i świadkowie nie podpisali protokołu (np. odmówili podpisania), nie wpływa to na ważność zajęcia¹.

● Przesłanką wpisania ruchomości do protokołu zajęcia jest jej obejrzenie przez poborcę skarbowego. Ten nie może zająć rzeczy, której nie widział, ponieważ nie będzie mógł wówczas dokonać jej opisu oraz oznaczyć wartości szacunkowej. Nie można również zająć rzeczy oznaczonych tylko co do rodzaju, nakazując zobowiązanemu utrzymanie określonej liczby rzeczy danego rodzaju i zezwalając mu na zastępowanie poszczególnych rzeczy innymi tego samego rodzaju. Egzekutor nie może np. zająć określonej liczby jajek u zobowiązanego prowadzącego fermę kur, zezwalając mu na sukcesywną ich sprzedaż i zastępowanie jajek sprzedanych nowymi².

● Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 stycznia 2017 r. (sygn. akt I FSK 1170/15) zobowiązanemu obecnemu przy czynności zajęcia ruchomości, który uprzednio ustanowił pełnomocnika, poborca skarbowy powinien przedstawić do podpisu protokół jej zajęcia. Jeżeli zobowiązany podejmuje się dozoru nad zajętą ruchomością, to należy doręczyć mu odpis protokołu jako dowód powierzenia mu dozoru.

§ 1. Poborca skarbowy zamieszcza w protokole zajęcia opis każdej zajętej ruchomości według cech jej właściwych, a ponadto oznacza jej wartość szacunkową, o ile przepisy § 2 i 3 nie stanowią inaczej. Przy sporządzaniu protokołu zajęcia zobowiązanemu przysługuje prawo przedstawienia rachunków i innych dowodów dla oznaczenia wartości szacunkowej zajętej ruchomości.

§ 2. Zobowiązanemu przysługuje w terminie 5 dni od daty zajęcia ruchomości prawo wniesienia do organu egzekucyjnego skargi na oszacowanie dokonane przez poborcę skarbowego. W tym przypadku organ egzekucyjny jest obowiązany wezwać biegłego skarbowego do oszacowania wartości zajętej ruchomości.

§ 3. Zajęte wyroby użytkowe ze złota, platyny i srebra nie mogą być oszacowane poniżej wartości kruszcu, z którego zostały wytworzone. Oszacowanie wartości takich ruchomości następuje przez biegłego skarbowego. Dotyczy to również oszacowania wartości zajętych innych kosztowności, a także maszyn i innych urządzeń produkcyjnych oraz środków transportu.

§ 4. Organ egzekucyjny może wezwać biegłego skarbowego dla oszacowania wartości innych zajętych ruchomości, jeżeli uzna to za potrzebne. Organ egzekucyjny może również w tych przypadkach zwrócić się o wyrażenie opinii do instytucji zajmującej się badaniem cen.

● Oznaczenia wartości szacunkowej zajętych ruchomości zasadniczo dokonuje poborca skarbowy. Biegły określa tę wartość w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy zobowiązany wniósł skargę na oszacowanie zajętych ruchomości dokonane przez poborcę. Po drugie zaś, gdy dokonano zajęcia:

a) przedmiotów stanowiących dobro kultury (o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej),

b) wyrobów ze złota, platyny i srebra oraz innych kosztowności,

c) maszyn i innych urządzeń produkcyjnych,

d) pojazdów transportowych.

W pozostałych przypadkach organ egzekucyjny może powołać biegłego dla oszacowania zajętych ruchomości, jeżeli uzna to za potrzebne3.

● Opis zajętej ruchomości powinien zawierać: nazwę i rodzaj przedmiotu, charakterystyczne cechy odróżniające go od innych rzeczy tego samego rodzaju (np. numer fabryczny czy ewidencyjny, datę produkcji). Bardziej szczegółowe dane powinny odnosić się do opisu niektórych tylko rzeczy ruchomych, np. inwentarza żywego, kosztowności. Zgodnie z par. 1 komentowanego przepisu poborca skarbowy na każdej zajętej ruchomości ma obowiązek umieścić znak ujawniający na zewnątrz jej zajęcie⁴.

● Legitymację do wniesienia skargi na oszacowanie wartości ruchomości ma wyłącznie zobowiązany. Jest on niewątpliwie jednym z podmiotów najbardziej zainteresowanych wynikiem tej czynności, który może przesądzić o wykonaniu obowiązku administracyjnego. Wartość zajętej ruchomości może być bowiem większa, mniejsza lub równa wartości egzekwowanego obowiązku o charakterze pieniężnym. W wyniku oszacowania ruchomości może dojść do sytuacji, w której wartość będzie zaniżona, co utrudni całkowite wypełnienie obowiązku. Podmiot dokonujący oszacowania powinien mieć na uwadze, że przymusowe pozbawianie prawa własności, nawet na podstawie przepisów u.p.e.a., powinno być przeprowadzone rzetelnie i obiektywnie. Celem jest bowiem doprowadzenie do wykonania obowiązku administracyjnego, a nie pokrzywdzenie zobowiązanego. Zainteresowany czynnością poborcy skarbowego związaną z właściwym i rzetelnym ustaleniem wartości ruchomości jest również wierzyciel. Ustawodawca jednak nie przyznał mu możliwości zaskarżenia czynności poborcy skarbowego⁵.

● Skargę na oszacowanie wartości ruchomości przez poborcę skarbowego wnosi się do organu prowadzącego egzekucję. Organ taki otrzymuje zatem skargę na czynności wykonane przez swojego pracownika. Przy rozpatrywaniu skargi organowi egzekucyjnemu przysługują te same uprawnienia, które przysługują mu w przypadku rozpatrywania innych skarg. Może ją zatem uwzględnić bądź też odrzucić. Uwzględniając, ma obowiązek zarządzić ponowne oszacowanie, tym razem przez biegłego sądowego. Wykonanie ekspertyzy przez biegłego stanowi formę szczególnie rozbudowanej ochrony zobowiązanego przed skutkami błędnej wyceny jego majątku. Wycena dokonana przez biegłego jest ostateczna. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują jej wzruszalności. Wniesienie skargi wstrzymuje sprzedaż ruchomości. Możliwe jest także powołanie biegłego skarbowego, zanim zobowiązany złoży skargę. Taka potrzeba może powstać np. wtedy, gdy oszacowanie dokonane przez poborcę skarbowego rażąco odbiega od cen płaconych za takie same ruchomości. Przekroczenie terminu do wniesienia skargi nie zmusza organu egzekucyjnego do jej odrzucenia. Organ, rozstrzygając o jej uwzględnieniu lub nie, powinien przede wszystkim zwrócić szczególną uwagę na jej treść i wskazane w niej zarzuty. Jeżeli z treści wynika, że oszacowanie nie było przeprowadzone rzetelnie, to organ egzekucyjny bez względu na uchybienia formalne powinien zbadać sprawę i w konsekwencji, jeśli zarzuty znajdą swe potwierdzenie w materiale dowodowym, powołać biegłego skarbowego w celu ustalenia właściwej wartości ruchomości. Zadaniem organu egzekucyjnego jest bowiem prowadzenie egzekucji, a także czuwanie nad jej rzetelnym i prawidłowym przebiegiem⁶.

§ 1. Poborca skarbowy pozostawi zajętą ruchomość w miejscu zajęcia pod dozorem zobowiązanego lub dorosłego jego domownika albo innej osoby, u której ruchomość zajął. Jeżeli zajęta ruchomość nie może być pozostawiona w miejscu zajęcia, a nie ma innej osoby, której by można było oddać zajętą ruchomość pod dozór, zostanie ona wzięta pod dozór organu egzekucyjnego.

§ 2. Poborca skarbowy może po zajęciu ruchomości odebrać ją zobowiązanemu i oddać pod dozór innej osoby lub organu egzekucyjnego, jeżeli zobowiązany nie daje rękojmi należytego przechowania zajętej ruchomości, odmawia podpisania protokołu zajęcia, a także gdy usuwał lub usuwa ruchomości zajęte albo zagrożone zajęciem.

§ 3. Jeżeli zajęta ruchomość stanowi zabytek w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446, z późn. zm.), poborca skarbowy oddaje ją pod dozór państwowej lub samorządowej instytucji kultury. Dozór nad zajętymi ruchomościami ze złota, platyny i srebra oraz innymi kosztownościami niebędącymi zabytkami sprawuje organ egzekucyjny.

§ 4. Osoba lub instytucja, pod której dozorem pozostają zajęte ruchomości, sprawuje obowiązki dozorcy. Poborca skarbowy doręcza dozorcy odpis protokołu zajęcia.

● Ruchomość pozostawia się z reguły w miejscu zajęcia, pod dozorem osoby, u której dokonano zajęcia (dotyczy to także zobowiązanego, jeżeli daje rękojmię należytego przechowywania). Dozór nad zajętymi przedmiotami ze złota, platyny lub srebra albo innymi kosztownościami sprawuje jednak organ egzekucyjny. Jest on dozorcą także wtedy, gdy zajęta ruchomość nie może być pozostawiona w miejscu zajęcia, a nie ma innej osoby, której by można było oddać tę ruchomość pod dozór. Jeżeli natomiast zajęta rzecz stanowi dobro kultury, to poborca skarbowy w każdym przypadku oddaje ją pod dozór właściwej państwowej lub samorządowej instytucji kultury (np. muzeum, bibliotece lub archiwum). Dozorcą może być zatem zarówno osoba fizyczna (np. domownik zobowiązanego lub inna osoba, u której zajęto rzecz), jak i jednostka organizacyjna. Dozorca obowiązany jest przechowywać zajętą ruchomość z taką starannością, aby nie straciła na wartości, oraz wydać ją na żądanie organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego. Dozorca nie odpowiada za uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie zajętej ruchomości tylko wtedy, gdy doszło do tego wskutek przypadku lub siły wyższej⁷.

● NSA w wyroku z 10 stycznia 2017 r. (sygn. akt I FSK 1171/15) wskazał, że poborca skarbowy doręcza dozorcy odpis protokołu zajęcia (art. 100 par. 4 u.p.e.a.). Posiadanie przez dozorcę odpisu stanowi potwierdzenie powierzenia danej osobie tej funkcji. Jeżeli zobowiązany jest obecny w miejscu dokonywania czynności oraz podpisał protokół zajęcia, to poborca skarbowy powinien zaproponować właśnie jemu pozostawienie zajętej ruchomości pod jego dozorem. Jeśli zobowiązany podejmuje się przechowania ruchomości, to poborca skarbowy powinien doręczyć mu odpis protokołu zajęcia powierzając mu dozór nad zajętą rzeczą. Zdaniem NSA celem doręczenia odpisu protokołu nie jest wówczas powiadomienie zobowiązanego o treści pisma, ale potwierdzenie powierzenia dozoru. Poborca skarbowy może odebrać zajętą ruchomość zobowiązanemu i oddać ją pod dozór innej osoby lub organu egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że nie daje on rękojmi należytego przechowania, odmawia podpisania protokołu zajęcia, a także gdy usuwał lub usuwa ruchomości zajęte albo zagrożone zajęciem (art. 100 par. 2 u.p.e.a.).

§ 1. Zobowiązanemu albo domownikowi razem z nim mieszkającemu służy prawo zwykłego używania zajętej ruchomości, pozostawionej pod ich dozorem, byleby przez to ruchomość nie straciła na wartości. To samo stosuje się, gdy ruchomość zobowiązanego zajęto u innej osoby i pozostawiono pod jej dozorem, jeżeli osoba ta była uprawniona do używania tej ruchomości.

§ 2. W innych przypadkach dozorca nie ma prawa używania zajętej ruchomości, chyba że jej używanie jest konieczne dla utrzymania jej wartości. W razie używania przez dozorcę zajętego inwentarza żywego, wartość uzyskiwanych pożytków podlega zaliczeniu na koszty dozoru.

● Uprawnienia dozorcy kształtują się różnie i zależą do tego, kto pełni tę funkcję. Jeżeli jest to zobowiązany, domownik razem z nim mieszkający lub osoba trzecia, u której zajęto ruchomość, a która miała prawo użytkować tę rzecz, to może ją nadal normalnie użytkować. W pozostałych przypadkach dozorca zasadniczo takich uprawnień nie ma. Użytkować zajętą rzecz wolno mu tylko wtedy i w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla utrzymania jej wartości⁸.

§ 1. Dozorca obowiązany jest przechowywać zajętą ruchomość z taką starannością, aby nie straciła na wartości, oraz wydać ją na wezwanie organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego. Dozorca obowiązany jest zawiadomić organ egzekucyjny o zamierzonej zmianie miejsca przechowania ruchomości.

§ 2. Organ egzekucyjny przyzna, na żądanie dozorcy, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór, chyba że dozorcą jest jedna z osób wymienionych w art. 101 § 1.

§ 3. Organ egzekucyjny określa też wydatki i wynagrodzenie za dozór w razie przechowywania zajętych ruchomości w pomieszczeniach przez ten organ utrzymywanych.

§ 4. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zwrotu wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór służy wierzycielowi, zobowiązanemu oraz dozorcy zażalenie.

● Dozorcy (niebędącemu zobowiązanym oraz domownikiem z nim mieszkającym lub osobą trzecią, u której zajęto ruchomość, a która była uprawniona do używania tej ruchomości) przysługuje zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie z tego tytułu. Przy określeniu wynagrodzenia w myśl komentowanego przepisu organ egzekucyjny powinien ustalić i uwzględnić zakres obowiązków dozorcy, okoliczności związane z przechowywaniem oraz warunki sprawowania pieczy⁹.

● NSA w wyroku z 23 marca 2017 r. (sygn. akt I OSK 1665/15) stwierdził, że postępowanie w sprawie ustalenia kosztów dozoru może być wszczęte dopiero po zakończeniu postępowania dotyczącego orzeczenia przepadku pojazdu na rzecz powiatu.

PRZYKŁAD 1

Początek terminu do wszczęcia postępowania w sprawie kosztów związanych z dozorem

Właściciel parkingu, Marek G. wystąpił do starosty o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu dozoru nad usuniętym z drogi i przechowywanym na jego parkingu pojazdem marki Fiat 126p. Pojazd nie został odebrany przez właściciela.

Starosta, na mocy art. 130a ust. 5f p.r.d., jako organ właściwy w sprawie usuwania pojazdów z drogi, fizycznie odebrał samochód. Następnie przystąpił do zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego w celu wszczęcia przed sądem rejonowym postępowania cywilnego w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Z tego powodu odmówił właścicielowi parkingu wszczęcia postępowania w sprawie kosztów związanych z dozorem.

Marek G. złożył zażalenie od postanowienia starosty do samorządowego kolegium odwoławczego. W uzasadnieniu wskazał, że okoliczność wszczęcia lub zakończenia postępowania sądowego w sprawie przepadku nie ogranicza możliwości żądania przez dozorcę należnego mu wynagrodzenia oraz kosztów związanych z dozorem nad pojazdem od właściwego organu, wynika to bowiem wprost z art. 102 par. 2 u.p.e.a. Zdaniem Marka G. przepis ten miał w sprawie zastosowanie na mocy par. 6 ust. 1 r.r.s.p. Zgodnie z jego treścią do przechowywania ruchomości stosuje się odpowiednio art. 100-103 u.p.e.a. Kolegium utrzymało jednak rozstrzygnięcie w mocy.

Sprawa ostatecznie trafiła do sądu administracyjnego. Ten także oddalił skargę właściciela parkingu. Wyjaśnił przy tym, że zgodnie z art. 130a ust. 10f p.r.d. do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu zobowiązany jest starosta, a jego wykonanie następuje na podstawie u.p.e.a. Tym samym przepisy u.p.e.a. nie znajdują zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem z par. 3 pkt 1 lit. a r.r.s.p. przepisy działu II rozdziału 6 u.p.e.a. dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się w stosunku do ruchomości, które stały się własnością powiatu na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu o przepadku. Dopóki więc takiego orzeczenia nie ma, dopóty nie ma również możliwości wszczęcia postępowania w sprawie przyznania wynagrodzenia z tytułu dozoru nad usuniętym z drogi pojazdem. W myśl bowiem art. 130a ust. 10f p.r.d. do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu zobowiązany jest starosta, a jego wykonanie następuje w trybie i na zasadach określonych w u.p.e.a., z uwzględnieniem p.r.d. Z kolei art. 130a ust. 10h p.r.d. wskazuje, że koszty związane z usuwaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, a decyzję taką wydaje starosta. Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie zapadło prawomocne postanowienie o przepadku pojazdu na rzecz powiatu, a zatem postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone. Dlatego wniosek Marka G. prawidłowo został uznany za przedwczesny. Oznacza to, że starosta zasadnie odmówił wszczęcia postępowania.

Wyrok NSA z 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1665/15 ⒸⓅ

§ 1. Dozorca nie odpowiada za uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie zajętej ruchomości, wynikłe wskutek przypadku lub siły wyższej.

§ 2. Za uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie zajętej ruchomości w czasie transportu odpowiada organ egzekucyjny, chyba że wynikły wskutek przypadku lub siły wyższej.

● Bez względu na to, kto sprawuje dozór, do jego obowiązków należy takie przechowywanie zajętej ruchomości, aby nie dopuścić do jej utraty, zniszczenia lub uszkodzenia. Jedynie wówczas gdy uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie ruchomości powstały wskutek przypadku lub siły wyższej, dozorca nie będzie ponosił odpowiedzialności cywilnej¹⁰.

Oddział 2 Sprzedaż

§ 1. Sprzedaż zajętych ruchomości nie może nastąpić wcześniej niż siódmego dnia od daty zajęcia.

§ 2. Sprzedaż zajętych ruchomości może nastąpić bezpośrednio po zajęciu, jeżeli:

1) ruchomości ulegają łatwo zepsuciu albo sprawowanie nad nimi dozoru lub ich przechowywanie powodowałoby koszty niewspółmierne do ich wartości;

2) zajęto inwentarz żywy, a zobowiązany odmówił zgody na przyjęcie go pod dozór;

3) egzekucja dotyczy zobowiązania, na którego pokrycie organ egzekucyjny przyjął od zobowiązanego, będącego rolnikiem, przelew jego należności za przyszłe dostawy towarowe, a dostawy te z winy zobowiązanego w terminie nie zostały wykonane.

● Realizacja drugiego etapu egzekucji następuje w wyniku sprzedaży ruchomości, która jednak nie może nastąpić wcześniej niż siódmego dnia od daty zajęcia. Termin ten stanowi dla zobowiązanego ostatnią szansę uiszczenia należności i uniknięcia sprzedaży rzeczy zajętych. Wyjątkowo w odniesieniu do rzeczy wskazanych w art. 104 par. 2 u.p.e.a. sprzedaż może nastąpić bezpośrednio po zajęciu. Tym samym pozbawia to zobowiązanego możliwości skorzystania z szansy uniknięcia sprzedaży rzeczy zajętych¹¹.

§ 1. Zajęte ruchomości, z zastrzeżeniem § 2 i 3, organ egzekucyjny:

1) sprzedaje w drodze licytacji publicznej;

2) sprzedaje po cenie oszacowania podmiotom prowadzącym działalność handlową;

3) przekazuje do sprzedaży podmiotom prowadzącym sprzedaż komisową tego rodzaju ruchomości;

4) sprzedaje w drodze przetargu ofert;

5) sprzedaje z wolnej ręki.

§ 2. Zajęte przedmioty stanowiące zabytek w rozumieniu przepisów ustawy, o których mowa w art. 100 § 3, organ egzekucyjny, w uzgodnieniu z właściwym ze względu na miejsce zajęcia tych przedmiotów wojewódzkim konserwatorem zabytków, a w przypadku materiałów bibliotecznych - dyrektorem Biblioteki Narodowej w Warszawie, zgłasza w celu nabycia instytucji, o której mowa w art. 100 § 3, lub przedsiębiorcy zajmującemu się obrotem tymi przedmiotami. Oszacowanie wartości takich przedmiotów następuje w trybie przewidzianym w art. 99 § 3.

§ 3. Przekazanie, o którym mowa w § 1 pkt 3, i sprzedaż na warunkach określonych w § 2 następuje po cenie oszacowania.

§ 4. Zajęte waluty obce lub inne wartości dewizowe organ egzekucyjny sprzedaje bankowi prowadzącemu ich skup.

● U.p.e.a. przewiduje różne tryby sprzedaży zajętych ruchomości. Wyraźnie określa przy tym kolejność, w jakiej organ powinien stosować poszczególne metody sprzedaży, od zapewniających możliwość uzyskania największej kwoty pieniężnej do najmniej rentownych (opłacalnych). Każdą kolejną metodę można zastosować pod warunkiem, że nie dojdzie do skutku sprzedaż za pomocą metody ją poprzedzającej. Zgodnie z zasadą gospodarnego prowadzenia egzekucji organ powinien wybrać taki tryb sprzedaży, który - uwzględniając rodzaj zajętych ruchomości - stwarza perspektywę uzyskania najkorzystniejszej ceny¹².

§ 1. Licytacja publiczna odbywa się w terminie i miejscu wyznaczonym przez organ egzekucyjny.

§ 2. Organ egzekucyjny ogłasza o licytacji przez obwieszczenie. Obwieszczenie zawiera:

1) miejsce i termin licytacji;

2) określenie ruchomości, które mają być sprzedane, z podaniem ich rodzaju i kwoty oszacowania;

3) miejsce i termin, w którym można oglądać ruchomości przed licytacją;

4) imię i nazwisko lub firmę oraz adres zobowiązanego.

§ 3. Najpóźniej na 3 dni przed dniem licytacji, a w przypadkach określonych w art. 104 § 2 - najpóźniej na godzinę przed rozpoczęciem licytacji, organ egzekucyjny umieszcza obwieszczenie o licytacji w miejscu, w którym ma odbyć się licytacja, na tablicy ogłoszeń organu egzekucyjnego i w innych miejscach, gdzie umieszczenie takiego obwieszczenia uzna za celowe.

§ 4. Odpis obwieszczenia o licytacji organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu najpóźniej na 3 dni przed dniem licytacji.

§ 5. Jeżeli szacunkowa wartość sprzedawanej ruchomości przewyższa kwotę 4500 zł, organ egzekucyjny zamieszcza ponadto obwieszczenie o licytacji w prasie, a w szczególności w dzienniku poczytnym w danej miejscowości.

§ 6. Przepisu § 5 nie stosuje się w przypadkach, gdy sprzedaż może nastąpić bezpośrednio po zajęciu ruchomości.

§ 7. Licytacji nie można rozpocząć później niż w dwie godziny po terminie oznaczonym w obwieszczeniu o licytacji.

Nie można zrealizować obowiązku doręczenia zobowiązanemu obwieszczenia o licytacji najpóźniej na trzy dni przed nią, w sytuacji gdy sprzedaż następuje bezpośrednio po zajęciu (wynika to z art. 104 par. 2 u.p.e.a.). Z zasady licytacja będzie odbywać się w miejscu, w którym znajdują się zajęte rzeczy, dlatego trzeba przyjąć, że obwieszczenie w takiej sytuacji należy doręczyć zobowiązanemu w tym samym terminie, w którym należy opublikować obwieszczenie o licytacji, czyli najpóźniej na godzinę przed jej terminem13.

● Licytacja odbywa się według następującej procedury:

1) powiadomienie osób zainteresowanych,

2) określenie obowiązków osób, które chcą przystąpić do licytacji (wadium w wysokości 1/10 kwoty oszacowania),

3) wyłączenie osób, które nie mogą uczestniczyć w licytacji,

4) zapoznanie uczestników z warunkami licytacji14.

§ 1. Jeżeli szacunkowa wartość sprzedawanej ruchomości przekracza kwotę 4500 zł, osoby przystępujące do przetargu obowiązane są złożyć organowi egzekucyjnemu wadium w wysokości 1/10 kwoty oszacowania.

§ 2. Wadium zalicza się na cenę sprzedaży lub zwraca, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

Wadium powinno być złożone w takiej formie, w jakiej jest dopuszczalne uiszczenie ceny sprzedaży. Oznacza to, że może być ono wniesione w gotówce lub w formie czeku potwierdzonego, wystawionego na organ egzekucyjny albo też wpłacone przelewem na rachunek organu egzekucyjnego (zobacz art. 105d par. 1 u.p.e.a.)15.

§ 1. Licytacja odbywa się ustnie i rozpoczyna się od wywołania ceny. Zaoferowana cena przestaje wiązać uczestnika licytacji, jeżeli inny uczestnik zaoferował cenę wyższą, zwaną dalej "postąpieniem". Poborca skarbowy przyzna własność sprzedanej ruchomości, zwane dalej "przybiciem", osobie, która zaoferowała najwyższą cenę, jeżeli po trzykrotnym wezwaniu do dalszych postąpień nikt więcej nie zaoferował.

§ 2. Licytację uważa się za niedoszłą do skutku, jeżeli nie weźmie w niej udziału przynajmniej dwóch uczestników, jak również gdy żaden z uczestników nie zaoferował nawet ceny wywołania.

§ 3. Ponowna licytacja może być wyznaczona po podaniu o tym do publicznej wiadomości w terminach i w sposób określony w art. 105a § 3-5.

§ 4. Jeżeli kwota uzyskana ze sprzedaży części zajętych ruchomości wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, poborca skarbowy przerywa licytację, a organ egzekucyjny zwalnia pozostałe ruchomości spod zajęcia.

§ 5. Przepisu § 4 nie stosuje się do ruchomości zajętych w postępowaniu celnym.

● Licytacja jest ustna. Od tej zasady u.p.e.a. nie przewiduje żadnych wyjątków. Poborca skarbowy wystawia na sprzedaż poszczególne ruchomości. Licytacja rozpoczyna się od ceny wywołania. Następnie poborca wzywa licytantów do postąpień. Zaoferowana cena przestaje wiązać uczestników, jeżeli inny licytant zaoferował cenę wyższą. Licytowanie odbywa się tak długo, jak długo wpływają oferty z wyższą ceną nabycia. O odstępie czasu, jaki musi upłynąć między poszczególnymi wezwaniami do dalszych postąpień, decyduje poborca. W sytuacji gdy mimo trzykrotnego wezwania poborcy do dalszych postąpień żaden licytant nie zaoferuje ceny wyższej od poprzednio zaproponowanej, poborca skarbowy przyznaje własność sprzedanej ruchomości (przebicia) osobie, która zaoferowała najwyższą cenę. Ustawodawca nie określił wielkości postąpienia. Będzie ona zależała od stanu faktycznego prowadzonej licytacji, np. od liczby licytantów, którzy przystąpili do udziału w niej, czy też tych, którzy przyjęli ofertę ceny¹⁶.

§ 1. Nabywca jest obowiązany uiścić natychmiast po udzieleniu mu przybicia przynajmniej cenę wywołania lub przedłożyć poborcy skarbowemu czek potwierdzony wystawiony na organ egzekucyjny na kwotę wynoszącą co najmniej cenę wywołania ruchomości. Jeżeli tej ceny nie uiści lub nie przedłoży czeku potwierdzonego, traci prawo wynikłe z przybicia i nie może uczestniczyć w dalszej licytacji. Poborca skarbowy wznawia niezwłocznie licytację tej samej ruchomości, rozpoczynając ją od ceny wywołania.

§ 2. Różnicę między ceną nabycia a kwotą, na którą wystawiony został czek potwierdzony lub wpłaconą po udzieleniu przybicia, nabywca ureguluje, pod rygorem przewidzianym w § 1, do godziny dwunastej dnia następnego. Nabywca, który w tym terminie nie zapłaci reszty ceny, traci prawo wynikłe z przybicia i prawo do zwrotu kwoty uregulowanej w czasie licytacji gotówką lub czekiem potwierdzonym.

§ 3. Osoby, które utraciły prawo wynikłe z przybicia, tracą prawo do zwrotu kwoty wpłaconej tytułem wadium.

● Zapłata należności bezpośrednio po udzieleniu nabywcy przybicia może nastąpić wyłącznie w gotówce albo czekiem potwierdzonym. Natomiast zapłata różnicy między ceną nabycia a kwotą wpłaconą bezpośrednio po uzyskaniu przybicia może być dokonana także bezgotówkowo¹⁷.

§ 1. Cena wywołania w pierwszym terminie licytacji wynosi 3/4 wartości szacunkowej ruchomości. Jeżeli licytacja w pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, ruchomości mogą być sprzedane w drugim terminie licytacyjnym. Cena wywołania w drugim terminie licytacyjnym wynosi połowę wartości szacunkowej ruchomości. Sprzedaż licytacyjna nie może nastąpić za cenę niższą od ceny wywołania.

§ 2. O terminie i miejscu licytacji organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego najpóźniej na trzy dni przed dniem licytacji. W przypadkach określonych w art. 104 § 2 zawiadomienie takie następuje przed rozpoczęciem licytacji.

● Cena wywoławcza w pierwszym terminie licytacji wynosi 3/4, a w drugim - połowę wartości szacunkowej ruchomości. Przy sprzedaży w drodze przetargu ofert cena wywoławcza wynosi 3/4 wartości szacunkowej ruchomości i sprzedaż ta nie może nastąpić za cenę niższą¹⁸. Do drugiej licytacji dochodzi tylko w tych przypadkach, gdy licytacja w pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, czyli nie weźmie w niej udziału przynajmniej dwóch licytantów bądź żaden z licytantów nie zaoferuje nawet ceny wywołania (art. 105c par. 2 u.p.e.a.). Wyznaczenie ponownej licytacji może nastąpić wtedy, gdy wiadomość o terminie i miejscu licytacji ogłoszono publicznie. Organ egzekucyjny ma obowiązek o terminie i miejscu ponownej licytacji zawiadomić zobowiązanego przez doręczenie odpisu obwieszczenia¹⁹.

§ 1. Prawo własności zajętych ruchomości, będących przedmiotem licytacji, nabywa osoba, która z zachowaniem przepisów o przeprowadzaniu licytacji zaoferowała najwyższą cenę, uzyskała przybicie i zapłaciła całą cenę w terminie. Nabywca nie może domagać się unieważnienia licytacji i nabycia ruchomości ani też obniżenia ceny jej nabycia z powodu jej wad, mylnego oszacowania lub innej przyczyny.

§ 2. Nabywca, który stał się właścicielem nabytej ruchomości, natychmiast ją odbiera, z zastrzeżeniem § 2c. Jeżeli nabywca nie odbierze natychmiast nabytej ruchomości, obowiązany jest uiścić koszty jej przechowywania od dnia licytacji do dnia odbioru. Wysokość kosztów określa organ egzekucyjny.

§ 2a. Zobowiązany, wierzyciel oraz uczestnik licytacji mogą zgłosić do protokołu licytacji skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Skarga podlega rozpatrzeniu w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia.

§ 2b. W sprawie skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę służy zażalenie.

§ 2c. Wniesienie skargi wstrzymuje wydanie sprzedanej rzeczy nabywcy do czasu rozpatrzenia skargi. Nie dotyczy to rzeczy łatwo psujących się oraz rzeczy wydanych nabywcy przed wniesieniem zażalenia.

§ 2d. Nabywca może zrzec się nabytej rzeczy i żądać zwrotu zapłaconej ceny, jeżeli w terminie, o którym mowa w § 2a, skarga nie została rozpatrzona, a nabywcy rzecz nie została wydana.

§ 3. Licytacja, przeprowadzona z naruszeniem przepisów o jej publicznym charakterze, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu od udziału w licytacji, podlega unieważnieniu przez organ egzekucyjny lub jego organ nadzorczy. Unieważnienie licytacji może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy ruchomości sprzedane znajdują się jeszcze we władaniu nabywcy.

§ 4. W licytacji nie mogą uczestniczyć:

1) zobowiązany;

2) poborca skarbowy prowadzący licytację, jego małżonek i dzieci;

3) pracownicy obsługujący organ egzekucyjny, ich małżonkowie i dzieci, a jeżeli w danej miejscowości jest więcej organów egzekucyjnych - także pracownicy tych innych organów;

4) osoby obecne na licytacji w charakterze urzędowym;

5) osoby, które przekazały zajęte ruchomości na rzecz Skarbu Państwa, oraz członkowie ich rodzin określeni w pkt 2.

● Osoba, która łącznie spełniła trzy warunki wskazane w par. 1, nabywa prawo własności zajętych ruchomości będących przedmiotem licytacji. Warunki, o których mowa, wymagają pewnych wyjaśnień. Przede wszystkim należy ustalić, co ustawodawca rozumie przez stwierdzenie, że prawo własności nabywa osoba, która m.in. z zachowaniem przepisów o przeprowadzaniu licytacji zaoferowała najwyższą cenę. Wydaje się, że chodzi tu o to, aby zaoferowanie najwyższej ceny było zgodne z przepisami regulującymi przeprowadzanie licytacji, a więc art. 105c, 105d i 106, w szczególności zaś, aby osoba biorąca udział w przetargu zaoferowała przynajmniej cenę wywołania i aby inne osoby uczestniczące w licytacji nie zaproponowały ceny wyższej od zaoferowanej przez licytanta, po trzykrotnym wezwaniu do dalszych postąpień. Po spełnieniu tych warunków poborca skarbowy udziela przybicia osobie, która zaoferowała najwyższą cenę²⁰.

● Skargę na naruszenie przepisów o prowadzeniu licytacji wnosi się do organu egzekucyjnego prowadzącego licytację. Ma on obowiązek przesłać ją do organu nadzoru, który zgodnie z art. 107 par. 2b u.p.e.a. jest właściwy do rozpatrzenia tej skargi. Do czasu wydania rozstrzygnięcia czynności związane ze sprzedażą rzeczy zostają wstrzymane. Od tej zasady u.p.e.a. przewiduje dwa wyjątki: skarga nie wstrzymuje wydania rzeczy łatwo się psujących oraz wydanych nabywcy przed wniesieniem zażalenia. Organ nadzoru rozstrzygając skargę, wydaje postanowienie, w którym albo ją oddala, albo uwzględnia. W przypadku oddalenia ustawodawca przewidział zaskarżenie takiego postanowienia zażaleniem. Z uwagi na brak określenia podmiotów uprawnionych do wniesienia zażalenia dopuszczalne są dwa rozwiązania pomocne w ich wyłonieniu. Pierwsze zakłada możliwość wniesienia zażalenia przez te same podmioty, którym przysługiwało wniesienia skargi. Drugie rozwiązanie dopuszcza do złożenia skargi wszystkich tych, którzy wykażą interes prawny w wydaniu rozstrzygnięcia. Brak określenia podmiotów uprawnionych do wniesienia zażalenia przemawia jednak za drugim rozwiązaniem. Nie ma bowiem żadnych przeszkód, aby w ten sposób zdefiniować podmioty uprawnione. W praktyce może się jednak okazać, że jest to ten sam krąg osób, którym przysługiwała skarga²¹.

● U.p.e.a. szczątkowo reguluje skargę na naruszenie przepisów o prowadzeniu licytacji, jeśli chodzi o wskazanie, jakie działania i rozstrzygnięcia ma podjąć organ egzekucyjny w związku z jej wniesieniem. Nie wskazano na obowiązek wykonania konkretnych czynności albo wydania rozstrzygnięć o określonej treści. Brak regulacji prawnej w tej kwestii wprowadza pewną niekontrolowaną dowolność w działaniu organu nadzoru. Może on zatem zarządzać powtórzenia niektórych czynności bądź też licytację unieważnić. Unieważnienie w tym przypadku ma charakter fakultatywny. Obowiązek unieważnienia licytacji zastrzeżony jest dla sytuacji, w których nastąpiło naruszenie przepisów o jej publicznym charakterze, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu od udziału w licytacji. Naruszenie przepisów o publicznym charakterze licytacji może polegać na nieumieszczeniu obwieszczenia o licytacji w miejscu, gdzie ma odbyć się licytacja albo na tablicy ogłoszeń organu egzekucyjnego, braku podania w obwieszczeniu czasu i miejsca licytacji, wyznaczeniu licytacji w terminie, który praktycznie uniemożliwia uczestniczeniu w licytacji pewnym kategoriom osób (np. pracownikom organu egzekucyjnego). Unieważnienie licytacji może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy sprzedane ruchomości znajdują się jeszcze we władaniu nabywcy. Organ nadzoru, wydając postanowienie, związany jest siedmiodniowym terminem na jego rozpatrzenie. Uchybienie temu terminowi może spowodować zrzeczenie się nabytej przez nabywcę rzeczy i zażądanie przez niego zwrotu zapłaconej ceny, pod warunkiem że rzecz ta nie została jeszcze mu wydana²².

§ 1. Organ egzekucyjny organizuje, za zgodą wierzyciela i zobowiązanego, przetarg ofert, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w wyniku sprzedaży zajętej ruchomości w drodze licytacji publicznej nie uzyska się korzystnej ceny.

§ 2. W przetargu ofert nie mogą uczestniczyć osoby, o których mowa w art. 107 § 4.

§ 3. Każdy oferent może złożyć jedną ofertę.

● Jest to kolejna forma sprzedaży zajętych ruchomości, którą organ egzekucyjny może zastosować. Przetarg można zorganizować, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- zgodę na przetarg muszą wyrazić wierzyciel i zobowiązany,

- zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w wyniku sprzedaży zajętej ruchomości w drodze licytacji publicznej nie uzyska się korzystnej ceny.

Obowiązuje przy tym zasada, że każdy oferent może złożyć jedną ofertę23.

● W zasadzie przetarg przewidziany w art. 107a u.p.e.a. ma charakter nieograniczony. U.p.e.a., podobnie jak w przypadku sprzedaży licytacyjnej, wprowadza jednak pewne ograniczenia podmiotowe uczestnictwa w przetargu ofert. Nie mogą więc w nim uczestniczyć:

1) zobowiązany;

2) poborca skarbowy prowadzący licytację, jego małżonek i dzieci;

3) pracownicy organu egzekucyjnego prowadzącego licytację, ich małżonkowie i dzieci, a jeżeli w danej miejscowości jest więcej organów egzekucyjnych - także pracownicy tych innych organów;

4) osoby obecne na licytacji w charakterze urzędowym (np. policjant działający jako organ udzielający pomocy);

5) osoby, które przekazały zajęte ruchomości na rzecz Skarbu Państwa oraz członkowie ich rodzin24.

§ 1. Organ egzekucyjny zaprasza do udziału w przetargu ofert, zamieszczając ogłoszenia w sposób i w miejscach wskazanych w art. 105a § 3 i 5.

§ 2. Ogłoszenie o przetargu ofert zawiera co najmniej:

1) nazwę i adres organu egzekucyjnego;

2) ruchomości, które mają być sprzedane, z podaniem ich rodzaju oraz wartości szacunkowej i ceny wywołania;

3) miejsce i termin składania ofert;

4) miejsce i termin otwarcia ofert;

5) miejsce i termin, w którym można oglądać ruchomości;

6) imię i nazwisko lub firmę oraz adres zobowiązanego.

§ 3. Wyznaczony przez organ egzekucyjny termin do zgłaszania oferowanej ceny za ruchomości zgłoszone do sprzedaży w drodze przetargu ofert nie może być krótszy niż 3 dni od daty podania ogłoszenia o przetargu ofert do publicznej wiadomości.

§ 4. Cena wywołania przy sprzedaży w drodze przetargu ofert wynosi 3/4 wartości szacunkowej ruchomości. Sprzedaż ta nie może nastąpić za cenę niższą od ceny wywołania.

● Ogłoszenie o przetargu ofert jest umieszczane przez organ egzekucyjny w miejscu, w którym ma się odbyć ich otwarcie, na tablicy ogłoszeń tego organu i w innych miejscach, gdzie umieszczenie takiego ogłoszenia uzna on za celowe. Ponadto organ egzekucyjny zamieszcza ogłoszenie o przetargu ofert w prasie, a w szczególności w dzienniku poczytnym w danej miejscowości, jeżeli wartość szacunkowa sprzedawanej ruchomości przewyższa kwotę 4500 zł. Ogłoszenie musi być umieszczone w ww. miejscach najpóźniej na trzy dni przed dniem otwarcia ofert (art. 107b par. 3 u.p.e.a.)²⁵.

§ 1. Oferty otwiera w miejscu i terminie określonym w ogłoszeniu o przetargu komisja powołana przez organ egzekucyjny.

§ 2. W przetargu ofert uczestniczą oferenci obecni przy otwieraniu ofert.

§ 3. Imię i nazwisko lub firma oraz adres oferenta, którego oferta jest otwierana, a także cena podana w ofercie ogłaszane są osobom obecnym oraz odnotowywane w protokole postępowania przetargowego.

§ 4. Przy dokonywaniu wyboru oferty wybiera się ofertę z najkorzystniejszą ceną.

§ 5. Wynik przetargu ogłasza się niezwłocznie po otwarciu wszystkich ofert.

● By przeprowadzić przetarg, organ egzekucyjny ma obowiązek powołać komisję przetargową. Jej skład nie jest w u.p.e.a. określony. Oferty otwierane są w miejscu i terminie określonym w ogłoszeniu. Otwarcie ofert jest jawne. W przetargu ofert uczestniczą jedynie ci oferenci, którzy są obecni przy ich otwieraniu. Dokonując tej czynności, ogłasza się obecnym oraz notuje w protokole postępowania przetargowego imię i nazwisko lub firmę oraz adres (siedzibę) oferenta, którego oferta jest otwierana, a także cenę podaną w jego ofercie. Po odnotowaniu wszystkich ofert powinna się odbyć narada komisji przetargowej, wyłącznie co do ceny wszystkich ofert. Narada taka jest niejawna. Komisja przy dokonywaniu wyboru oferty kieruje się wyłącznie ceną, musi jednak dokonać merytorycznej analizy złożonych ofert²⁶.

§ 1. Przy sprzedaży zajętych ruchomości w drodze przetargu ofert stosuje się odpowiednio przepisy art. 105b, 105c i art. 107 par. 1-3, z tym że przez datę licytacji rozumie się dzień otwarcia ofert.

§ 2. Jeżeli sprzedaż zajętych ruchomości w drodze przetargu ofert nie dojdzie do skutku, organ egzekucyjny sprzedaje je w drodze licytacji publicznej.

● Przy sprzedaży zajętych ruchomości w drodze przetargu ofert przepis odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących sprzedaży licytacyjnej. Dotyczyć to będzie m.in.: złożenia wadium w przypadku sprzedaży ruchomości, której wartość przekracza 4500 zł, publicznego charakteru sprzedaży w drodze przetargu ofert, nabycia prawa własności zajętej ruchomości przez osobę, która z zachowaniem przepisów o przeprowadzeniu licytacji zaoferowała najwyższą cenę i zapłaciła całą kwotę w terminie. Przyjęcie oferty prowadzi do zawarcia umowy. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że w wyniku zakończenia przetargu między wyłonionym nabywcą a organizatorem powstaje swoiste wzajemne zobowiązanie zawarcia umowy o nabycie ruchomości. Stosownie do par. 2 komentowanego artykułu, w sytuacji gdy sprzedaż zajętych ruchomości w drodze przetargu ofert może nie dojść do skutku, bo np. brak było oferenta przy otwarciu ofert (art. 107c par. 2 u.p.e.a.) albo oferenci nie zaproponowali ceny wywołania (art. 107b par. 4 u.p.e.a.), organ egzekucyjny sprzedaje je w drodze licytacji publicznej²⁷.

§ 1. Licytacja publiczna może odbywać się w formie elektronicznej (licytacja elektroniczna).

§ 2. Licytacja elektroniczna odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego prowadzonego przez:

1) jednostkę podległą ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych lub przez niego nadzorowaną lub

2) podmiot wybrany w trybie przepisów o zamówieniach publicznych przez:

a) ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub

b) właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego - w przypadku licytacji elektronicznej prowadzonej przez organ, o którym mowa w art. 19 § 2 i 2a, albo inny organ jednostki samorządu terytorialnego uprawniony do prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie odrębnych ustaw.

§ 3. W przypadku licytacji elektronicznej organy egzekucyjne są uprawnione do przetwarzania danych osobowych zobowiązanego w systemie teleinformatycznym.

§ 4. W przypadku licytacji elektronicznej wadium składa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Koszt złożenia wadium ponosi uczestnik licytacji elektronicznej.

§ 5. Cenę nabycia ruchomości uiszcza się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie później niż w dniu następującym po zawiadomieniu o przybiciu. Jeżeli ten dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, cenę uiszcza się w dniu następującym po dniu lub dniach wolnych od pracy. Koszt uiszczenia ceny ponosi nabywca.

§ 6. Nabywca, który nie uiści ceny nabycia w terminie, o którym mowa w § 5, traci prawo wynikłe z przybicia.

§ 7. Ruchomość nabyta w drodze licytacji elektronicznej może być doręczona nabywcy, na jego wniosek, za pośrednictwem wskazanego przez niego operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo innego podmiotu świadczącego usługi w zakresie doręczania ruchomości, jeżeli przed jej wydaniem nabywca uiści koszty doręczenia, w tym koszty przygotowania ruchomości do transportu oraz jej załadunku.

§ 8. W przypadku, o którym mowa w § 7, momentem odbioru ruchomości jest jej wydanie operatorowi pocztowemu albo innemu podmiotowi świadczącemu usługi w zakresie doręczania ruchomości.

§ 9. W licytacji elektronicznej ruchomości, której posiadanie jest uzależnione jest od spełnienia warunków określonych odrębnymi przepisami, może brać udział wyłącznie podmiot dopuszczony do tej licytacji przez organ egzekucyjny. Wniosek o dopuszczenie do licytacji elektronicznej wraz z elektroniczną kopią dokumentu potwierdzającego spełnienie tych warunków składa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. O niedopuszczeniu do licytacji elektronicznej rozstrzyga organ egzekucyjny, w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

§ 10. Dostęp do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w § 2 pkt 1, może zostać zawieszony podmiotowi, który:

1) uzyskał przybicie w drodze licytacji elektronicznej i nie zapłacił ceny nabycia;

2) nie odebrał ruchomości nabytej w drodze licytacji elektronicznej.

§ 11. Postanowienie o zawieszeniu dostępu do systemu teleinformatycznego wydaje organ egzekucyjny, który przeprowadził licytację elektroniczną.

§ 12. Na postanowienie o zawieszeniu dostępu do systemu teleinformatycznego przysługuje zażalenie.

§ 13. Zawieszenie dostępu, o którym mowa w § 10, obowiązuje przez okres 3 lat od dnia doręczenia ostatecznego postanowienia o zawieszeniu.

§ 14. Dostęp do systemu teleinformatycznego wygasa, jeżeli w okresie 5 kolejnych lat podmiot nie korzysta z tego dostępu.

§ 15. Do licytacji elektronicznej stosuje się odpowiednio przepisy art. 105a § 1, 2 i 4, art. 105b, art. 105c § 2, art. 105d § 3, art. 106 § 1 oraz art. 107 § 1, 2, 3 i 4.

§ 16. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) warunki udziału w licytacji elektronicznej,

2) dodatkowe elementy, jakie powinno zawierać obwieszczenie o licytacji elektronicznej, oraz warunki publikacji tego obwieszczenia,

3) termin licytacji elektronicznej,

4) tryb i sposób prowadzenia licytacji elektronicznej,

5) warunki dostępu do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w § 2, w tym otrzymania, zawieszenia i wygaśnięcia dostępu

- mając na względzie zapewnienie sprawnej obsługi systemu teleinformatycznego, ochrony praw uczestników licytacji elektronicznej, sprawności i skuteczności egzekucji z ruchomości, bezpieczeństwa posługiwania się dokumentami w postaci elektronicznej oraz dostępności do systemu teleinformatycznego.

§ 17. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jednostkę podległą lub nadzorowaną wyznaczoną do prowadzenia systemu teleinformatycznego, o którym mowa w § 2 pkt 1, lub podmiot wybrany w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, o którym mowa w par. 2 pkt 2 lit. a.

● Przepis wejdzie w życie 1 stycznia 2018 r. Został on dodany do u.p.e.a. przez ustawę z 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1948 ze zm.). Regulacje zawarte w tym przepisie zmierzają do zwiększenia efektywności sprzedaży zajętych ruchomości, przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji procesowych. Do licytacji elektronicznej zasadniczo znajdą zastosowanie przepisy o zwykłej (tradycyjnej) licytacji, z zastrzeżeniem wprowadzonych art. 107e zmian. Sprzedaż w drodze licytacji elektronicznej ma być dokonywana za pośrednictwem specjalnego systemu teleinformatycznego obsługującego takie licytacje. W wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej dopuszcza się możliwość elektronicznej sprzedaży rzeczy zajętych w trakcie postępowania egzekucyjnego. Przygotowanie i przeprowadzenie licytacji elektronicznej wymaga bowiem mniejszego nakładu pracy i materiałów.

● Nie należy zakładać, że ceny uzyskane w ten sposób byłyby wyższe w porównaniu do cen uzyskiwanych w innych licytacjach publicznych. Jednak wprowadzenie licytacji elektronicznej znacznie rozszerza grono potencjalnych nabywców, zatem zwiększa się prawdopodobieństwo pozyskania nabywcy licytowanych ruchomości. Podmiotem uprawnionym do prowadzenia licytacji elektronicznej będzie jednostka podległa lub nadzorowana przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub podmiot wybrany przez niego w trybie p.z.p. (albo jednostka samorządu terytorialnego posiadająca odpowiedni system elektroniczny, o czym pisaliśmy powyżej).

Jeżeli chodzi o przebieg licytacji w formie elektronicznej, to zarówno wadium, jak i cenę nabycia uiszcza się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Koszty uiszczenia ceny i zapłaty wadium za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ponosi podmiot płacący daną należność. Ustawodawca wprowadził również możliwość doręczenia nabywcy ruchomości będącej przedmiotem licytacji. Dojdzie do tego na jego wniosek, za pośrednictwem wskazanego przez niego operatora pocztowego w rozumieniu prawa pocztowego albo innego podmiotu świadczącego usługi w zakresie doręczania ruchomości. Warunkiem skorzystania z tego uprawnienia jest to, aby przed wydaniem ruchomości nabywca uiścił koszty doręczenia, w tym koszty przygotowania ruchomości do transportu oraz jej załadunku. W przypadku złożenia stosownego wniosku i zastosowania doręczenia drogą pocztową przesądzono, że momentem odbioru ruchomości jest jej wydanie operatorowi pocztowemu albo innemu podmiotowi świadczącemu takie usługi28.

§ 1. Zajęte ruchomości, które nie zostały sprzedane w trybie wskazanym w art. 105 § 1 pkt 1-4, a w przypadku sprzedaży licytacyjnej - w drugim jej terminie, organ egzekucyjny sprzedaje z wolnej ręki po cenie określonej przez ten organ, jednak nie niższej od 1/3 ich wartości szacunkowej.

§ 2. Zajęte ruchomości, niesprzedane w trybie § 1, organ egzekucyjny sprzedaje po cenie stosowanej przy skupie przedmiotów używanych lub skupie surowców wtórnych jednostkom organizacyjnym ochrony zdrowia i pomocy społecznej, placówkom oświatowym, instytucjom kultury oraz organizacjom charytatywnym, jeżeli mogą być przez te podmioty wykorzystane przy realizacji ich zadań statutowych.

§ 3. Zajęte ruchomości, niesprzedane w trybie § 2, organ egzekucyjny sprzedaje jednostkom prowadzącym skup przedmiotów używanych lub surowców wtórnych.

● Zajęte ruchomości, które nie zostały sprzedane w trybach wskazanych w art. 105 par. 1 pkt 1-4 u.p.e.a., organ egzekucyjny sprzedaje z wolnej ręki po cenie określonej przez niego, jednak nie niższej od 1/3 ich wartości szacunkowej. Jeżeli zajęte rzeczy nie zostaną sprzedane również z wolnej ręki, to organ egzekucyjny sprzedaje je po cenie stosowanej przy skupie przedmiotów używanych lub skupie surowców wtórnych:

- jednostkom organizacyjnym ochrony zdrowia i pomocy społecznej,

- placówkom oświatowym,

- instytucjom kultury oraz

- organizacjom charytatywnym.

● Warunkiem sprzedaży zajętych ruchomości ww. podmiotom jest to, czy ruchomości te mogą być przez nie wykorzystane przy realizacji ich zadań statutowych. Jeżeli również w tym przypadku nie dojdzie do sprzedaży, to organ egzekucyjny może sprzedać ruchomości jednostkom prowadzącym skup przedmiotów używanych lub surowców wtórnych²⁹.

Zajęte ruchomości, które nie zostały sprzedane w trybie określonym w art. 108, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu.

● Zgodnie z komentowanym artykułem przedmioty, których nie udało się sprzedać w trybie określonym w art. 108 u.p.e.a., należy zwrócić zobowiązanemu²⁹. Przedmioty te mogą bowiem mieć dla zobowiązanego pewną wartość użytkową lub symboliczną³⁰.

§ 1. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, szczególny tryb postępowania przy:

1) sprzedaży zajętych ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu, zapewniający ich niezwłoczną sprzedaż;

2) przechowywaniu i sprzedaży zajętych ruchomości ze szlachetnych metali, kamieni szlachetnych i półszlachetnych, pereł naturalnych i hodowlanych, korali i bursztynów, zapewniający prawidłową wycenę zajętych ruchomości oraz zapobiegający ich kradzieży.

§ 2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz Ministrem Obrony Narodowej, określi, w drodze rozporządzenia, szczególny tryb postępowania przy przechowywaniu i sprzedaży zajętych broni, amunicji, materiałów wybuchowych i innych przedmiotów, na których posiadanie jest wymagane zezwolenie, wykluczający możliwość dostania się tych ruchomości do osób nieuprawnionych.

● Wykonując tę delegację, minister finansów wydał dwa akty - rozporządzenie w sprawie trybu postępowania przy sprzedaży zajętych ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu oraz przechowywaniu i sprzedaży niektórych ruchomości oraz rozporządzenie w sprawie szczególnego trybu postępowania przy przechowywaniu i sprzedaży zajętych broni, amunicji, materiałów wybuchowych i innych przedmiotów, na których posiadanie jest wymagane zezwolenie.

Rozdział 7 Egzekucja z nieruchomości

Oddział 1 Zasady ogólne

§ 1. (uchylony).

§ 1a. (uchylony).

§ 2. (uchylony).

§ 3. (uchylony).

§ 3a. Organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją administracyjną z nieruchomości po otrzymaniu zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków od wierzyciela niebędącego naczelnikiem urzędu skarbowego, państwem członkowskim, państwem trzecim lub Państwową Inspekcją Pracy, zwanego dalej "wierzycielem finansującym". Przepis art. 29a stosuje się odpowiednio.

§ 4. Wierzyciel finansujący wpłaca zaliczkę do organu egzekucyjnego sukcesywnie, w miarę podejmowania przez ten organ kolejnych czynności egzekucyjnych. Wysokość poszczególnych wpłat zaliczki określa organ egzekucyjny na podstawie przewidywanych wydatków, z tym że jeżeli do egzekucji z nieruchomości przystąpili kolejni wierzyciele finansujący - również dla tych wierzycieli, rozdzielając kwotę zaliczki między wszystkich wierzycieli finansujących w proporcji odpowiadającej stosunkowi ich należności pieniężnych do łącznej kwoty należności pieniężnych wierzycieli finansujących, z zastrzeżeniem § 5.

§ 5. Łączna kwota zaliczki należna od jednego wierzyciela finansującego nie może być większa niż 5 proc. egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i nie większa niż 11 400 zł, z tym że kwotę odsetek przyjmuje się na dzień ustalenia pierwszej zaliczki.

§ 6. Organ egzekucyjny zwraca zaliczkę wierzycielowi przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji do wysokości wyegzekwowanych kwot na pokrycie wydatków egzekucyjnych.

§ 7. W przypadku niewpłacenia zaliczki, o której mowa w § 4, organ egzekucyjny wzywa wierzyciela finansującego do jej wpłacenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, a po bezskutecznym upływie tego terminu nie przystępuje do egzekucji z nieruchomości.

● W literaturze wskazuje się, że egzekucja z nieruchomości jest dla zobowiązanego najdotkliwszym środkiem egzekucyjnym³¹. Nie wszyscy jednak przedstawiciele doktryny zgadzają się z tym poglądem. Zdaniem M. Staniszewskiego zakładanie z góry, że egzekucja z nieruchomości z założenia będzie bardziej uciążliwa niż np. egzekucja z ruchomości, jest niezrozumiałe, a równocześnie nieprawdziwe³².

PRZYKŁAD 2

Nie zawsze egzekucja z nieruchomości jest dla zobowiązanego najdotkliwsza

Zobowiązany jest właścicielem prywatnego gabinetu lekarskiego. Posiada w nim bardzo drogie specjalistyczne urządzenia. Część z ich sprowadził z zagranicy. Organ egzekucyjny skierował egzekucję do ruchomości i wierzytelności z rachunku bankowego. Zobowiązany wniósł zarzut o zastosowaniu zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych. Wskazał, że mniej uciążliwe byłoby dla niego skierowanie egzekucji do nieruchomości, na której zabezpieczono ww. zaległości poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej. Egzekucja z ruchomości uniemożliwiłaby zobowiązanemu dalsze prowadzenie praktyki lekarskiej. Pozbawiłaby go uzyskiwania dochodów.

● Naczelnik urzędu skarbowego, jeżeli nie jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności, podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją z nieruchomości dopiero po otrzymaniu od wierzyciela (tzw. wierzyciela finansującego) stosownego wniosku i odpowiedniej zaliczki. Wierzyciel finansujący, jak stanowi art. 110 par. 4 u.p.e.a., wpłaca zaliczkę do organu egzekucyjnego sukcesywnie, w miarę podejmowanych przez ten organ kolejnych czynności egzekucyjnych. Zgodnie z par. 7 komentowanego artykułu w przypadku niewpłacenia zaliczki organ egzekucyjny ma obowiązek wezwać wierzyciela do jej wpłacenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, a po bezskutecznym upływie tego terminu nie przystępuje do egzekucji z nieruchomości³³.

● Egzekucja administracyjna z nieruchomości, podobnie jak egzekucja sądowa, składa się z kilku etapów. Można więc wyróżnić zajęcie (art. 110c-110l), opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110m-110u), licytację (110w-111l), przybicie (111m-111t), przyznanie własności (112-112g). Zamiennie lub niezależnie od przyznania własności egzekucja może zakończyć się umorzeniem (np. art. 111k).

Jeżeli nieruchomość położona jest na obszarze działania kilku organów egzekucyjnych, organ prowadzący egzekucję powiadamia o wszczęciu, a następnie o ukończeniu egzekucji inne organy egzekucyjne, na których obszarze działania nieruchomość jest położona.

● Powiadomienie innych organów egzekucyjnych jest konieczne ze względu na określone w art. 111k u.p.e.a. skutki zakończenia egzekucji z nieruchomości. Organ egzekucyjny powiadomiony w trybie art. 110a u.p.e.a. powinien przekazać organowi egzekucyjnemu protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości w przypadku stwierdzenia sytuacji, o której mowa w art. 111k par. 2 u.p.e.a.³⁴.

Uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są:

1) zobowiązany;

2) wierzyciele egzekwujący;

3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości;

4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste.

● Stosownie do komentowanego przepisu uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są osoby zainteresowane wynikiem tego postępowania. Do uczestników administracyjnego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości w pierwszej kolejności zalicza się zobowiązanego i wierzyciela egzekwującego. Na prawach tego ostatniego jest również wierzyciel państwa członkowskiego lub państwa trzeciego. Wierzycielem egzekwującym będzie również naczelnik urzędu skarbowego w stosunku do zobowiązanego, który ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terenie państwa członkowskiego bądź państwa trzeciego. Jednak dochodzenie należności pieniężnych od zobowiązanego następuje za pośrednictwem centralnego biura łącznikowego na zasadzie przepisów u.w.p.

● Uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości mogą być również osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia (np. służebność gruntowa osobista - art. 285-305 k.c., hipoteka - art. 65-112 u.k.w.h., użytkowanie - art. 252-284 k.c. albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości, tj. ustanowione dożywocie - art. 910 k.c.), i organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Uczestnikiem postępowania egzekucyjnego są także osoby, którym przysługują np. prawo pierwokupu, odkupu, dzierżawy, które mogą być zabezpieczone na nieruchomości przez wpis w księdze wieczystej. Uczestnikiem postępowania z mocy ustawy może stać się również osoba, która nabyła nieruchomość od zobowiązanego po jej zajęciu (art. 110f u.p.e.a.)³⁵.

Oddział 2 Zajęcie

§ 1. Organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości.

§ 2. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

§ 3. Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów.

§ 4. Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5.

§ 5. Dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany.

§ 6. W przypadku gdy miejsce pobytu zobowiązanego lub innego uczestnika postępowania egzekucyjnego nie jest znane, organ egzekucyjny występuje do właściwego sądu o ustanowienie kuratora do zastępowania osoby nieobecnej. Kurator wykonuje swoje czynności także w interesie innych osób, którym w dalszym toku postępowania doręczenia nie będą mogły być dokonane. Kurator może jednak reprezentować równocześnie tylko osoby, których interesy nie są sprzeczne.

● Zajęcie nieruchomości następuje przez dokonanie dwóch czynności. Po pierwsze, organ egzekucyjny winien doręczyć zobowiązanemu wezwanie. W jego treści należy ponaglić go, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Drugą, równoczesną czynnością jest przesłanie do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosku o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji. Niezależnie od tego organ ten powinien także przesłać wierzycielowi zawiadomienie o zajęciu nieruchomości.

● W odniesieniu do nieruchomości, które nie mają założonych ksiąg wieczystych, albo których księgi zaginęły lub uległy zniszczeniu, prowadzi się we właściwych sądach rejonowych (do czasu założenia ksiąg) zbiory dokumentów przeznaczone do składania wniosków i dokumentów dotyczących ograniczonych praw rzeczowych i ograniczeń w rozporządzaniu tymi nieruchomościami. W takich przypadkach organ egzekucyjny składa wniosek do tego zbioru dokumentów. Do dokonania w księdze wieczystej wpisu ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości objętej wspólnością ustawową, konieczny jest tytuł wykonawczy przeciwko obojgu małżonkom.

● Zajęcie jest skuteczne z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów. W komentowanym przepisie przewidziano także szczególny sposób uznania zajęcia za skuteczne w odniesieniu do osób, które w inny sposób powzięły wiadomość o tym zajęciu. Zgodnie z art. 110c par. 5 u.p.e.a. dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany. W praktyce zastosowanie tego przepisu będzie niekiedy kłopotliwe, z powodu trudności z udowodnieniem faktu powzięcia przez kogoś wiadomości w tej sprawie. Wydaje się, że dowodem niebudzącym wątpliwości będzie jedynie dowód doręczenia wezwania do zapłaty w trybie przewidzianym w k.p.a. lub dzień dokonania wpisu w księdze wieczystej³⁶.

§ 1. Organ egzekucyjny łączy postępowania egzekucyjne prowadzone co do kilku nieruchomości tego samego zobowiązanego lub co do kilku części tej samej nieruchomości, jak również postępowania egzekucyjne dotyczące części nieruchomości i jej całości, jeżeli odpowiada to celowi egzekucji i nie ma przeszkód natury prawnej lub gospodarczej.

§ 2. Jeżeli nieruchomości są położone na obszarze działania różnych organów egzekucyjnych, połączenie zarządza ten organ, który pierwszy wszczął egzekucję.

§ 3. Postępowanie egzekucyjne można rozdzielić, jeżeli w dalszym jego toku odpadną przyczyny, które spowodowały połączenie.

● Zasadą jest, że postępowanie egzekucyjne powinno toczyć się odrębnie względem każdej nieruchomości. Połączenie egzekucji z kilku nieruchomości możliwe jest nie tylko z przyczyn wskazanych w komentowanym art. 110d par. 1 u.p.e.a. Połączenie egzekucji musi być uzasadnione celem egzekucji, może nastąpić, gdy nie ma przeszkód prawnych lub natury gospodarczej. Za przeszkody takie można uznać np. istnienie hipoteki na częściach ułamkowych nieruchomości, którą z tego powodu będzie trudniej sprzedać, czy problemy z zarządem kilku nieruchomości³⁷. Przez cel egzekucji należy rozumieć uproszczenie postępowania, korzystniejszą sprzedaż nieruchomości, mniejszą uciążliwość dla zobowiązanego. Ustawodawca w dość ogólny sposób określił zarówno warunki połączenia egzekucji, jak i przeszkody do jej połączenia. W tym kontekście oznacza to, że należy je odnosić do konkretnego przypadku. Komentowany artykuł nie wskazuje jednak formy rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w sprawie połączenia lub rozdzielenia postępowania egzekucyjnego. Należy jednak przyjąć, że rozstrzygnięcie przyjmuje formę postanowienia, na które zgodnie z art. 17 u.p.e.a. nie przysługuje zażalenie. Przepis nie określa także terminu, w którym można połączyć lub rozdzielić połączone postępowania. W piśmiennictwie wskazuje się, że może to nastąpić do momentu, kiedy połączenie (rozdzielenie) zapewni korzystne następstwa, tj. aż do udzielenia przybicia. Podkreśla się jednocześnie, że z punktu widzenia efektywności i sprawności postępowania egzekucyjnego celowe jest (ze względu na interes zobowiązanego) łączenie prowadzonych postępowań egzekucyjnych z nieruchomości, np. ze względu na niższe koszty postępowania³⁸.

§ 1. Zajęcie obejmuje nieruchomość i to wszystko, co może stanowić przedmiot obciążenia hipoteką, a także pożytki z nieruchomości.

§ 2. Jeżeli egzekucję prowadzi się w celu dochodzenia należności z umów ubezpieczenia lub wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, zajęcie obejmuje także prawa wynikające z umów ubezpieczenia przedmiotów wymienionych w § 1.

● Zakres zajęcia obejmuje:

- nieruchomość, w tym: spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, w tym także prawo do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka spółdzielni;

- to wszystko, co może stanowić przedmiot obciążenia hipoteką - wskazane w art. 84-93 u.k.w.h; zgodnie z tą regulacją hipoteka obejmuje nieruchomość wraz z przynależnościami i utrzymuje się na niej jako na całości aż do zupełnego wygaśnięcia wierzytelności, którą zabezpiecza (art. 84 u.k.w.h.)39.

§ 1. Rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego. W każdym przypadku czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do nabywcy.

§ 2. Rozporządzenia przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu są nieważne. Nie dotyczy to rozporządzeń zarządcy nieruchomości w zakresie jego ustawowych uprawnień.

§ 3. Obciążenie nieruchomości przez zobowiązanego po jej zajęciu oraz rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym jest nieważne. W razie wpisania hipoteki przymusowej po zajęciu nieruchomości zabezpieczona nią wierzytelność nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przewidzianego dla należności zabezpieczonych hipotecznie.

● Zobowiązany nie traci możliwości rozporządzania nieruchomością po jej zajęciu. Nie może natomiast dysponować rzeczami podlegającymi zajęciu wraz z nieruchomością (np. częściami składowymi lub przynależnościami). Przez rozporządzenie nieruchomością należy rozumieć czynność prawną dokonaną przez zobowiązanego, która dotyczy tej nieruchomości. Może ona polegać zarówno na przeniesieniu prawa własności (zbyciu nieruchomości, czyli np. sprzedaży, zamianie, darowiźnie), jak i na obciążeniu nieruchomości hipoteką lub innym prawem rzeczowym ograniczonym. Działania innych podmiotów nie stanowią rozporządzenia nieruchomością w rozumieniu art. 110f u.p.e.a.⁴⁰.

§ 1. Zajętą nieruchomość pozostawia się w zarządzie zobowiązanego, do którego stosuje się wówczas przepisy o zarządcy.

§ 2. Jeżeli prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, organ egzekucyjny odbiera zobowiązanemu zarząd i ustanawia innego zarządcę.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się również do zarządcy ustanowionego przez organ egzekucyjny.

§ 4. Zarządca może zatrudnić zobowiązanego i jego rodzinę za wynagrodzeniem.

§ 5. Zobowiązanemu, któremu odebrano zarząd, pozostawia się pomieszczenia w zajętej nieruchomości, jeżeli z nich korzystał w chwili zajęcia. Organ egzekucyjny może jednak zarządzić, w formie postanowienia, odebranie pomieszczeń, jeżeli zobowiązany lub jego domownik przeszkadza zarządcy w wykonywaniu zarządu.

§ 6. Zobowiązany, w stosunku do którego organ egzekucyjny zarządził odebranie pomieszczeń, może wytoczyć powództwo o pozostawienie pomieszczeń w jego użytkowaniu. Do powództwa stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej.

§ 7. Jeżeli sąd oddalił powództwo, o którym mowa w § 6, organ egzekucyjny występuje z wnioskiem o odebranie pomieszczeń do właściwego organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym. Podstawą wszczęcia egzekucji jest orzeczenie sądowe oddalające powództwo, zaopatrzone w klauzulę wykonalności.

§ 8. Organ egzekucyjny wydaje w sprawach dotyczących ustanowienia bądź odebrania zarządu postanowienie, na które przysługuje zażalenie.

● Pozostawienie nieruchomości w zarządzie zobowiązanemu następuje z mocy prawa i nie wymaga wydania postanowienia przez organ egzekucyjny. Do zobowiązanego, któremu pozostawiono zajętą nieruchomość w zarządzie, mają zastosowanie przepisy o zarządcy. Pozostawienie nieruchomości w zarządzie zobowiązanego następuje automatycznie, bez potrzeby wydawania w tym względzie postanowienia. Organ egzekucyjny w przesłanym do zobowiązanego wezwaniu do zapłaty (art. 110c par. 2 u.p.e.a.) powinien w pouczeniu poinformować, że zajętą nieruchomość pozostawia się w jego zarządzie. Ponadto musi poinformować o konsekwencjach z tytułu usunięcia, ukrycia, zbycia, uszkodzenia zajętego majątku przynależnego do zajętej nieruchomości⁴¹.

● Jeżeli prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, organ egzekucyjny odbiera zobowiązanemu zarząd i ustanawia innego zarządcę. Następuje to m.in. wtedy, gdy zobowiązany nie jest zainteresowany zarządem lub jest nieobecny. Ponadto odebranie zarządu może nastąpić, gdy zobowiązany jest niesumienny lub niegospodarny, a jego zachowanie grozi np. obniżeniem wartości nieruchomości. Ustanowienie oraz odebranie zarządu następuje w formie postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny. Na to rozstrzygnięcie przysługuje zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Przepisy u.p.e.a. nie precyzują, kto może wnieść zażalenie. W piśmiennictwie wskazuje się, że legitymację procesową do wniesienia zażalenia ma wierzyciel, zobowiązany, uczestnicy postępowania, a także zarządca⁴².

PRZYKŁAD 3

Utrudnianie oszacowania nieruchomości jako przyczyna odebrania zarządu

Naczelnik urzędu skarbowego (wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym) w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej zajął przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej. Po zajęciu nieruchomość tę pozostawiono w zarządzie zobowiązanej.

Po kilku tygodniach organ egzekucyjny postanowieniem odebrał zobowiązanej zarząd nieruchomością. W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną tego jest w szczególności nieuczciwość zobowiązanej oraz utrudnianie przez nią oszacowania zajętej nieruchomości. Zobowiązana uchyla się od wykonania, w dodatkowo wyznaczonych terminach, obowiązków zarządcy. Wyznaczony przez organ egzekucyjny rzeczoznawca majątkowy nie miał możliwości sporządzenia operatu szacunkowego i określenia wartości nieruchomości na podstawie oględzin zajętego prawa, ponieważ zobowiązana nie dotrzymywała wyznaczonych przez organ egzekucyjny terminów.

Dyrektor izby administracji skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zobowiązana wniosła skargę do sądu administracyjnego. Ten ją oddalił. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżąca przez zaniechanie polegające na nieudostępnianiu zajętej w toku egzekucji nieruchomości dla potrzeb dokonania opisu i oszacowania nieruchomości niewątpliwie nie ułatwiała organowi egzekucyjnemu prowadzenia postępowania egzekucyjnego z zachowaniem zasady szybkości przewidzianej w art. 12 k.p.a. Zdaniem sądu bez znaczenia dla oceny kwestii sprawowania przez skarżącą prawidłowego zarządu nieruchomością było równoległe prowadzenie z organem działań zmierzających do ustalenia innego niż przymusowa egzekucja sposobu spłaty zaległości podatkowej, w tym rozłożenia na raty. Sąd zgodził się z organem egzekucyjnym, że zarząd ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie prawidłowego biegu postępowania egzekucyjnego, a zatem ma na celu prowadzenie egzekucji bez zbędnej zwłoki. Leży to nie tylko w interesie wierzyciela (zaspokojenie jego roszczeń), lecz także strony zobowiązanej (prowadzi do zmniejszenia lub wygaśnięcia zobowiązania). Sprawowanie prawidłowego zarządu ma także na celu uchronienie nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców licytacyjnych. Według sądu każde działanie zmierzające do zapewnienia prawidłowego biegu egzekucji jest postrzegane jako prawidłowe wykonywanie obowiązków, każde zaś zachowanie zarządcy (działanie lub zaniechanie) sprzeczne z celem zarządu skutkować musi odwołaniem zarządu. Tym samym - zdaniem sądu - na gruncie stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie zaistniała podstawa do uznania, że działania organu w postaci odebrania skarżącej zarządu nieruchomością były właściwe i konieczne oraz odpowiadały prawu.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1178/13 ⒸⓅ

§ 1. Jeżeli zarządca przy obejmowaniu zarządu napotyka przeszkody, organ egzekucyjny wprowadza go w zarząd nieruchomością. Do wprowadzenia w zarząd nieruchomością stosuje się odpowiednio art. 46.

§ 2. Po ustanowieniu zarządcy organ egzekucyjny wzywa osoby korzystające z nieruchomości, aby przypadające od nich zaległe, bieżące i przyszłe świadczenia, które stanowią dochód z nieruchomości, uiszczały do rąk zarządcy. W wezwaniu należy uprzedzić, że uiszczenie do rąk zobowiązanego będzie bezskuteczne w stosunku do wierzyciela.

● Artykuł ustanawia zasadę, że zarządca sam obejmuje nieruchomość przekazaną mu przez organ egzekucyjny w zarząd i samodzielnie przystępuje do wykonywania obowiązków. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 46 u.p.e.a. może w razie potrzeby wezwać, w pilnych przypadkach także ustnie, pomoc organu Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Agencji Wywiadu, jeżeli natrafił na opór, który uniemożliwia lub utrudnia wprowadzenie zarządcy w zarząd nieruchomością, albo jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że na taki opór natrafi. Zarządca napotyka przeszkody w objęciu zarządu z reguły ze strony zobowiązanego (członka rodziny zobowiązanego, wspólnika). Jeżeli opór stawia żołnierz w czynnej służbie wojskowej, to należy wezwać pomoc właściwego organu wojskowego, chyba że zwłoka grozi udaremnieniem egzekucji, a na miejscu nie ma organu wojskowego⁴³.

§ 1. Zarządca zajętej nieruchomości jest obowiązany wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki. Ma on prawo pobierać zamiast zobowiązanego wszelkie pożytki z nieruchomości, rozporządzać nimi w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy wykonywaniu takiego zarządu okażą się potrzebne. W sprawach wynikających z zarządu nieruchomością zarządca może pozywać i być pozywany.

§ 2. Zarządcy wolno zaciągać tylko takie zobowiązania, które mogą być zaspokojone z pożytków z nieruchomości i są gospodarczo uzasadnione.

§ 3. Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu zarządca może wykonywać tylko za zgodą zobowiązanego, a w jej braku - za zezwoleniem organu egzekucyjnego, który przed wydaniem postanowienia wysłuchuje zobowiązanego i zarządcę, chyba że zwłoka groziłaby powstaniem szkody.

§ 4. Zarząd nie ma wpływu na umowy dotyczące nieruchomości obowiązujące w chwili jego ustanowienia. Zarządcy wolno jednak wypowiadać takie umowy z zachowaniem obowiązujących przepisów oraz zawierać umowy na czas określony. Do zawarcia umowy dotyczącej nieruchomości jest wymagana zgoda zobowiązanego, a w jej braku - zezwolenie organu egzekucyjnego.

● Zadaniem zarządcy jest prowadzenie prawidłowej gospodarki, tzn. co najmniej zachowanie dotychczasowej wartości nieruchomości do czasu jej sprzedaży. Jeżeli przynosiła ona przed zajęciem stałe dochody, to zadaniem zarządcy jest utrzymanie tych dochodów w dotychczasowej wysokości. Zarządca jest zatem zobowiązany do utrzymania dotychczasowego sposobu wykorzystania nieruchomości, w tym może kontynuować działalność gospodarczą prowadzoną na niej wcześniej. Ponadto zarządca może również - za zgodą zobowiązanego, a w razie jej braku za zezwoleniem organu egzekucyjnego - zmienić rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej⁴⁴.

● Zarządca nieruchomości nie reprezentuje interesów ani zobowiązanego, ani wierzyciela. Jednak czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu zarządca może wykonywać tylko za zgodą zobowiązanego, a w razie jej braku - za zezwoleniem organu egzekucyjnego, który przed wydaniem postanowienia wysłuchuje zobowiązanego i zarządcy, chyba że zwłoka groziłaby powstaniem szkody. Ponadto zarządca może zaciągać zobowiązania, które mogą być zaspokojone z pożytków z nieruchomości i są gospodarczo uzasadnione. Swoje czynności sprawuje on w ramach zwykłego zarządu i w tych granicach może pozywać i być pozywany. Jest ograniczony zarówno w zaciąganiu zobowiązań, jak i w samodzielnym dokonywaniu czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu.

Do zwykłego zarządu zalicza się:

- niezbędne remonty, naprawy, czynności organizacyjne zapewniające prawidłowe i sprawne funkcjonowanie nieruchomości, czynności podejmowane przed organami administracji, jeżeli dotyczą nieruchomości (sprawy opłat lokalnych, podatków);

- zawarcie umowy o pracę z pracownikiem, którego praca w nieruchomości jest niezbędna;

- zawarcie umowy ubezpieczenia nieruchomości lub jej części składowych;

- pobieranie pożytków z nieruchomości i ich spieniężanie;

- wypowiadanie umów najmu i dzierżawy, które dotyczą nieruchomości;

- zawieranie umów najmu na czas przyjęty przez zwyczaj miejscowy45.

§ 1. Zarządca składa organowi egzekucyjnemu w wyznaczonych przez ten organ terminach, co najmniej raz w roku oraz po ukończeniu zarządu, sprawozdania ze swoich czynności oraz udokumentowane sprawozdania rachunkowe.

§ 2. Organ egzekucyjny po wysłuchaniu wierzycieli, zobowiązanego i zarządcy oraz po rozpatrzeniu sprawozdań zatwierdza sprawozdania zarządcy albo odmawia ich zatwierdzenia w całości lub w części.

§ 3. W przypadku odmowy zatwierdzenia sprawozdania przepisy art. 110g § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Zarządca jest odpowiedzialny względem wszystkich uczestników za należyte wykonywanie swoich obowiązków.

● Przepis nie formułuje wymagań co do treści sprawozdań zarządcy. Przyjmuje się, że w sprawozdaniu z czynności powinny być m.in. opisane czynności wykonane przez zarządcę, ich rezultaty oraz powody ich podjęcia. Sprawozdanie finansowe powinno zawierać wyliczenie przychodów oraz wydatków. Wyliczenia te muszą być potwierdzone dokumentami. Częstotliwość składania sprawozdań przez zarządcę powinna być dostosowana do okoliczności sprawy. Częstsza kontrola jest wskazana wtedy, gdy z zarządem nieruchomością wiąże się prowadzenie działalności gospodarczej na większą skalę⁴⁶.

● Organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawozdania, a następnie je zatwierdzić albo odmówić zatwierdzenia w całości lub w części. Przed podjęciem rozstrzygnięcia w kwestii zatwierdzenia sprawozdania organ jest obowiązany wysłuchać strony postępowania oraz zarządcę. W przypadku odmowy zatwierdzenia sprawozdania (w całości lub części) organ egzekucyjny ma obowiązek, gdy prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, odebrać zarząd i ustanowić innego zarządcę⁴⁷.

§ 1. Zarządca może żądać wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków, które w związku z zarządem poniósł z własnych środków. Wysokość wynagrodzenia określa organ egzekucyjny odpowiednio do nakładu pracy i dochodowości nieruchomości.

§ 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, nie należy się zarządcy, który jest zobowiązanym. Może on tylko pokrywać z pożytków z nieruchomości najkonieczniejsze potrzeby własne i rodziny w rozmiarze, jaki oznacza organ egzekucyjny, oraz swoje wydatki związane z zarządem.

§ 3. Organ egzekucyjny w sprawach dotyczących wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków zarządcy wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie.

§ 4. Roszczenia o wynagrodzenie za sprawowanie zarządu i o zwrot poniesionych w związku z zarządem wydatków przedawniają się po upływie 30 dni od dnia ustąpienia z zarządu lub jego ustania.

● Zarządca niebędący zobowiązanym otrzymuje wynagrodzenia za wykonywanie zarządu (uprawnienie to nie będzie przysługiwać zobowiązanemu będącemu zarządcą). Zarządca może zatrudniać zobowiązanego i członków jego rodziny. Z kolei zarządca będący zobowiązanym może pokrywać ponoszone wydatki z pożytków z nieruchomości na potrzeby własne i rodziny w rozmiarze, jaki oznaczy organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny powinien określić niezbędne "najkonieczniejsze" potrzeby zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniając np. stan zdrowotny rodziny, wiek członków rodziny itp. Przepisy u.p.e.a. nie regulują formy wynagrodzenia za wykonywanie zarządu. W sprawach wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków organ egzekucyjny wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Tym samym zasady płatności mogą być różne, np. w formie ryczałtu lub stałego wynagrodzenia. Koszty organu egzekucyjnego w związku z prowadzeniem zarządu zajętej nieruchomości stanowią wydatek egzekucyjny⁴⁸.

§ 1. Z pożytków z nieruchomości zarządca pokrywa w następującej kolejności:

1) koszty egzekucji wraz ze swoim wynagrodzeniem oraz zwrot własnych wydatków;

2) bieżące należności pracowników zatrudnionych w nieruchomości lub w znajdującym się na niej przedsiębiorstwie należącym do zobowiązanego;

3) bieżąco przypadające w czasie zarządu alimenty przyznane prawomocnym wyrokiem sądu od zobowiązanego, z wyjątkiem alimentów przysługującym członkom rodziny zobowiązanego pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w chwili wszczęcia egzekucji;

4) bieżące zobowiązania podatkowe oraz bieżące należności z tytułu ubezpieczenia społecznego pracowników, o których mowa w pkt 2;

5) zobowiązania związane z wykonywaniem zarządu;

6) należności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości, jej przynależności i pożytków.

§ 2. Nadwyżkę dochodów, po pokryciu zobowiązań, o których mowa w § 1, zarządca przekazuje do depozytu organu egzekucyjnego. Nadwyżkę dołącza się do kwoty uzyskanej przez organ egzekucyjny za sprzedaż nieruchomości. Jeżeli egzekucja ulega umorzeniu, nadwyżkę tę otrzymuje zobowiązany.

● Z pożytków uzyskiwanych z nieruchomości zarządca ma obowiązek pokrywać koszty powstałe na nieruchomości objętej zajęciem w ściśle określonej kolejności, zgodnie z art. 110l u.p.e.a. Przy braku wyraźnej regulacji wydaje się, że prawo do pokrywania w pierwszej kolejności swoich potrzeb i swojej rodziny ma także dłużnik będący jednocześnie zarządcą nieruchomości. W przypadku powstania nadwyżki po pokryciu wymaganych zobowiązań zarządca winien przekazać ją do depozytu organu egzekucyjnego⁴⁹.

Oddział 3 Opis i oszacowanie wartości nieruchomości

§ 1. Po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości.

§ 2. Przed przystąpieniem do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny żąda od właściwych organów:

1) wyciągu - a w przypadku potrzeby odpisu księgi wieczystej albo zaświadczenia sądu wystawionego na podstawie zbioru dokumentów prowadzonego dla nieruchomości, zawierającego wskazanie jej właściciela i wykaz ujawnionych w tym zbiorze obciążeń, jeżeli zaś nieruchomość jest objęta ewidencją gruntów i budynków - także wyciągu z ich rejestru;

2) podania adresów miejsc zamieszkania uczestników postępowania.

§ 3. Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, organ egzekucyjny jest obowiązany uzyskać inny dokument stwierdzający własność nieruchomości zobowiązanego.

● Do tego etapu postępowania organ egzekucyjny przystępuje po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu wezwania do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej. Podstawowym celem tego etapu jest dokładne ustalenie przedmiotu egzekucji oraz określenie jego wartości, która stanowić będzie podstawę ceny wywołania. Służą temu czynności przygotowawcze wskazane w art. 110m par. 2 u.p.e.a. Dotyczą one głównie ustalenia właścicieli nieruchomości, ujawnienia obciążeń tych nieruchomości, a także ustalenia adresów zamieszkania uczestników postępowania⁵⁰.

● Sposób przeprowadzenia opisu i oszacowania nieruchomości określony został w r.s.s.p.o.

● W art. 110m § 2 wskazano, jakie dokumenty powinny być uzyskane przez naczelnika urzędu skarbowego prowadzącego egzekucję jeszcze przed przystąpieniem do opisu i oszacowania. Zasadnicze znaczenie ma tu dokument będący dowodem własności nieruchomości zobowiązanego. Może to być wyciąg lub odpis księgi wieczystej albo zaświadczenie sądu wystawione na podstawie zbioru dokumentów prowadzonego dla nieruchomości (zawierające wskazanie jej właściciela i wykaz ujawnionych w tym zbiorze obciążeń). Jeżeli nieruchomość jest objęta ewidencją gruntów i budynków, konieczny jest także wyciąg z ich rejestru. Ze szczególną sytuacją mamy do czynienia, gdy nieruchomość nie ma księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, wtedy organ egzekucyjny jest obowiązany uzyskać inny dokument stwierdzający własność nieruchomości zobowiązanego. Takim innym dokumentem stwierdzającym własność nieruchomości zobowiązanego może być np. ostateczne postanowienie organu egzekucyjnego o przyznaniu własności (wydane w trybie art. 112f u.p.e.a.). Brak wskazanych dokumentów oznacza niemożność przystąpienia do opisu i oszacowania⁵¹.

§ 1. Jeżeli nieruchomość jest położona na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne, organ egzekucyjny przed przystąpieniem do opisu i oszacowania wartości nieruchomości wzywa właściwą jednostkę samorządu terytorialnego do oświadczenia w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, czy skorzysta z prawa pierwokupu. Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego nie skorzystała z prawa pierwokupu albo organowi egzekucyjnemu w wyznaczonym terminie nie zostanie doręczone oświadczenie w tej sprawie, prawo pierwokupu wygasa.

§ 2. Jeżeli oświadczenie, o którym mowa w § 1, zostało doręczone organowi egzekucyjnemu w wyznaczonym terminie, organ ten oznacza cenę nabycia w wysokości odpowiadającej wartości zajętej nieruchomości, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego.

§ 3. Postanowienie w sprawie wysokości ceny nabycia wywiera skutki przybicia. Do ceny nabycia stosuje się odpowiednio art. 112 § 1.

§ 4. Postanowienie w sprawie wysokości ceny nabycia doręcza się jednostce, o której mowa w § 1, zobowiązanemu i wierzycielowi. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

§ 5. Jeżeli jednostce samorządu terytorialnego nie przysługuje prawo pierwokupu nieruchomości lub prawo to wygasło, przepisy § 1-4 stosuje się odpowiednio do prawa pierwokupu wpisanego do księgi wieczystej na rzecz innych osób.

● Wezwanie organu egzekucyjnego nie ma cechy nakazu wykonania prawa pierwokupu, lecz nosi charakter informacyjny, wskazujący na zaistnienie okoliczności prawnie określonej wywołującej dopuszczalność wykonania prawa pierwokupu przez jednostkę samorządu terytorialnego. Forma zaś wezwania ma znaczenie prawne. W przypadku niezłożenia oświadczenia przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego o wykonaniu prawa pierwokupu w wyznaczonym ustawowo terminie prawo to wygasa. Wezwanie organu egzekucyjnego należy zatem do czynności określanych popularnie mianem wezwania uprawnionych do zgłoszenia swoich wierzytelności pod rygorem ich pominięcia w dalszej procedurze egzekucyjnej. Podstawową przesłanką dla uznania zastosowania art. 110n par. 1 u.p.e.a. jest istnienie planu miejscowego i określenie w nim przeznaczenia dla danej nieruchomości jako realizacji na niej zadań służących osiągnięciu celów publicznych będących ustawowymi zadaniami jednostek samorządu terytorialnego. Przy dokonywaniu oceny zastosowania art. 110n par. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest związany ustaleniami planu miejscowego. Dlatego nie może oceniać użytego w planie określenia w świetle art. 13 ust. 3 i 4 u.p.z.p. dla podważenia jego skuteczności w przypadku istniejącej ewentualnie w nim wadliwości prawnej. Może natomiast dokonywać takiej oceny zapisów planu w przypadku braku jednoznacznego wskazania w nim na pojęcie celów publicznych. Konieczność dokonywania oceny w takiej sytuacji wynika również z obowiązku organu egzekucyjnego ustalenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego, którą należy wezwać⁵².

● Prawo pierwokupu jednostki samorządu terytorialnego objęte art. 110n u.p.e.a. musi wynikać z innej szczególnej podstawy prawnej. Dla gmin jest nią art. 109 ust. 1 pkt 3 u.g.n., z zastrzeżeniem ujawnienia prawa pierwokupu w księdze wieczystej stosownie do art. 109 ust. 3 pkt 5 u.g.n. Dla pozostałych jednostek samorządu terytorialnego, tj. dla powiatów i samorządu województwa, brak jest przepisu kreującego prawo pierwokupu. Oznacza to, że nawet w przypadku, gdy nieruchomość przeznaczona jest w planie miejscowym na zadania publiczne stanowiące ustawowe zadania powiatów lub samorządu województwa, przy braku podstawy wykonania prawa pierwokupu przez te jednostki art. 110n u.p.e.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy do wykonania przez nie takiego prawa⁵³.

● Oświadczenie organów jednostki samorządu terytorialnego (wójtów, burmistrzów, prezydentów miast) o skorzystaniu z prawa pierwokupu pociąga za sobą konieczność wydania postanowienia w sprawie wysokości ceny nabycia. Postanowienie to wywołuje skutki przybicia. Cena nabycia musi odpowiadać wartości zajętej nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego. Oznacza to, że złożone przez organ jednostki samorządu terytorialnego oświadczenie, iż skorzysta on z prawa pierwokupu za cenę niższą niż określona w doręczonym oświadczeniu organu egzekucyjnego, nie wywoła określonego skutku. Oświadczenie takie miałoby formę warunkową, w którym warunkiem byłoby ustalenie ceny na poziomie określonym przez organ samorządu terytorialnego. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują składania przez organ egzekucyjny oświadczenia warunkowego w sprawie nabycia zajętej nieruchomości⁵⁴.

§ 1. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego.

§ 2. Organ egzekucyjny wzywa ponadto, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa.

§ 3. Zawiadomienia i obwieszczenia dokonywane są nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu.

● Zawiadomienie uczestników postępowania egzekucyjnego (zobacz art. 110b u.p.e.a.) o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości powinno nastąpić w trybie określonym w przepisach k.p.a., z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 110o par. 2 i 3⁵⁵.

§ 1. Na wniosek zobowiązanego, zgłoszony nie później niż podczas opisu i oszacowania wartości nieruchomości, jak również z urzędu, może być wystawiona na licytację wydzielona na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami część zajętej nieruchomości, której cena wywoławcza wystarcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. O prowadzeniu egzekucji z wydzielonej części nieruchomości organ egzekucyjny rozstrzyga po oszacowaniu wartości nieruchomości.

§ 2. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie prowadzenia egzekucji z wydzielonej części nieruchomości i oszacowania jej wartości przysługuje zażalenie.

§ 3. W przypadku prowadzenia egzekucji z wydzielonej części nieruchomości dalsze postępowanie co do reszty nieruchomości zawiesza się do czasu zakończenia licytacji wydzielonej części.

● Przepis dopuszcza możliwość ograniczenia egzekucji z nieruchomości do jej wydzielonej części, jeżeli cena możliwa do uzyskania z tej części będzie wystarczająca na zaspokojenie wierzyciela. Organ egzekucyjny o prowadzeniu egzekucji z wydzielonej części nieruchomości rozstrzyga po jej oszacowaniu i opisie. Rozstrzygnięcie podejmuje z urzędu lub na wniosek zobowiązanego w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Wydając je, organ egzekucyjny dokonuje oceny zasadności prowadzenia egzekucji z wydzielonej części nieruchomości. W tym zakresie powinien mieć na względzie przesłanki określone w art. 110p par. 1 u.p.e.a., który stanowi, że na licytację może być wystawiona część nieruchomości, której cena wystarcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. Zasady wydzielenia części nieruchomości określają art. 92-107 u.g.n., wśród nich znajduje się m.in. wymóg zgodności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W razie braku tego planu zasady podziału nieruchomości ustala się w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Podział nieruchomości nie jest natomiast dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej⁵⁶.

§ 1. W protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny podaje:

1) oznaczenie nieruchomości, w tym numer ewidencyjny działki, obręb, powierzchnię, a także oznaczenie księgi wieczystej lub w przypadku jej braku - zbioru dokumentów;

2) obiekty budowlane ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności nieruchomości, jak również zapasy objęte zajęciem;

3) stwierdzone prawa i obciążenia;

4) umowy ubezpieczenia;

5) osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki;

6) sposób korzystania z nieruchomości przez zobowiązanego;

7) określenie wartości nieruchomości z podaniem jego podstaw;

8) zgłoszone prawa do nieruchomości;

9) inne okoliczności istotne dla oznaczenia lub oszacowania wartości nieruchomości.

§ 2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób przeprowadzenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, mając na uwadze zapewnienie prawidłowej wyceny nieruchomości i uwzględniając przepisy o gospodarce nieruchomościami.

● Przepis określa elementy składowe opisu i oszacowania nieruchomości, który sporządza się w formie protokołu. Można w nim wyodrębnić część opisową i szacunkową. Część pierwsza powinna w sposób przejrzysty określać rodzaj nieruchomości, jej stan oraz sposób dojazdu do tej nieruchomości od drogi publicznej. W razie rozbieżności zawartych w wyciągach z księgi wieczystej lub z ewidencji gruntów i budynków danych dotyczących powierzchni lub sposobu użytkowania nieruchomości ze stanem rzeczywistym w opisie podaje się stan rzeczywisty i wyjaśnia, na czym polega owa niezgodność. O stwierdzonej niezgodności organ egzekucyjny powinien także niezwłocznie powiadomić sąd prowadzący księgę wieczystą lub właściwego starostę jako organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków. W odniesieniu do budynków opis powinien zawierać dokładne wskazanie ich roku budowy, stanu, przeznaczenia, rodzaju konstrukcji i materiału budowlanego, liczby kondygnacji, sposobu użytkowania, jak również sposobu i jakości wykonania oraz wyposażenia w instalacje i urządzenia. Z kolei w odniesieniu do nieruchomości rolnych opis powinien zawierać m.in. określenie ich obszaru, jakości i klasy gruntów ornych, łąk, pastwisk, lasów, ogrodów, torfowisk, terenów z pokładami kopalin pospolitych, wód, a ponadto rodzaju i obszaru zasiewów i upraw, ilości i jakości inwentarza żywego i martwego, jak również zapasów niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego do najbliższych zbiorów⁵⁷.

● Część druga protokołu (szacunkowa) odnosi się do wartości danej nieruchomości lub jej części z uwzględnieniem znajdujących się na niej budowli, budynków i innych urządzeń. Nie uwzględnia się w niej jednak np. praw odkupu i pierwokupu. Z kolei, gdy przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, w protokole oszacowaniu wartości nieruchomości wymienia się oszacowaną przez rzeczoznawcę majątkowego wartość prawa użytkowania wieczystego oraz dzień, z upływem, którego wygasa okres ustanowienia użytkowania wieczystego. W tej części wyszczególnia się także oszacowaną przez rzeczoznawcę majątkowego wartość praw osób trzecich zgłoszonych do nieruchomości, budowli lub innych urządzeń albo przynależności lub pożytków oraz rzeczy, które znajdują się we władaniu osób trzecich (art. 110t u.p.e.a.). Gdy w stanie nieruchomości w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110u par. 2 u.p.e.a.). Do sporządzonego opisu i oszacowania mogą być wnoszone zarzuty w terminie 14 dni od dnia jego ukończenia (art. 110u par. 1 u.p.e.a.)⁵⁸.

● Delegacja ustawowa zawarta w art. 110r par. 2 u.p.e.a. została wykonana przez wydanie rozporządzenia ministra finansów w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

Przypisy

 [1] R. Hauser [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Z. Leoński, W. Sawczyn, W. Piątek, J. Olszanowski, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Legalis 2016, wersja elektroniczna, komentarz do art. 98 u.p.e.a., teza 1.

[2] P.M. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 98 u.p.e.a., teza 1.

[3] Z.K. Kmiecik, D. Steć, "Egzekucja administracyjna z ruchomości" [w:] (red.) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, "System egzekucji administracyjnej", Warszawa 2004, s. 417.

[4] W. Grześkiewicz [w:] D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 99 u.p.e.a., teza 2.2.

[5] E. Pierzchała, "Środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Warszawa 2007, s. 110.

[6] Ibidem, s. 112 i 113.

[7] Z.K. Kmiecik, D. Steć [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 416 i 417.

[8] R. Hauser [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 101 u.p.e.a., teza 1.

[9] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 102 u.p.e.a., teza 2.2.

[10] R. Hauser [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 103 u.p.e.a., teza 1.

[11] M. Sieniuć [w:] J.P. Tarno (red.), E. Cisowska-Sakrajda, K. Defecińska-Tomczak, M. Sieniuć, A. Suławko-Karetko, J. Wyporska-Frankiewicz, "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych", LEX 2012, wersja elektroniczna.

[12] Z.K. Kmiecik, D. Steć [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 418.

[13] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 105a u.p.e.a.

[14] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 105a u.p.e.a., teza 2.8.

[15] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 105b u.p.e.a.

[16] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 105c u.p.e.a., teza 2.2.

[17] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 105d u.p.e.a.

[18] Z.K. Kmiecik, D. Steć [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 418.

[19] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 106 u.p.e.a., tezy 2.2.-2.4.

[20] R. Hauser, J. Olszanowski [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 107 u.p.e.a., teza 1.

[21] E. Pierzchała, op. cit., s. 117 i 118.

[22] Ibidem, s. 118.

[23] M. Staniszewski, "Egzekucja obowiązków podatkowych", Warszawa 2010, s. 186.

[24] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 107a u.p.e.a., teza 2.

[25] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz doart. 107b u.p.e.a.

[26] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 107c u.p.e.a., tezy 1-6.

[27] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 107d u.p.e.a., tezy 2.1.-2.3.

[28] J. Olszanowski [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 107e u.p.e.a., tezy 1-5.

[29] M. Staniszewski, op. cit., s. 187.

[30] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 108a u.p.e.a., teza 2.1.

[31] Zobacz np.: tenże, "Egzekucja z nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Aspekty teoretyczno-praktyczne", LEX 2008, wersja elektroniczna oraz C. Martysz, "Egzekucja administracyjna z nieruchomości" [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 420.

[32] M. Staniszewski, op. cit., s. 188.

[33] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110 u.p.e.a., teza 4.

[34] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 110a u.p.e.a.

[35] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz doart. 110b u.p.e.a., teza 2.1.

[36] C. Martysz, op. cit., s. 422.

[37] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110d u.p.e.a., teza 2.

[38] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110d u.p.e.a., teza 5.

[39] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110d u.p.e.a., teza 1.

[40] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 110f u.p.e.a.

[41] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 108g u.p.e.a., teza 1.

[42] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110g u.p.e.a., tezy 3 i 7.

[43] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110h u.p.e.a., teza 1.

[44] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 110i u.p.e.a.

[45] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110i u.p.e.a., tezy 2 i 4.

[46] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 110j u.p.e.a.

[47] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110j u.p.e.a., tezy 5 i 6.

[48] W. Grześkiewicz, "Egzekucja z nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Warszawa 2017.

[49] C. Martysz [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 423.

[50] M. Sieniuć [w:] "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej...", op. cit.

[51] R. Hauser, A. Skoczylas [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110m u.p.e.a., teza 3.

[52] M. Wolanin, "Prawo pierwokupu nieruchomości, cz. V", Nieruchomości 2003, nr 3.

[53] Ibidem.

[54] W. Grześkiewicz, "Egzekucja z nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym w administracji", op. cit.

[55] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 110o u.p.e.a.

[56] W. Grześkiewicz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", op. cit., komentarz do art. 110p u.p.e.a., tezy 1-4.

[57] C. Martysz [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 424 i 425.

[58] Ibidem, s. 425.