Odnaleziony skarb: czyj jest według prawa

Raz na jakiś czas media rozpalają się do czerwoności wiadomością o odnalezieniu jakiegoś „skarbu” o różnym znaczeniu historycznym. Tematyka ta pozostaje żywa także w popkulturze. Całe pokolenia wychowywały się na prozie o błyskotliwych odkrywcach, takich książkach jak „Szatan z siódmej klasy” (skarb z doby wojen napoleońskich), „Wakacje z duchami” (skarb w postaci zamczyska uratowanego przed rozbiórką) czy wielotomowy „Pan Samochodzik” (od skarbów Templariuszy po skarby z czasów II wojny światowej). Nie brakowało historii nawet o mniej ogarniętych poszukiwaczach skarbów, takich jak „Sposób na Alcybiadesa” (ząb Władysława Hermana czy fałszywa misiurka). Ukryty gdzieś na Dalekim Wschodzie skarb „szalonego barona” Romana von Ungerna, którego mit był żywy w Polsce zwłaszcza dzięki Ferdynandowi Ossendowskiemu i Kamilowi Giżyckiemu, był celem misji poszukiwawczych (m.in. niemieckiej i amerykańskiej). Tematyce poszukiwania skarbów poświęcone są także niezliczone reportaże.

Z uwagi na skomplikowane dzieje polskich ziem można mówić nawet o pewnej „masowości” zjawiska chowania skarbów, potocznie zwanych „depozytami”. Zawartość tych depozytów bywa różna: w ich skład wchodzą osobiste pamiątki jak choćby zdjęcia, listy, przedmioty użytkowe w postaci porcelany, zastaw stołowych czy osobistej biżuterii. Nie musi to być od razu bursztynowa komnata czy złoty pociąg. Depozytariuszem może być prawowity właściciel mienia albo wręcz przeciwnie: zbrodniarz wojenny próbujący ukryć zrabowane dobra. Wokół „skarbów” narosło szereg mitów, także w sferze praw cywilnych do nich. W wielu wypadkach stan prawny może być niejasny i tworzyć prawdziwą szaradę sądową.