Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych [wyciąg]

20 czerwca 2018

(t.j. z 2018 r. poz. 511)

Nowe przepisy, które już weszły w życie zaznaczono kursywą, zaś te, które zaczną obowiązywać od 1 października i 1 lipca 2018 r. dodatkowo podkreślono.

Art. 21. [Obowiązkowe wpłaty na Fundusz Rehabilitacji]

1. Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2–5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.

2. Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%.

2a. Dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych będących jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi, instytucji kultury oraz jednostek organizacyjnych zajmujących się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2, wynosi 2%, 3% w 2005 r., 4% w 2006 r., 5% w 2007 r. i 6% w 2008 r. oraz w latach następnych.

2b. Dla publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i 2, wynosi 2%.

2c. Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w jednostkach, o których mowa w ust. 2b, oblicza się jako sumę wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych i podwojonego wskaźnika dzieci, wychowanków, uczniów, studentów lub słuchaczy będących osobami niepełnosprawnymi i uczących się lub studiujących w ramach ogólnie obowiązujących w danej jednostce regulaminów nauczania lub studiowania.

2d. Wskaźnik dzieci, wychowanków, uczniów, studentów lub słuchaczy niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 2c, oznacza ich udział procentowy w liczbie ogółem odpowiednio dzieci, wychowanków, uczniów, studentów lub słuchaczy, według stanu w roku ubiegłym.

2e. Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnione są niedziałające w celu osiągnięcia zysku:

1) domy pomocy społecznej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej;

2) hospicja w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej;

2a) zakłady opiekuńczo-lecznicze;

3) publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne, których wyłącznym przedmiotem prowadzonej działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza osób niepełnosprawnych, edukacja osób niepełnosprawnych lub opieka nad osobami niepełnosprawnymi.

2f. Pracodawcy osiągający wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o których mowa w ust. 2, 2a i 2b, oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w ust. 2e, składają Zarządowi Funduszu informacje miesięczne i roczne odpowiednio o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, o zatrudnieniu i kształceniu osób niepełnosprawnych lub o działalności na rzecz osób niepełnosprawnych według wzoru ustalonego, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Informacja miesięczna składana jest w terminie do dnia 20 miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy informacja, a informacja roczna – do 20 stycznia za rok poprzedni.

2f1. Pracodawca składa miesięczne i roczne informacje, o których mowa w ust. 2f, poprzez teletransmisję danych w formie dokumentu elektronicznego.

2g. Pracodawcy, o których mowa w ust. 2a i 2b, nieosiągający wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych wymienionych w ust. 2a i 2b, dokonują wpłat na zasadach określonych w art. 49.

3. Z wpłat, o których mowa w ust. 1, są zwolnieni pracodawcy, co do których ogłoszono upadłość.

4. Wskaźnik, o którym mowa w ust. 2, może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy.

5. Do liczby pracowników, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych:

1) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego;

1a) przebywających na urlopie rodzicielskim;

2) przebywających na urlopach wychowawczych;

3) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej;

4) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy;

5) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego;

6) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy.

6. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy:

1) placówek dyplomatycznych i urzędów konsularnych;

2) przedstawicielstw i misji zagranicznych.

7. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika, o którym mowa w ust. 2, oraz sposób jego obniżania.

komentarz

Najistotniejsze z punktu widzenia istoty funkcjonowania systemu promowania zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce są wpłaty z tytułu nieosiągania wymaganego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Dlatego też art. 21 u.r.o.n. podlega częstym zmianom. Nowe brzmienie art. 21 ust. 2b i 3 u.r.o.n. związane jest z kolejną modyfikacją zakresu zwolnienia z wpłat na PFRON z tytułu niezapewniania odpowiednika wskaźnika niepełnosprawnych.

Podstawowa kategoria wpłat na PFRON wynika z art. 21 u.r.o.n., który wskazuje obowiązek zatrudniania przez pracodawców w Polsce określonego wskaźnika osób z niepełnosprawnością. Jeśli wskaźnik ten nie jest spełniony, pracodawca dokonuje stosownych wpłat na PFRON. Zgodnie z art. 21 u.r.o.n. podmiotami zobowiązanymi do wpłat na rzecz PFRON są: pracodawcy, którzy zatrudniają co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi poniżej 6 proc. Wysokość kwoty do zapłaty na PFRON stanowi iloczyn 40,65 proc. przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 proc. (albo 2 proc.), a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Z kolei publiczne i niepubliczne uczelnie, publiczne i niepubliczne szkoły oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze i resocjalizacyjne rozliczają się z wpłat na preferencyjnych warunkach (podmioty te są zobowiązane do wpłat na PFRON, jeżeli miesięczny wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych jest poniżej 2 proc., zamiast 6 proc. Ponadto ustawa zwalnia także pracodawców z dokonywania wpłat w związku z sytuacją ekonomiczno-organizacyjną.

Zmiana art. 21 ust. 2b u.r.o.n., która zacznie obowiązywać od 1 października 2018 r. modyfikuje zakres zwolnienia z wpłat na PFRON z tytułu niezapewniania wymaganego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Od tej wpłaty przewidziano trzy rodzaje zwolnienia. Po pierwsze, zwolnienie wynikające z osiągania wymaganej struktury zatrudnienia (art. 21 ust. 2 u.r.o.n. lub art. 21 ust. 2 w zw. z ust. 2a lub 2b u.r.o.n.). Po drugie, zwolnienie związane z sytuacją ekonomiczną lub organizacyjną (art. 21 ust. 3 u.r.o.n.). Po trzecie, zwolnienie w związku ze specyficznym społecznie użytecznym rodzajem działalności (art. 21 ust. 2e u.r.o.n. i art. 6 ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1116, dalej: u.z.p.w.). Aktualna zmiana przepisu dotyczy pierwszego i drugiego z wymienionych rodzajów zwolnień.

Zgodnie ze zmienionymi przepisami podmiotami zobowiązanymi do wpłat na PFRON, ale na preferencyjnych warunkach (obowiązek legitymowania się 2% wskaźnikiem zatrudnienia osób niepełnosprawnych), od dnia 1 października 2018 r. będą również publiczne i niepubliczne przedszkola, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne, interwencyjne ośrodki preadopcyjne, kluby dziecięce oraz inne formy wychowania przedszkolnego, które na tej podstawie będą rozliczać się z wpłat na PFRON. Zmiana ma na celu objęcie zakresem zastosowania ww. przepisu jak najszerszej grupy podmiotów, w których sprawowana jest opieka nad dziećmi. W przypadku przedszkoli zmiana sankcjonuje dotychczasową praktykę wynikającą z wykładni przepisów. Dotychczas przedszkola były rozliczane przez PFRON na równi ze szkołami.

przykład 1

Przedszkole

Pracodawca prowadzący publiczne przedszkole w wrześniu i październiku 2018 r. zatrudnia 26 pracowników w przeliczeniu na etaty oraz legitymuje się wskaźnikiem zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 3,5 proc. W nowym stanie prawnym za październik 2018 r. nie będzie już zobowiązany do wpłat na PFRON, bo osiąga wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych minimum 2 proc. Jednakże za wrzesień 2018 r. pracodawca ten będzie zobowiązany do wpłaty na PFRON, bo nie osiągnie 6 proc. wskaźnika.

Na podstawie obowiązujących dotychczas przepisów z wpłat na PFRON byli zwolnieni pracodawcy prowadzący zakłady pracy będące w likwidacji albo co do których ogłoszono upadłość. Ustawodawca w nowym brzmieniu art. 21 ust. 3 u.r.o.n., które obowiązuje od 6 czerwca 2018 r., postanowił zrezygnować ze zwolnienia z wpłat na PFRON pracodawców prowadzących zakłady pracy będących w likwidacji. Zmiana ta wynika z braku uzasadnienia zastosowania zwolnienia do tych podmiotów, ponieważ przyczyną podjęcia decyzji o likwidacji nie musi być trudna sytuacja podmiotu, ale decyzja o zakończeniu lub przekształceniu działalności. O ile data ogłoszenia upadłości nie budziła nigdy wątpliwości (było to wydanie przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości), to w przypadku likwidacji nie istnieje jedno zdarzenie, z którym można by łączyć dzień otwarcia likwidacji. W zależności od typu pracodawcy data otwarcia likwidacji mogła wynikać z wniosku o wykreślenie z rejestru, zarządzenia o likwidacji przedsiębiorstwa lub aktu prawnego przewidującego likwidację pracodawcy. Zwolnienie z wpłat podmiotów, które z różnych powodów i na różnej podstawie wszczynały procedurę likwidacyjną, mogło być więc problematyczne.

Co ważne, do pracodawców będących w likwidacji w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy znajdzie zastosowanie, począwszy od wpłat na PFRON za styczeń 2019 r. [patrz komentarz do art. 12 przepisów przejściowych]

Art. 22. [Obniżenie wpłat na Fundusz]

1. Wpłaty na Fundusz, o których mowa w art. 21, ulegają obniżeniu z tytułu zakupu produkcji lub usługi, z wyłączeniem handlu, odpowiednio wytworzonej lub świadczonej przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do:

1) znacznego stopnia niepełnosprawności lub

2) umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz niewidomych

– w wysokości co najmniej 30%, zwanego dalej „sprzedającym”.

1a. Wraz z fakturą, o której mowa w ust. 2 pkt 1, sprzedający, który spełnił warunki określone w ust. 1, przekazuje nabywcy, jednokrotnie w danym roku, informację o:

1) zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat;

2) możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat;

3) możliwości odwołania oświadczenia, o którym mowa w pkt 2.

2. Warunkiem obniżenia wpłaty jest:

1) udokumentowanie zakupu fakturą;

2) uregulowanie należności za zakup produkcji lub usługi w terminie określonym na fakturze, z tym że w przypadku płatności dokonywanych za pośrednictwem banku za datę uregulowania należności uważa się datę obciążenia rachunku bankowego nabywcy na podstawie polecenia przelewu;

3) udokumentowanie przez nabywcę kwoty obniżenia informacją o kwocie obniżenia wystawioną przez sprzedającego w terminie, o którym mowa w ust. 10 pkt 1.

3. Obniżenie wpłaty przysługuje do wysokości 50% wpłaty na Fundusz, do której obowiązany jest nabywca w danym miesiącu.

4. Przysługująca, a niewykorzystana kwota obniżenia może być uwzględniana we wpłatach na Fundusz przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia uzyskania informacji o kwocie obniżenia.

5. Kwota obniżenia, o którym mowa w ust. 1:

1) stanowi iloczyn wskaźnika wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników sprzedającego zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wskaźnika udziału przychodów;

2) nie może być wyższa niż 50% kwoty należności za zakup, o którym mowa w ust. 1, określonej na fakturze, o której mowa w ust. 2 pkt 1, pomniejszonej o kwotę podatku od towarów i usług, z uwzględnieniem korekt tej faktury.”,

6. Wskaźnik wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników sprzedającego zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności stanowi iloczyn współczynnika wynagrodzeń tych pracowników i liczby etatów odpowiadającej różnicy między rzeczywistym zatrudnieniem wszystkich pracowników niepełnosprawnych a zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%.

7. Współczynnik wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników, o którym mowa w ust. 6, stanowi iloczyn najniższego wynagrodzenia pomniejszonego o należne składki na ubezpieczenia społeczne i ilorazu liczby pracowników o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy oraz liczby pracowników niepełnosprawnych ogółem w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.

8. Wskaźnik udziału przychodów stanowi iloraz przychodu ze sprzedaży własnej produkcji lub własnej usługi, z wyłączeniem handlu, odpowiednio wytworzonej lub świadczonej w danym miesiącu na rzecz nabywcy i przychodu ogółem uzyskanego w tym miesiącu ze sprzedaży własnej produkcji lub własnej usługi, z wyłączeniem handlu.

9. Przy obliczaniu kwoty obniżenia bierze się pod uwagę wyłącznie zatrudnienie i wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę za miesiąc, do którego zaliczono przychody, o których mowa w ust. 8. Przy obliczaniu stanu zatrudnienia i wskaźnika, o których mowa w ust. 1, bierze się pod uwagę zatrudnienie pracowników za miesiąc poprzedzający miesiąc wystawienia faktury dokumentującej dany zakup. Do ustalania stanów zatrudnienia pracowników i wskaźników, o których mowa w ust. 1 i 5–7, stosuje się wyłączenia ze stanów zatrudnienia określone w art. 21 ust. 5.

10. Sprzedający:

1) wystawia informację o kwocie obniżenia niezwłocznie po:

a) otrzymaniu odwołania oświadczenia, o którym mowa w ust. 1a pkt 3, nie później niż do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup, oraz terminowym uregulowaniu należności,

b) terminowym uregulowaniu należności w przypadku nieotrzymania oświadczenia, o którym mowa w ust. 1a pkt 2, do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup, lub w przypadku niewykonania obowiązku określonego w ust. 1a

– jednak nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup;

2) prowadzi ewidencję wystawionych informacji o kwocie obniżenia;

3) przekazuje Zarządowi Funduszu informację miesięczną o informacjach o kwocie obniżenia – w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystawił informacje.

10a. Przepisy ust. 1–10 oraz art. 22a i art. 22b stosuje się również do sprzedających lub nabywców będących:

1) jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o szczególnych zasadach rozliczeń podatku od towarów i usług oraz dokonywania zwrotu środków publicznych przeznaczonych na realizację projektów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub od państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 280),

2) wydzielonymi jednostkami organizacyjnymi wchodzącymi w skład innych podmiotów

– w przypadku ujawnienia danych tych jednostek organizacyjnych na fakturze, o której mowa w ust. 2 pkt 1.

11. (uchylony)

12. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, wzory informacji, o których mowa w ust. 10 pkt 1 i 3, a także zakres danych gromadzonych w ewidencji, o której mowa w ust. 10 pkt 2, oraz sposób jej prowadzenia, uwzględniając możliwość weryfikacji spełniania przez sprzedającego warunków wystawienia informacji o kwocie obniżenia, warunków korzystania z obniżenia przez nabywcę oraz weryfikacji prawidłowości wykonania obowiązków przez sprzedającego.

komentarz

Każdy pracodawca (nabywca), który jest obowiązany dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON z tytułu niezapewniania ustawowego poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jednocześnie może dokonać obniżenia wpłat z tytułu zakupu produkcji lub usługi przedsiębiorcy (sprzedającego), który na podstawie art. 22 ustawy o rehabilitacji wystawia ulgi we wpłatach na PFRON (INF-U). Przepisy dotyczące ulg są bardzo często modyfikowane przez ustawodawcę. Kolejna zmiana przepisu art. 22, która zacznie obowiązywać od 1 października 2018 r., ma charakter zarówno doprecyzowujący (np. w zakresie stosowaniu wyłączeni przy obliczaniu stanu zatrudnienia), ale i bezpośrednio wpływa na wysokość wystawianej ulgi. Ponadto zaproponowano, aby zmiana art. 22 i art. 22b ustawy o rehabilitacji (art. 1 pkt 9 i 10 nowelizacji) weszła w życie z 1 października 2018 r., co pozwoli PFRON na dostosowanie systemu informatycznego do nowych warunków określonych w proponowanych regulacjach. Będzie to także czas na wyjaśnienie licznych wątpliwości prawnych związanych z nowymi przepisami, które w praktyce mogą sprawiać pracodawcom problemy.
W aktualnym stanie prawnym pracodawca uprawniony do udzielania ulg we wpłatach na PFRON ma obowiązek wystawienia ulgi swojemu kontrahentowi, jeżeli wszystkie warunki wskazane w art. 22 u.r.o.n. zostały spełnione. Nie ma więc znaczenia to, czy nabywca usługi lub produkcji jest faktycznie ulgą zainteresowany (w praktyce – czy nabywca ma obowiązek dokonywania comiesięcznych wpłat na PFRON), czy też nie. Jeżeli jednak sprzedający ulgi nie wystawi, grozi mu za to kara finansowa na podstawie art. 22b u.r.o.n. Dlatego też sprzedający wielokrotnie uskarżali się na uciążliwość obowiązku wystawiania ulg we wpłatach na PFRON każdemu kontrahentowi, bez względu na to, czy chciał z tego skorzystać i czy zamierzał w przyszłości korzystać z ulgi.

Na podstawie nowych przepisów, które zaczną obowiązywać od 1 października 2018 r., sprzedający spełniający warunki do udzielania ulg będzie musiał przekazać kontrahentowi wraz z fakturą dokumentującą zakup także dodatkową informację o:

1. zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat;

2. możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat;

3. możliwości odwołania oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat (dodany art. 22 ust. 1a u.r.o.n.).

Tym samym w procedurze udzielania ulg pojawiają się dwa nowe dokumenty:

1) informacja o zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat i możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat – składana przez sprzedającego nabywcy wraz z fakturą za wykonaną produkcję/usługę,

2) oświadczenie o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat – składane przez nabywcę sprzedającemu nie później niż do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup;

3) oświadczenie o odwołaniu oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat – składane przez nabywcę sprzedającemu w przypadku uprzedniego złożenia oświadczenie o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat, nie później jednak niż do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup.

W konsekwencji sprzedający od 1 października 2018 r:

1) wystawi informację o kwocie obniżenia niezwłocznie po:

a) otrzymaniu odwołania oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat, nie później niż do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup, oraz terminowym uregulowaniu należności,

b) terminowym uregulowaniu należności w przypadku nieotrzymania oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat, do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup, lub w przypadku niewykonania obowiązku określonego w ust. 1a

– jednak nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup (zmieniony art. 22 ust. 10 u.r.o.n.).

Tak więc w nowym trybie wystawiania ulg sprzedający ma obowiązek poinformowania każdego nabywcy, jednokrotnie w danym roku, o zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat na PFRON, możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat, a także o możliwości odwołania oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat. Informacja ta będzie mogła być przekazana nabywcy wraz z fakturą dokumentującą zakup.

przykład 2

Nowy obowiązek informacyjny

Pracodawca (sprzedający) jest uprawniony do udzielania ulg we wpłatach na PFRON. 30 listopada wystawił i doręczył on swojemu nowemu nabywcy fakturę dokumentującą zakup. Termin płatności faktury przypada na 10 grudnia 2018 r. W związku z nowymi obowiązkami sprawozdawczymi wraz z fakturą doręczył on nabywcy informację o zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat na PFRON, możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat, a także o możliwości odwołania oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat. Jeżeli najpóźniej do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup (czyli do 15 stycznia 2019 r.), nabywca nie przekaże oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do obniżenia wpłat. sprzedający będzie obowiązany wystawić ulgę nabywcy (INF-U), jednak powinien to zrobić nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin płatności za zakup (czyli maksymalnie do 31 stycznia 2019 r.).

przykład 3

Brak sankcji

Jeżeli po wykonaniu usługi własnej przez sprzedającego nie złoży on danemu nabywcy (jednokrotnie w danym roku) wraz z fakturą informacji o zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat i możliwości złożenia oświadczenia o zamiarze korzystania z prawa do obniżenia wpłaty, nie będzie miał obowiązku dokonania żadnej wpłaty sankcyjnej na PFRON, bo art. 22b u.r.o.n. nie zawiera takiej regulacji.

Nowe regulacje, zdaniem ustawodawcy, mają zarówno zmniejszyć obciążenia administracyjne sprzedających, jak i rozwiązują problem otrzymywania przez nabywców niechcianych informacji o kwocie obniżenia. Jednocześnie zwiększają one gwarancje dla nabywców chcących korzystać z ulg, że zostaną odpowiednio poinformowani o możliwości korzystania z ulg i otrzymają informację o kwocie obniżenia. W praktyce jednak nowe przepisy są nieczytelne i niejasne dla adresatów prawa. Mogą więc powodować liczne problemy praktyczne. Z jednej strony niewysłanie przez sprzedającego nowej informacji do nabywcy nie jest obarczone żadną sankcją (pierwotna wersja projektu nowelizacji zawierała sankcję za niewykonanie obowiązku informacyjnego w tym zakresie), z drugiej brzmienie art. 22 ust. 1a w zw. z art. 22 ust. 10 u.r.o.n. wywołuje wątpliwości w zakresie procedury informacyjnej kontrahenta i możliwości odwoływania przez niego swoich oświadczeń. Nowe przepisy powodują przede wszystkim dodatkowe obowiązki dla podmiotów udzielających ulgi.
Co ciekawe, pierwotne brzemiennie nowelizacji przepisu było odmienne. Zakładało ono bowiem obowiązek przesłania przez sprzedającego informacji o zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat i możliwości złożenia oświadczenia o zamiarze korzystania z prawa do obniżenia wpłaty. Z kolei nabywca miałby 7 dni od dnia otrzymania informacji od sprzedającego na złożenie sprzedającemu oświadczenia o zamiarze korzystania z prawa do obniżenia wpłaty. Sprzedający wystawiłby nabywcy informację o kwocie ulgi dopiero po otrzymaniu oświadczenia. Co więcej, jeżeli sprzedający nie wykonałby tego obowiązku, to byłby zobowiązany do dokonania wpłaty na PFRON przewidzianej w dodanym art. 22b nowym przepisie. Miała ona wynosić 10 proc. kwoty należności ogółem określonej na fakturze dokumentującej zakup uprawniający nabywcę do ulgi. Z kolei nabywca nie poniósłby negatywnych konsekwencji niewykonania obowiązku przez sprzedającego. Nie musiał złożyć oświadczenia, ale miałby prawo do otrzymania informacji o uldze.

Rozwiązanie to pierwotnie proponowane przez projektodawcę spotkało się jednak z dużą krytyką pracodawców podkreślających, że nowe przepisy w tej postaci generowałyby obowiązek przesyłania dodatkowej informacji dla nabywcy przy okazji każdej wystawianej co miesiąc ulgi. Dlatego też zaproponowano zmienioną wersję przepisu.

Od 1 października 2018 r. nie ulegną zmianie pozostałe przepisy dotyczące niezbędnych warunków, jakie musi spełnić sprzedający, aby wystawić ulgę we wpłacie na PFRON. Aktualnie, aby pracodawca mógł udzielić ulgi we wpłacie na PFRON, powinien spełniać kilka podstawowych warunków:

– musi sprzedawać wykonaną przez siebie usługę lub wytworzoną przez siebie produkcję. Jeśli sprzedaje usługę handlową, to nie może udzielić ulgi, ponieważ handel został wyłączony przez ustawodawcę z zakresu usług, których zakup stanowi podstawę obniżenia wpłat na PFRON. Należy pamiętać, że omawiane ulgi dotyczą wyłącznie świadczenia usług przez uprawnionego sprzedającego bezpośrednio na rzecz kupującego;

– musi zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty;

– pracownicy muszą być zatrudnieni na podstawie umowy o pracę bądź spółdzielczej umowy o pracę. Ponadto 30% spośród zatrudnionych muszą stanowić osoby zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności lub osoby zaliczone do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję, oraz niewidomych. Schorzenia powinny wynikać z treści orzeczenia, a nie z zaświadczenia lekarza specjalisty.

Warunkiem obniżenia wpłaty do PFRON jest:

1) udokumentowanie zakupu fakturą;

3) udokumentowanie przez nabywcę kwoty obniżenia informacją o kwocie obniżenia wystawioną przez sprzedającego w terminie.

Nie ulegnie zmianie także sam wzór wyliczenia ulgi.

Znowelizowany przepis art. 22 ust. 5 dotyczy szczegółowych zasad ustalania stanu zatrudnienia uprawniającego do udzielania ulgi oraz do zasad obliczeń kwoty samej ulgi. Należy zauważyć, że wskazane zasady ustalania stanu zatrudnienia oraz wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych dotyczyły wyłącznie zasad wpłat na PFRON. Od 1 października 2018 r. to się zmienia.

Pracodawcy często zgłaszali wątpliwości dotyczące obliczania stanów zatrudnienia dla celów ulg we wpłatach na PFRON, a w szczególności co do stosowania wyłączeń z tych stanów przewidzianych w art. 21 ust. 5 u.r.o.n. Wyłączenia te jednolicie stosowane są przez tych pracodawców w innych przypadkach przewidzianych w u.r.o.n. (m.in. dla celów dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, statusu zakładu pracy chronionej czy obliczania wpłat na PFRON). W odniesieniu do ulg kwestia ta nie była unormowana na poziomie ustawowym.

Tak jak do tej pory poziom zatrudnienia na potrzeby np. wpłat na PFRON należy obliczać każdorazowo po zakończeniu danego miesiąca. Liczbę etatów oblicza się, stosując średnią arytmetyczną z dziennych stanów zatrudnienia w danym miesiącu. Należy zatem zsumować stan zatrudnienia z każdego dnia w miesiącu w przeliczeniu na etaty, a następnie podzielić uzyskany wynik przez liczbę dni w danym miesiącu. W obliczeniu stanu zatrudnienia uwzględnia się również dni wolne od pracy, dla których przyjmuje się stan zatrudnienia z dnia poprzedniego lub następnego – jeżeli miesiąc rozpoczyna się takim dniem. Stan zatrudnienia wylicza się z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, stosując zaokrąglenie w dół, jeżeli pierwsza odrzucona cyfra należy do przedziału od 0 do 4, albo w górę, jeżeli pierwsza odrzucona cyfra należy do przedziału od 5 do 9. Do liczby pracowników, w przeliczeniu na etaty, należy wliczyć osoby zatrudnione na podstawie:

1) umowy o pracę,

2) powołania,

3) wyboru,

4) mianowania,

5) spółdzielczej umowy o pracę.

Zgodnie z art. 21 ust. 5 u.r.o.n. do liczby pracowników nie wlicza się z kolei osób niepełnosprawnych przebywających na urlopie bezpłatnym oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi, a zatrudnionych:

1) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego,

2) przebywających na urlopach rodzicielskich,

3) przebywających na urlopach wychowawczych,

4) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej,

5) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy,

6) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego,

7) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy (inne niż k.p., m.in. Karta nauczyciela).

przykład 4

Jak wyliczyć

Dane o zatrudnieniu w lipcu 2018 r. są następujące: od 1 do 10 lipca zatrudnienie wynosiło 21 etatów, natomiast od 11 do 31 lipca zatrudnienie zwiększyło się o 6 etatów.

Wyliczenie zatrudnienia ogółem w lipcu:

ZOG = [(10 dni × 21 etatów) + (21 dni × 27 etatów)] ÷ 31 dni = 25,06 etatu,

gdzie:

ZOG – stan zatrudnienia ogółem w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy (z miesiąca sprawozdawczego – etaty).

Zatrudnienie ogółem wynosi 25,06 etatu, czyli występuje obowiązek wpłaty na PFRON za lipiec 2018 r.

Zgodnie ze zmienionym art. 22 ust. 9 u.r.o.n. przy obliczaniu kwoty obniżenia, tak jak do tej pory, pracodawcy będą brać pod uwagę wyłącznie zatrudnienie i wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę za miesiąc, do którego zaliczono przychody. Jednocześnie przy obliczaniu stanu zatrudnienia, wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby ustalenia uprawnienia do udzielania ulg oraz obliczania kwoty ulgi nastąpi bardzo duża zmiana. Mianowicie zastosowanie znajdą wyłączenia ze stanów zatrudnienia określone w art. 21 ust. 5 u.r.o.n., czyli niewliczanie pracowników niepełnosprawnych na urlopie bezpłatnym oraz niewliczanie pełnosprawnych m.in. na urlopie rodzicielskim i wychowawczym.

Zmiana polegająca na uzupełnieniu w art. 22 ust. 9 zd. 3 u.r.o.n. jest także korzystna dla pracodawców. Nowe zasady ustalania stanu zatrudnienia usuwają wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie i nie wymagają analizowania aktów wykonawczych, orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych w analogicznych zakresach. Jednocześnie pracodawcy nie będą musieli uwzględniać w stanach zatrudnienia osób pełnosprawnych nieświadczących pracy (np. w związku z odbywaniem służby wojskowej czy przebywaniem na urlopach związanych z rodzicielstwem albo na świadczeniu rehabilitacyjnym).

przykład 5

Stan zatrudnienia na potrzeby ulg

Pracodawca ustala stan zatrudnienia na potrzeby udzielania ulg we wpłatach na PFRON. Jeżeli po 1.10.2018 r. w dniu wystawienia faktury wśród zatrudnionych pracowników będą np. osoby niepełnosprawne przebywające na urlopie bezpłatnym lub osoby pełnosprawne przebywające na świadczeniu rehabilitacyjnym lub urlopie rodzicielskim, nie zostaną one uwzględnione we wskaźniku i stanie zatrudnienia tego pracodawcy w związku z udzielaniem ulg.

Natomiast w art. 22 ust. 9 zd. 2 u.r.o.n. wskazano okres, na który należy ustalać stany zatrudnienia dla potrzeb wykazania struktury wymaganej od sprzedającego zgodnie z art. 22 ust. 1 u.r.o.n.. Jest nim miesiąc poprzedzający miesiąc wystawienia faktury dokumentującej dany zakup. Przyjęcie tego szczególnego rozwiązania było – zdaniem ustawodawcy – celowe z uwagi na konieczność zapewnienia pewności prawnej sprzedających co do zakresu ich obowiązku określonego w art. 22 ust. 1a u.r.o.n. W dniu wystawienia faktury, wraz z którą może być przekazana informacja o zasadach obniżania wpłat na PFRON, nie są pracodawcy znane przeciętne miesięczne stany zatrudnienia za ten miesiąc, czego wymaga art. 2 pkt 6 u.r.o.n. Dlatego dane te będą ustalane na miesiąc poprzedzający miesiąc wystawienia faktury dokumentującej dany zakup, a nie na miesiąc jej wystawienia czy na miesiąc, do którego przyporządkowano przychód z zakupu, o którym mowa w art. 22 ust. 1 u.r.o.n.

przykład 6

Uprawnienia do udzielania ulg

Pracodawca ustala stan zatrudnienia ogółem oraz wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby ustalenia uprawnienia do udzielania ulg we wpłatach na PFRON. Zatrudnia on 30 pracowników w przeliczeniu na etaty, przy czym w listopadzie 2018 r. dwóch pracowników pełnoprawnych przebywało na urlopie wychowawczym. Stany zatrudnienia należy ustalać na miesiąc poprzedzający miesiąc wystawienia faktury dokumentującej dany zakup. Dlatego też, jeżeli pracownicy w miesiącu poprzedzającym miesiąc wystawienia faktury dokumentującej dany zakup będą przebywali nadal na urlopie wychowawczym, pracodawca nie uwzględni ich przy ustaleniu stanu i wskaźnika zatrudnienia.

Najdalej idąca zmiana w zasadach udzielania ulg we wpłatach na PFRON dotyczy ograniczenia wysokości wystawianej kwoty ulgi. Dotychczasowy limit 100 proc. kwoty na fakturze zostaje wyraźnie ograniczony. Zmiana w art. 22 ust. 5 u.r.o.n. wprowadza zasadę, że kwota ulgi obliczona przez sprzedającego nie będzie mogła być wyższa od 50 proc. kwoty netto należności wykazanej na fakturze dokumentującej zakup mający uprawniać do ulgi.

Celem wprowadzenia przez ustawodawcę tej zmiany jest zapobieżenie możliwym nieprawidłowościom wynikającym z korekt faktur zakupów związanych ze zwrotami towarów, na które wystawiono już ulgi. Artykuł 22 ust. 5 u.r.o.n. wyraźnie wskazuje, że na kwotę ulgi nie tylko wpływa kwota należności za zakup, pierwotnie ustalona przez strony, lecz także wpływają wszelkie zmiany tej kwoty (np. wynikające ze zwrotów zakupów). Nowelizacja art. 22 ust. 5 u.r.o.n. skutkuje jednocześnie uchyleniem ust. 11, który wskazywał na limit 100 proc. kwoty netto na fakturze.

przykład 7

Nowy limit

Pracodawca (sprzedający) w grudniu 2018 r. udzielił swojemu kontrahentowi (nabywcy) ulgi we wpłatach na PFRON z tytułu sprzedaży własnych usług na kwotę 10 tys. zł netto. W związku z tym, że kwota ulgi obliczona przez sprzedającego nie może być wyższa od 50 proc. kwoty netto należności wykazanej na fakturze, w praktyce wyniesie ona maksymalnie 5 tys. zł netto, bez względu na faktycznie obliczoną kwotę ulgi na podstawie zasad wskazanych w art. 22 ust. 5–7 u.r.o.n.

Artykuł 22 ust. 1–10 oraz art. 22a i art. 22b u.r.o.n. od 1 października 2018 r. będą także miały zastosowanie również do sprzedających lub nabywców będących:

1) jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z 5 września 2016 r. o szczególnych zasadach rozliczeń podatku od towarów i usług oraz dokonywania zwrotu środków publicznych przeznaczonych na realizację projektów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub od państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. poz. 1454),

2) wydzielonymi jednostkami organizacyjnymi wchodzącymi w skład innych podmiotów,

– w przypadku ujawnienia danych tych jednostek organizacyjnych na fakturze.

Zmiana polegająca na dodaniu art. 22 ust. 10a u.r.o.n. potwierdzi możliwość uczestnictwa w procesie nabywania ulg we wpłatach na PFRON przez podmioty, których rozliczenia podatku od towarów i usług podlegają centralizacji.

przykład 8

Więcej podmiotów uprawnionych

Po 1 października 2018 r. podmiotami uprawnionymi do udzielania ulg (po spełnieniu pozostałych warunków uregulowanych przepisami art. 22 u.r.o.n.) będą m.in. samorządowe zakłady aktywności zawodowej, a także miejskie biblioteki oraz urzędy gmin.

Drugą grupą podmiotów, których rozliczenia z wpłat na PFRON zostaną doprecyzowane, są jednostki organizacyjne będące częścią innych podmiotów (pracodawcy tacy jak np. szpitale, jednostki wojskowe, sądy, oddziały spółek). Będą miały do nich zastosowanie przepisy art. 22 u.r.o.n.. Po spełnieniu warunków określonych w art. 22 powyższe podmioty będą mogły odpowiednio udzielać ulg swoim kontrahentom lub nabywać ulgi we wpłatach na PFRON. Jeżeli podmioty wymienione w art. 22 ust. 10a pkt 1 lub 2 będą zamierzały korzystać z ulg, ich dane będą musiały być ujawnione na fakturze.

Art. 22b. [Kwoty obniżenia]

1. Sprzedający dokonuje wpłaty na Fundusz w wysokości:

1) 5% sumy kwot obniżenia wykazanych w informacjach o kwocie obniżenia, które nie zostały ujęte w ewidencji lub w informacjach, o których mowa odpowiednio w art. 22 ust. 10 pkt 2 i 3,

2) 10% kwoty obniżenia wykazanej w informacji o kwocie obniżenia w przypadku naruszenia terminu, o którym mowa w art. 22 ust. 10 pkt 1,

3) 30% kwoty obniżenia wykazanej w informacji o kwocie obniżenia, w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1,

4) kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy zawyżoną kwotą obniżenia wykazaną w informacji, o której mowa w art. 22 ust. 2 pkt 3, a prawidłowo obliczoną kwotą obniżenia w przypadku podania niezgodnych ze stanem faktycznym danych skutkujących zawyżeniem kwoty obniżenia w tej informacji

– w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym te okoliczności zostały ujawnione w wyniku kontroli, o której mowa w art. 22a, lub czynności sprawdzającej, o której mowa w art. 272 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm.), zwanej dalej „Ordynacją podatkową”.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli wysokość wpłaty nie przekracza pięciokrotności kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

komentarz

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 22b ust. 1 pkt 4 zmieniona będzie wysokość wpłaty dotyczącej zawyżenia kwoty ulgi. Nie będzie ona obliczana w skomplikowany sposób (alternatywnie jako trzykrotność kwoty zawyżenia albo 10 proc. kwoty ulgi), lecz zawsze będzie równa kwocie zawyżenia.

przykład 9

Przed 1 października

Spółka wystawiła trzy nieprawidłowe INF-U. Pierwsza opiewa na 100 zł, a powinna na 10 zł. Trzykrotność różnicy to 270 zł (90 zł x 3), a 30 proc. ulgi zawyżonej to 30 zł. Niższa kwota, równa części wpłaty, to 30 zł. Druga opiewa na 100 zł, a powinna na 90 zł. Trzykrotność różnicy to 30 zł (10 zł x 3), a 30 proc. ulgi zawyżonej to 30 zł. Kwota równa części wpłaty to 30 zł. Trzecia opiewa na 100 zł, a powinna na 95 zł. Trzykrotność różnicy to 15 zł (5 zł x 3), a 30 proc. ulgi zawyżonej to 30 zł. Wpłata w tej części to 15 zł.

przykład 10

Po 1 października

Sprzedający omyłkowo wystawił ulgę nabywcy w zawyżonej kwocie. Zamiast wystawić ulgę na 200 zł, wystawił na 2000 zł, i taką kwotę wykazał w informacji o kwocie ulgi (INF-U). Różnica między zawyżoną a prawidłowo ustaloną kwotą to: 2000 – 200 = 1800 zł. Tyle wyniesie wpłata sankcyjna do PFRON.

Art. 25a. [Zasady naliczania składek]

1. Fundusz refunduje:

1) osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 oraz z 2018 r. poz. 106 i 138), z zastrzeżeniem ust. 1a,

2) niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników – wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe

– pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

komentarz

W art. 25a u.r.o.n. uregulowano instrument wsparcia aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych w postaci refundacji kosztów składek na ubezpieczenia społeczne poniesionych przez niepełnosprawnych przedsiębiorców lub rolników. Wysokość pomocy to:

– 100 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności;

– 60 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;

– 30 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Zmiana do art. 25a u.r.o.n. wprowadzona art. 1 pkt 11 nowelizacji dotyczy warunków udzielania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne opłaconych za osoby niepełnosprawne. Dotyczy ona zarówno refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą (art. 25a ust. 1 pkt 1 u.r.o.n.), jak i refundacji wypłacanej osobom opłacającym składki na ubezpieczenia społeczne za niepełnosprawnych rolników lub za niepełnosprawnych domowników (art. 25a ust. 1 pkt 2 u.r.o.n.).
Przed 1 lipca 2016 r. warunek określony w zdaniu wspólnym w art. 25a ust. 1 u.r.o.n. dotyczył opłacania w całości tych składek, a więc składek refundowanych na omawianej podstawie. To, że składki powinny były być opłacone przed dniem złożenia wniosku, pośrednio wynikało z treści oświadczeń do wniosków o wypłatę refundacji: Wn-U-G (dla prowadzących działalność gospodarczą) i Wn-U-A (dla rolnika). Adresaci prawa nierzadko nie spełniali tego warunku, a w przypadku ujawnienia tego faktu powoływali się na to, iż nie zapoznali się w pełni z treścią składanego wniosku i że obowiązek opłacenia składek przed dniem jego złożenia nie wynikał wprost z ustawy. Biorąc pod uwagę to, że instrument wsparcia określony w art. 25a u.r.o.n. jest refundacją (PFRON refunduje składki), to logika i wykładnia językowa przepisu skłaniałyby jednak do przyjęcia, iż wnioskujący o wypłatę refundacji powinien wcześniej opłacić składki. Ponadto wnioskodawca oświadczał, że opłacił w całości składki wykazane we wniosku. Podpisując się pod takim oświadczeniem, powinien wiedzieć, że składki opłaca się przed złożeniem wniosku. Jednak skala zjawiska była na tyle niepokojąca, że doprecyzowano przepis od 1 lipca 2016 r., wskazując, że warunkiem uzyskania refundacji jest opłacenie w całości składek przed dniem złożenia wniosku.
Zmiana przepisu polega na kolejnej modyfikacji podstawowego warunku jej uzyskania, dotyczącego terminu złożenia wniosku. Od 6 czerwca 2018 r. warunkiem uzyskania refundacji składek jest opłacenie tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. Zmiana ta ma na celu umożliwienie osobom niepełnosprawnym opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne i wysłanie wniosku w jednym dniu. Postulaty zmian w tym kierunku były zgłaszane przez osoby niepełnosprawne i organizacje pozarządowe. W związku z przepisem przejściowym (art. 16 nowelizacji), warunek opłacenia składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku o refundację stosuje się od 1 lipca 2016 r. [patrz przepis przejściowy].

przykład 11

Opłacenie składek w dniu złożenia wniosku

Pan Marek jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Prowadzi działalność gospodarczą w postaci sklepu sportowego i wnioskuje o refundację składek na ubezpieczenia społeczne, składając wniosek Wn-U-G za maj, czerwiec i lipiec 2018 r. Nie otrzymuje innego wsparcia w zakresie składek. Za maj 2018 r. opłacił składki terminowo, lecz dwa dni po złożeniu wniosku. Natomiast za czerwiec 2018 r. opłacił składki terminowo i w dniu złożenia wniosku. Za lipiec 2018 r. również opłacił składki terminowo i w dniu złożenia wniosku. W związku z nowelizacją oraz przepisami przejściowymi za czerwiec i lipiec 2018 r. pan Marek spełnia nowy warunek i otrzyma refundację w wysokości stanowiącej 60 proc. sumy obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe opłaconych za lipiec 2018 r. Stosuje się go bowiem w odniesieniu do składek należnych za okresy począwszy od lipca 2018 r. (art. 16 nowelizacji).

Art. 25d. [Kontrole w zakresie refundacji składek]

1. Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzać kontrole wnioskodawcy w zakresie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli nieprawidłowości, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję nakazującą zwrot wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości.

2. Od decyzji, o których mowa w ust. 1 i art. 25c ust. 6–8, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

3. W przypadku konieczności przeprowadzenia kontroli, o której mowa w ust. 1, Fundusz może nieodpłatnie korzystać z danych zgromadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe warunki udzielania oraz tryb przekazywania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne,

2) termin składania, wzór wniosku, o którym mowa w art. 25c ust. 1, oraz wykaz dokumentów załączanych do wniosku,

3) wymogi, jakie muszą spełniać wnioskodawcy przekazujący dokumenty w formie elektronicznej przez teletransmisję danych

– uwzględniając potrzebę zapewnienia zgodności z zasadami udzielania pomocy w ramach zasady de minimis , jednolitych warunków niezbędnych do prawidłowego przekazywania dokumentów oraz określenia zakresu danych niezbędnych do udzielenia pomocy, a także racjonalnego gospodarowania środkami Funduszu.

komentarz

Zgodnie z art. 15 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2017 r. na podstawie ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) postępowanie administracyjne nadal jest postępowaniem dwuinstancyjnym, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zmieniono art. 15 k.p.a. przez uzupełnienie zawartej w tym przepisie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego o zastrzeżenie, że przepisy szczególne mogą przewidywać odstępstwo od tej zasady. Celem zmiany przepisu nie było, jak wskazano w uzasadnieniu, uchylenie zasady dwuinstancyjności. Zmiana art. 15 k.p.a. potwierdziła jedynie wnikającą z konstytucji i znajdującą wyraz już obecnie w przepisach szczególnych elastyczność w zakresie konstruowania przez ustawodawcę zasad i środków prawnych służących weryfikacji decyzji i postanowień (zgodnie z tendencjami obserwowanymi w wielu krajach europejskich), a także możliwość rezygnacji z zaskarżalności w trybie administracyjnym aktów wskazanych w ustawach szczególnych w zakresie, w jakim pozwala na to art. 78 zd. 2 konstytucji.

Nowe brzmienie art. 15 k.p.a. potwierdziło zatem istniejącą już w obecnym stanie prawnym możliwość kształtowania przez ustawodawcę struktury zaskarżania rozstrzygnięć administracyjnych, w zależności od charakteru i okoliczności konkretnych spraw, przy poszanowaniu prawa do ich zaskarżania oraz do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia każdej z nich.

Trzeba przy tym podkreślić, że art. 78 konstytucji stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Określenie wyjątków od tej zasady oraz trybu zaskarżenia art. 78 zd. 2 konstytucji powierza ustawie. Wobec postępowania administracyjnego nie zastrzeżono natomiast w konstytucji, że jest ono dwuinstancyjne, poprzestając na wskazaniu prawa strony do wniesienia środka zaskarżenia. Art. 176 ust. 1 konstytucji wskazuje na dwuinstancyjność jedynie w odniesieniu do postępowania sądowego, ponieważ przepis ten został umieszczony w rozdziale o sądach, w związku z czym dotyczy tylko spraw przekazanych ustawami do właściwości sądów, tzn. rozpoznawanych przez sądy od początku do końca. Konstytucja nie gwarantuje zatem bezwzględnej konieczności rozpoznawania każdej sprawy dwukrotnie przez organy administracji publicznej.

Należy przy tym podkreślić, że art. 78 konstytucji kreuje konstytucyjne prawo podmiotowe jednostki, którego treścią jest możliwość zaskarżenia wskazanych w tym przepisie orzeczeń lub decyzji, co ma kluczowe znaczenie dla zawartych szczegółowych zmian w przepisach k.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Przepis art. 78 konstytucji zamieszczony został w podrozdziale „Środki ochrony wolności i praw” rozdziału III zatytułowanego „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”. Należy zatem już w tym miejscu podkreślić, że zasada dwuinstancyjności i wynikające z niej prawo do zaskarżenia aktu administracyjnego stwarza jedynie określoną możliwość procesową, z której podmiot uprawniony może, ale nie musi skorzystać. Sytuacja, w której strona wskutek własnej woli nie korzysta z tego prawa, nie może być tym samym rozpatrywana w kontekście naruszenia art. 78 konstytucji. Z konstytucji nie wynika konieczność przeprowadzenia niezależnie od woli strony dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego przed wniesieniem skargi na decyzję do sądu administracyjnego.

W związku ze zmianą art. 15 k.p.a. ustawodawca zaproponował regulacje stanowią lex specialis w stosunku do przepisów procedury administracyjnej. W przypadku decyzji wydawanych przez prezesa PFRON oraz wojewodę w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) postanowiono zastąpić dotychczasowy środek zaskarżenia, tj. odwołanie do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, innym środkiem przewidzianym w przepisach k.p.a., tj. wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 1 pkt 12–15, pkt 16 lit. b, pkt 17–19 nowelizacji).

Zdaniem projektodawców rozwiązanie to jest korzystne z punktu widzenia adresata prawa, gdyż skróci czas prowadzonych postępowań administracyjnych. Należy jednocześnie wskazać, że zgodnie z art. 52 par. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Oznacza to, że strona postępowania w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez prezesa zarządu PFRON będzie miała możliwość złożenia skargi na tę decyzję bezpośrednio do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co znacznie skróci proces postępowania administracyjnego.

Ponadto w ustawie z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) ustawodawca w art. 15 wskazał na konieczność dokonania przeglądu aktów prawnych regulujących postępowania administracyjne w zakresie dwuinstancyjności postępowań. Po dokonaniu wstępnej analizy problemu projektodawca proponuje wprowadzenie ww. regulacji w przedmiotowym zakresie jako korzystnych z punktu widzenia adresatów prawa.

Z takim twierdzeniem nie zgadzają się jednak pracodawcy, co było podnoszone w trakcie prac nad ustawą. Jak wskazywano, po pierwsze, PFRON na gruncie procedury administracyjnej miał i nadal ma możliwość autoweryfikacji swoich decyzji. Jeśli wpływa odwołanie, PFRON może już na etapie zajmowania stanowiska wobec odwołania od swojej decyzji uznać słuszność tego odwołania. Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby już na tym etapie sprawę zamknąć. Po drugie, zainicjowanie drogi sądowej po wydaniu decyzji przez PFRON oznacza jednak obowiązek wniesienia wpisu, który w większości przypadków ma charakter stosunkowy. Po trzecie, jeśli pracodawca wnosi skargę do sądu, to oznacza, że decyzja staje się ostateczna ze wszystkimi skutkami, jakie to wywiera. Oznacza to, że pracodawcę stawia się w sytuacji np. wstrzymania dofinansowania lub obowiązku zwrotu otrzymanych środków.

Wymienione w niniejszym przepisie decyzje administracyjne, od których od 6 czerwca 2018 r. zamiast odwołania służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to:

– decyzja o wstrzymaniu refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wydawana w związku z posiadaniem zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę 100 zł (art. 25c ust. 6),

– decyzja o odmowie wypłaty refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wydawana w przypadku nieuregulowania przez wnioskodawcę zaległości wobec funduszu do 31 stycznia roku następującego po roku, za który wnioskodawcy przysługuje refundacja (art. 25c ust. 7),

– decyzja o wysokości refundacji wydawana w przypadku, gdy ustalona przez fundusz kwota refundacji składek na ubezpieczenia społeczne jest inna niż kwota refundacji wykazana we wniosku (25c ust. 8),

– decyzja nakazującą zwrot wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wydawana w przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli nieprawidłowości (art. 25d ust. 1).

Od tych decyzji pracodawcy służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do PFRON, a jeżeli strona nie skorzysta z takiego rozwiązania, będzie mogła od niniejszej decyzji I instancji złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Art. 26a. [Miesięczne dofinansowanie]

1. Pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, zwane dalej „miesięcznym dofinansowaniem”, przysługuje w kwocie:

1) 1800 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności;

2) 1125 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;

3) 450 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

1a. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągającemu wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%.

1a1. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje:

1) na pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury;

1a) do wynagrodzeń wypłaconych po dniu złożenia wniosku, o którym mowa w art. 26c ust. 1 pkt 2;

2) jeżeli wynagrodzenie pracownika niepełnosprawnego nie zostało przekazane na jego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo na adres zamieszkania tego pracownika, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych;

3) jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni.

1b. Kwoty, o których mowa w ust. 1, zwiększa się o 600 zł w przypadku osób niepełnosprawnych, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz niewidomych.

2–5. [...]

6. Miesięczne dofinansowanie wypłaca Fundusz w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy pracownika, na zasadach określonych w art. 26b i 26c.

7.(uchylony)

8. Jeżeli pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę 100 złotych, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania do czasu uregulowania zaległości przez pracodawcę. Decyzja podlega wykonaniu z dniem wydania.

9. W przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji, o której mowa w ust. 8.

9a. Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 48a ust. 3;

2) w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1a1 pkt 2 albo 3.

9b. Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzić u pracodawcy postępowanie sprawdzające w celu potwierdzenia:

1) zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w dokumentach, o których mowa w art. 26c ust. 1;

2) sytuacji ekonomicznej pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, o której mowa w art. 48a ust. 3.

9c. W przypadku podjęcia postępowania sprawdzającego dotyczącego złożonego wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania termin, o którym mowa w art. 26c ust. 3, ulega przedłużeniu o okres niezbędny do przeprowadzenia tego postępowania, nie dłużej jednak niż o 14 dni.

9d. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku postępowania sprawdzającego, o którym mowa w ust. 9b, stosuje się przepis ust. 10.

10. Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzać kontrole pracodawcy w zakresie miesięcznego dofinansowania, w szczególności dotyczące zgodności ze stanem faktycznym:

1) danych zawartych w dokumentach, o których mowa w art. 26c ust. 1;

2) wysokości miesięcznego dofinansowania, w tym kwot i terminów poniesienia miesięcznych kosztów płacy pracowników.

11. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku kontroli albo analizy dokumentów zgromadzonych przez Fundusz lub danych, o których mowa w art. 49c, Prezes Zarządu Funduszu wydaje:

1) decyzję nakazującą zwrot wypłaconego dofinansowania w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości;

2) decyzję o wstrzymaniu dofinansowania do czasu zwrotu wypłaconego dofinansowania; decyzja podlega wykonaniu z dniem wydania.

12. Od decyzji, o których mowa w ust. 8–9a i 11, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

komentarz

Wymienione w tym przepisie decyzje administracyjne, od których od 6 czerwca 2018 r. zamiast odwołania służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to:

– decyzja o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania wydawana w związku z posiadaniem zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę 100 zł (art. 26a ust. 8 oraz ust. 11 pkt 2),

– decyzja o wstrzymaniu dofinansowania do czasu zwrotu wypłaconego dofinansowania (art. 26a ust. 11 pkt 2),

– decyzja o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania wydawana:

– w przypadku nieuregulowania przez wnioskodawcę zaległości wobec funduszu do 31 stycznia roku następującego po roku, za który wnioskodawcy przysługuje refundacja (art. 26a ust. 9 i 9a);

– w przypadkach, o których mowa w art. 48a ust. 3;

– w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w art. 26a ust. 1a1 pkt 2 albo 3.

Od takich decyzji wydanych od 6 czerwca 2018 r. służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do PFRON, a jeżeli strona nie skorzysta z takiego rozwiązania, będzie mogła od niniejszej decyzji I instancji złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Art. 26c. [Składanie informacji]

1. Pracodawca, o którym mowa w art. 26a, składa Funduszowi:

1) miesięczne informacje o wynagrodzeniach, zatrudnieniu, stopniach i rodzaju niepełnosprawności pracowników niepełnosprawnych;

2) wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania za dany miesiąc.

3) (uchylony)

1a. Informacje i wniosek, o których mowa w ust. 1, pracodawca przekazuje w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję danych oraz pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanej informacji lub wniosku. Pracodawca może przekazać informacje i wniosek również w formie dokumentu pisemnego.

1b.(uchylony)

2.(uchylony)

3. W terminie 25 dni od dnia otrzymania kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania Fundusz przekazuje na rachunek bankowy pracodawcy miesięczne dofinansowanie w kwocie ustalonej na podstawie art. 26a i art. 26b oraz informuje pracodawcę o sposobie jej ustalenia, jeżeli kwota ta różni się od kwoty wskazanej we wniosku.

3a. W przypadku nieterminowego przekazania przez Fundusz kwoty miesięcznego dofinansowania od kwoty należnej nalicza się odsetki, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

4. W przypadku gdy ustalona przez Fundusz kwota dofinansowania jest inna niż kwota dofinansowania wykazana we wniosku pracodawcy, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wysokości dofinansowania, na wniosek pracodawcy złożony w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ustaleniu wysokości przysługującego dofinansowania do wynagrodzenia.

4a.(uchylony)

4b. Od decyzji, o której mowa w ust. 4, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

5.(uchylony)

6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe warunki udzielania oraz tryb przekazywania miesięcznego dofinansowania,

2) terminy składania, wzory informacji i wniosku, o których mowa w ust. 1, oraz wykaz dokumentów załączanych do wniosku,

3) wymogi, jakie muszą spełniać pracodawcy, przekazując dokumenty w formie elektronicznej przez teletransmisję danych

– uwzględniając potrzebę zapewnienia zgodności z warunkami dopuszczalności pomocy publicznej na zatrudnianie, określonymi w przepisach prawa Unii Europejskiej, zapewnienia jednolitych warunków niezbędnych do prawidłowego przekazywania dokumentów oraz określenia zakresu danych niezbędnych do udzielenia pomocy, a także racjonalnego gospodarowania środkami Funduszu.

komentarz

Nowe brzmienie art. 26c u.r.o.n. dotyczy także decyzji o wysokości miesięcznego dofinansowania wydawanej w przypadku, gdy ustalona przez PFRON kwota dofinansowania jest inna niż kwota dofinansowania wykazana we wniosku (art. 26c ust. 4).

Art. 30. [Decyzja przyznająca status]

1. Decyzję w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej, potwierdzającą spełnianie warunków, o których mowa w art. 28 lub 29, wydaje wojewoda.

2. Wojewoda może, w drodze decyzji, zwolnić na czas określony, nie dłużej jednak niż na sześć miesięcy, prowadzącego zakład pracy chronionej od spełnienia warunku, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a, jeżeli:

1) zatrudnia co najmniej 60% osób niepełnosprawnych oraz

2) właściwy powiatowy urząd pracy nie może skierować wymaganej liczby osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, posiadających odpowiednie kwalifikacje zawodowe lub nadających się do przekwalifikowania.

2a. Wojewoda może, w drodze decyzji, zwolnić z obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej lub z obowiązku utrzymywania wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1, w okresie 6 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej pracodawcę, który:

1) przejął wraz ze wszystkimi pracownikami zakład pracy chronionej w upadłości lub w likwidacji albo zagrożony likwidacją lub upadłością, z wyłączeniem przejęcia dokonanego na podstawie Kodeksu spółek handlowych lub ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2017 r. poz. 1560 i 1596);

1a) przejął pracowników zakładu pracy chronionej w związku z podziałem lub nabyciem tego zakładu lub jego części albo w wyniku zmiany formy organizacyjno-prawnej zakładu pracy chronionej prowadzonego przez osobę fizyczną;

2) przejął w drodze darowizny od osoby należącej w stosunku do niego do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn zakład pracy chronionej prowadzony przez jedną lub więcej osób fizycznych.

2b. Wojewoda może wydać decyzję, o której mowa w ust. 2a, w przypadku gdy pracodawca:

1) utrzyma w zatrudnieniu przejętych pracowników niepełnosprawnych zakładu pracy chronionej w okresie roku od dnia wydania decyzji oraz

2) spełnia pozostałe warunki, o których mowa w art. 28, w dniu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej lub udokumentowania przejęcia zakładu.

2ba. Przepisu ust. 2b pkt 1 nie stosuje się jeżeli umowy o pracę przejętych pracowników niepełnosprawnych uległy rozwiązaniu w przypadkach, o których mowa w art. 26b ust. 4 pkt 1–6, a także w przypadku wygaśnięcia umowy o pracę lub zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika na jego wniosek.

2c. Pracodawca, w stosunku do którego wojewoda podjął z urzędu decyzję, o której mowa w ust. 3, może wystąpić do wojewody z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej z mocą od dnia ponownego spełnienia warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 i art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2, jeżeli:

1) pracodawca w dniu złożenia wniosku wykaże się:

a) spełnianiem warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1-3 oraz art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2, za okres od dnia ponownego spełniania warunków do dnia poprzedzającego dzień złożenia wniosku,

b) dokonaniem zwrotu nienależnie pobranej pomocy publicznej otrzymanej w związku z legitymowaniem się statusem zakładu pracy chronionej wraz z odsetkami za okres od dnia stwierdzonej decyzją, o której mowa w ust. 3, utraty statusu do dnia ponownego spełniania warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1–3 oraz art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2;

2) łączny okres niespełniania warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1–3 oraz art. 33 ust. 1 lub 3, był nie dłuższy niż 3 miesiące;

3) w okresie, o którym mowa w pkt 2, wskaźnik, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, nie uległ zmniejszeniu o więcej niż 20% tego wskaźnika;

4) naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 lub art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2 nie było rażące.

3. Wojewoda podejmuje decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej w razie niespełniania warunków lub obowiązków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 lub art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 lub odpowiednio art. 28 ust. 1 pkt 1–3, art. 29 lub art. 30 ust. 2b, z dniem zaprzestania spełniania jakiegokolwiek z tych warunków lub obowiązków.

3a. Od decyzji, o których mowa w ust. 1–3, pracodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewody.

3b. Organy wymienione w ust. 3a mogą przeprowadzać okresowe, nie rzadziej niż co dwa lata, i doraźne kontrole spełniania warunków i obowiązków, z uwzględnieniem art. 28 i 29.

3c. Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadza, nie rzadziej niż co trzy lata, kontrolę w zakładach pracy chronionej i w zakładach aktywności zawodowej w zakresie przestrzegania przepisów ustawy, w szczególności art. 28 ust. 1 pkt 2.

3d. Wojewoda i Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiają Pełnomocnikowi informacje o wynikach kontroli, o których mowa w ust. 3b i 3c, przeprowadzonych w danym roku kalendarzowym, w terminie do końca I kwartału roku następnego.

4. Prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej jest obowiązany:

1) poinformować wojewodę o każdej zmianie dotyczącej spełnienia warunków i realizacji obowiązków, o których mowa odpowiednio w art. 28, art. 29 i art. 33 ust. 1 i 3, w terminie 14 dni od daty tej zmiany;

2) przedstawiać wojewodzie półroczne informacje, dotyczące spełniania tych warunków.

5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, wzór informacji, o której mowa w ust. 4, oraz sposób jej przedstawienia.

6. Wojewoda jest obowiązany przedkładać Pełnomocnikowi zbiorcze informacje półroczne dotyczące wydanych decyzji oraz stanu zatrudnienia w zakładach pracy chronionej i zakładach aktywności zawodowej, w terminach:

1) do dnia 20 sierpnia – za pierwsze półrocze;

2) do dnia 20 lutego – za drugie półrocze.

7–8 [...]

komentarz

Nowe brzmienie przepisu art. 30 ust. 3a dotyczy:

– decyzji w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej,

– decyzji w sprawie zwolnienia na czas określony, nie dłużej jednak niż na sześć miesięcy, prowadzącego zakład pracy chronionej od spełnienia warunku legitymowania się wskaźnikiem zatrudnienia osób niepełnosprawnych co najmniej 50 proc., a w tym co najmniej 20 proc. ogółu zatrudnionych stanowią osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,

– decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej lub z obowiązku utrzymywania wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1, w okresie 6 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronione,

– decyzji w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej z mocą od dnia ponownego spełnienia warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 i art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2;

– decyzji stwierdzającej utratę przyznanego statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej w razie niespełniania warunków lub obowiązków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 lub art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 lub odpowiednio art. 28 ust. 1 pkt 1–3, art. 29 lub art. 30 ust. 2b.

Art. 48. [Przekazywanie środków Funduszu samorządom]

1. Środki Funduszu są przekazywane przez Prezesa Zarządu tego Funduszu:

1) samorządom wojewódzkim i powiatowym na realizację określonych zadań lub rodzajów zadań, na wyodrębniony rachunek bankowy – według algorytmu;

2) podmiotom realizującym zadania zlecone przez Fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy – na podstawie zawartych z nimi umów.

1a.(uchylony)

2. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, algorytm, o którym mowa w ust. 1, a także zasady ustalania maksymalnych wysokości kwot zobowiązań przypadających do wypłaty na dany rok. Projekt algorytmu podlega opiniowaniu przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

3. Algorytm, o którym mowa w ust. 1, powinien uwzględniać w szczególności liczbę mieszkańców, liczbę osób niepełnosprawnych i liczbę uczestników funkcjonujących warsztatów terapii zajęciowej w powiecie oraz kwotę przewidzianą w planie finansowym Funduszu na dany rok na realizację przez samorządy zadań, kwotę zobowiązań finansowanych ze środków Funduszu z tytułu realizacji umów zawartych do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rok, dla którego jest obliczana wysokość środków.

4. Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu, o której mowa w art. 49e ust. 1, dotyczącej środków Funduszu przekazywanych podmiotom, o których mowa w ust. 1, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

komentarz

Zgodnie z treścią art. 49e ust. 1 ustawy środki funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty od dnia jej otrzymania w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Od 6 czerwca 2018 r. od decyzji prezesa zarządu PFRON, o której mowa w art. 49e ust. 1, dotyczącej środków PFRON przekazywanych:

1) samorządom wojewódzkim i powiatowym na realizację określonych zadań lub rodzajów zadań, na wyodrębniony rachunek bankowy – według algorytmu;

2) podmiotom realizującym zadania zlecone przez fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy – na podstawie zawartych z nimi umów

– przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do prezesa zarządu PFRON.

Od takich decyzji wydanych od 6 czerwca 2018 r. służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do PFRON, a jeżeli strona nie skorzysta z takiego rozwiązania, będzie mogła od decyzji I instancji złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Art. 49e. [Zwrot środków]

1. Środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

1a. Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu, o której mowa w ust. 1, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

2–3 [...]

4. Odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty.

5. Zwrotowi nie podlegają należności umorzone w trybie, o którym mowa w art. 49f ust. 1 pkt 1, chyba że w wyniku kontroli stwierdzono niezgodne z prawem ich umorzenie.

komentarz

Środki PFRON podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Artykuł 49e dotyczy decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków przez PFRON różnego rodzaju (np. dofinansowań do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych).

Podobnie jak w poprzednich przypadkach, od 6 czerwca 2018 r. od tych decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do prezesa zarządu PFRON. Jeżeli strona nie skorzysta z takiego rozwiązania, będzie mogła od niniejszej decyzji I instancji złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Art. 49g. [Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy]

Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu wydanych na podstawie art. 49f przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zarządu Funduszu.

komentarz

Zgodnie z art. 49f ust. 1 ustawy na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków PFRON, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów mogą:

1) umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji

2) rozłożyć na raty spłatę tych należności lub odroczyć termin ich płatności, w drodze umowy

– w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b.

Ustępy 1 i 2 stosuje się odpowiednio do należności pieniężnych dotyczących zwrotu środków przyznanych osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą lub niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika na podstawie art. 25a.

Przepis ust. 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio do odsetek od nienależnie pobranych kwot na podstawie art. 26a, pod warunkiem spłaty kwoty głównej należności nie później niż w terminie określonym w art. 49e ust. 2.

Przepis dotyczy więc decyzji o umorzeniu w części lub w całości należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, które pochodzą ze środków PFRON, w tym decyzji o umorzeniu odsetek od kwoty głównej dofinansowań do wynagrodzeń oraz decyzji dotyczącej należności pieniężnej, dotyczących zwrotu środków przyznanych osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą lub niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika na podstawie art. 25a.

Autopromocja

Konferencja online: Podatki 2026 Przegląd zmian i nowelizacja przepisów w 2026 roku Sprawdź

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd