Wywłaszczenie z odszkodowaniem

Właścicielom, których działki zostały zajęte pod budowę dróg publicznych i lokalnych, nadal przysługują z tego tytułu odszkodowania. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. nr 133, poz. 872 z późn. zm.), które nałożyły na gminy i Skarb Państwa obowiązek wypłaty odszkodowań, są zgodne z konstytucją. W opinii Trybunału obowiązek wypłaty przez gminy odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne nie powoduje oczywistej dysproporcji między zakresem zadań gmin a poziomem ich dochodów. Gminy miały bowiem wystarczająco długi okres na zaplanowanie w budżetach na poszczególne lata środków potrzebnych na realizację tego zadania, bowiem wnioski o wypłatę odszkodowań mogły być składane przez byłych właścicieli nieruchomości dopiero od 1 stycznia 2001 r., a ustawa wprowadzająca ten obowiązek jest z 1998 roku.

Za wypłatę odszkodowań zobowiązane są gminy – w przypadku dróg gminnych i lokalnych, oraz Skarb Państwa – w przypadku dróg powiatowych, wojewódzkich i krajowych. Odszkodowania nie są więc wypłacane przez powiaty i województwa.

Do otrzymania odszkodowania uprawnieni są wyłącznie ci właściciele, którzy utracili nieruchomości zajęte pod budowę drogi publicznej lub lokalnej i złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania najpóźniej do 31 grudnia 2005 r. Jeżeli zatem ktoś takiego wniosku nie złożył, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może wystąpić do gminy o odszkodowanie.

Wyrok Trybunału ma szczególne znaczenie dla osób, które wnioski złożyły, ale odszkodowań się nie doczekały. Takich osób jest sporo. Gminy liczyły na to, że zostaną z tego obowiązku zwolnione.

Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania powinna stanowić wartość nieruchomości według stanu z 29 października 1998 r. Przy wycenie nieruchomości nie uwzględnia się jednak wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem. Uwzględnić natomiast trzeba wartość rynkową gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne, stosując podejście porównawcze. Oznacza to, że przy wycenie nieruchomości należy brać pod uwagę ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne. Jeżeli takich cen transakcyjnych na danym terenie brakuje, to gmina powinna określić wartość nieruchomości poprzez iloczyn wartości 1 mkw. gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych i ich powierzchni. Jeżeli zatem większość sąsiednich działek ma np. przeznaczenie budowlane, to gmina powinna określić ich wartość. Jeżeli jednak przeznaczenie gruntów przyległych powoduje, że ich wartość jest niższa niż wartość gruntów przeznaczonych pod drogi, to gmina ma obowiązek podwyższyć wartość ustalonego odszkodowania o 50 proc.