Niewykorzystane środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych należy wpłacić do PFRON

Dysponentami ZFRON, których dotyczy nowa wpłata, są zakłady pracy chronionej (ZPCh) i ich następcy prawni oraz pracodawcy, którzy utracili status ZPCh, a osiągają co najmniej 25-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych (przy 15-etatowym lub dowolnym stanie zatrudnienia ogółem w zależności od tego, czy status utracili po czy przed 30 lipca 2007 r.).

Gromadzą oni na ZFRON środki wymienione w art. 33 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa), pochodzące m.in. z przysługujących im lub ich poprzednikom prawnym zwolnień z podatków i opłat (art. 31 ust. 1 ustawy), z zaliczek na podatek dochodowy zachowanych przez dysponenta ZFRON na podstawie art. 38 ust. 2 lub 2a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) czy z nadwyżki dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych nad wynagrodzeniami pracowników za lata 2004 - 2008.

Środki ZFRON przeznacza się na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810 z późn. zm.) i zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków.

ZFRON na te cele wydatkuje się odpowiednio z trzech pul, tj. co najmniej 10-procentowej puli na pomoc indywidualną dla osób niepełnosprawnych, co najmniej 15-procentowej na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych (IPR) oraz maksymalnie 75-procentowej części ogólnej ZFRON.

Sankcja za brak płynności

Od wielu lat obserwowano brak płynności wydatkowania środków ZFRON, prowadzący do nagromadzenia niewykorzystywanych środków zgromadzonych na tym funduszu. Wynikało to m.in. z objęcia wydatków ZFRON stanowiących przysporzenie dla pracodawcy regulacjami dotyczącymi pomocy publicznej, a w szczególności trzyletnim limitem pomocy de minimis (wynoszącym do 200 tys. euro w okresach 3-letnich), znacznymi wpływami na IPR przy nieumiejętności przestawienia się na indywidualne podejście do osób niepełnosprawnych przy tworzeniu IPR oraz z niezwiększania puli na pomoc indywidualną mimo braku możliwości bieżącego wydatkowania ZFRON z pozostałych puli.

Środki ZFRON mają szczególny charakter. Pozostają w dyspozycji pracodawcy tak długo, jak kwalifikuje się on do dysponowania tym funduszem (zob. art. 33 ust. 7 ustawy), a potem podlegają wpłacie do PFRON.

Wprowadzając nową wpłatę na PFRON, ustawodawca wyszedł z założenia, że skoro niewykorzystane środki ZFRON u danego dysponenta nie posłużyły osobom niepełnosprawnym zgodnie z celem tego funduszu, to powinny zostać wpłacone do PFRON i zasilić zasoby, z których finansowany jest cały system wspierania rehabilitacji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Rozwiązanie to przewidziano na stałe w art. 33 ust. 4c ustawy, z tym że za 2011 r. podstawą uiszczania tej wpłaty rocznej będzie przepis przejściowy, tj. art. 13 ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych ustaw.

Zgodnie z art. 13 nowelizacji ustawy wpłacie na PFRON (w terminie do 20 stycznia 2012 r.) podlegają środki ZFRON pochodzące ze zwolnień, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy, oraz kwoty pobranych zaliczek na podatek dochodowy nieodprowadzonych do urzędu skarbowego na podstawie art. 38 ust. 2 lub 2a ustawy o PIT uzyskane przed 1 stycznia 2011 r., a niewykorzystane do 31 grudnia 2011 r. Wpłacie tej podlegają niewykorzystane środki niezależnie od tego, do której puli ZFRON zostały przypisane.

Ustalając, czy dane środki ZFRON powinny zostać wpłacone do PFRON, należy więc przeanalizować, czy zostały one uzyskane z określonych źródeł przed 1 stycznia 2011 r. i czy zostały wykorzystane do 31 grudnia 2011 r. Niezależnie od tego warto zastanowić się, czy mogą zostać wykorzystane jeszcze do końca 2011 r.

Pochodzenie i uzyskanie środków ZFRON

Katalog źródeł pochodzenia środków mogących podlegać nowej wpłacie jest zamknięty i obejmuje wyłącznie środki pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat (art. 31 ust. 1 ustawy) oraz zatrzymanych zaliczek (art. 38 ust. 2 i 2a ustawy o PIT). Oznacza to, że niewykorzystane środki pochodzące z nadwyżek dofinansowania, o którym mowa w art. 26a ustawy, i inne środki ZFRON nie podlegają tej wpłacie. Źródło pochodzenia środków nie ulega zmianie. [przykład 1]

Gdy pracodawca nie wykorzysta trwale środków ZFRON pochodzących ze wspomnianych źródeł, a ponownie trafią one na ZFRON, to nie zostaną przekwalifikowane na środki niepubliczne, lecz będą nadal traktowane tak jak w dniu ich uzyskania, a więc jako środki pochodzące z określonego źródła i uzyskane w określonej dacie (np. jako poakcesyjne środki publiczne z 2007 r. pochodzące ze zwolnienia z opłat czy przedakcesyjne środki z 2003 r. pochodzące z zaliczek podatkowych), a nie jako środki niepubliczne wpłacone na ZFRON w 2011 r. przez dysponenta lub inne osoby. [przykład 2]

Jest to niezbędne m.in. dla zachowania przejrzystości pomocy publicznej. Jeżeli środki te zostaną następnie wydane na przysporzenie dla pracodawcy, to będą stanowiły pomoc publiczną a nie pozapomocowe wsparcie. Z kolei w razie ich niewykorzystania w przepisanym terminie liczonym od dnia ich wstępnego uzyskania, będą podlegać nowej wpłacie.

Analizując kwestie uzyskania środków ZFRON, nie należy utożsamiać daty ich uzyskania z datą, w której upływa termin do ich odprowadzenia na rachunek ZFRON, czy z datą faktycznego dokonania wpłaty środków na rachunek tego funduszu.

Istotne jest również prawidłowe wyznaczenie samej daty uzyskania poszczególnych rodzajów środków.

Środki pochodzące z zaliczek podatkowych obecnie uzyskuje się z dniem pobrania tych zaliczek. [przykład 3] Natomiast środki pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat uzyskuje się z dniem zaistnienia przesłanek zwolnienia, nie późniejszym niż dzień, w którym przypadałby termin płatności podatków i opłat objętych zwolnieniem.

Prawidłowe ustalenie daty uzyskania środków ZFRON pozwala wyznaczyć okres, w którym mogą zostać wykorzystane dane środki. Wykorzystuje się do końca roku następującego po roku ich uzyskania (art. 33 ust. 4c ustawy), a w przypadku środków uzyskanych do końca 2010 r. (a więc kiedykolwiek przed tą datą) należy je wykorzystać do 31 grudnia 2011 r. (art. 13 nowelizacji). [przykład 4]

Nieocenioną pomocą może tu być ewidencja ZFRON prowadzona obligatoryjnie pod sankcją utraty statusu ZPCh lub wpłaty, o której mowa w art. 33 ust. 4a¹ ustawy. Przechowuje się ją za okres od dnia przyznania statusu ZPCh, a więc także w okresie dłuższym niż okres 5- czy 10-letni.

Wykorzystanie skuteczne

Wykorzystanie środków bezspornie wyłączające obowiązek ich wpłaty na PFRON ma miejsce, gdy zostały one trwale wyłączone z ewidencji ZFRON, a więc, gdy nie są już i nie staną się ponownie środkami ZFRON.

Ma to miejsce w razie bezzwrotnego wydatkowania środków ZFRON zgodnie z obowiązującymi przepisami. Z jednej strony środki te nie zostaną zwrócone dysponentowi (np. w razie udzielenia i faktycznego umorzenia pożyczki przed upływem terminu wykorzystania danych środków ZFRON). Z drugiej - dysponent nie będzie musiał ich zwrócić na ZFRON, jak ma to miejsce w przypadku, o którym mowa w art. 33 ust. 4a pkt 1 ustawy np. w związku z wydatkowaniem ZFRON na cele niezgodne z katalogiem dopuszczalnych wydatków, niegospodarnie czy niezgodnie z zasadami udzielania pomocy de minimis. [przykład 5]

W powyższy sposób można finansować z ZFRON cele, których realizacja w całości przypadnie w 2011 r. (np. zapłata za wyposażenie dostarczone i opłacone w grudniu 2011 r.), albo wydatków (a nie zabezpieczenia środków na dany cel czy zadatków) z 2011 na cele realizowane w okresach przyszłych. [przykład 6]

Pewnym rozwiązaniem jest również przesunięcie środków z puli ogólnej na pomoc indywidualną i udzielenie z nich bezzwrotnej pomocy.

Natomiast udzielenie ze wspomnianych środków pożyczki podlegającej zwrotowi po 31 grudnia może być niekiedy problematyczne. Wydaje się, że organy rozstrzygające w sprawach wpłat staną na stanowisku, że udzielenie pożyczki wprawdzie nie wyłącza spożytkowanych na ten cel środków ZFRON z ewidencji ZFRON, więc formalnie środki te nie są ostatecznie wykorzystane, jednak jako środki o niezmienionym pochodzeniu po spłacie pożyczki będą podlegać zwrotowi w wydłużonych terminach liczonych do końca roku następującego po roku spłaty pożyczki, co wskazuje na swoiste przesunięcie daty uzyskania tych środków. Rozwiązanie to może być korzystne dla pracodawców, jednak wspomniane przesunięcie daty uzyskania środków może nastręczać problemy np. w razie udzielania pożyczek z przedakcesyjnych środków publicznych.

W ramach pomocy indywidualnej ZPCh udzielił osobie niepełnosprawnej pożyczki ze środków pochodzących ze zwolnień podatkowych. Środki zwrócone nadal pozostają środkami pochodzącymi z tego źródła i mogą podlegać nowej wpłacie.

ZPCh wydatkował środki pochodzące z zaliczek podatkowych za marzec 2010 r. na opłaty eksploatacyjne. W wyniku ujawnienia tych okoliczności zwrócił te środki na ZFRON (art. 33 ust. 4a pkt 1 ustawy), przywracając stan prawidłowy. Nadal dysponuje więc środkami z zaliczek uzyskanych za 2010 r., a gdy ich nie wykorzysta do końca 2011 r., to wpłaci je na PFRON (art. 13 nowelizacji).

10 stycznia ZPCh wypłacał wynagrodzenie za grudzień 2010 r. W dniu pozostawienia wynagrodzenia do dyspozycji pracownika pobierał zaliczki na podatek dochodowy. Jako że ZPCh korzystał ze zwolnienia z odprowadzania zaliczek (art. 38 ust. 2 ustawy o PIT) - w tym samym dniu stawały się one środkami ZFRON. Na wykorzystanie tych środków ZPCh ma czas do 31 grudnia 2012 r., a w razie ich niewykorzystania w tym terminie - wpłaci je na PFRON do 21 stycznia 2013 r.

Załóżmy, że do 31 grudnia do godz. 24.00 dysponent ZFRON nie wykorzystał środków ZFRON pochodzących z zaliczek podatkowych uzyskanych w 2010 r. (40 tys.) i w 2003 r. (20 tys.). Tytułem wpłaty, o której mowa w art. 13 nowelizacji odprowadził 40 tys. zł, uważając, że upłynął 5-letni termin przedawnienia należności za 2003 r., a więc i wpłata na PFRON w tym zakresie się przedawniła. Postępowanie to jest nieprawidłowe (należało odprowadzić do PFRON kwotę 60 tys. zł). 5-letni okres przedawnienia dotyczy wpłat na PFRON, ale wpłata odnosząca się do niewykorzystanych środków ZFRON uzyskanych z tytułu korzystania przez ZPCh ze zwolnień w 2003 r. jest wpłatą za 2011 r., a nie za 2003 r. Zatem wpłata ta zasadniczo przedawni się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upływa termin płatności, a więc 31 grudnia 2017 r. Przedawnienia zobowiązania z tytułu tej wpłaty nie można więc utożsamiać z hipotetycznym przedawnieniem zobowiązania podatkowego, którego dotyczyły nieodprowadzone zaliczki tworzące ZFRON.

Załóżmy, że zakład pracy chronionej 28 grudnia wydatkował środki pochodzące ze zwolnień podatkowych z 2009 r. jako pomoc de minimis. Wystąpił o zaświadczenie o pomocy de minimis. Do 31 grudnia nie zakończono podstępowania w tej sprawie. Na ten dzień nie zakwestionowano prawidłowości dokonania wydatku, więc środki wydatkowane na ten cel nie podlegają wpłacie na PFRON. Jeżeli jednak organ udzielający pomocy odmówi wydania zaświadczenia, uznając wydatek za poniesiony niezgodnie z prawnie przewidzianymi warunkami i odmówi wydania zaświadczenia, to skutkuje to powstaniem po stronie pracodawcy obowiązku dokonania wpłat, o których mowa w art. 33 ust. 4a ustawy, a następnie dokonania wpłaty na PFRON kwoty wpłaconej na podstawie art. 33 ust. 4a pkt 1 ustawy tytułem wpłaty, o której mowa w art. 13 nowelizacji.

W 2011 roku dysponent ZFRON sfinansował udział pracownika w turnusie rehabilitacyjnym w lipcu 2012 r. Orzeczenie pracownika obecnie niepełnosprawnego wygasa w czerwcu. Wydatek jest obecnie niedopuszczalny, ponieważ pracodawca nie może uzasadnić, że z zrealizuje cele ZFRON na rzecz osoby, która będzie niepełnosprawna w okresie realizacji celu sfinansowanego z ZFRON. Wydatek spowoduje obowiązek zwrotu środków na ZFRON i korektę in plus wpłaty za 2011 r.

@RY1@i02/2011/247/i02.2011.247.217000900.802.jpg@RY2@

Luiza Klimkiewicz, specjalista ds. pomocy publicznej

Luiza Klimkiewicz

specjalista ds. pomocy publicznej

Art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721).

Art. 38 ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 13 ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych ustaw (Dz.U. nr 226, poz. 1475).