Quasi-podatkowy system opłat za korzystanie ze środowiska

Firmy, z racji swojego szkodliwego oddziaływania na środowisko, ponoszą różnego rodzaju opłaty. Jakie to opłaty i za co?

Jednym z podstawowych środków finansowo-prawnych ochrony środowiska jest opłata za korzystanie ze środowiska. Ponoszona jest za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi, pobór wód i składowanie odpadów. Zobowiązane do jej zapłaty są, zgodnie z art. 275 prawa ochrony środowiska (dalej: p.o.ś.), podmioty korzystające ze środowiska. Powinny one we własnym zakresie obliczyć wysokość należnej opłaty i następnie wnieść ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego.

A co, jeśli opłata zostanie naliczona nieprawidłowo?

Wówczas zastosowanie znajdzie inny środek finansowo-prawny, do którego stosowane są przepisy o opłatach za korzystnie ze środowiska, czyli tzw. opłata wyrównawcza. Nakłada ją w drodze decyzji administracyjnej marszałek województwa w przypadku nieprawidłowego wyliczenia opłaty za korzystanie ze środowiska przez podmiot zobowiązany.

Firmy muszą też mieć pozwolenie na korzystanie ze środowiska. Jakie są sankcje za jego brak?

Instrumentem o charakterze represyjnym stosowanym w przypadku, gdy zobowiązane podmioty nie mają pozwolenia na korzystanie ze środowiska, jest opłata podwyższona. Jest to odrębna instytucja od kary pieniężnej, która ponoszona jest za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania ze środowiska ustalonych decyzją administracyjną. Mimo że opłaty podwyższone mają charakter sankcyjny, to stosuje się do nich przepisy dotyczące opłat za korzystanie ze środowiska, tj. obowiązek samonaliczenia takiej opłaty przez zainteresowany podmiot i uiszczenia jej na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego.

Jak z tego wynika, zarówno do opłaty podwyższonej, jak i do opłaty wyrównawczej mają zastosowanie przepisy p.o.ś., dotyczące opłaty za korzystanie ze środowiska.

Jakie przepisy należy stosować przy ponoszeniu opłat?

Zgodnie z art. 281 ust. 1 p.o.ś. stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska.

Odesłanie to odnosi się tylko do rozwiązań zawartych w dziale III Ordynacji, z pewnymi ograniczeniami wynikającymi z postanowień dalszych przepisów art. 281 p.o.ś. I tak do ponoszenia opłat podwyższonych w części, w jakiej przewyższają kwotę opłaty, jaką ponosiłby podmiot korzystający ze środowiska w przypadku posiadania stosownego pozwolenia, nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących odroczenia terminu płatności należności oraz umorzenia zaległych zobowiązań i odsetek za zwłokę. Ograniczenia dotyczą również ponoszonych administracyjnych kar pieniężnych.

W związku z tym przepisy działu III Ordynacji należy stosować do opłat za korzystanie ze środowiska w podstawowej wysokości (w tym do opłaty wyrównawczej) i do tej części opłat podwyższonych, które nie przekraczają opłaty w podstawowej wysokości.

Co to oznacza w praktyce?

Oznacza to, że podmioty korzystające ze środowiska mogą stosować odpowiednio instytucje przewidziane przez przepisy Ordynacji podatkowej. Przykładowo, jeśli organ stwierdzi, że firma nie wniosła odpowiedniej opłaty za korzystanie ze środowiska w terminie (niezależnie od tego, czy jest to opłata podstawowa, opłata wyrównawcza czy podwyższona), może w decyzji administracyjnej uznać, iż powstała zaległość podatkowa i dodatkowo zobowiązać firmę do naliczenia samodzielnie odsetek zgodnie z art. 53 ust. 4 Ordynacji.

Podmiot korzystający ze środowiska może natomiast z treścią takiej decyzji organu I instancji się nie zgodzić i zaskarżyć jej rozstrzygnięcie.

A czy tak jak przy zaległościach podatkowych firma może starać się np. o odroczenie albo umorzenie zapłaty?

Tak, jeśli firma oceni, że szanse na skuteczność skargi na decyzję organu I instancji są niewielkie, może, na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, złożyć wniosek o udzielenie jej jednej z ulg przewidzianych w art. 67a tej ustawy. Może zatem złożyć wniosek o odroczenie zapłaty zaległości podatkowej oraz odsetek (lub rozłożenie ich na raty) albo o umorzenie zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę (pamiętając jednak, że ulgi te w przypadku opłaty podwyższonej nie mogą być stosowane w części, w jakiej przewyższają kwotę opłaty, jaką podmiot korzystający ze środowiska ponosiłby w przypadku posiadania stosowanego pozwolenia).

Jakie są szanse na uwzględnienie wniosku?

Firma składająca wniosek musi pamiętać, że może on zostać uwzględniony przez organy wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatnika (w tym przypadku - podmiotu korzystającego ze środowiska), który nie ma definicji ustawowej i pozostaje pojęciem ocennym. Ważny interes podatnika wynika z nadzwyczajnych powodów, losowych przypadków, w wyniku których podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej. W literaturze wskazuje się, że interes podatnika to pewien stan oczekiwania, określona potrzeba zachowania posiadanych już korzyści.

Lepiej zatem zapłacić...

Moim zdaniem, dla podmiotu korzystającego ze środowiska, na który została nałożona decyzja administracyjna w zakresie zaległości podatkowej, w sytuacji gdy uważa on, że decyzja organu I instancji zostanie uchylona korzystnym dla niego rozwiązaniem, racjonalnym rozwiązaniem byłoby uiszczenie nałożonej opłaty wraz z odsetkami.

W przypadku bowiem nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku (odpowiednio - opłaty za korzystnie ze środowiska) mamy do czynienia z instytucją nadpłaty. Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej kwotą nadpłaconą podatku jest kwota nadwyżki dokonanej przez podatnika wpłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji) kwotę podatku. Podatek nadpłacony to podatek zapłacony w kwocie wyższej niż należna. W przypadku opłat za korzystnie ze środowiska stosuje się te przepisy odpowiednio. Firma może się więc później starać o zwrot nadpłaty.

@RY1@i02/2012/114/i02.2012.114.13000110s.802.jpg@RY2@

Agnieszka Oleksyn-Wajda , radca prawny, menedżer w dziale doradztwa podatkowego w KPMG

Rozmawiała Ewa Ciechanowska