Nie można ukrywać pieniędzy z pomocy społecznej, gdy pobiera się emeryturę z ZUS

Tak. Zasadą jest, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter pomocniczy wobec świadczeń z ubezpieczeń społecznych i nie mogą ich wyprzedzać w przypadku konkretnych osób zainteresowanych ich uzyskaniem.

Pomoc społeczna jest ostateczną formą wsparcia i powinna być wykorzystywana dopiero wówczas, gdy nie ma możliwości przyznania innych świadczeń, w szczególności z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały może być również przyznany pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Zasiłek stały nie przysługuje w przypadku zbiegu uprawnień do niego z rentą socjalną, świadczeniem pielęgnacyjnym, specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłkiem dla opiekuna.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wypowiadają wprost zasady, zgodnie z którą zasiłek stały nie przysługuje w razie nabycia prawa do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej. Brak możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku stałego oraz wymienionych świadczeń wynika jednak pośrednio z regulacji przewidzianych w tej ustawie.

Po pierwsze, kwota przyznanego świadczenia emerytalnego lub rentowego wpływa na dochód (zarówno osoby uprawnionej do zasiłku, jak i na dochód na osobę w rodzinie), co oznacza, że już z tego tytułu zasiłek stały może nie przysługiwać z uwagi na przekroczenie progu dochodowego.

Po drugie, art. 98 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej.

Formularz wniosku o emeryturę (ZUS Rp-1) zawiera odpowiednie miejsce (w cz. III pkt 1), w którym wnioskodawca informuje ZUS o tym, czy pobiera zasiłek z pomocy społecznej (np. zasiłek stały). Informacja ta ma właśnie służyć prawidłowej wypłacie emerytury poprzez pomniejszenie przyznanego świadczenia o kwoty wypłaconego zasiłku z pomocy społecznej za okres posiadania uprawnień do emerytury.

W opisanym przypadku istotne jest więc ustalenie, czy wypełniając formularz wniosku o emeryturę, poinformowano ZUS o pobieraniu zasiłku stałego z pomocy społecznej. Jeśli taka informacja została przekazana, powinna trafić również do właściwego ośrodka pomocy społecznej, który otrzymałby z ZUS kwotę zasiłku za okres, za który ustalone zostało prawo do emerytury. W takim przypadku ośrodek miałby możliwość wstrzymania wypłaty zasiłku, a skoro z niej nie skorzystał, nie powinien obecnie zażądać zwrotu świadczenia za okres, za który świadczeniobiorca otrzymywał również emeryturę z ZUS.

Mogło się również tak zdarzyć, że to ZUS błędnie nie uwzględnił złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w zakresie pobierania zasiłku stałego. Jeśli tak się stało, wówczas ewentualne roszczenie ośrodka pomocy społecznej o zwrot zasiłku stałego z pomocy społecznej wydaje się bezzasadne.

Jeśli jednak mama czytelniczki nie poinformowała we wniosku o emeryturę, że pobiera zasiłek stały, a informacji o nabyciu prawa do emerytury nie przekazała również do ośrodka pomocy społecznej, ma on możliwość zażądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w związku z niepowiadomieniem właściwego organu o zmianie sytuacji majątkowej.

Zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny.

W razie wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń można wnioskować o odstąpienie od żądania takiego zwrotu. W przypadkach szczególnie uzasadnionych organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może bowiem odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Ustawa precyzuje, że wspomniane odstąpienie od żądania zwrotu może mieć miejsce w szczególności wtedy, gdy żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

Jeśli ośrodek pomocy społecznej podtrzymałby żądanie jednorazowego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, ustalone należności, w razie niedokonania dobrowolnej wpłaty z tego tytułu, będzie mógł ściągnąć w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 37, art. 98-99 oraz art. 104 ustawy z 12 marca 20014 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.).

Art. 139-141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).