Kodeks wyborczy (część II)

z 5 stycznia 2011 r. (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.)

Rozdział 7. Głosowanie przez pełnomocnika

§ 1. Wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721) może udzielić pełnomocnictwa do głosowania w jego imieniu w wyborach, zwanego dalej "pełnomocnictwem do głosowania".

§ 2. (uchylony)

§ 3. Przepis § 1 stosuje się również do wyborcy, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 75 lat.

§ 4 Głosowanie za pośrednictwem pełnomocnika jest wyłączone w przypadku głosowania w obwodach głosowania utworzonych w jednostkach, o których mowa w art. 12 § 4 i 7, oraz w obwodach głosowania utworzonych za granicą i na polskich statkach morskich, a także w przypadku zgłoszenia przez wyborcę niepełnosprawnego zamiaru głosowania korespondencyjnego, o którym mowa w art. 61c § 1.

§ 5. (uchylony)

●Komentowany przepis wprowadza nowość do polskiego systemu wyborczego, a mianowicie umożliwia głosowanie w wyborach zarządzonych na podstawie k.w. przez pełnomocnika. Prawo to nie jest nieograniczone, a z przywileju głosowania przez pełnomocnika mogą skorzystać tylko niektórzy wyborcy.

●Historycznie głosowanie przez pełnomocnika zostało zaczerpnięte z europejskiego systemu wyborczego, a celowość wprowadzania takiej instytucji była przedmiotem kontroli konstytucyjnej sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Zwolennicy wprowadzenia tego rozwiązania do polskiego porządku prawnego uważają, że możliwość głosowania przez pełnomocnika stanowi wzmocnienie konstytucyjnej zasady powszechności wyborców[1]. Przeciwnicy umożliwienia głosowania przez pełnomocnika zarzucają rozwiązaniu wprowadzonemu do k.w. naruszenie konstytucyjnej zasady bezpośredniości wyborów, zasady równości praw oraz zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Naruszenie przez komentowane przepisy k.w. wyżej wymienionych zasad było przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego.

●W wyroku z 20 lipca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny nie tylko nie dopatrzył się naruszania ustawy zasadniczej, ale zajął stanowisko, zgodnie z którym zasada bezpośredniości głosowania oznacza "jednostopniowość aktu wyborczego nie zawiera wymogu głosowania osobistego, z którym mogłoby kolidować głosowanie przez pełnomocnika"[2]. Co więcej zdaniem sędziów Trybunału Konstytucyjnego głosowanie przez pełnomocnika nie może naruszać zasady bezpośredniości wyborów, gdyż z zasady tej nie wynika wymóg głosowania osobistego. To ostatnie zastrzeżenie Trybunału Konstytucyjnego pozostaje niejako w opozycji do dotychczasowych doświadczeń i praktyki prawa konstytucyjnego[3]. Przykładowo w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że zasada bezpośredniości składa się z dwóch elementów: głosowania osobistego oraz głosowania imiennego[4]. Niezależnie od powyższego warto zwrócić uwagę, że przyświecająca ustawodawcy idea zapewnienia możliwie jak najszerszego udziału w wyborach osobom niepełnosprawnym wcale nie musi oznaczać głosowania przez pełnomocnika. Wystarczającym rozwiązaniem byłaby tutaj przewidziana i uregulowana ustawowo pomoc w osobistym oddaniu głosu. Rozwiązania takie przewiduje również k.w. Zgodnie z art. 186 k.w. lokale obwodowych komisji wyborczych dostosowane do potrzeb wyborców niepełnosprawnych zapewnia wójt, z tym że w każdej gminie co najmniej 1/3 lokali obwodowych komisji wyborczych powinna być dostosowana do potrzeb wyborców niepełnosprawnych. Ponadto dopuszczalną i w pełni zgodną z obowiązującymi przepisami, a szczególnie ukształtowaną w szpitalach czy zakładach opieki społecznej formą pomocy wyborcą niepełnosprawnym jest wędrująca urna wyborcza.

●W odniesieniu do zarzutu sprzeczności głosowania przez pełnomocnika z konstytucyjną zasadą równości praw wyborczych sędziowie Trybunału Konstytucyjnego uznali, że "pełnomocnik nie głosuje we własnym imieniu, lecz w imieniu wyborcy, który pełnomocnictwa udzielił (wyborcy mandat). Głos, którym pełnomocnik dysponuje w imieniu wyborcy, nie jest tożsamy z głosem, którym dysponuje w imieniu własnym. Zarzut, że dysponuje dwoma głosami jako wyborca, jest zatem bezzasadny"[5]. Ocena stanowiska prezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny nie jest łatwa. Z jednej strony jest ono do obrony, gdy pełnomocnik rzeczywiście odda głos zgodnie z wolą wyborcy. Z drugiej strony należy zauważyć, że przepisy nie przewidują weryfikacji (poza formalną, o czym niżej) procesu głosowania przez pełnomocnika. Tu przeszkodą była kolejna z konstytucyjnych i priorytetowych zasad - zasada tajności głosownia. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że jakakolwiek próba weryfikacji głosowania przez pełnomocnika musiałaby się wiązać ze złamaniem tej fundamentalnej zasady. W praktyce zatem pełnomocnik ustanowiony przez wyborcę może oddać głos na dowolnego kandydata. Co więcej oddanie głosu, który byłby niezgodny z wolą wyborcy, w imieniu którego głosował, jest pozbawione jakiejkolwiek sankcji prawnej. Można jedynie w tym przypadku mówić o odpowiedzialności moralnej. Ocena omawianych rozwiązań prowadzi zatem do wniosku, że mocodawca nigdy nie będzie miał pewności, czy pełnomocnik głosował zgodnie z jego wolą[6].

●W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez przepisy k.w. wprowadzające głosowanie przez pełnomocnika zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, Trybunał Konstytucyjny z przyczyn formalnych - braku spełnienia przez wniosek wymogów - umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W odniesieniu do zakwestionowania możliwości głosowania przez pełnomocnika w wyborach do Parlamentu Europejskiego sędziowie Trybunału Konstytucyjnego wskazali, że problematyka wyborów europejskich nie jest regulowana Konstytucją RP, stąd głosowanie przez pełnomocnika w wyborach do parlamentu europejskiego nie może być niezgodne z konstytucją.

●Kwestia głosowania przez pełnomocnika w kontekście zasady równości praw wyborczych i bezpośredniości wyborów była również przedmiotem rozważań prowadzonych przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 4 listopada 2011 r.[7]. W ocenie Sądu Najwyższego instytucja głosowania przez pełnomocnika jest zgodna z zasadą równości praw wyborczych oraz z zasadą bezpośredniości wyborów. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy odwołał się do przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zwrócił uwagę, że głosowanie przez pełnomocnika jest jedną z alternatywnych form głosowania, a tym samym jest dodatkową gwarancją korzystania przez obywateli z czynnego prawa wyborczego. Wskazał dodatkowo, że głosowanie przez pełnomocnika nie oznacza przeniesienia na pełnomocnika praw wyborczych przysługujących osobie, która pełnomocnictwa udziela. Jest tak zdaniem Sądu Najwyższego, ponieważ omawiane pełnomocnictwo obejmuje upoważnienie pełnomocnika do oddania głosu w wyborach zgodnie z wolą mocodawcy i w jego imieniu. Brak możliwości kontroli czynności dokonanej przez pełnomocnika, czyli treści oddanego głosu, wynika z zasady tajności głosowania i rodzi konieczność oparcia pełnomocnictwa na relacji szczególnego zaufania między wyborcą i jego pełnomocnikiem. Dodatkowo zdaniem Sądu Najwyższego głosowanie przez pełnomocnika ułatwia (a niekiedy nawet umożliwia) udział w wyborach osobom niepełnosprawnym lub w podeszłym wieku, przerzucając jednak na nie ciężar znalezienia osoby godnej zaufania. Głosowanie przez pełnomocnika przyjęte jest w innych państwach Unii Europejskiej (Belgia, Francja, Holandia czy Wielka Brytania).

●Regulacja instytucji pełnomocnika stanowi ustawowy wyjątek od zasady przewidzianej w art. 38 par. 1 k.w., zgodnie z którą w wyborach powszechnych głosuje się osobiście.

●W nauce prawa przyjmuje się, że ustawowo regulowana instytucja pełnomocnika stanowi ułatwienie procedury głosowania, przyczyniając się do wypełniania konstytucyjnej zasady powszechności wyborów, w szczególności jeżeli jej beneficjantami są osoby, które możliwości głosowania są z różnych przyczyn pozbawieni, bądź możliwość taka jest poważnie utrudniona. Niezależnie od powyższego jest to procedura stosunkowo tania i w praktyce powodująca najmniejsze komplikacje w systemie organizowania i przeprowadzania wyborów[8].

●Niezależnie od trudnych do podważenia argumentów dotyczących większej popularyzacji wyborów, a przez to również doprowadzenie do zwiększenia frekwencji wyborczej, ocena instytucji pełnomocnika do głosowania musi uwzględniać fakt, że w wyniku głosowania przez pełnomocnika swoistego wyłomu doznaje konstytucyjna zasada bezpośredniości i tajności głosowania[9]. Należy jednak podkreślić, że zwolennicy instytucji głosowania przez pełnomocnika odpierając wskazane wątpliwości, zwracają uwagę, że instytucja pełnomocnictwa do głosowania, jako alternatywny sposób udziału w wyborach, musi opierać się na zaufaniu. W przypadku gdy go nie ma, wyborca nie powinien korzystać z tej możliwości[10].

●Przepis określa generalne zasady związane z udziałem i możliwością głosowania w wyborach przez pełnomocnika. Zasady te po pierwsze dotyczą warunków, jakie musi spełniać wyborca uprawniony w świetle przepisów k.w. do udzielenia pełnomocnictwa. Po drugie zaś definiują przypadki, w których głosowanie przez pełnomocnika jest wyłączone.

●Uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa do głosowania w pierwszej kolejności przysługuje w świetle komentowanego przepisu k.w. bez względu na wiek wyborcy o znacznym bądź umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z powołaną ustawą do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się natomiast osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

●Z możliwości ustanowienia pełnomocnika do głosowania mogą skorzystać również wyborcy, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 75 lat.

●Mimo spełnia określonych przez przepis warunków do udzielenia pełnomocnictwa do głosowania wyborca nie będzie mógł go udzielić, jeżeli nie będzie posiadał biernego prawa wyborczego. Zgodnie z art. 10 k.w. nie ma prawa wybierania osoba:

1) pozbawiona praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu;

2) pozbawiona praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu;

3) ubezwłasnowolniona prawomocnym orzeczeniem sądu[11].

●Głosowanie za pośrednictwem pełnomocnika jest wyłączone w przypadku głosowania w odrębnych obwodach głosowania utworzonych w: zakładzie opieki zdrowotnej, domu pomocy społecznej, zakładzie karnym i areszcie śledczym, w oddziale zewnętrznym takiego zakładu i aresztu, w domu studenckim lub zespołach domów studenckich prowadzonych przez uczelnie lub inne podmioty na podstawie umów zawartych z uczelniami, a także w obwodach głosowania utworzonych za granicą i na polskich statkach morskich oraz w przypadku zgłoszenia przez wyborcę niepełnosprawnego zamiaru głosowania korespondencyjnego.

§ 1. Pełnomocnikiem może być tylko osoba wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie, co udzielający pełnomocnictwa do głosowania lub posiadająca zaświadczenie o prawie do głosowania, jeżeli przepisy szczególne dotyczące danych wyborów przewidują możliwość uzyskania takiego zaświadczenia, z zastrzeżeniem par. 4.

§ 2. Pełnomocnictwo do głosowania można przyjąć tylko od jednej osoby, z zastrzeżeniem par. 3.

§ 3. Pełnomocnictwo do głosowania można przyjąć od dwóch osób, jeżeli co najmniej jedną z nich jest wstępny, zstępny, małżonek, brat, siostra lub osoba pozostająca w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli w stosunku do pełnomocnika.

§ 4. Pełnomocnikiem nie może być osoba wchodząca w skład komisji obwodowej właściwej dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania, a także mężowie zaufania, jak również kandydaci w danych wyborach.

●Przepis określa wymogi, jakie musi spełniać pełnomocnik, aby mógł zostać skutecznie umocowany do głosowania w imieniu wyborcy. Przede wszystkim zarówno pełnomocnik, jak i wyborca udzielający pełnomocnictwa musi być wpisany do rejestru wyborców w tej samej gminie. Alternatywną możliwością w wyborach, w których przepisy szczególne umożliwiają takiej rozwiązanie, jest legitymowanie się stosownym zaświadczeniem o prawie do głosowania [12]. Zgodnie z art. 18 k.w. stały rejestr wyborców obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania. Z kolei stosownie do art. 32 k.w. wyborca zmieniający miejsce pobytu przed dniem wyborów otrzymuje na wniosek zgłoszony pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej, przed sporządzeniem spisu wyborców - na podstawie rejestru wyborców, a po sporządzeniu spisu wyborców - na podstawie spisu wyborców, zaświadczenie o prawie do głosowania w miejscu pobytu w dniu wyborów[13].

●Co do zasady pełnomocnictwo do głosowania można przyjąć tylko od jednej osoby. Jedyny wyjątek ustawodawca uczynił w sytuacji, gdy pełnomocnik w wyborach ma oddać głos również w imieniu wstępnego (przykładowo: ojciec, matka, dziadek, babka), zstępnego (przykładowo: syna, córki, wnuka, wnuczki), małżonka, brata, siostry, lub osoby pozostającej w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli w stosunku do pełnomocnika. W takiej sytuacji pełnomocnik może przyjąć dwa pełnomocnictwa. Ustawowe ograniczenie liczby pełnomocnictw, jakie może przyjąć pełnomocnik, jest uzasadnione brakiem możliwości skupienia kilku czy kilkunastu pełnomocnictw w rękach jednej osoby. Co z kolei mogłoby wpływać na uczciwość samych wyborów [14].

●W żadnym wypadku pełnomocnikiem wyborczym nie może być osoba wchodząca w skład komisji obwodowej właściwej dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania, a także mężowie zaufania, jak również kandydaci w danych wyborach. Wyłączenie wymienionych wyżej osób z możliwości przyjęcia pełnomocnictwa podobnie też jak ograniczenie liczby osób, od których można przyjąć stosowne pełnomocnictwo, uzasadnione jest koniecznością zapewnienia maksymalnej przejrzystości i uczciwości procesu wyborczego. Należy zwrócić uwagę, że omawiane ograniczenie nie ma zastosowania, gdy pełnomocnikiem będzie wprawdzie członek komisji wyborczej czy mąż zaufania, ale innej niż właściwa dla udzielającego pełnomocnictwa komisji wyborczej.

§ 1. Pełnomocnictwa do głosowania udziela się przed wójtem lub przed innym pracownikiem urzędu gminy upoważnionym przez wójta do sporządzania aktów pełnomocnictwa do głosowania.

§ 2. Akt pełnomocnictwa do głosowania sporządza się na wniosek wyborcy, wniesiony do wójta gminy, w której wyborca jest wpisany do rejestru wyborców, najpóźniej w 10 dniu przed dniem wyborów. Wniosek powinien zawierać: nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy, jak i osoby, której ma być udzielone pełnomocnictwo do głosowania, a także wyraźne oznaczenie wyborów, których dotyczy pełnomocnictwo do głosowania.

§ 3. Do wniosku, o którym mowa w § 2, załącza się:

1) kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;

2) pisemną zgodę osoby mającej być pełnomocnikiem, zawierającą jej nazwisko i imię (imiona) oraz adres zamieszkania, a także nazwisko i imię (imiona) osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;

3) kopię zaświadczenia o prawie do głosowania wydanego osobie mającej być pełnomocnikiem - w przypadku gdy osoba ta nie jest wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie co udzielający pełnomocnictwa do głosowania i przepisy szczególne dotyczące danych wyborów przewidują możliwość uzyskania takiego zaświadczenia.

§ 4. Akt pełnomocnictwa do głosowania po sprawdzeniu, na podstawie dostępnych urzędowo dokumentów, danych zawartych we wniosku niezwłocznie sporządza się w trzech egzemplarzach, z których po jednym otrzymują udzielający pełnomocnictwa do głosowania i pełnomocnik, a trzeci egzemplarz pozostaje w urzędzie gminy.

§ 5. Akt pełnomocnictwa do głosowania jest sporządzany w miejscu zamieszkania wyborcy udzielającego pełnomocnictwa do głosowania wskazanym we wniosku, o którym mowa w § 2, z zastrzeżeniem § 6.

§ 6. Akt pełnomocnictwa do głosowania może być sporządzony na obszarze gminy poza miejscem zamieszkania wyborcy udzielającego pełnomocnictwa do głosowania, jeżeli wyborca zwróci się o to we wniosku, o którym mowa w § 2.

§ 7. Gmina prowadzi wykaz sporządzonych aktów pełnomocnictwa do głosowania, w którym odnotowuje się fakt sporządzenia danego aktu.

●Komentowany artykuł określa niezbędne wymogi formalne, jakie muszą zostać spełnione, aby możliwe było udzielenie pełnomocnictwa do głosowania. Wymogi te odnoszą się zarówno do treści samego wniosku o udzielenie pełnomocnictwa do głosowania, jak i procedury jego sporządzenia.

●Zgodnie z komentowanym przepisem pełnomocnictwo do głosowania sporządzane jest zawsze na wniosek wyborcy uprawnionego do jego udzielenia. Wykluczone jest zatem udzielenie pełnomocnictwa do głosowania z urzędu [15]. [wzór 1]

●Wyłącznie akt pełnomocnictwa do głosowania sporządzony po przeprowadzeniu urzędowej procedury, o której mowa w komentowanym przepisie, jest dokumentem urzędowym umożliwiającym pełnomocnikowi wzięcie udziału w głosowaniu w imieniu wyborcy. W konsekwencji pełnomocnictwo do głosowania nie może być zastąpione żadnym innym upoważnieniem[16].

●Przepis określa również termin, w jakim możliwe jest sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania. W pierwszej kolejności wyznacza go nieprzekraczalny termin, w jakim możliwe jest złożenie odpowiedniego wniosku do wójta, burmistrza, prezydenta miasta. Zgodnie z przepisem upływa on w dziesiątym dniu przed dniem wyborów. W konsekwencji złożenie wniosku po tym terminie będzie stanowić przeszkodę formalną uniemożliwiającą sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania. Po złożeniu wniosku oraz jego weryfikacji wójt, burmistrz, prezydent miasta powinien sporządzić odpowiedni akt pełnomocnictwa do głosowania bez zbędnej zwłoki.

●Wprowadzenie sformalizowanej i ograniczonej terminami procedury sporządzania aktu pełnomocnictwa do głosowania uzasadnione jest koniecznością zapewnienia właściwego toku procesu wyborczego. Zapobiega również nadużyciom i wyklucza wątpliwości związane z wolą osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania, jak i osoby pełnomocnika. W praktyce bowiem urzędowo sformułowany akt pełnomocnictwa do głosowania ogranicza ryzyko podrobienia bądź przerobienia dokumentu.

●Złożenie prawidłowo wypełnionego wniosku o sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania wraz z kompletem wymaganych dokumentów, w tym przede wszystkim pisemnej zgody osoby, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa; kopii aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wyborcy (wymóg ten nie dotyczy wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 75 lat) oraz kopii dokumentu potwierdzającego pozostawanie wyborcy z osobą, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, w stosunku przysposobienia/opieki/kurateli (dokument ten jest załączany wyłącznie w przypadku, gdy taki stosunek istnieje) uruchamia procedurę urzędowej weryfikacji posiadanych danych. W przypadku spełnienia ustawowych przesłanek umożliwiających sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania po jednym egzemplarzu otrzymują udzielający pełnomocnictwa do głosowania i pełnomocnik, a trzeci egzemplarz pozostaje w urzędzie gminy.

●Zgodnie z komentowanym przepisem sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania jest możliwe wyłącznie przed wójtem burmistrzem, prezydentem miasta bądź upoważnionym przez organ wykonawczy gminy pracownikiem. Oznacza to, że sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania nie jest możliwe przed jakimkolwiek urzędnikiem gminy. Udzielenie pełnomocnictwa do głosowania przed urzędnikiem gminny, który nie będzie legitymował się stosownym upoważnieniem, nie będzie wywoływało skutków prawnych. [wzór 2]

●Nie przewiduje się wprost możliwości cofnięcia zgody przez osobę, która została ustanowiona pełnomocnikiem. Mimo braku regulacji wprost w tym zakresie możliwość taką należy dopuścić. W nauce prawa omawiane rozwiązane jest uzasadniane koniecznością zapewnienia możliwości udzielenia nowego pełnomocnictwa, gdy ustanowiony pełnomocnik oświadcza, że udzielonego pełnomocnictwa nie zrealizuje[17].

§ 1. Jeżeli wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania nie spełnia warunków, o których mowa w art. 54, art. 55 lub art. 56 § 2 i 3, wójt, w terminie 3 dni od otrzymania wniosku, wzywa wyborcę do usunięcia wad wniosku w terminie 3 dni.

§ 2. Jeżeli wad nie można usunąć albo nie zostały one usunięte w terminie wójt odmawia sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania. Odmowę sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie wyborcy.

§ 3. Przepis par. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku zgłoszenia przez wyborcę niepełnosprawnego zamiaru głosowania korespondencyjnego, o którym mowa w art. 61c par. 1.

●Komentowany artykuł określa tryb postępowania, gdy złożony wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania nie spełnia wymagań formalnych określonych w k.w. W takiej sytuacji obowiązkiem wójta, burmistrza, prezydenta miasta jest wezwanie wyborcy do usunięcia wad wniosku.

●Przepis określa termin odpowiednio do zweryfikowania poprawności wniosku przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta bądź upoważnioną osobę, jak i usunięcie wad przez wyborcę. W obu przypadkach jest to termin trzydniowy liczony od złożenia wniosku oraz otrzymania wezwania do usunięcia wad złożonego wniosku. Do obliczania ww. terminów nie wlicza się momentu złożenia wniosku, jak również otrzymania wezwania do usunięcia jego wad. [wzór 3]

●Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach, w przypadku gdy wniosek o sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania spełnia warunki formalne, wójt lub inny upoważniony pracownik urzędu gminy niezwłocznie uzgadnia z wyborcą lub osobą, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, termin sporządzenia aktu pełnomocnictwa. W razie braku uzgodnienia terminu wyznacza go wójt lub inny upoważniony pracownik urzędu gminy. Przed uzgodnionym lub wyznaczonym terminem sporządzenia aktu pełnomocnictwa wójt lub inny upoważniony pracownik urzędu gminy sporządza w trzech egzemplarzach projekt aktu pełnomocnictwa, nadając mu kolejny niepowtarzalny numer wykazu. Gdy w uzgodnionym lub wyznaczonym terminie sporządzenie aktu pełnomocnictwa nie jest możliwe z powodu nieobecności wyborcy, wniosek pozostawia się bez rozpoznania w aktach sprawy. Niezależnie od tego wyborca obowiązany jest przed sporządzeniem aktu pełnomocnictwa potwierdzić w sposób niebudzący wątpliwości, przed wójtem lub innym upoważnionym pracownikiem urzędu gminy, wolę udzielenia pełnomocnictwa osobie, która wyraziła zgodę na jego przyjęcie. Jeżeli do takiego potwierdzenia nie dojdzie, wniosek o sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania pozostawia się bez rozpoznania w aktach sprawy. W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania w aktach sprawy wpis w wykazie powstały w związku ze sporządzeniem projektu aktu pełnomocnictwa przekreśla się, czyniąc adnotację o przyczynach wykreślenia. Jednocześnie przed udzieleniem pełnomocnictwa wyborca lub osoba, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, obowiązani są do sprawdzenia poprawności danych zawartych w projekcie aktu pełnomocnictwa. Stwierdzone oczywiste omyłki lub błędy pisarskie prostuje wójt lub inny upoważniony pracownik urzędu gminy, czyniąc stosowne adnotacje na wszystkich egzemplarzach aktu pełnomocnictwa.

●Wyborca, udzielając pełnomocnictwa, składa podpis na przygotowanych projektach aktu pełnomocnictwa w obecności wójta lub innego upoważnionego pracownika urzędu gminy, który potwierdza ten fakt przez złożenie własnego podpisu. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach sam akt pełnomocnictwa przeznaczony dla osoby, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, doręcza się tej osobie w miejscu jego sporządzenia albo, w zależności od wskazania w zgodzie na przyjęcie pełnomocnictwa, pozostawia do odbioru w urzędzie gminy lub doręcza pod wskazany adres. W razie niewskazania miejsca doręczenia pełnomocnictwa lub nieobecności osoby, która wyraziła zgodę na jego przyjęcie, przy sporządzaniu aktu pełnomocnictwa, akt ten pozostawia się do odbioru w urzędzie gminy.

●Nieusunięcie wad wniosku o sporządzenie pełnomocnictwa do głosowania w wyznaczonym terminie wywołuje określone w komentowanym przepisie konsekwencje. W takiej sytuacji obowiązkiem wójta, burmistrza bądź prezydenta miasta jest odmówienie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania.

●Odmowa sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania powinna zostać sporządzona na piśmie i wraz z uzasadnieniem powinna być doręczona wyborcy.

●Komentowany przepis w zakresie uzupełniania wad wniosków znajduje odpowiednie zastosowanie w przypadku zgłoszenia wniosku przez wyborcę niepełnosprawnego zamiaru głosowania korespondencyjnego, o którym mowa w 61c par. 1 k.w. Przyjęte rozwiązanie zasługuje na pełną aprobatę, gdyż zapewnia realizację zasady równości w wyborach. W konsekwencji nie jest możliwa sytuacja, w której wyborca niepełnosprawny spełniający wymagania określone w k.w. będzie mógł głosować korespondencyjnie i równocześnie udzieli ważnego i skutecznego pełnomocnictwa do głosowania w jego imieniu. [wzór 4]

§ 1. Wyborca ma prawo do cofnięcia udzielonego pełnomocnictwa do głosowania. Cofnięcie pełnomocnictwa do głosowania następuje przez złożenie najpóźniej na 2 dni przed dniem wyborów stosownego oświadczenia wójtowi gminy, w której sporządzono akt pełnomocnictwa do głosowania, lub doręczenie takiego oświadczenia właściwej obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania.

§ 2. Pełnomocnictwo do głosowania wygasa z mocy prawa w przypadku:

1) śmierci lub utraty prawa wybierania przez udzielającego pełnomocnictwa do głosowania lub pełnomocnika;

2) braku przesłanek, o których mowa w art. 55 § 1, lub wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 55 § 4;

3) wcześniejszego głosowania osobistego przez osobę udzielającą pełnomocnictwa do głosowania.

§ 3. Fakt cofnięcia lub wygaśnięcia pełnomocnictwa do głosowania przed przekazaniem spisu wyborców przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej odnotowuje w spisie wyborców wójt, a po przekazaniu spisu - obwodowa komisja wyborcza właściwa dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania.

●Artykuł określa przypadki, w których możliwe jest cofnięcie pełnomocnictwa do głosowania oraz zdarzenia, które powodują wygaśnięcie pełnomocnictwa z mocy prawa. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę uznać należy za właściwe. Skoro istota pełnomocnictwa do głosowania opiera się na szczególnym zaufaniu do pełnomocnika, osoba udzielająca pełnomocnictwa musi mieć możliwość jego cofnięcia. Z punktu widzenia komentowanego przepisu cofnięcie pełnomocnictwa nie wymaga uzasadnienia i jest dopuszczalne do chwili oddania głosu przez ustanowionego w imieniu wyborcy pełnomocnika. W konsekwencji cofnięcie pełnomocnictwa jest niemożliwe wyłącznie w przypadku, gdy wolę takiego zachowania wyborcy wyprzedzi fakt wcześniejszego głosowania przez pełnomocnika.

●Zgodnie z komentowanym przepisem, gdy wyborca zdecyduje się na cofnięcie pełnomocnictwa przed dniem głosowania, powinien złożyć odpowiednie oświadczenie woli w tym zakresie wójtowi gminy, w której sporządzono akt pełnomocnictwa do głosowania. Gdy zaś decyzja o cofnięciu pełnomocnictwa zapadnie później, obowiązkiem wyborcy jest doręczenie takiego oświadczenia właściwej obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania.

●Przepis określa zamknięty katalog przesłanek skutkujących wygaśnięciem pełnomocnictwa z mocy prawa. Zgodnie z nim pełnomocnictwo do głosowania wygasa zawsze w chwili śmierci lub utraty prawa wybierania przez udzielającego pełnomocnictwa do głosowania lub pełnomocnika. Wyborca traci prawo wybierania w przypadku pozbawienia praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu, pozbawienia praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu bądź w wyniku ubezwłasnowolnienia na skutek prawomocnego orzeczenia sądu. W tym miejscu należy podkreślić, że prawomocność orzeczenia musi istnieć w dniu głosowania. Innym słowy, jeżeli przykładowo wyrok pozbawiający praw publicznych wyborcy nie jest prawomocny w dniu głosowania, pełnomocnictwo nie wygasa z mocy prawa. Pełnomocnictwo wygasa automatycznie również w przypadku, gdy pełnomocnik nie jest wpisany do rejestru wyborców w tej samej gminie co udzielający pełnomocnictwa bądź nie posiada, gdy umożliwiają to przepisy szczególne k.w., zaświadczenia o prawie do głosowania. Pełnomocnictwo wygaśnie również, gdy okaże się, że pełnomocnikiem jest osoba wchodząca w skład obwodowej komisji wyborczej właściwej dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa bądź jest kandydatem w wyborach, bądź mężem zaufania. W końcu pełnomocnictwo do głosowania wygasa w przypadku wcześniejszego głosowania osobistego przez osobę udzielającą pełnomocnictwa do głosowania.

●Fakt wygaśnięcia pełnomocnictwa do głosowania jest odnotowywany w spisie wyborczym. Przed przekazaniem spisu wyborców właściwej obwodowej komisji wyborczej fakt ten odnotowują wójt, burmistrz, prezydent miasta. Gdy spis wyborców został już przekazany, obowiązek odnotowania wzmianki o wygaśnięciu pełnomocnictwa do głosowania spoczywa na tej komisji.

§. 1. Do głosowania przez pełnomocnika stosuje się odpowiednio przepisy art. 52 § 2-6 oraz art. 53, z zastrzeżeniem § 3-5.

§ 2. Przed przystąpieniem do głosowania pełnomocnik okazuje obwodowej komisji wyborczej dokument umożliwiający stwierdzenie jego tożsamości oraz akt pełnomocnictwa do głosowania.

§ 3. Obwodowa komisja wyborcza odnotowuje nazwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborcy w spisie wyborców w rubryce "uwagi" odpowiadającej pozycji, pod którą umieszczono nazwisko wyborcy, wraz z oznaczeniem "pełnomocnik", a akt pełnomocnictwa do głosowania załącza do spisu wyborców.

§ 4. Pełnomocnik potwierdza otrzymanie karty do głosowania własnym czytelnym podpisem w rubryce spisu przeznaczonej na potwierdzenie otrzymania karty do głosowania przez wyborcę udzielającego pełnomocnictwa do głosowania.

§ 5. Jeżeli pełnomocnictwo do głosowania zostało cofnięte lub wygasło, obwodowa komisja wyborcza odmawia wydania pełnomocnikowi karty do głosowania i zatrzymuje akt pełnomocnictwa do głosowania.

●Artykuł określa zasady i tok czynności umożliwiający oddanie głosu przez ustanowionego pełnomocnika.

●Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem dokument umożliwiający stwierdzenie tożsamości wyborcy oznacza, że dokumentem takim będzie nie tylko dowód osobisty bądź paszport. Należy zatem uznać, że dokumentem takim może być każdy dokument ze zdjęciem zawierający podstawowe dane osobowe wyborcy. Przykładowo może to być prawo jazd, czy legitymacja pracownicza.

●Po weryfikacji tożsamości pełnomocnika obwodowa komisja wyborcza wydaje pełnomocnikowi kartę (karty) do głosowania. Fakt ten powinien być potwierdzony podpisem pełnomocnika w odpowiedniej miejscu w spisie wyborców, a akt pełnomocnictwa do głosowania załącza do spisu wyborców. Nie oznacza to jednak, że w przypadku odmowy potwierdzenia przez pełnomocnika do głosowania podobnie jak przez wyborcę odebrania karty do głosowania, zostaje on pozbawiony prawa do wzięcia udziału w wyborach. W tym przypadku próbie ponownego głosowania przez pełnomocnika odmawiającemu potwierdzenia odebrania karty do głosowania zapobiega samo zatrzymanie aktu pełnomocnictwa do głosowania, jak i obowiązek obwodowej komisji wyborczej do uczynienia odpowiedniej adnotacji o tym fakcie w spisie wyborców. Nie ulega przy tym wątpliwości, że kartę do głosowania można wydać tylko raz. Innymi słowy oznacza to, że ponowne wydanie kary do głosowania temu samemu wyborcy jest niedopuszczalne.

●Po otrzymaniu karty do głosowania pełnomocnik wyborcy powinien udać się tak jak każdy wyborca do specjalnie wyznaczonego i przygotowanego miejsca do głosowania. Nieskorzystanie jednak przez pełnomocnika z wydzielonego miejsca nie narusza zasady tajności głosowania. Podobnie będzie też w przypadku innego niż określone w treści komentowanego przepisu wrzucenie karty do głosowania do urny wyborczej. Sytuacje te nie mogą być również podstawą do uznania głosu za nieważny.

●Odpowiednie stosowanie art. 53 k.w. oznacza, że pełnomocnik wyborcy, jeżeli jest osobą niepełnosprawną, może skorzystać z pomocy technicznej innej osoby. Osobą taką nie może być członek komisji wyborczej oraz osoba pełniąca funkcję męża zaufania. Powinna być nią jednak osoba, do której wyborca ma zaufanie. W żadnym wypadku udzielana pomoc nie może polegać na podejmowaniu decyzji, na jakiego kandydata (listę kandydatów) należy głosować.

●Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach jednocześnie ze spisem wyborców wójt przekazuje przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej, dla celów aktualizacji wykazu, listę wyborców, którzy udzielili pełnomocnictwa, wpisanych do spisu wyborców, zawierającą dane umieszczone w wykazie. Jednocześnie wójt niezwłocznie informuje przewodniczącego właściwej obwodowej komisji wyborczej o zmianach w wykazie, które nastąpiły po przekazaniu listy do zakończenia głosowania. W celu aktualizacji wykazu przewodniczący właściwej obwodowej komisji wyborczej niezwłocznie przekazuje wójtowi oświadczenia o cofnięciu pełnomocnictwa oraz informację o pełnomocnictwach, które wygasły, po zakończeniu głosowania, wraz z innymi dokumentami z wyborów.

§ 1. Czynności związane ze sporządzeniem aktu pełnomocnictwa do głosowania są zadaniem zleconym gminy i są wolne od opłat.

§ 2. Pełnomocnik nie może pobierać od udzielającego pełnomocnictwa do głosowania żadnych opłat za głosowanie w jego imieniu w wyborach.

§ 3. Zakazane jest udzielanie pełnomocnictwa do głosowania w zamian za jakąkolwiek korzyść majątkową lub osobistą.

●Artykuł ten wprowadza zasadę nieodpłatności dotyczącej udzielanych pełnomocnictw. Dotyczy to zarówno czynności urzędowych związanych z udzieleniem pełnomocnictwa, jak i czynności związanych z jego udzieleniem przez wyborcę, jak i przyjęciem przez pełnomocnika.

●Przyjęcie jakiejkolwiek korzyści majątkowej w związku z udzieleniem bądź przyjęciem pełnomocnictwa jest penalizowane przez przepisy k.w. W pierwszym przypadku osoba udzielająca pełnomocnictwa do głosowania w zamian za jakąkolwiek korzyść majątkową lub osobistą podlega karze aresztu bądź grzywny. Z kolei pełnomocnik pobierający opłatę od udzielającego pełnomocnictwa podlega karze grzywny.

●W przypadku ukarania sprawcy wykroczenia sąd wymierza karę grzywny w wysokości od 20 do 5 tys. zł, natomiast karę aresztu od 5 do 30 dni.

Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb postępowania w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania, wzory: wniosku o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania, zgody na przyjęcie pełnomocnictwa do głosowania i aktu pełnomocnictwa do głosowania, a także wzór i sposób prowadzenia oraz aktualizacji wykazu sporządzanych aktów pełnomocnictwa do głosowania, tak aby zapewnić sprawność i rzetelność postępowania oraz wiarygodność aktu pełnomocnictwa do głosowania.

●Przepis stanowi delegację ustawową do wydania rozporządzenia wykonawczego. Obecnie poruszaną w nim problematykę reguluje rozporządzenie w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach.

●Rozporządzenie określa szczegółowy tryb postępowania w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania, wzory: wniosku o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania, zgody na przyjęcie pełnomocnictwa do głosowania oraz aktu pełnomocnictwa do głosowania oraz wzór i sposób prowadzenia oraz aktualizacji wykazu sporządzonych aktów pełnomocnictwa do głosowania.

●Zgodnie z ww. rozporządzeniem wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania wnosi się, począwszy od wejścia w życie aktu o zarządzeniu wyborów, nie później jednak niż do dziesiątego dnia przed dniem wyborów. Za datę wniesienia wniosku przyjmuje się dzień jego wpływu do właściwego urzędu gminy. Wniosek złożony przed dniem wejścia w życie aktu o zarządzeniu wyborów pozostawia się bez rozpoznania. Stosownie do postanowień rozporządzenia w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach jeżeli wyborca nie może lub nie umie złożyć podpisu, wniosek podpisuje osoba, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa do głosowania.

●Rozporządzenie w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach nakłada również na urząd gminy obowiązek prowadzenia wykazów sporządzonych aktów pełnomocnictwa, oddzielnie dla poszczególnych wyborów. Wzory wniosków określają odpowiednie załączniki do rozporządzenia w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach. Sam wykaz prowadzony jest w postaci księgi lub w postaci elektronicznej, o ile zawiera wszystkie dane przewidziane w tym wzorze, w której każdemu pełnomocnictwu nadaje się niepowtarzalny numer wynikający z kolejności wpisów. Niezależnie od wykazu prowadzi się akta obejmujące dokumenty dotyczące postępowania w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa. W prowadzonym wykazie odnotowuje się również niezwłocznie datę cofnięcia oraz wygaśnięcia pełnomocnictwa. Podstawę do odnotowania w wykazie cofnięcia pełnomocnictwa stanowi pisemne oświadczenie o cofnięciu pełnomocnictwa, w którym wola wyborcy została potwierdzona podpisem złożonym w obecności wójta lub innego upoważnionego pracownika urzędu gminy albo przed właściwą obwodową komisją wyborczą. W przypadku wyborcy niemogącego lub nieumiejącego złożyć podpisu podstawę do odnotowania w wykazie cofnięcia pełnomocnictwa stanowi protokół potwierdzający wolę cofnięcia przez wyborcę pełnomocnictwa, o ile została ona potwierdzona w sposób niebudzący wątpliwości, sporządzony przez wójta lub innego upoważnionego pracownika urzędu gminy albo przewodniczącego właściwej obwodowej komisji wyborczej. Za datę cofnięcia pełnomocnictwa zaś przyjmuje się dzień złożenia oświadczenia woli przez wyborcę.

Rozdział 7a. Głosowanie korespondencyjne przez wyborców niepełnosprawnych.

§ 1. Wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych może głosować korespondencyjnie. Informację o możliwości głosowania korespondencyjnego przez wyborców niepełnosprawnych zamieszcza się w obwieszczeniu, o którym mowa w art. 16 § 1.

§ 2. Głosowanie korespondencyjne przez wyborców niepełnosprawnych w trybie określonym w niniejszym rozdziale jest wyłączone w przypadku głosowania w obwodach głosowania utworzonych w jednostkach, o których mowa w art. 12 § 4 i 7 oraz w obwodach głosowania utworzonych za granicą i na polskich statkach morskich, a także w przypadku udzielenia przez wyborcę niepełnosprawnego pełnomocnictwa do głosowania.

●Rozdział 7a dodany został ustawą z 27 maja 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawą - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 147, poz. 881). Zasadniczym celem tej regulacji jest stworzenie osobom niepełnosprawnym realnej możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa, jakim jest prawo wyborcze (art. 62 ust. 1 Konstytucji RP)[18]. Dzięki tej zmianie osoby niepełnosprawne uzyskały realną możliwość głosowania bez pomocy osób trzecich[19].

●Głosowanie korespondencyjne jest wyłączone w przypadku głosowania w odrębnych obwodach głosowania utworzonych w: zakładzie opieki zdrowotnej, domu pomocy społecznej, zakładzie karnym i areszcie śledczym, w oddziale zewnętrznym takiego zakładu i aresztu, w domu studenckim lub zespołach domów studenckich prowadzonych przez uczelnie lub inne podmioty na podstawie umów zawartych z uczelniami.

Dla celów głosowania korespondencyjnego wójt wyznacza co najmniej jedną obwodową komisję wyborczą na terenie gminy.

●Obowiązek nałożony na wójta ma charakter bezwzględny. Brak jego realizacji nie jest jednak zagrożony żadnymi sankcjami[20]. [wzór 5]

§ 1. Zamiar głosowania korespondencyjnego powinien być zgłoszony przez wyborcę niepełnosprawnego wójtowi do 21 dnia przed dniem wyborów.

§ 2. Zgłoszenie, o którym mowa w par. 1, może być dokonane ustnie, pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej. Zgłoszenie powinno zawierać nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL wyborcy niepełnosprawnego, oświadczenie o wpisaniu wyborcy do rejestru wyborców w danej gminie, oznaczenie wyborów, których dotyczy zgłoszenie, a także wskazanie adresu stałego zamieszkania, na który ma być wysłany pakiet wyborczy, o którym mowa w art. 61f.

§ 3. Do zgłoszenia, o którym mowa w par. 1, dołącza się kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności.

Par. 4. W zgłoszeniu, o którym mowa w par. 1, wyborca niepełnosprawny może zażądać przesłania mu wraz z pakietem wyborczym nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a.

§ 5. Jeżeli głosowanie korespondencyjne ma dotyczyć wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej albo wyborów wójta, zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego dotyczy również ponownego głosowania. W przypadku gdy w jednym dniu odbywają się więcej niż jedne wybory, zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego jest wspólne dla wszystkich przeprowadzanych w danym dniu wyborów.

●W praktyce zamiar głosowania korespondencyjnego będzie najczęściej zgłaszany razem z oświadczeniem o spełnieniu wymogów uprawniających do skorzystania z tego sposobu głosowania. Fakt zgłoszenia jest niezwłocznie odnotowywany na zaświadczeniu o nadanym numerze identyfikacyjnym.

●Przeciwko dopuszczeniu możliwości telefonicznego dokonania zgłoszenia (jest ono na pewno zgłoszeniem ustnym) przemawia brak możliwości dołączenia do takiego zgłoszenia kopii aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Jeżeli jednak po rozmowie telefonicznej do 21 dnia przed dniem wyborów - osoba niepełnosprawna to uczyni, to nic nie stoi na przeszkodzie uznania tego trybu za odmianę zgłoszenia ustnego[21].

§ 1. Jeżeli zgłoszenie, o którym mowa w art. 61c § 1, nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 61c pa§ i 3, wójt lub upoważniony przez niego pracownik urzędu gminy wzywa wyborcę niepełnosprawnego do uzupełnienia zgłoszenia w terminie 3 dni.

§. 2. Zgłoszenie złożone po terminie, o którym mowa w art. 61c § 1, albo nieuzupełnione w terminie, o którym mowa w par. 1, a także złożone przez wyborcę niepełnosprawnego, który wystąpił z wnioskiem o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania, pozostawia się bez rozpoznania, informując o tym wyborcę.

●Brak jednego z elementów zgłoszenia zamiaru głosowania korespondencyjnego określonych w art. 61c k.w. mimo wezwania do uzupełnienia tych braków skutkuje pozostawieniem zgłoszenia bez rozpoznania[22]. [wzór 5]

Wyborcę niepełnosprawnego, który zgłosił zamiar głosowania korespondencyjnego, umieszcza się w spisie wyborców w obwodzie głosowania właściwym dla obwodowej komisji wyborczej, wyznaczonej dla celów głosowania korespondencyjnego na terenie gminy, w której wyborca ma miejsce stałego zamieszkania.

Zob. komentarz do art. 27 k.w.

§ 1. Wyborca niepełnosprawny, który zgłosił zamiar głosowania korespondencyjnego, otrzymuje z urzędu gminy pakiet wyborczy, nie później niż 7 dni przed dniem wyborów.

§ 2. Pakiet wyborczy, o którym mowa w § 1, jest doręczany do wyborcy przez upoważnionego pracownika urzędu gminy, z zastrzeżeniem § 3.

§ 3. Urząd gminy może przesłać wyborcy pakiet wyborczy za pośrednictwem operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. poz. 1529). Do przesyłki pakietu wyborczego w zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe dotyczące przesyłki poleconej.

§ Pakiet wyborczy, o którym mowa w § 1, doręcza się wyłącznie do rąk własnych wyborcy niepełnosprawnego, po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość i pisemnym pokwitowaniu odbioru.

§ 5. Jeżeli odbierający nie może potwierdzić odbioru, doręczający sam stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje odbierającego i przyczynę braku jego podpisu.

§ 6. W przypadku nieobecności wyborcy niepełnosprawnego pod wskazanym adresem doręczający umieszcza zawiadomienie o terminie powtórnego doręczenia w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania wyborcy. Termin powtórnego doręczenia nie może być dłuższy niż 3 dni od dnia pierwszego doręczenia.

§ 7. Pakiety wyborcze niedoręczone w trybie określonym w § 2-6 są przekazywane obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania. Jeżeli przekazanie pakietów wyborczych obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania nie było możliwe, pakiety takie przekazywane są właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego.

§ 8. Informację o wysłaniu pakietu wyborczego umieszcza się w rubryce spisu wyborców "uwagi" odpowiadającej pozycji, pod którą umieszczono nazwisko wyborcy niepełnosprawnego, który wyraził zamiar głosowania korespondencyjnego.

●Artykuł 61f par. 3 k.w. został zmieniony ustawą z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe[23]. Ustawa ta zmieniła pojęcie "operator publiczny" na "operator wyznaczony". To ostatnie oznacza operatora pocztowego zobowiązanego do świadczenia usług powszechnych. Realizowane są one przez operatora wyznaczonego, a dotyczą wskazanego katalogu usług pocztowych na określonych warunkach. Usługi powszechne mają podstawowe znaczenie dla społeczeństwa ze względu na ich dostępność na terytorium całego kraju. Ich świadczenie musi być ciągłe i jest gwarantowane przez państwo. Przez okres trzech lat od wejścia w życie prawa pocztowego, tj. od 1 stycznia 2013 r., operatorem wyznaczonym jest Poczta Polska SA.

●Celem szczegółowego uregulowanie sposobu doręczania pakietu wyborczego jest przeciwdziałanie nieprawidłowościom i nadużyciom, które mogą się pojawić przy stosowaniu głosowania korespondencyjnego[24].

§ 1. W skład pakietu wyborczego, o którym mowa w art. 61f § 1, wchodzi:

1) koperta zwrotna;

2) karta lub karty do głosowania;

3) koperta na kartę lub karty do głosowania, zwana dalej "kopertą na kartę do głosowania";

4) instrukcja głosowania korespondencyjnego;

5) nakładki na karty do głosowania sporządzone w alfabecie Braille’a - jeżeli wyborca zażądał ich przesłania;

6) oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie do głosowania.

§ 2. Na formularzu oświadczenia, o którym mowa w § 1 pkt 6, urząd gminy umieszcza imię (imiona), nazwisko oraz numer ewidencyjny PESEL wyborcy niepełnosprawnego.

§ 3. Na kopercie na pakiet wyborczy oraz na kopercie zwrotnej umieszcza się oznaczenie "przesyłka wyborcza".

§ 4. Na kopercie zwrotnej umieszcza się adres właściwej obwodowej komisji wyborczej.

§ 5. Na kopercie na kartę do głosowania umieszcza się oznaczenie "koperta na kartę do głosowania".

§ 6. Państwowa Komisja Wyborcza określa, w drodze uchwały, wzór i rozmiar koperty na pakiet wyborczy, koperty zwrotnej, koperty na kartę do głosowania, oświadczenia, o którym mowa w § 1 pkt 6, oraz instrukcji głosowania korespondencyjnego, biorąc pod uwagę różne rodzaje niepełnosprawności wyborców.

●Państwowa Komisja Wyborcza podjęła 1 sierpnia 2011 r. uchwałę w sprawie określenia wzoru i rozmiaru koperty na pakiet wyborczy, koperty zwrotnej, koperty na kartę do głosowania, oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu oraz instrukcji głosowania, stosowanych w głosowaniu korespondencyjnym w obwodach głosowania utworzonych w kraju[25].

●Koperta na pakiet wyborczy powinna mieć rozmiar umożliwiający włożenie do niej, bez konieczności składania i zaginania, koperty zwrotnej, koperty na kartę do głosowania, formularza oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu, instrukcji głosowania korespondencyjnego oraz nakładki na kartę do głosowania sporządzonej w alfabecie Braille’a. Na kopercie na pakiet wyborczy umieszcza się pieczęć nagłówkową urzędu gminy, adres wyborcy, dla którego przeznaczony jest pakiet wyborczy, oznaczenie "Przesyłka wyborcza" oraz informację o zwolnieniu z opłaty pocztowej. Na kopercie nie umieszcza się żadnych innych oznaczeń. W przypadku doręczania do wyborcy pakietu wyborczego przez upoważnionego pracownika urzędu gminy na kopercie na pakiet wyborczy nie umieszcza się informacji o zwolnieniu z opłaty pocztowej. Koperty na pakiet wyborczy przekazywane przez daną gminę wyborcom głosującym korespondencyjnie nie mogą różnić się między sobą. Wzór koperty na pakiet wyborczy określa załącznik nr 1 do uchwały PKW[26].

●Koperta zwrotna powinna mieć rozmiar umożliwiający włożenie do niej (bez konieczności składania i zaginania) koperty na kartę do głosowania oraz oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu. Umieszcza się na niej adres obwodowej komisji wyborczej (dla której przeznaczona jest przesyłka), oznaczenie "Przesyłka wyborcza" oraz informację o zwolnieniu z opłaty pocztowej. Na kopercie nie umieszcza się żadnych innych oznaczeń. Koperty zwrotne przekazywane przez daną gminę wyborcom głosującym korespondencyjnie nie mogą różnić się między sobą. Wzór koperty zwrotnej określa załącznik nr 2 do uchwały PKW[27].

●Koperta na kartę do głosowania, w zależności od przeprowadzanych wyborów oraz liczby i formatu stosowanych w nich kart do głosowania, powinna mieć rozmiar umożliwiający włożenie do niej, bez konieczności zaginania, kart do głosowania. Wykonywana jest w sposób uniemożliwiający, bez jej otwarcia, odczytanie treści znajdującej się wewnątrz karty do głosowania. Koperta na kartę do głosowania, w miarę możliwości, powinna być koloru białego. Na niej umieszcza się oznaczenie "Koperta na kartę do głosowania". Rodzaj i wielkość czcionki dla tego oznaczenia muszą być jednakowe dla wszystkich kopert. Nie umieszcza się oprócz tego żadnych innych oznaczeń. Koperty na kartę do głosowania przekazywane przez daną gminę wyborcom głosującym korespondencyjnie nie mogą się różnić między sobą. Wzór koperty na kartę do głosowania stanowi załącznik nr 3 do uchwały PKW[28].

●Oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu sporządza się na karcie koloru białego, formatu A-5. Urząd gminy przygotowuje druk oświadczenia, na którym umieszcza imię (imiona), nazwisko i numer ewidencyjny PESEL wyborcy oraz nazwę i datę przeprowadzanych wyborów, a także miejsce na wpisanie nazwy miejscowości, w której wyborca sporządza oświadczenie, i daty jego sporządzenia oraz miejsce na własnoręczny podpis wyborcy. Wzór oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu określa załącznik nr 4 do uchwały PKW[29].

●Instrukcję głosowania sporządza się na karcie formatu A-4, czcionką o rozmiarze nie mniejszym niż 14 pkt. W przypadku gdy pakiet wyborczy przesyłany jest do wyborcy, który wystąpił o przesłanie nakładki na kartę do głosowania sporządzonej w alfabecie Braille’a, poza instrukcją głosowania wyborcy przesyła się również tę instrukcję sporządzoną w alfabecie Braille’a. Urząd gminy sporządza instrukcję głosowania zgodnie z pouczeniem zawartym we wzorze. Treść pouczenia pomija się w instrukcji przesyłanej wyborcy. Wzór instrukcji głosowania zawarty jest w załączniku nr 5 do uchwały PKW[30].

§ 1. Wyborca niepełnosprawny głosujący korespondencyjnie po wypełnieniu karty do głosowania wkłada ją do koperty na kartę do głosowania, którą zakleja, a następnie kopertę tę wkłada do koperty zwrotnej łącznie z podpisanym oświadczeniem, o którym mowa w art. 61g § 1 pkt 6, i przesyła ją do właściwej obwodowej komisji wyborczej.

§ 2. Koperty zwrotne doręczane są do właściwych obwodowych komisji wyborczych w godzinach głosowania.

§ 3. Wyborca niepełnosprawny do którego wysłany został pakiet wyborczy, o którym mowa w art. 61f § 1, może w godzinach głosowania osobiście doręczyć kopertę zwrotną do obwodowej komisji wyborczej w obwodzie głosowania, w którym jest wpisany do spisu wyborców.

§ 4. Koperty na kartę do głosowania wyjęte z kopert zwrotnych doręczonych do obwodowej komisji wyborczej wrzucane są do urny wyborczej.

Par. 5. Koperty zwrotne:

1) doręczone do obwodowej komisji wyborczej po zakończeniu głosowania,

2) niedoręczone do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania

- przekazywane są właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego.

§ 6. Minister właściwy do spraw łączności po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw administracji publicznej oraz Państwowej Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia:

1) tryb doręczania kopert zwrotnych do obwodowych komisji wyborczych,

2) tryb przekazywania pakietów wyborczych właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego, w sytuacji, o której mowa w art. 61f § 7 zdanie drugie,

3) tryb przekazywania właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego kopert zwrotnych niedoręczonych do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania

- mając na względzie zapewnienie poszanowania zasad przeprowadzania wyborów oraz zapewnienie bezpieczeństwa tych przesyłek.

●Minister administracji i cyfryzacji, wykonując delegację ustawową, zawartą w art. 61h par. 6 k.w. z 20 listopada 2013 r., wydał rozporządzenie w sprawie przesyłek w głosowaniu korespondencyjnym wyborców niepełnosprawnych[31]. Uchyliło ono rozporządzenie ministra infrastruktury z 20 września 2011 r. w sprawie trybu doręczania i przekazywania przesyłek w głosowaniu korespondencyjnym wyborców niepełnosprawnych[32].

●Przedstawiciel operatora wyznaczonego[33] odbiera, najpóźniej w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym dzień wyborów, kopertę zwrotną w stanie zamkniętym od wyborcy niepełnosprawnego, który otrzymał pakiet wyborczy. Odbiór ten następuje za pokwitowaniem, pod adresem, na który nastąpiło doręczenie. Urząd gminy, niezwłocznie po doręczeniu pakietów wyborczych, informuje pisemnie operatora wyznaczonego o wyborcach niepełnosprawnych, którzy otrzymali pakiet wyborczy za jego pośrednictwem. Przedstawiciel operatora wyznaczonego, który dokonał odbioru koperty zwrotnej, niezwłocznie przekazuje ją do właściwej placówki, która je gromadzi. Operator wyznaczony, który zgromadził koperty zwrotne, dokonuje jednego doręczenia zgromadzonych kopert do właściwej obwodowej komisji wyborczej, za pokwitowaniem odbioru. Doręczanie kopert zwrotnych do obwodowych komisji wyborczych następuje w dniu wyborów, w czasie trwania głosowania[34].

●Pakiety wyborcze, których doręczenie do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania nie było możliwe, a które pozostały w posiadaniu operatora wyznaczonego, operator wyznaczony przekazuje niezwłocznie właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Pakiety wyborcze, których doręczenie do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania nie było możliwe, a które pozostały w posiadaniu urzędu gminy, urząd gminy przekazuje niezwłocznie właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Przekazanie zgromadzonych pakietów wyborczych następuje przez jednorazowe wydanie ich osobie uprawnionej do odbioru przesyłek w siedzibie delegatury Krajowego Biura Wyborczego, za pokwitowaniem odbioru[35].

●Koperty zwrotne niedoręczone do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania operator wyznaczony przekazuje właściwemu dyrektorowi delegatury Krajowego Biura Wyborczego. Przekazanie zgromadzonych kopert zwrotnych następuje przez jednorazowe wydanie ich osobie uprawnionej do odbioru przesyłek w siedzibie delegatury Krajowego Biura Wyborczego, za pokwitowaniem odbioru[36].

§ 1. Zadania polegające na przyjmowaniu, przemieszczaniu i doręczaniu przesyłek pakietów wyborczych oraz przesyłek kopert zwrotnych wykonuje operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe.

§ 2. Przesyłki, o których mowa w § 1, z zastrzeżeniem art. 61f § 3, są przesyłkami listowymi w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe.

§ 3. Przesyłki, o których mowa w § 1, są zwolnione z opłat pocztowych. Informację o zwolnieniu z opłat pocztowych umieszcza się na kopercie, w której znajduje się pakiet wyborczy, oraz na kopercie zwrotnej.

●W odniesieniu do pojęcia "operator wyznaczony" zob. komentarz do art. 61f k.w.

●Przesyłka listowa to przesyłka pocztowa z korespondencją lub druk, z wyłączeniem przesyłek reklamowych[37]. Z kolei przesyłka polecona oznacza przesyłkę listową będącą przesyłką rejestrowaną, przemieszczaną i doręczaną w sposób zabezpieczający ją przed utratą, ubytkiem zawartości lub uszkodzeniem. Przesyłką rejestrowaną jest przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczaną za pokwitowaniem odbioru[38].

●W przypadku niewykonania usługi pocztowej operator pocztowy zwraca w całości pobraną opłatę za usługę pocztową niezależnie od należnego odszkodowania. Niewykonaniem usługi powszechnej w zakresie przesyłki rejestrowanej jest w szczególności doręczenie tej przesyłki lub zawiadomienia o próbie jej doręczenia po upływie 14 dni od dnia jej nadania. Do tego okresu nie wlicza się m.in. dni ustawowo wolnych od pracy[39]. Szczegółowo zasady wnoszenia reklamacji określa rozporządzenie ministra administracji i cyfryzacji z 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej[40].

Rozdział 9. Ustalanie wyników głosowania w obwodzie.

Art. 69. [Ustalenie wyników]

§ 1. Niezwłocznie po zakończeniu głosowania obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki głosowania w obwodzie.

§ 2. Jeżeli głosowanie przeprowadza się w ciągu dwóch dni, obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki głosowania po zakończeniu głosowania w drugim dniu.

§ 3. Obwodowa komisja wyborcza ustala wyniki głosowania w obwodzie odpowiednio do przeprowadzanych wyborów.

§ 4. Warunki ważności głosu określają przepisy szczególne kodeksu.

●Punktualnie o godzinie 21.00 obwodowa komisja zamyka lokal wyborczy. Wyborcom przybyłym do lokalu (budynku, w którym mieści się lokal) przed tą godziną umożliwia się oddanie głosu[41].

●Po zamknięciu lokalu wyborczego mogą w nim przebywać, poza członkami komisji, wyłącznie mężowie zaufania. Nie mogą oni jednak uczestniczyć w liczeniu głosów ani pomagać członkom komisji w wykonywaniu zadań[42]. Ich rola ogranicza się do obserwowania czynności wykonywanych przez komisję oraz informowania przewodniczącego komisji lub jego zastępcy o swoich uwagach lub zastrzeżeniach. Mają prawo wnosić do protokołu swoje uwagi z głosowania, z wymienieniem konkretnych zarzutów[43].

●Po zakończeniu głosowania komisja przystępuje, w możliwie pełnym składzie, do wykonywania poszczególnych czynności wyborczych. Komisja ustala wyniki głosowania i sporządza protokoły głosowania w obwodzie: w wyborach do rady gminy, do rady powiatu lub do rady miasta na prawach powiatu albo do Rady m.st. Warszawy i do rady dzielnicy m.st. Warszawy, do sejmiku województwa i na wójta, wykorzystując w tym celu dostarczone formularze protokołów[44].

●Odnośnie do art. 82 par. 2 zob. komentarz do art. 4, art. 39 i art. 43 k.w.

●Jeśli wybory są dwudniowe, to wyniki głosowania ustala się dopiero po drugim dniu, a po pierwszym dniu informuje jedynie o frekwencji wyborczej (liczbie pobranych kart)[45].

●Warunki ważności głosu określają art. 392-398 k.w.

§ 1. Niezwłocznie po zakończeniu głosowania przewodniczący obwodowej komisji wyborczej w obecności jej członków zapieczętowuje otwór urny wyborczej.

§. 2. Obwodowa komisja wyborcza ustala, na podstawie spisu wyborców, liczbę osób uprawnionych do głosowania oraz liczbę wyborców, którym wydano karty do głosowania.

§ 3. Komisja ustala liczbę niewykorzystanych kart do głosowania, a następnie karty te umieszcza w zapieczętowanych pakietach.

●Otwór (wlot) urny wyborczej musi zostać zamknięty (zaklejony) w sposób uniemożliwiający dorzucenie do niej jakiegokolwiek głosu lub wypadnięcie głosu po otwarciu urny. Pieczęcie na karcie lub materiale zamykającym muszą być wykonane starannie, tak aby zabezpieczyć urnę przed otwarciem. Po zapieczętowaniu urny nie jest możliwe jej otwarcie w żadnej sytuacji. Staranność musi być zachowana także przy pieczętowaniu pakietów zawierających niewykorzystane karty do głosowania[46].

●Liczbą osób uprawnionych do głosowania (ustaloną na podstawie spisu wyborców) jest liczba osób umieszczona w spisie wyborców łącznie z wyborcami dopisanymi przez komisję w dniu głosowania[47]. Ustalenie liczby wyborców, którym wydano karty do głosowania, dokonuje się na podstawie liczby podpisów wyborców potwierdzających ich otrzymanie[48].

●Komisja przelicza niewykorzystane karty do głosowania, odrębnie w wyborach do każdej z wybieranych rad i w wyborach wójta. Karty niewykorzystane należy zapakować w pakiety, odrębnie w wyborach każdej rady i wójta, opieczętować je i opisać[49].

§ 1. Po wykonaniu przez obwodową komisję wyborczą czynności, o których mowa w art. 70, przewodniczący komisji w obecności jej członków otwiera urnę wyborczą, po czym komisja liczy wyjęte z niej karty do głosowania oraz ustala liczbę kart ważnych i liczbę kart nieważnych.

§ 2. Kart do głosowania przedartych całkowicie na dwie lub więcej części nie bierze się pod uwagę przy obliczeniach, o których mowa w § 1.

§ 3. Jeżeli liczba kart ważnych do głosowania wyjętych z urny jest mniejsza lub większa od liczby kart wydanych, komisja podaje w protokole przypuszczalną przyczynę tej niezgodności.

●Przed otwarciem urny komisja musi sprawdzić, czy pieczęcie na urnie oraz na wlocie do urny nie zostały naruszone, po czym przewodniczący komisji w obecności jej członków otwiera urnę. Czynność tę należy wykonywać ostrożnie, aby nie uszkodzić kart do głosowania. Następnie sprawdza się bardzo starannie, czy wszystkie znajdujące się w urnie karty zostały wysypane[50].

●Komisja liczy karty wyjęte z urny. Jeżeli liczba kart wyjętych z urny jest mniejsza lub większa od liczby kart wydanych, podaje w protokole przypuszczalną przyczynę tej niezgodności. Po otwarciu urny komisja wydziela karty przedarte całkowicie na dwie lub więcej części, których nie bierze pod uwagę przy obliczeniach. Karty te zapakowuje w oddzielny pakiet, który oznacza odpowiednim opisem i opieczętowuje, po czym odkłada na osobne miejsce[51].

●Komisja oddziela karty, które są oznaczone rożnymi kolorami, według rodzaju wyborów, a jeżeli w wyborach do rady gminy w obwodzie głosowano na kandydatów z więcej niż jednego okręgu, wydziela również karty do głosowania według poszczególnych okręgów. Dalsze czynności wykonuje się oddzielnie z poszczególnymi rodzajami kart[52].

●Następnie komisja wydziela karty nieważne, tj. karty inne niż urzędowo ustalone lub nieopatrzone pieczęcią obwodowej komisji wyborczej[53]. Karty te liczy osobno w wyborach do rad poszczególnych szczebli oraz w wyborach wójta, burmistrza, prezydenta miasta, a ich liczbę wpisuje do poszczególnych protokołów. Karty nieważne umieszcza się w pakietach osobnych dla poszczególnych wyborów. Pakiety opisuje się, opieczętowuje i odkłada. Karty nieważne nie są brane pod uwagę przy ustalaniu wyników głosowania. Pozostałe karty są kartami ważnymi. Na ich podstawie ustala się wyniki głosowania. Przelicza się je osobno dla poszczególnych rodzajów wyborów. Uzyskane liczby wpisuje się do poszczególnych protokołów[54].

§ 1. Obwodowa komisja wyborcza wyznaczona dla celów głosowania korespondencyjnego, o której mowa w art. 61b, ustalając wyniki głosowania w obwodzie uwzględnia również głosy oddane korespondencyjnie doręczone do obwodowej komisji wyborczej w kopertach zwrotnych do zakończenia głosowania, z zastrzeżeniem § 3.

§ 2. Obwodowa komisja wyborcza ustala również liczbę wysłanych do wyborców niepełnosprawnych pakietów wyborczych, a także liczbę kart do głosowania wyjętych z kopert zwrotnych doręczonych do obwodowej komisji wyborczej do zakończenia głosowania i podaje je w protokole głosowania w obwodzie właściwym dla przeprowadzanych wyborów.

§ 3. Jeżeli w kopercie zwrotnej brak jest podpisanego oświadczenia, o którym mowa w art. 61g § 1 pkt 6, lub gdy koperta na kartę do głosowania nie jest zaklejona karty nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu wyników głosowania w obwodzie.

●Zob. komentarz do art. 61b k.w.

§ 1. Obwodowa komisja wyborcza w obwodzie głosowania, o którym mowa w art. 14 § 1, ustalając wyniki głosowania w obwodzie uwzględnia również głosy oddane korespondencyjnie wyjęte z kopert zwrotnych umieszczonych w drugiej urnie wyborczej, o której mowa w art. 45.

§ 2. Obwodowa komisja wyborcza ustala również liczbę wysłanych pakietów wyborczych i liczbę kart do głosowania wyjętych z kopert zwrotnych i podaje je w protokole głosowania w obwodzie.

§ 3. Jeżeli w kopercie zwrotnej brak jest podpisanego oświadczenia, o którym mowa w art. 65 § 1 pkt 4, lub gdy koperta na kartę do głosowania nie jest zaklejona obwodowa komisja wyborcza niszczy tę kopertę i kartę do głosowania.

§ 4. - uchylony.

●Artykuł. 72 par. 1 k.w. nie dotyczy wyborów samorządowych, ponieważ w tym przypadku nie tworzy się obwodów za granicą.

●Procedura ta ma na celu zapewnienie równości w sensie formalnym, a więc tego, by wyborca mógł oddać tylko jeden głos w wyborach do danego organu[55].

Karty do głosowania inne niż urzędowo ustalone lub nieopatrzone pieczęcią obwodowej komisji wyborczej są nieważne.

●Na temat urzędowych kart do głosowania zob. komentarz do art. 40 k.w.

●W art. 73 k.w. chodzi o wyeliminowanie sytuacji, gdy wyborca posługuje się kartą do głosowania, która nie została mu wręczona przez komisję wyborczą. Tolerowanie takiej sytuacji otwierałoby drogę do fałszerstw wyborczych[56].

Liczba kart ważnych do głosowania stanowi liczbę osób, które wzięły udział w głosowaniu w danym obwodzie.

●Liczbę tę ustala się na podstawie podpisów wyborców potwierdzających odebranie karty oraz adnotacji komisji poświadczających odmowę złożenia podpisu.

§ 1. Obwodowa komisja wyborcza sporządza, w dwóch egzemplarzach, protokół głosowania w obwodzie właściwy dla przeprowadzanych wyborów.

§ 2. W protokole, o którym mowa w § 1, wymienia się odpowiednio dane, o których mowa w art. 70 § 2, oraz, odpowiednio do przeprowadzanych wyborów, liczbę głosów nieważnych, liczbę głosów ważnych oddanych na poszczególnych kandydatów albo na poszczególne listy kandydatów i każdego kandydata z tych list.

§ 3. W protokole wymienia się ponadto liczby, o których mowa w art. 70 § 3 i art. 71 § 1, a także liczbę wyborców głosujących przez pełnomocnika.

§ 4. W protokole podaje się czas rozpoczęcia i zakończenia głosowania oraz omawia zarządzenia i inne podjęte decyzje, jak również inne istotne okoliczności związane z przebiegiem głosowania.

§ 5. Protokół podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład obwodowej komisji wyborczej obecne przy jego sporządzaniu. Protokół opatruje się pieczęcią komisji.

§ 6. Mężom zaufania przysługuje prawo wniesienia do protokołu uwag, z wymienieniem konkretnych zarzutów. Adnotację o wniesieniu uwag zamieszcza się w protokole.

§ 7. Przepis § 6 stosuje się odpowiednio do członków obwodowej komisji wyborczej, z tym że nie zwalnia ich to z obowiązku podpisania protokołu głosowania w obwodzie.

§ 8. Wzory protokołów, o których mowa w § 1, ustala Państwowa Komisja Wyborcza.

●Państwowa Komisji Wyborcza wzory protokołów ustaliła uchwałą z:

- 27 września 2010 r. w sprawie ustalenia wzorów protokołów wyników głosowania i wyniku wyborów sporządzanych przez gminne i miejskie komisje wyborcze w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast oraz wzoru zaświadczenia o wyborze na wójta, burmistrza i prezydenta miasta (M.P. nr 73, poz. 925);

- 27 września 2010 r. w sprawie ustalenia wzorów protokołów sporządzanych przez obwodowe komisje wyborcze, w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Rady m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (M.P. nr 73, poz. 924);

- 27 września 2010 r. w sprawie ustalenia wzorów protokołów i zestawień sporządzanych przez terytorialne komisje wyborcze oraz zaświadczeń o wyborze na radnego, stosowanych w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Rady m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy (M.P. nr 73, poz. 923).

§1. Protokół głosowania przekazuje się:

1) - pominięto;

2) w wyborach do rady gminy oraz w wyborach wójta - gminnej komisji wyborczej;

3) w wyborach do rady powiatu i do sejmiku województwa - powiatowej komisji wyborczej.

§ 2. - pominięto

§ 3. Komisje wyborcze, o których mowa w § 1 pkt 2 i 3, sprawdzają pod względem zgodności arytmetycznej poprawność ustalenia wyników głosowania w obwodzie. W przypadku stwierdzenia niezgodności arytmetycznych danych w protokole obwodowa komisja wyborcza obowiązana jest ją wyjaśnić i odpowiednio poprawić oraz podać do publicznej wiadomości w trybie określonym w art. 77 skorygowane wyniki głosowania.

§ 4. Tryb przekazywania i przyjmowania oraz sposób postępowania z protokołem, o którym mowa w § 1, określa Państwowa Komisja Wyborcza.

●Komisje wyborcze sprawdzają w szczególności, czy we wszystkich protokołach przeprowadzonych wyborów wpisano jednakową liczbę osób uprawnionych do głosowania. Ponadto należy sprawdzić, czy w obwodzie głosowania, w skład którego wchodzi więcej niż jeden okręg wyborczy dla wyboru rady gminy, liczba osób uprawnionych do głosowania w protokołach głosowania w wyborach do rady powiatu, sejmiku województwa i w wyborach wójta (burmistrza, prezydenta) równa się sumie liczby osób uprawnionych do głosowania na wszystkich szczeblach rad i wyborach wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i jest identyczna (o ile nie było przypadków odmowy przyjęcia przez wyborców określonego rodzaju kart).

●Komisje analizują też wewnętrzną zgodność danych liczbowych w poszczególnych protokołach, zwracając uwagę np. na to, że liczba wyborców, którym wydano kartę do głosowania, nie może być większa od liczby wyborców uprawnionych do głosowania; liczba kart do głosowania wyjętych z urny powinna być równa sumie liczby kart nieważnych i liczby kart ważnych wyjętych z urny; liczba kart ważnych wyjętych z urny powinna być równa sumie liczby głosów ważnych i liczby głosów nieważnych z ważnych kart do głosowania[57].

Obwodowa komisja wyborcza podaje niezwłocznie do publicznej wiadomości wyniki głosowania w obwodzie, poprzez wywieszenie w lokalu wyborczym, w miejscu łatwo dostępnym dla wyborców, kopii protokołu głosowania w obwodzie.

●Przepis ten ma istotne znaczenie gwarancyjne. Umożliwia on obserwatorom wyborów badanie, czy sumaryczne zestawienie wyników wyborów przez komisję wyższego szczebla jest prawidłowe[58].

●Podanie wyników wyborów w obwodzie do publicznej wiadomości następuje niezwłocznie, tj. natychmiast po podpisaniu protokołów z wyborów przez członków obwodowej komisji wyborczej. Następuje ono przed przekazaniem tych protokołów do komisji wyborczej, o której mowa w art. 76 par. 1 pkt 2 i 3 k.w.[59].

●Sposobem podania do publicznej wiadomości wyników wyborów w obwodzie jest wywieszenie po jednym egzemplarzu wszystkich protokołów zawierających wyniki wyborów do rad wszystkich szczebli (gminy, powiatu i sejmiku województwa) oraz z wyborów wójta, burmistrza i prezydenta miasta, w miejscu łatwo dostępnym dla wyborców (np. na wewnętrznej stronie okna budynku lub na zewnętrznej stronie drzwi lokalu) i w miarę możliwości chroniącym przed uszkodzeniem albo zerwaniem tych dokumentów[60].

●Jeżeli wywieszenie protokołów w lokalu wyborczym nie spełnia w ocenie komisji warunku miejsca łatwo dostępnego dla wyborców (np. lokal wyborczy zorganizowano w klasie szkolnej lub sali gimnastycznej), komisja wywiesza wyniki głosowania w taki sposób, aby były one widoczne dla osób pozostających na zewnątrz budynku[61].

●Ujawnieniu podlega każdy egzemplarz protokołu głosowania w obwodzie. Ze względu na to, że druk protokołu jest dwustronny, przygotowanie protokołów do wywieszenia wymaga wykorzystania dwóch formularzy (w jednym wypełnia się strony parzyste, a w drugim nieparzyste)[62].

●Dopuszczalne jest również sporządzenie kserokopii protokołu, z wyjątkiem strony zawierającej podpisy i pieczęć komisji[63].

●W przypadku gdy w protokole były dokonywane sprostowania, np. z powodu usterek wskazanych przez właściwą terytorialną komisję wyborczą, komisja obwodowa obowiązana jest podać do publicznej wiadomości także te sprostowania[64].

§ 1. Przewodniczący obwodowej komisji wyborczej niezwłocznie przekazuje do właściwej komisji wyborczej wyższego stopnia, w zapieczętowanej kopercie, jeden egzemplarz protokołu głosowania w obwodzie wraz z wyjaśnieniami komisji do zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 75 § 6 i 7. Mężowie zaufania mają prawo uczestniczyć przy przekazywaniu protokołu.

§ 2. - pominięto.

§ 3. - pominięto.

●Koperty z protokołami nie mogą być otwierane na żadnym etapie ich przekazywania i powinny być dostarczone do właściwej komisji w stanie nienaruszonym[65].

●Koperty z protokołami w wyborach do rady powiatu i sejmiku województwa dostarcza się do rejonowego punktu zbiorczego w każdej gminie. Punkt rejonowy powinien mieścić się w urzędzie gminy (miasta). Na obszarach dużych aglomeracji miejskich można utworzyć kilka rejonowych punktów odbioru protokołów. W punkcie tym osoba upoważniona przez właściwą powiatową komisję wyborczą, tj. komisję właściwą dla powiatu, na obszarze którego dana gmina się znajduje, odbiera zapieczętowane koperty z protokołami głosowania do rady powiatu i sejmiku województwa, kwitując ich odbiór na piśmie. Osoba odbierająca koperty pełni dyżur aż do chwili dostarczenia jej kopert ze wszystkich obwodów głosowania. Koperty z protokołami przekazuje się sukcesywnie powiatowej komisji wyborczej[66].

§1. Po wykonaniu czynności, o których mowa w art. 78, przewodniczący obwodowej komisji wyborczej niezwłocznie, w sposób ustalony przez Państwową Komisję Wyborczą, przekazuje w depozyt odpowiednio wójtowi, konsulowi albo kapitanowi statku dokumenty z głosowania oraz pieczęć komisji.

§ 2. Dokumenty, o których mowa w § 1, są udostępniane właściwemu sądowi w związku z postępowaniami w sprawach protestów wyborczych oraz na żądanie sądów, prokuratury lub Policji, prowadzących postępowanie karne.

●Po przekazaniu dokumentów w depozyt nie mogą one być ponownie udostępniane organom wyborczym - np. w celu ponownego przeliczenia głosów[67].

§ 1. Państwowa Komisja Wyborcza podaje w trakcie głosowania liczbę osób ujętych w spisach wyborców oraz liczbę wyborców, którym wydano karty do głosowania.

§ 2. Obwodowe komisje wyborcze przekazują Państwowej Komisji Wyborczej w trakcie głosowania dane liczbowe, o których mowa w art. 70 § 2.

§ 3. Państwowa Komisja Wyborcza ustala tryb i sposób przekazywania danych, o których mowa w § 2.

●Istotnym elementem jawności życia publicznego jest informowanie przez PKW o przebiegu wyborów. Informacja o frekwencji może bowiem tworzyć uczestnikom wyborów przesłankę do działań na rzecz mobilizacji elektoratu[68].

Rozdział 10. Protesty wyborcze.

§ 1. Przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu:

1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub

2) naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.

§ 2. Protest przeciwko ważności wyborów z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, o którym mowa w § 1, lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania.

§ 3. Protest przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego, radnego lub wójta może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego.

§ 4. - pominięto.

§ 5. Prawo wniesienia protestu przysługuje również przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu.

●Protesty przeciwko wyborom są społecznym środkiem kontroli [69] zgodności z prawem przebiegu wyborów samorządowych oraz źródłem informacji o ewentualnych nieprawidłowościach działania samych wyborców i członków komisji wyborczych, wymagających sprawdzenia w drodze odpowiedniej procedury przez niezawisły sąd[70].

●Protest, aby został rozpatrzony merytorycznie, musi spełniać wymogi formalne - tzn. musi być złożony w terminie, wskazać naruszone przepisy, sformułować zarzuty oparte na k.w., przedstawić dowody, na których oparte zostały zarzuty. Należy określić też zakres protestu, tzn. o co wnosi składający protest. Najczęściej jest to unieważnienie wyborów w ogóle lub określonej osoby[71].

●Protest musi być złożony w formie pisemnej. Nie może być on przesłany drogą elektroniczną. Zdaniem Sądu Najwyższego wniesienie protestu drogą elektroniczną jest niedopuszczalne, gdyż żaden przepis ustawy tej możliwości nie wprowadza (uchwała SN z 3 sierpnia 2010 r., III SW 370/10, syg. akt OSNP 2011/3-4/43).

●Katalog przesłanek wniesienia protestów ma charakter zamknięty. Inne przestępstwo lub naruszenie innych przepisów kodeksu wyborczego (np. dotyczących sporządzania spisów wyborców) nie może stanowić podstawy do wniesienia protestu[72]. Przestępstwa przeciwko wyborom zostały określone w kodeksie wyborczym (dział IX) oraz w rozdziale XXXI kodeksu karnego. Kodeks wyborczy sankcjonuje niewykonanie obowiązku przekazania nadwyżki pozyskanych środków finansowych nad poniesionymi wydatkami, organizacji pożytku publicznego. Za takie przestępstwo grozi kara grzywny, kara ograniczenia wolności lub albo pozbawienia wolności do lat 2 [73]. Z kolei kodeks karny zawiera następujące rodzaje przestępstw, określone w art. 248 - art. 151. [patrz tabela]

●Dla skuteczności protestu wyborczego nie jest konieczne ustalenie faktu popełnienia przestępstwa przez określony podmiot. Po pierwsze k.w. tego nie wymaga, a po drugie, bardzo często sam fakt popełnienia przestępstwa przeciwko wyborom nie budzi wątpliwości, natomiast sprawca tego przestępstwa nie zostaje wykryty. Prawomocne stwierdzenie winy za przestępstwo przeciwko wyborom nie jest więc warunkiem koniecznym orzeczenia w przedmiocie ważności wyborów. Przyjęcie innego założenia powodowałoby, że sąd okręgowy każdorazowo uzależniałby swoje rozstrzygnięcie od wyników przeprowadzonego postępowania karnego. Sąd okręgowy jedynie bada w postępowaniu cywilnym nieprocesowym zasadność tego zarzutu za pomocą wskazanych w proteście środków dowodowych. Sąd rozpatrując protest w tym trybie postępowania, nie stosuje przepisów postępowania karnego i nie wydaje orzeczenia o popełnieniu przestępstwa. Może to nastąpić tylko w odrębnym procesie karnym na skutek zawiadomienia o przestępstwie właściwego prokuratora[74].

●W proteście wyborczym ze względów formalnych musi znaleźć się opis czynu, jaki w ocenie skarżącego stanowi przestępstwo przeciwko wyborom. Zaniechanie w tym zakresie czyni protest wadliwym formalnie i uniemożliwia ocenę jego wpływu wynik wyborów[75].

●Omyłkowe wpisanie w protokole obwodowej komisji wyborczej liczby głosów oddanych na jednego kandydata do rubryki dotyczącej innego kandydata z tej samej listy nie ma rangi fałszowania wyników głosowania, jeżeli było wyłącznie skutkiem niestaranności członków obwodowej komisji wyborczej sporządzającej ten protokół[76].

●Protest można sformułować nie na podstawie naruszenia któregokolwiek przepisu k.w., a jedynie na naruszeniu przepisów dotyczących głosowania, ustalania wyników głosowania lub wyników wyborów[77].

PRZYKŁAD

Zakres przedmiotowy protestu wyborczego

Wnioskodawca w proteście wyborczym zażądał unieważnienia wyborów do rady powiatu. Zarzucił on między innymi, że samochodem służbowym rozwożone były ulotki wyborcze sekretarza gminy - radnej rady powiatu. Sąd okręgowy w uzasadnieniu wyroku oddalającego protest wskazał, że nie stwierdzono popełnienia żadnego z przestępstw opisanych w rozdziale XXXI kodeksu karnego. Wnioskodawca nie sformułował zarzutów wskazujących na to, że naruszono postanowienia k.w. w części dotyczącej głosowania, ustalania wyników głosowania lub wyników wyborów. Sąd stwierdził, że rozwożenie ulotek wyborczych przez urzędnika gminy służbowym samochodem nie stanowiło czynu związanego z żadnym z etapów wyborów.

●Nie każde uchybienie przepisom k.w., nawet takie dotyczące głosowania, będzie miało wpływ na ustalenie wyników wyborów. Musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy między tym naruszeniem k.w. a wadliwością procesu głosowania i ustalenia wyników wyborów. Naruszenie k.w. tylko wtedy skutkować będzie nieważnością wyborów, gdy naruszenie to doprowadzi w efekcie do wadliwego ustalenia wyników wyborów. Innymi słowy, musi istnieć pewność co do tego, że gdyby uchybienia nie nastąpiły, wynik wyborów byłby inny[78].

PRZYKŁAD

Naruszenie przepisów mające wpływ na ważność wyborów

Wyborca zgłosił protest co do ważności wyborów do danej rady. Zarzucił, że członkowie obwodowej komisji wyborczej przed wydaniem kart do głosowania ośmiu osobom nie zażądali od nich dowodu tożsamości. Sąd, oddalając protest, stwierdził, że naruszenie k.w. tylko wtedy skutkować będzie nieważnością wyborów, gdy doprowadziło w efekcie do wadliwego ustalenia wyników wyborów. Ewentualne uchybienie przepisom k.w. co do braku okazania przez ośmiu wyborców dowodów tożsamości nie miało żadnego wpływu ani na ważność, ani na wynik wyborów do rady gminny. Pomimo tego braku w wyborach brali udział uprawnieni w tym okręgu wyborcy. Ich głosy nie mogą być zatem w żaden sposób uznane za nieważne.

●Ustawodawca przewidział możliwość naruszenia przepisów związanych z głosowaniem w sposób mogący mieć wpływ na wynik wyborów już na etapie postępowania poprzedzającym samą fazę głosowania i z tego względu w art. 82 par. 1 pkt 2 k.w. posłużył się pojęciem przepisów dotyczących głosowania, które niewątpliwie jest określeniem pojęciowo szerszym niż przepisy dotyczące przebiegu głosowania[79].

PRZYKŁAD

Naruszenia związane z głosowaniem

Wyborcy w wykazie poparcia kandydata na burmistrza wpisali tylko PESEL. Nie uzupełnili innych wymaganych w art. 479 par. 1 pkt 1 k.w. danych albo dokonali tego w sposób nieczytelny. Nieprawidłowości te mają wpływ na wynik wyborów. Wyborca ma prawo do oprotestowania tego naruszenia poprzez wniesienie protestu wyborczego przeciwko ważności wyborów. Wskazuje to art. 82 par. 1 pkt 2 k.w., który przewiduje możliwość naruszenia przepisów związanych z głosowaniem w sposób mogący mieć wpływ na wynik wyborów już na etapie postępowania poprzedzającym samą fazę głosowania.

●Podstawy protestu określone w art. 82 par. 2 oraz par. 3 k.w. zasadniczo się różnią. Podstawą zarzutów w przypadku kwestionowania ważności wyborów danego radnego jest art. 82 par. 3 k.w. Natomiast zakres przedmiotowy art. 82 par. 2 k.w. obejmuje dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom w ogóle, a nie tylko przestępstwa przeciwko wyborom do danej rady. Podstawą w tym przypadku może być także naruszenie przepisów ustawy dotyczących przebiegu głosowania, ustalania wyników głosowania lub wyników wyborów, i to tylko przez organy wyborcze. Przykładowo prowadzenie przez kandydata na radnego agitacji w lokalu wyborczym jest sprzeczne z art. 82 par. 2 k.w., jednak nie może stanowić podstawy zarzutu z art. 82 par. 3 k.w., jest to bowiem działanie kandydata na radnego, a nie organu wyborczego[80].

●Jeżeli podstawę protestu stanowi zarzut popełnienia przestępstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przez organy wyborcze przepisów k.w. dotyczących ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, może go wnieść, wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania. Natomiast protest przeciwko ważności wyboru radnego może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego.

●Wnoszący protest jest zobowiązany zgłosić konkretny zarzut i zgodnie z zasadą określoną w art. 6 k.c. (dotyczącą ciężaru dowodowego) swoje racje udowodnić przed sądem. Zobowiązany jest także wykazać, że naruszenie przepisu doprowadziło w efekcie do wadliwego ustalenia wyników wyborów[81].

§ 1. Protest wyborczy wnosi się do sądu wskazanego w przepisach szczególnych kodeksu.

§ 2. Zasady wnoszenia protestów i tryb ich rozpatrywania, a także orzekania o ważności wyborów określają przepisy szczególne kodeksu.

●W wyborach samorządowych kwestie, o których mowa w art. 83 k.w., regulują art. 392 - art. 394 k.w.[82].

●Kwestii proceduralnych nie określa art. 82 i 83 k.w. zatem nadal aktualne jest stanowisko SN, że protest przeciwko ważności wyborów sąd rozpatruje przy odpowiednim zastosowaniu kodeksu postępowania cywilnego (uchwała SN z 12 października 1990 r., sygn. akt III SW/ZP 2/ 90, OSNC 1991/4/37). Takich uregulowań nie zawierają także art. 392-394 k.w. Określają one jedynie podstawy prawne protestu, termin jego wniesienia, sąd właściwy do jego rozpoznania oraz treść orzeczenia, które ma być wydane po rozpoznaniu protestu, a także krąg uczestników postępowania[83].

●Protest wyborczy wnosi się na piśmie do właściwego sądu okręgowego w terminie 14 dni od dnia wyborów[84].

●Protest jest w istocie wnioskiem wszczynającym postępowanie sądowe. Powinien więc czynić zadość warunkom przewidzianym dla pisma procesowego. Musi być sporządzony w języku polskim, powinien zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie rodzaju pisma, jego osnowę, podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika, listę załączników oraz adres wnioskodawcy[85].

●Przy rozpatrywaniu protestów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego nie daje podstaw do stosowania art. 130 k.p.c. dotyczącego braków formalnych pozwu [86]. Jeśli więc wnioskodawca nie sformułuje w sposób prawidłowy zarzutów albo nie wskaże dowodów, na których opiera swoje zarzuty, to sąd okręgowy tego rodzaju protest pozostawi bez dalszego biegu.

●Wnoszący protest zobowiązany jest przy tym nie tylko sformułować zawarte w nim zarzuty, lecz również przedstawić dowody, jeśli takie posiada, lub wskazać je, gdy nie pozostają w jego dyspozycji[87]. Nie wystarczy wystąpić z żądaniem i przedstawieniem zarzutów, nawet jeżeli są one sformułowane prawidłowo.

●Sąd okręgowy rozpoznaje protesty wyborcze w postępowaniu nieprocesowym, w ciągu 30 dni po upływie terminu do wnoszenia protestów, w składzie 3 sędziów. W postępowaniu biorą udział komisarz wyborczy, przewodniczący właściwych komisji wyborczych lub ich zastępcy[88].

●Sąd bez dalszego biegu pozostawia protesty:[89]

1) wniesione przez osoby nieuprawnione (np. przez organ partii politycznej);

2) wniesione w innym przedmiocie niż wskazany w k.w.; wniesione po terminie lub w innej formie niż pisemna;

3) niezawierające zarzutów; nieprzedstawiające lub niewskazujące dowodów, na których wnoszący opiera swoje zarzuty[90].

●Po rozpoznaniu protestów sąd okręgowy rozstrzyga o ważności wyborów oraz o ważności wyboru radnego (burmistrza, wójta lub prezydenta miasta). Jeżeli sąd, orzekając o nieważności wyborów lub o nieważności wyboru radnego (burmistrza, wójta lub prezydenta miasta), stwierdza wygaśnięcie mandatów, to w takiej sytuacji postanawia o przeprowadzeniu wyborów ponownych lub o podjęciu niektórych czynności, wskazując czynności, od których należy wznowić postępowanie wyborcze. Wyborów ponownych nie przeprowadza się, jeżeli ich data przypadałaby w okresie 6 miesięcy przed zakończeniem kadencji rady (sejmiku)[91].

●Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia o ważności wyborów oraz o ważności wyboru radnego jest dwuinstancyjne. Na orzeczenia sądu okręgowego wnoszącym protest wyborczy, komisarzowi wyborczemu i przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej lub jego zastępcy przysługuje, w ciągu siedmiu dni od daty doręczenia, żażalenie do właściwego sądu apelacyjnego. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w ciągu 30 dni, przy czym jego postanowienie jest ostateczne[92].

Rozdział 11. Komitety wyborcze

§ 1. Prawo zgłaszania kandydatów w wyborach przysługuje komitetom wyborczym. Komitety wyborcze wykonują również inne czynności wyborcze, a w szczególności prowadzą na zasadzie wyłączności kampanię wyborczą na rzecz kandydatów.

§ 2. W wyborach do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej komitety wyborcze mogą być tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych oraz przez wyborców.

§ 3. W wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej komitety wyborcze mogą być tworzone wyłącznie przez wyborców.

§ 4. W wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz w wyborach wójta komitety wyborcze mogą być tworzone przez partie polityczne i koalicje partii politycznych, stowarzyszenia i organizacje społeczne, zwane dalej "organizacjami", oraz przez wyborców.

●Artykuł w sposób generalny określa kompetencje komitetów wyborczych. Zarazem przyznaje im wyłączne prawo zgłaszania kandydatów w wyborach zarządzonych na podstawie k.w. W praktyce zatem zgłoszenie kandydata w wyborach przez inny podmiot niż komitet wyborczy będzie nieskuteczne, a zatem nie wywoła skutków prawnych. Komentowane przepisy k.w. zastrzegają również na rzecz komitetów dokonywanie pozostałych czynności wyborczych oraz prowadzenie kampanii wyborczej. Przypisanie komitetom wyborczym prawa do prowadzenia kampanii wyborczej oznacza, że to one są wyłącznie właściwe do dokonywania wszelkich czynności związanych z pozyskiwaniem środków i finansowaniem kampanii wyborczej. Organizowanie spotkań wyborczych i promocja poszczególnych kandydatów w formie plakatów, ulotek itd. mogą być prowadzone tylko przez komitety wyborcze i wyłącznie w okresie kampanii wyborczej[93].

●W nauce prawa przyjmuje się, że komitet wyborczy to ukształtowana przez przepisy prawa wyborczego forma organizacyjna, uczestnicząca w procesie wyborczym[94].

●W nauce prawa uwagę zwraca brak rozstrzygnięcia przez przepisy k.w., budzącej wątpliwości również na gruncie poprzedniej regulacji, kwestii przyznania osobowości prawnej komitetom wyborczym[95].

●Komentowany przepis precyzyjnie określa zasady tworzenia komitetów wyborczych w poszczególnych wyborach. Uwagę zwraca, że w wyborach prezydenckich prawo do tworzenia komitetów wyborczych przysługuje tylko wyborcom. Zastosowane rozwiązanie odpowiada przyjętej w Konstytucji RP pozycji ustrojowej prezydenta[96]. W pozostałych wyborach zarządzanych na podstawie przepisów k.w. prawo tworzenia komitetów przysługuje partiom politycznym bądź ich koalicjom lub wyborcom, a w wyborach do rad gminy, rad powiatów, sejmików województw oraz wyborach wójta, burmistrza, prezydenta miasta prawo to dodatkowo przysługuje stowarzyszeniom i organizacjom społecznym.

●Zgodnie z art. 1 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych[97] partia polityczna jest dobrowolną organizacją, występującą pod określoną nazwą, stawiającą sobie za cel udział w życiu publicznym poprzez wywieranie metodami demokratycznymi wpływu na kształtowanie polityki państwa lub sprawowanie władzy publicznej. Z komentowanego przepisu wynika, że koalicję mogą tworzyć wyłącznie partie polityczne, a nie partie polityczne i inne podmioty uprawnione do utworzenia komitetu wyborczego[98]. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że Państwowa Komisja Wyborcza jest związana prawomocnym postanowieniem o wpisie partii politycznej do ewidencji partii politycznych[99].

●Użyte przez k.w. określenie "stowarzyszenia i organizacje społeczne" w świetle ustawowej definicji stowarzyszenia[100] prowadzi do wniosku, że istotą organizacji społecznej jest dobrowolne zrzeszanie się osób fizycznych[101]. Z tych względów do organizacji społecznych w rozumieniu k.w. nie można zaliczyć fundacji czy spółdzielni. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że komitety wyborcze mogą tworzyć tylko stowarzyszenia i organizacje wpisane do odpowiednich rejestrów[102].

§ 1. Czynności określone w kodeksie, związane z utworzeniem komitetu wyborczego mogą być wykonywane od dnia ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów do dnia przyjęcia przez właściwy organ wyborczy zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego.

§ 2. Czynności podjęte przed dniem ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów są nieważne.

●Komitety wyborcze mogą być tworzone przed dniem zarządzenia wyborów. Stanowisko to potwierdza w dalszym ciągu aktualne postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 września 2002 r. W ocenie Sądu Najwyższego przepisy nie zawierają ograniczeń powoływania komitetu przed datą ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów, przewidują zaś rygory czasowe co do zawiadomienia o utworzeniu takiego komitetu[103].

●Celem komentowanego przepisu jest zharmonizowanie czynności komitetów wyborczych z kalendarzem wyborczym[104].

●W rozumieniu komentowanego przepisu czynności związane z utworzeniem komitetu wyborczego to czynności prawne. Nie ma więc przeciwwskazań, aby przed utworzeniem komitetu wyborczego partie polityczne czy organizacje mające utworzyć komitet wyborczy podejmowały czynności o charakterze politycznym[105]. Należy jednak pamiętać, że wszelkie spotkania sprawozdawcze czy informacyjne np. członków partii, organizacji społecznych, stowarzyszeń, posłów lub przedstawicieli komitetów zgłaszających kandydatów w wyborach, organizowane w trakcie kampanii wyborczej, mogą odbywać się tylko pod warunkiem, że nie zawierają żadnych znamion agitacji wyborczej. W przeciwnym razie traktowane są jako element kampanii wyborczej i podlegają regulacjom dotyczącym tej kampanii[106].

§ 1. Funkcję komitetu wyborczego partii politycznej pełni organ partii upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz.

§ 2. Organ partii politycznej, o którym mowa w § 1, zawiadamia właściwy organ wyborczy o utworzeniu komitetu i o zamiarze samodzielnego zgłaszania kandydatów oraz o powołaniu:

1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego;

2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127.

§ 3. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 2, podaje się również:

1) nazwę komitetu wyborczego utworzoną zgodnie z przepisami art. 92 i art. 95 oraz adres siedziby komitetu i numer ewidencyjny, pod którym partia polityczna jest wpisana do ewidencji partii politycznych;

2) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego, o którym mowa w § 2 pkt 1;

3) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego, o którym mowa w § 2 pkt 2.

●O tym, jaki organ uprawniony jest do reprezentowania partii politycznej na zewnątrz, rozstrzyga statut partii politycznej.

●Z komentowanego przepisu wynika, że komitet wyborczy powołuje ze swojego grona pełnomocnika wyborczego oraz pełnomocnika finansowego. Pełnomocnik wyborczy to osoba uprawniona do występowania w imieniu i na rzecz komitetu wyborczego, a więc osoba uprawniona do jego reprezentowania. Z kolei pełnomocnik finansowy to osoba odpowiedzialna za całokształt gospodarki finansowej komitetu. Przepisy k.w. wprowadzają również pewne ograniczenia związane z pełnieniem jednej z podanych wyżej funkcji. Po pierwsze, można być pełnomocnikiem wyborczym lub finansowym tylko jednego komitetu wyborczego. Dodatkowo zaś pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego nie może być kandydatem na posła, senatora lub prezydenta, pełnomocnikiem wyborczym komitetu wyborczego, pełnomocnikiem finansowym innego komitetu wyborczego oraz funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 par. 13 kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariuszami publicznym są:

a. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;

b. poseł, senator, radny;

c. poseł do Parlamentu Europejskiego;

d.sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy;

e. osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych;

f. osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe;

g. osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej;

h. funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;

i. osoba pełniąca czynną służbę wojskową;

j. pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe.

Dodatkowo zaś pełnomocnik wyborczy i pełnomocnik finansowy muszą wchodzić w skład komitetu wyborczego.

●Sama nazwa komitetu wyborczego w przypadku komitetu wyborczego wyborców musi zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy Wyborców" oraz nazwę komitetu wyborczego lub skrót jego nazwy odróżniające się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego utworzonego przez wyborców muszą być różne od nazw lub skrótów nazw partii politycznych lub organizacji wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru. Z kolei nazwa komitetu wyborczego partii politycznej musi zawierać wyrazy "Komitet Wyborczy" oraz nazwę partii politycznej lub skrót nazwy tej partii, wynikające z wpisu do ewidencji partii politycznych.

●Komentowany przepis rozstrzyga również o warunkach formalnych zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego musi zawierać:

a. oznaczenie organu partii politycznej, od którego pochodzi zawiadomienie, oraz miejsce i datę jego sporządzenia, a w przypadku komitetu wyborczego wyborców i koalicyjnego komitetu wyborców nazwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego wyborców, który sporządził zawiadomienie, oraz oznaczenie miejsca i daty sporządzenia zawiadomienia i podpis pełnomocnika pod zawiadomieniem;

b. nazwę komitetu wyborczego (koalicyjnego komitetu wyborczego) zgodną z art. 92 i 95 k.w.;

c. skrót nazwy komitetu wyborczego, w przypadku gdy komitet postanowił używać skrótu swojej nazwy lub gdy nazwa komitetu wyborczego przekracza 45 znaków drukarskich, wliczając spacje;

d. adres siedziby komitetu wyborczego;

e. w przypadku partii politycznych wskazanie numeru ewidencyjnego (w przypadku koalicyjnego komitetu wyborczego - numerów ewidencyjnych), pod którym partia polityczna jest wpisana do ewidencji partii politycznych;

f. informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego komitetu uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127 par. 1 k.w., do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego,

- imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego komitetu odpowiedzialnego, zgodnie z art. 127 par. 1 k.w., za gospodarkę finansową komitetu.

●Do zawiadomienia w przypadku komitetu wyborczego partii politycznej załącza się:

1. uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych (uwierzytelnienia kserokopii odpisu z ewidencji może dokonać członek organu upoważnionego do reprezentowania partii na zewnątrz lub pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego; odpis musi być aktualny). Możliwe jest również załączenie kserokopii odpisu, przedstawiając jednocześnie do wglądu oryginał odpisu;

2. wyciąg ze statutu partii politycznej pozwalający stwierdzić, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz; zgodność wyciągu ze statutem winna być potwierdzona podpisem członka organu partii politycznej upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz lub pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego;

3. oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

4. oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.

●Do zawiadomienia w przypadku koalicyjnego komitetu wyborców załącza się:

1) umowę o zawiązaniu koalicji wyborczej, w której podaje się m.in. dane dotyczące osób wchodzących w skład koalicyjnego komitetu wyborczego (co najmniej 10 osób), ze wskazaniem ich imion, nazwisk, adresów zamieszkania i numerów ewidencyjnych PESEL. Umowa koalicyjna powinna ponadto zwierać postanowienia dotyczące:

- proporcji, w jakich nadwyżka pozyskanych środków nad poniesionymi przez komitet wydatkami zostanie przekazana na fundusze wyborcze poszczególnych partii; brak postanowień w tym zakresie spowoduje obowiązek przekazania nadwyżki na rzecz organizacji pożytku publicznego (art. 138 par. 2 k.w.),

- proporcji podziału dotacji podmiotowej pomiędzy partie wchodzące w skład koalicji; brak postanowień w tym zakresie spowoduje wypłatę dotacji każdej partii w równych częściach (art. 151 par. 4 k.w.).

2) uwierzytelnione odpisy z ewidencji partii politycznych wchodzących w skład koalicji (uwierzytelnienia kserokopii odpisu z ewidencji może dokonać członek organu upoważnionego do reprezentowania danej partii na zewnątrz lub pełnomocnik wyborczy koalicyjnego komitetu wyborczego; odpisy muszą być aktualne). Możliwe jest również załączenie kserokopii odpisu przedstawiając jednocześnie do wglądu oryginał odpisu;

3) wyciągi ze statutów partii politycznych tworzących koalicję pozwalające stwierdzić, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz. Zgodność wyciągu ze statutem winna być potwierdzona podpisem członka organu danej partii politycznej upoważnionego do jej reprezentowania na zewnątrz lub pełnomocnika wyborczego koalicyjnego komitetu wyborczego;

4) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

5) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

6) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego.

●Do zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców załącza się dodatkowo:

1) oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego);

2) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

3) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

4) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego (jeśli informacja o powołaniu pełnomocnika wyborczego nie jest zawarta w oświadczeniu o utworzeniu komitetu);

5) wykaz co najmniej tysiąca obywateli mających prawo wybierania, popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców, zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL oraz własnoręczne podpisy obywateli. Adres zamieszkania obywateli (wyborców) podany w wykazie musi obejmować nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady) oraz nazwę ulicy i numer domu oraz numer mieszkania. Podawanie kodu pocztowego nie jest konieczne. W miejscowościach, w których nie ma ulic, konieczne jest wskazanie numeru domu (posesji). Podanie numeru lokalu dotyczy tylko budynków wielomieszkaniowych.

§ 1. Partie polityczne mogą tworzyć koalicje wyborcze w celu wspólnego zgłaszania kandydatów. Partia polityczna może wchodzić w skład tylko jednej koalicji wyborczej.

§ 2. Czynności wyborcze w imieniu koalicji wyborczej wykonuje koalicyjny komitet wyborczy utworzony przez organy partii politycznych upoważnione do reprezentowania partii na zewnątrz.

§ 3. W skład koalicyjnego komitetu wyborczego wchodzi co najmniej 10 osób wskazanych przez organy partii politycznych, o których mowa w §2.

§ 4. Koalicyjny komitet wyborczy powołuje:

1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego;

2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127.

§ 5. Pełnomocnik wyborczy, o którym mowa w § 4 pkt 1, zawiadamia właściwy organ wyborczy o utworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego oraz o powołaniu pełnomocników, o których mowa w § 4.

§ 6. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 5, podaje się również:

1) nazwę koalicyjnego komitetu wyborczego utworzoną zgodnie z przepisami art. 92 i art. 95 oraz adres siedziby komitetu i numery ewidencyjne, pod którymi partie polityczne tworzące koalicję wyborczą są wpisane do ewidencji partii politycznych;

2) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego, o którym mowa w § 4 pkt 1;

3) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego, o którym mowa w § 4 pkt 2.

●Przepis rozstrzyga o możliwości tworzenia koalicji wyborczych przez partie polityczne. Jednocześnie wprowadza zakaz wchodzenia przez partie polityczne w większą niż jedna koalicję wyborczą, przy czym sama koalicja wyborcza może być zawiązana przez dowolną liczbę partii politycznych.

●Utworzenie koalicyjnego komitetu wyborczego oznacza, że wchodząca w jego skład partia polityczna nie może już sama zgłaszać kandydatów w zarządzonych wyborach.

●Z literalnego brzmienia przepisów wynika, że partie polityczne nie mogą tworzyć koalicji z innymi podmiotami, np. wyborcami czy stowarzyszeniami.

●Na utworzonym koalicyjnym komitecie wyborczym ciąży obowiązek powołania pełnomocnika wyborczego i finansowego.

●Obowiązkiem pełnomocnika wyborczego jest dokonanie zawiadomienia właściwego w zależności od zarządzonych wyborów organu wyborczego o utworzeniu komitetu.

●Na temat obowiązków, zakazów pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego oraz danych zawieranych w zgłoszeniu zobacz komentarz do art. 86 k.w.

§ 1. Funkcję komitetu wyborczego organizacji pełni organ organizacji upoważniony do reprezentowania jej na zewnątrz.

§ 2. Organ, o którym mowa w § 1, powołuje:

1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego;

2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127.

§ 3. Organ, o którym mowa w § 1, zawiadamia właściwy organ wyborczy o utworzeniu komitetu wyborczego oraz o powołaniu pełnomocników, o których mowa w § 2.

§ 4. W zawiadomieniu, o którym mowa w § 3, podaje się również:

1) nazwę komitetu wyborczego utworzoną zgodnie z przepisami art. 92 i art. 95 oraz adres siedziby komitetu i numer ewidencyjny, pod którym organizacja jest wpisana do rejestru organizacji;

2) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego, o którym mowa w § 2 pkt 1;

3) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego, o którym mowa w § 2 pkt 2.

●Przepis rozstrzyga o organie uprawnionym do reprezentowania komitetu wyborczego organizacji. Jest nim organ upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz.

●Organ upoważniony do reprezentowania organizacji na zewnątrz określony jest w statucie bądź regulaminie organizacji.

●Komentowany przepis nakłada na organ uprawniony do reprezentowania komitetu wyborczego organizacji analogiczne obowiązki dotyczące powołania pełnomocnika wyborczego, pełnomocnika finansowego i dokonania stosownego zgłoszenia jak w przypadku komitetu wyborczego partii politycznej.

§. Obywatele, w liczbie co najmniej 15, mający prawo wybierania mogą tworzyć komitet wyborczy wyborców.

§ Komitet wyborczy wyborców powołuje:

1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego;

2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127.

§ 3. Pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego powołuje się spośród osób wchodzących w skład komitetu wyborczego.

§ 4. Pełnomocnik wyborczy, o którym mowa w § 2 pkt 1, zawiadamia właściwy organ wyborczy o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców. W zawiadomieniu podaje się imiona, nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL obywateli tworzących komitet wyborczy wyborców.

§ 5. W zawiadomieniu, o którym mowa w par. 4, podaje się również:

1) nazwę komitetu wyborczego utworzoną zgodnie z przepisami art. 92 i art. 95 oraz adres siedziby komitetu;

2) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego, o którym mowa w § 2 pkt 1;

3) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego, o którym mowa w § 2 pkt 2.

●Komentowany przepis przesądza, że we wszystkich wyborach zarządzanych na podstawie k.w. do utworzenia komitetu wyborczego wymagane jest jedynie posiadanie obywatelstwa polskiego. Niezależnie od powyższego w nauce prawa przyjmuje się, że osoby tworzące komitet wyborczy muszą mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Nie obowiązują ich jednak żadne inne wymogi - np. domicylu. Ten ostatni wymóg jest szczególnie istotny w wyborach samorządowych i oznacza, że osoby tworzące komitet nie muszą zamieszkiwać na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego[107].

§ 1. W celu zgłoszenia kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej obywatele w liczbie co najmniej 15, mający prawo wybierania, tworzą komitet wyborczy. Komitet ten na zasadzie wyłączności prowadzi kampanię wyborczą na rzecz zgłoszonego kandydata.

§ 2. Zgłoszenie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej musi być poparte podpisami co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

§ 3. Komitet wyborczy powołuje:

1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz komitetu i w imieniu komitetu wyborczego;

2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127.

§ 4. Pełnomocnikiem wyborczym lub pełnomocnikiem finansowym nie może być kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej.

§ 5. Pełnomocnik wyborczy, o którym mowa w § 3 pkt 1, zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców. W zawiadomieniu podaje się imiona, nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL obywateli tworzących komitet wyborczy.

§ 6. W zawiadomieniu o utworzeniu komitetu wyborczego podaje się:

1) nazwę komitetu wyborczego oraz adres jego siedziby;

2) imię (imiona), nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego.

●Artykuł określa tryb i zasady zgłaszania kandydata na prezydenta RP. Wskazuje również na minimalną liczbę osób mających zdolność do utworzenia komitetu wyborczego.

●Przepis przesądza, że pełnomocnikiem wyborczym, jak również pełnomocnikiem finansowym, nie może być kandydat na prezydenta.

Szczegółowe zasady tworzenia komitetów wyborczych oraz zgłaszania ich właściwym organom wyborczym określają przepisy szczególne kodeksu.

●Komentowany przepis odsyła do przepisów szczególnych k.w. związanych z tworzeniem i organizacją komitetów wyborczych w poszczególnych wyborach.

§ 1. Nazwa komitetu wyborczego partii politycznej zawiera wyrazy "Komitet Wyborczy" oraz nazwę partii politycznej lub skrót nazwy tej partii, wynikające z wpisu do ewidencji partii politycznych.

§ 2. Nazwa koalicyjnego komitetu wyborczego zawiera wyrazy "Koalicyjny Komitet Wyborczy" oraz nazwę koalicji wyborczej lub skrót nazwy tej koalicji wyborczej. Nazwą koalicji wyborczej mogą być również nazwy partii politycznych tworzących koalicję wyborczą lub skróty nazw tych partii, wynikające z wpisu tych partii do ewidencji partii politycznych. Nazwa koalicji wyborczej może składać się z co najwyżej 45 znaków drukarskich, wliczając spacje.

§ 3. Nazwa komitetu wyborczego organizacji zawiera wyrazy "Komitet Wyborczy" oraz nazwę organizacji lub skrót nazwy tej organizacji, wynikające z wpisu do rejestru organizacji prowadzonego przez właściwy organ.

§ 4. Nazwa komitetu wyborczego wyborców zawiera wyrazy "Komitet Wyborczy Wyborców" oraz nazwę komitetu wyborczego lub skrót jego nazwy odróżniające się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych.

§ 5. Nazwa komitetu wyborczego wyborców utworzonego w celu udziału w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej zawiera wyrazy "Komitet Wyborczy Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej" oraz imię i nazwisko kandydata.

§ 6. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego powinny odróżniać się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych.

●Komentowany przepis wprowadza zasadę, zgodnie z którą nazwa komitetu wyborczego lub skrót jego nazwy mają się odróżniać wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Komentowany przepis milczy jednak na temat tego, czy chodzi o to, aby nazwy komitetów lub skróty tych nazw odróżniały się od siebie w danych i zarządzonych wyborach, czy też powinny się one odróżniać od siebie w wyborach, które zostały przeprowadzone. W nauce przyjmuje się, że sens komentowanego przepisu należy odczytywać w konkretnych wyborach. Innymi słowy wykładnia przepisu powinna dotyczyć nazwy komitetów występujących w jednych wyborach[108]. W praktyce również inne rozumienie przepisu w znaczący sposób utrudniałoby powstanie komitetu, szczególnie takiego, który w swojej nazwie odwoływałby się do programu. Wydaje się również, że takie ograniczenie musiałoby wynikać wprost z przepisów ustawy. Dodatkowo w przypadku gdy zarejestrowana organizacja bądź partia polityczna nie bierze udziału w wyborach, to nazwa komitetu wyborczego, tworzonego przykładowo przez wyborców, musi odróżnić się od takiej organizacji czy partii.

●Wprawdzie przepisy k.w. nie określają, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby nazwa komitetu wyborczego lub skrót jego nazwy odróżniały się wyraźnie od nazw i skrótów nazw innych komitetów wyborczych, to jednak w porównaniu z dotychczasowymi regulacjami komentowany przepis posługuje się sformułowaniem "wyraźnie"[109]. Taki zabieg oznacza, że nazwa komitetu wyborczego bądź skrót jego nazwy muszą odróżniać się od siebie już na pierwszy rzut oka, a jednocześnie muszą one umożliwiać obywatelowi jednoznaczną, a więc niebudzącą wątpliwości identyfikację. W tym miejscu należy przywołać wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2007 r. dotyczący odróżniania się nazw partii politycznych, który powinien znaleźć pełne zastosowanie w przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z odróżnianiem nazw bądź skrótów nazw komitetów wyborczych[110]. W ocenie prawnej przyjętej przez Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku "nie wystarczy jakiekolwiek odróżnienie nazwy partii. Odróżnienie to musi być wyraźne. W braku definicji "wyraźnego odróżnienia" wydaje się, iż posiłkowo można sięgnąć do przepisów innych ustaw dotyczących oznaczeń odróżniających, które posługują się kryterium "odróżniania". (...) W ich świetle za dopuszczalny należy uznać wpis do ewidencji partii politycznej, której nazwa jest podobna do nazwy partii wcześniejszej, jeżeli nazwa ta składa się z wyrazów lub kombinacji wyrazów, które zwyczajowo używane są do oznaczania partii, np. partia, stronnictwo, unia, porozumienie, zjednoczenie, związek itp. Tak samo powinno być w odniesieniu do wyrazów określających opcję polityczną ugrupowania (np. ludowy, lewicowy, prawicowy, centrowy, demokratyczny itp.), ponieważ w przypadku partii politycznych słowa te nawiązują wprost do treści programowych partii lub pozwalają wyborcom zorientować się - przynajmniej wstępnie - czy program partii politycznej jest zbieżny z koncepcjami politycznymi bliskimi wyborcy. Z powyższego wynika, iż podobieństwo w zakresie nazewnictwa partii politycznych, zwłaszcza tych nazw, które składają się ze słów o charakterze opisowym, informacyjnym (...) nie przesądza o istnieniu lub braku "wystarczającej odróżnialności" między nazwą partii wcześniejszej a nazwą partii późniejszej, lecz wymaga oceny z uwzględnieniem reguły, iż odbiorcy wszelkiego rodzaju oznaczeń odróżniających przywiązują podstawowe znaczenie do elementów słownych występujących na początku danego oznaczenia. Dlatego dodanie do danego oznaczenia dodatkowego elementu wyróżniającego identyfikującego podmiot, który wcześniej rozpoczął jego używanie, z reguły nie prowadzi do nabycia przez późniejsze oznaczenie cechy "dostatecznej odróżnialności"."

●Aktualność zachowuje stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z 14 czerwca 2005 r., zgodnie z którym organy wyborcze przy ocenie tego, czy nazwa komitetu wyborczego bądź skrót nazwy komitetu wyborczego odróżnia się od nazwy innego komitetu wyborczego bądź jego skrótu, powinna kierować się stanem prawnym i faktycznym w chwili podjęcia postanowienia[111]. Innym słowy organy wyborcze muszą brać pod uwagę nazwy komitetów bądź ich skróty istniejące w chwili podejmowania decyzji o rejestracji.

§ 1. Wzorcem symbolu graficznego komitetu wyborczego partii politycznej może być wzorzec symbolu graficznego tej partii, wynikający z wpisu do ewidencji partii politycznych.

§ 2. Wzorcem symbolu graficznego koalicyjnego komitetu wyborczego mogą być wzorce symboli graficznych partii politycznych tworzących koalicję wyborczą lub wzorzec symbolu graficznego jednej z tych partii, wynikające z wpisów tych partii do ewidencji partii politycznych.

§ 3. Wzorzec symbolu graficznego komitetu wyborczego wyborców musi odróżniać się wyraźnie od wzorców symboli graficznych innych komitetów wyborczych.

●Przepis umożliwia komitetom wyborczym partii politycznych i koalicyjnym komitetom wyborczym partii politycznych posługiwanie się wzorcem symbolu graficznego, jaki został zgłoszony przez partię do ewidencji partii politycznych.

●Koalicyjne komitety wyborcze muszą wybrać jeden znak, którym będzie posługiwał się komitet. Znak ten musi być wpisany do ewidencji partii politycznych.

●Komentowany przepis wprowadza zakaz używania przez komitety wyborcze partii politycznych bądź ich koalicyjne odpowiedniki znaku graficznego, który nie jest umieszczony w ewidencji partii politycznych. W praktyce zatem nowy symbol stworzony na potrzeby kampanii wyborczej nie może być używany bez wcześniejszego zgłoszenia do właściwej ewidencji danej partii politycznej.

●Szczególną uwagę należy zachować w przypadku używania elementów graficznych, zwłaszcza przy zbieżności elementów słownych czy używanych skrótów. Elementy te mogą mieć bowiem decydujący charakter z punktu widzenia wizualnej odróżnialności oznaczeń identyfikujących ugrupowania polityczne[112]. Niewielkie różnice między porównywanymi oznaczeniami powodują, iż nie odróżniają się one dostatecznie od siebie[113].

Nazwa, skrót nazwy i wzorzec symbolu graficznego komitetu wyborczego korzystają z ochrony prawnej przewidzianej dla dóbr osobistych.

●Komentowany przepis wprowadza ochronę prawną nazwy, skrótu nazwy i wzorca symbolu graficznego komitetu wyborczego. Jest to ochrona oparta na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym[114].

●Zgodnie z art. 24 par. 1 kodeksu cywilnego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, żeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności żeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. To jednak nie koniec możliwości, jakie przewiduje kodeks cywilny. Gdy wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

●W świetle kodeksu cywilnego warunkiem niezbędnym do udzielenia ochrony dóbr osobistych jest bezprawne ich naruszenie. Bez znaczenia dla oceny jest przy tym wina dokonującego naruszenie.

●Bezprawne naruszenie sfery dóbr osobistych jest przesłanką ich ochrony, natomiast wina dokonującego naruszenia nie stanowi takiej przesłanki i wywołuje tylko skutek w zakresie zastosowania niektórych środków ochrony dóbr osobistych. Co ważne konstrukcja przepisów kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych wprowadza domniemanie bezprawności w przypadku naruszenia tych dóbr. Z punktu widzenia prowadzonego postępowania sądowego oznacza to, że ciężar dowodu wskazujący, że naruszenie dóbr osobistych nie miało charakteru bezprawnego, spoczywa na podmiocie naruszającym.

●Bezprawnym działaniem nie będzie rzetelne przekazywanie informacji czy faktów na temat komitetu wyborczego czy osób wchodzący w jego skład. Takie stanowisko potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 26 lutego 2002 r., w którym stanął on na stanowisku, że rzetelne prezentowanie w programie informacyjnym w czasie kampanii wyborczej wypowiedzi członków komitetu wyborczego, nawet jeżeli godzą one w dobra osobiste innych osób publicznych, nie jest bezprawne, a zatem nie można mówić o naruszeniu dóbr osobistych[115].

§ 1. Nie stanowi wady zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej lub komitetu wyborczego organizacji, wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru prowadzonych przez właściwy organ, określenie w nim nazwy lub skrótu nazwy tych samych lub niedostatecznie różniących się od nazw lub skrótów nazw innych komitetów wyborczych. Organ, który wydał wcześniej postanowienie o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, w którym podano tę samą lub niedostatecznie różniącą się nazwę lub skrót nazwy, po porozumieniu z pełnomocnikiem wyborczym tego komitetu zmienia postanowienie, określając w nim nową nazwę lub skrót nazwy komitetu. W razie braku porozumienia organ, który wydał postanowienie, uchyla je i wzywa pełnomocnika wyborczego do usunięcia wady w terminie 3 dni. Przepisy art. 97 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego utworzonego przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych mogą być tożsame z nazwą i skrótem nazwy tej organizacji. Do zawiadomienia o utworzeniu takiego komitetu dołącza się dokument właściwego organu statutowego organizacji mniejszości narodowej potwierdzający utworzenie komitetu wyborczego przez wyborców będących członkami tej organizacji.

§ 3. Nazwa i skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców muszą być różne od nazw lub skrótu nazw partii politycznych lub organizacji, wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru, prowadzonych przez właściwy organ.

●Przepis w swoisty sposób uprzywilejowuje partie polityczne. W praktyce bowiem nawet wcześniej zgłoszona nazwa i skróty nazwy komitetu wyborczego wyborców nie mogą być zarejestrowane, jeżeli nie są różne od nazw lub skrótu nazw partii politycznych lub organizacji.

●Przepis nawiązuje do art. 92 k.w. W świetle komentowanego przepisu nawet gdyby w zawiadomieniu o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej lub komitetu wyborczego organizacji użyto nazwy lub skrótu nazwy tych samych lub niedostatecznie różniących się od nazw lub skrótów nazw innych komitetów wyborczych, sytuacja tak nie będzie stanowiła o wadzie zawiadomienia. Oczywiście w świetle wynikającej z przepisów kodeksu wyborczego zasady wyraźnej odróżnialności nazwy i skrótów nazw komitetów wyborczych sytuacja wymaga poprawienia zgodnie z komentowanym przepisem. Wówczas właściwy organ wyborczy, który jako pierwszy wydał postanowienie o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, w którym podano tę samą lub niedostatecznie różniącą się nazwę lub skrót nazwy, po porozumieniu z pełnomocnikiem wyborczym tego komitetu zmienia postanowienie, określając w nim nową nazwę lub skrót nazwy komitetu. Wskazana w przepisie forma porozumienia z pełnomocnikiem wyborczym ma w założeniu zapewnić komitetowi jak największy wpływ na określenie nawy bądź skrótu nazwy, pod którym dany komitet wyborczy będzie startował. Dopiero w przypadku, gdyby porozumienie nie doprowadziło do ustalenia zmienionej nazwy bądź skrótu nazwy komitetu wyborczego, obowiązkiem właściwego organu wyborczego jest wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienie o przyjęciu zawiadomienia. Wraz z uchyleniem postanowienia właściwy organ wyborczy wzywa pełnomocnika komitetu wyborczego do usunięcia wady wniosku w terminie trzech dni. W przypadku nieusunięcia wad w terminie właściwy organ wyborczy odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie o odmowie przyjęcia zawiadomienia, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Na wydane postanowienie pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia skargi do właściwego organu.

●Określenie właściwego organu wyborczego dokonującego przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, jak i organu właściwego rozpatrującego skargi na wydane postanowienia jest uzależnione od rodzaju zarządzonych wyborów. I tak w wyborach do Sejmu i Senatu, wyborach prezydenta RP, wyborach do Parlamentu Europejskiego organem rejestrującym komitet wyborczy jest Państwowa Komisja Wyborcza. Skargi od orzeczeń Państwowej Komisji Wyborczej rozpoznaje zaś Sąd Najwyższy. Pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo do wniesienia skargi do Sądu Najwyższego na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Skargę wnosi się w terminie dwóch dni od daty doręczenia pełnomocnikowi wyborczemu postanowienia o odmowie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w składzie trzech sędziów, w postępowaniu nieprocesowym, i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie trzech dni. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. Orzeczenie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i Państwowej Komisji Wyborczej. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę pełnomocnika wyborczego za zasadną, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

●Przy wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, jak i wyborach wójta, burmistrza i prezydenta miasta, o właściwości organu wyborczego do zarejestrowania komitetu rozstrzygają przepisy szczególne k.w. Gdy komitet wyborczy rejestruje partia polityczna, jak i organizacja społeczna (stowarzyszenie) zamierzająca wystawić kandydatów na radych w więcej niż jednym województwie bądź komitet wyborczy wyborców legitymujący się poparciem co najmniej tysiąca wyborców (za wyjątkiem sytuacji, gdy zamierza wystawić kandydatów na radych tylko w jednym województwie), organem właściwym do rejestracji jest Państwowa Komisja Wyborcza. W pozostałych sytuacjach jest nim komisarz wyborczy.

●W przypadku wyborów samorządowych, w sytuacji odmowy przyjęcia przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Skargę wnosi się w terminie trzech dni od dnia doręczenia postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w składzie trzech sędziów w postępowaniu nieprocesowym i wydaje orzeczenie w sprawie skargi w terminie trzech dni. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. Orzeczenie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i Państwowej Komisji Wyborczej. Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę za zasadną, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

●Przy wyborach samorządowych w sytuacji odmowy przyjęcia przez komisarza wyborczego zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej. Odwołanie wnosi się w terminie trzech dni od daty doręczenia postanowienia komisarza wyborczego o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Po wpłynięciu zawiadomienia Państwowa Komisja Wyborcza rozpatruje odwołanie i wydaje orzeczenie w sprawie odwołania w terminie 3 dni. Od postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej nie przysługuje środek prawny. Postanowienie doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i komisarzowi wyborczemu. Jeżeli Państwowa Komisja Wyborcza uzna odwołanie za zasadne, komisarz wyborczy niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

Można być pełnomocnikiem wyborczym lub pełnomocnikiem finansowym tylko jednego komitetu wyborczego.

●Komentowany przepis potwierdza zasadę rozłączności funkcji pełnomocnika wyborczego od funkcji pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego. Próba skupienia tych dwóch funkcji w rękach jednej osoby spowoduje odmowę rejestracji komitetu wyborczego.

§ 1. Jeżeli zawiadomienie, o którym mowa w art. 86 § 2, art. 87 § 5, art. 88 § 3, art. 89 § 4 i art. 90 § 5 spełnia warunki określone w kodeksie, właściwy organ wyborczy, w terminie 3 dni od dnia jego doręczenia, postanawia o przyjęciu zawiadomienia. Postanowienie o przyjęciu zawiadomienia doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu.

§ 2. Jeżeli zawiadomienie wykazuje wady, właściwy organ wyborczy, w terminie 3 dni od dnia doręczenia zawiadomienia wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie 5 dni. W przypadku nieusunięcia wad w terminie właściwy organ wyborczy, odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie o odmowie przyjęcia zawiadomienia, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu.

§ 3. Pełnomocnikowi wyborczemu służy prawo wniesienia skargi do właściwego organu na postanowienie o odmowie przyjęcia zawiadomienia.

●Komentowany przepis dotyczy postępowania z zawiadomieniem o utworzeniu komitetu wyborczego. Jeżeli spełnia ono warunki określone w przepisach k.w., właściwy organ wyborczy wydaje postanowienie o jego przyjęciu, które niezwłocznie doręczane jest pełnomocnikowi komitetu.

●Przepisy wyznaczają również termin, w jakim organ wyborczy ma obowiązek zweryfikowania poprawności zawiadomienia. Gdy w trakcie weryfikacji okaże się, że zawiadomienie zawiera braki, obowiązkiem organu wyborczego jest wezwanie pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie trzech dni od dnia otrzymania wezwania. Gdy wady nie zostaną usunięte w wyznaczonym terminie, organ wyborczy postanawia o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie to wraz z uzasadnieniem doręczane jest pełnomocnikowi wyborczemu.

●Wydane pełnomocnikowi postanowienie o odmowie przyjęcia zawiadomienia może być przedmiotem skargi do właściwego organu. O trybie skargi i o właściwości organ czytaj w komentarzu do art. 95 k.w.

●W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że gdy właściwy organ wyborczy nie wezwie pełnomocnika wyborczego do usunięcia wad w terminie, to ich wystąpienie nie może stanowić uzasadnienia odmowy przyjęcia zawiadomienia komitetu. W tym miejscu warto powołać postanowienie Sądu Najwyższego z 19 września 2002 r., III SW 28/02, OSNP 2003, nr 4, poz. 89. SN zaznaczył, że obowiązkiem organu wyborczego jest sprawdzenie, czy zostały spełnione wszystkie ustawowe wymagania dotyczące złożenia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, w tym także, czy załączony wykaz obywateli popierających utworzenie komitetu zawiera wszystkie dane określone w ustawie. Jeżeli wady zawiadomienia są usuwalne, obowiązkiem organu jest wezwanie pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie. Dopiero w wypadku nieusunięcia wad w terminie organ wyborczy odmawia przyjęcia zawiadomienia. Tryb ten nie może jednak dotyczyć wady polegającej na braku własnoręcznie złożonych podpisów. Zgodnie z powoływanym orzeczeniem brak własnoręcznego podpisu wyborcy oznacza, że wskazany obywatel w ogóle nie udzielił poparcia danemu komitetowi. Zdaniem sądu w takim przypadku usunięcie wad co do zebrania odpowiedniej liczby podpisów obywateli popierających utworzenie komitetu wyborczego nie może polegać na zebraniu i przedłożeniu nowego wykazu po terminie przewidzianym do złożenia zawiadomienia.

WZÓR 1

Wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach samorządowych

16 listopada 2014 r. (data wyborów przyjęta przez redakcję)
Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta *, do którego kierowany jest wniosek: Burmistrz Miasta Garwolin
Imię (imiona): Jan
Nazwisko: Kowalski
Imię ojca: Marek	Data urodzenia (dzień - miesiąc - rok): 23-02-1935
PESEL (dla obywatela UE niebędącego obywatelem polskim - nr paszportu lub nazwa i nr innego dokumentu stwierdzającego tożsamość) : 23023511257
Adres zamieszkania: ul. Warszawska 8 08-400 Garwolin
Imię (imiona): Stefan
Nazwisko: Kowalski
Imię ojca: Jan	Data urodzenia (dzień - miesiąc - rok): 20-05-1955
PESEL (dla obywatela UE niebędącego obywatelem polskim- nr paszportu lub nazwa i nr innego dokumentu stwierdzającego tożsamość): 20051955
Adres zamieszkania: ul. Warszawska 8 08-400 Garwolin
Osoba, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, jest dla wyborcy wstępnym***, zstępnym****, małżonkiem, bratem, siostrą albo osobą pozostającą w stosunku przysposobienia, opieki albo kurateli.
TAK*

 

Pisemną zgodę osoby, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa; Kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wyborcy (nie dotyczy wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 75 lat); Kopię dokumentu potwierdzającego pozostawanie wyborcy z osobą, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa, w stosunku przysposobienia/opieki/kurateli (załącza się wyłącznie w przypadku, gdy taki stosunek istnieje);
Oświadczam, że wszystkie dane zawarte we wniosku są zgodne z prawdą. Wyborca wyraża zgodę na to, by w postępowaniu w sprawie sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania był reprezentowany przez osobę, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa:
TAK
Wyborca nie może lub nie umie złożyć podpisu
	NIE*
Data wypełnienia (dzień - miesiąc - rok); 0 3 - 1 1 - 2 0 1 4
Podpis wyborcy (w przypadku gdy wyborca nie może lub nie umie złożyć podpisu, w miejscu tym podpis składa osoba, która wyraziła zgodę na przyjęcie pełnomocnictwa): -----------------------------------Jan Kowalski-----------------------------------
W wyborach wójta, burmistrza, prezydenta miasta akt pełnomocnictwa do głosowania sporządzony: - przed dniem pierwszego głosowania (tzw. I tura) uprawnia również do oddania głosu w głosowaniu ponownym (tzw. II tura), o ile zostanie ono przeprowadzone, - po dniu pierwszego głosowania uprawnia wyłącznie do oddania głosu w głosowaniu ponownym (tzw. II tura), o ile zostanie ono przeprowadzone. W przypadku udzielenia pełnomocnictwa do głosowania przez obywatela UE niebędącego obywatelem polskim, nie obejmuje ono wyborów do rady powiatu i wyborów do sejmiku województwa.
Numer wniosku:
Uwagi:
Podpis przyjmującego wniosek: ----------------------------------------------------------------------
* Rady gminy/miasta, rady miejskiej, rady powiatu, sejmiku województwa, rady dzielnicy m.st . Warszawy oraz wójta, burmistrza i prezydenta miasta. ** Niepotrzebne skreślić. *** Wstępnym jest ojciec, matka, dziadek, babka, itd. **** Zstępnym jest syn, córka, wnuk, wnuczka, itd.

WZÓR 2

Zarządzenie nr 137/2014

Wójta Gminy Mikołowice

z 1 września 2014 roku

w sprawie upoważnienia do sporządzania aktu pełnomocnictwa do głosowania

Na podstawie art.56 par. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z póź n.zm .) zarządza się, co następuje:

Upoważniam panią Janinę Kowalską-Malinowską - sekretarza gminy, do sporządzania aktów pełnomocnictwa do głosowania w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na 16 listopada 2014 r. (data wyborów przyjęta przez redakcję).

Upoważnienia udziela się na czas wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na 16 listopada 2014 r.

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.

WÓJT

Jan Nowak

WZÓR 3

Wójt Gminy Mikołowice

ul. Prosta 8

00-231 Mikołowice

14 września 2014 r.

Pani/Pan

Jan Nowak

(imię, imiona i nazwisko wnioskodawcy)

zamieszkały:

Gmina Mikołowice

(gmina, miasto, dzielnica)

Odolany

(miejscowość)

ul. Podgórna nr domu 2 nr m. 15

Nasz znak: P/Wybory/12/14

Dotyczy: usunięcia wad we wniosku o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania.

Na podstawie art. 57 par. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) informuję, że wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na 16 listopada 2014 r. (data wyborów przyjęta przez redakcję) złożony 7 listopada 2014 r. nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 55 par. 2 pkt 2 kodeksu wyborczego, tj. nie zawiera pisemnej zgody osoby mającej być pełnomocnikiem, zawierającą jej nazwisko i imię (imiona) oraz adres zamieszkania, a także nazwisko i imienia (imion) osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;

W związku z powyższym wzywam do usunięcia wskazanych wad w terminie trzech dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy sporządzenia aktu pełnomocnictwa.

Jan Nowak

Wójt Gminy Mikołowice

WZÓR 4

Wójt Gminy Mikołowice

ul. Prosta 8

00-231 Mikołowice

14 września 2014 r.

Pani/Pan

Jan Nowak

(imię, imiona i nazwisko wnioskodawcy)

zamieszkały:

Gmina Mikołowice

(gmina, miasto, dzielnica)

Odolany

(miejscowość)

ul. Podgórna nr domu 2 nr m. 15

Nasz znak: P/Wybory/12/14

Dotyczy: odmowy sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania.

Na podstawie art. 57 par. 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) w związku ze zgłoszeniem 6 listopada 2014 r. zamiaru głosowania korespondencyjnego, odmawiam sporządzenia aktu pełnomocnictwa na wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na 16 listopada 2014 r. (data wyborów przyjęta przez redakcję) złożonego 7 listopada 2014 r.

Jan Nowak

Wójt Gminy Mikołowice

WZÓR 5

Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.) oraz art. 61b ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) - Burmistrz Miasta Goleśno, zarządza, co następuje:

Dla celów głosowania korespondencyjnego w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz w bezpośrednim wyborze burmistrza, zarządzonych na /data/ .........................., wyznaczam na terenie gminy miejskiej Goleśno, Obwodową Komisję Wyborczą nr 1 z siedzibą w Miejskim Ośrodku Kultury przy ul. Pięknej 3 w Goleśnie.

Wykonanie zarządzenia powierza się sekretarzowi Miasta Goleśno.

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania i podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w Goleśnie oraz na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej.

Adam Krzywy

Burmistrz Goleśna

WZÓR 6

Burmistrz Miasta Mirosławów

Mirosławów, /data/................................

Pani Elżbieta Kot

ul. Piękna 4/3

23-480 Mirosławów

Znak: XXX/436/09/20014

Na postawie art. 61d par. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. nr 21, poz. 112 z późn. zm.) wzywam Panią do uzupełnienia zgłoszenia zamiaru głosowania korespondencyjnego z /data/ ...................w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wyboru burmistrza miasta Mirosławów, poprzez załączenie kopii aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności.

Obowiązek załączenia do zgłoszenia głosowania korespondencyjnego kopii aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności do zgłoszenia głosowania korespondencyjnego wynika z art. 61c par. 3 kodeksu wyborczego.

Usunięcia wskazanych wad powinno nastąpić w terminie 3 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy rozpoznania zgłoszenia.

Mirosław Śmiały

Burmistrz Miasta Mirosławów

Przestępstwa przeciwko wyborom

Fałszowanie dokumentów wyborczych (art. 248 kodeksu karnego)	Kto w związku z wyborami organów samorządu terytorialnego: 1) sporządza listę kandydujących lub głosujących, z pominięciem uprawnionych lub wpisaniem nieuprawnionych, 2) używa podstępu celem nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub głosujących, protokołów lub innych dokumentów wyborczych, 3) niszczy, uszkadza, ukrywa, przerabia lub podrabia protokoły lub inne dokumenty wyborcze, 4) dopuszcza się nadużycia lub dopuszcza do nadużycia przy przyjmowaniu lub obliczaniu głosów, 5) odstępuje innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystaną kartę do głosowania lub pozyskuje od innej osoby w celu wykorzystania w głosowaniu niewykorzystaną kartę do głosowania, 6) dopuszcza się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli zgłaszających kandydatów w wyborach.	Kara pozbawienia wolności do lat 3.
Bezprawne przeszkadzanie w wyborach (art. 249 kodeksu karnego)	Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem przeszkadza: 1) w odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie, 2) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania, 3) w głosowaniu lub obliczaniu głosów, 4) w sporządzaniu protokołów lub innych dokumentów wyborczych.	Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Bezprawny wpływ na głosowanie (art. 250 kodeksu karnego)	Kto przemocą, groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku zależności wywiera wpływ na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmusza ją do głosowania lub powstrzymuje od głosowania,	Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Przekupstwo wyborcze (art. 250a kodeksu karnego)	1. Kto, będąc uprawniony do głosowania, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo takiej korzyści żąda za głosowanie w określony sposób. 2. Kto udziela korzyści majątkowej lub osobistej osobie uprawnionej do głosowania, aby skłonić ją do głosowania w określony sposób lub za głosowanie w określony sposób.	1. Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. 2. Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku przewinienia mniejszej wagi sprawca czynu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca przestępstwa zawiadomił organ powołany do ścigania o fakcie przestępstwa i okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nich się dowiedział, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może odstąpić od jej wymierzenia.
Naruszenie tajności głosowania (art. 251 kodeksu karnego)	Naruszenie przepisów o tajności głosowania poprzez zapoznanie się z treścią głosu, wbrew woli głosującego.	Grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Przypisy

[1] Zdaniem Krzysztofa Skotnickiego, oceniając instytucję pełnomocnictwa do głosowania, należy rozważyć, co jest większą wartością. Czy jest nią dążenie do bezwzględnej równości formalnej wszystkich głosujących, czy też stworzenie szansy dla wypowiedzenia się w wyborach przez wyborców, którzy z obiektywnych i uzasadnionych przyczyn nie mogą głosować osobiście w lokalu obwodowej komisji wybiorczej, przy jednoczesnym braku pewności, że głos oddany przez pełnomocnika będzie zgodny z wolą osoby upoważniającej. W pierwszym przypadku prowadzi to do odrzucenia możliwości udzielania pełnomocnictwa w wyborach. W drugim możliwość taka jest w pełni uzasadniona, a u jej podstawy leży zaufanie mocodawcy do osoby obdarzanej przez nią prawem takiego głosowania. Głosowanie przez pełnomocnika to nowa gwarancja dla konstytucyjnej zasady powszechności wyborów stanowiąca większą wartość od konstytucyjnej zasady równości wyborów. Więcej zob. K. Skotnicki, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2011 r., Przegląd Sejmowy, 2012, nr 1, s. 125.

[2] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2011 r., sygn. akt K 9/11, OTK-A 2011, nr 6, poz. 61.

[3] B. Banaszek, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2011 r. Przegląd Sejmowy, 2012, nr 1, s. 106 i powołana tam literatura. W ocenie tego autora zasada bezpośredniości głosowania utożsamiana była z głosowaniem osobistym i miała swoje ugruntowane znaczenie w polskiej praktyce konstytucyjnej i nauce prawa przed 1989 r. Zob. również komentarz do art. 38 k.w. opublikowany w Gazecie Prawnej nr 20 z 30 stycznia 2014 r.

[4] Zob. M. Chmaj, W. Skrzydło, System wyborczy w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2008, s. 48.

[5] Uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2011 r., sygn. akt K 9/11, OTK-A 2011, nr 6, poz. 61.

[6] Więcej Bogusław Banaszak, glosa do wyroku TK z 20 lipca 2011 r., sygn. akt K 9/11, Przegląd Sejmowy 1 (108)/2012 Glosy, s. 108.

[7] Wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 67/11, Legalis.

[8] Zob. więcej J. Zbieranek, Alternatywne procedury głosowania w Polsce na tle państw Unii Europejskiej, Studia BAS nr 3 (27) 2011, s. 94-98.

[9] B. Michalak, A. Sokala, Leksykon prawa wyborczego i systemów wyborczych, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 43.

[10] A. Żukowski, Systemy wyborcze. Wprowadzenie, s. 37.

[11] Więcej - komentarz do art. 10 k.w.

[12] Obecne przepisy szczególne k.w. umożliwiają oddania głosu na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania wystawionego przez właściwy urząd w wyborach do Sejmu, w wyborach do Senatu, w wyborach Prezydenta RP, w wyborach do Parlamentu Europejskiego. W wyborach uzupełniających do Senatu wydanie zaświadczenia o prawie do głosowania jest możliwe wyłącznie w stosunku do wyborców stale zamieszkałych na obszarze okręgu wyborczego, w którym przeprowadza się wybory uzupełniające. Zaświadczenie o prawie do głosowania nie jest wydawane w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, jak również w wyborach wójta, burmistrza i prezydenta miasta.

[13] Więcej na temat rejestru wyborców oraz zaświadczenia o prawie do głosowania zob. w komentarzu do art. 18 i 32 k.w.

[14] Więcej zob. J. Zbieranek, Projekt wprowadzenia w wyborach I referendach instytucji pełnomocnika [w:] Aktywny obywatel, nowoczesny system wyborczy, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2006, s. 55.

[15] Warunki formalne, jakie musi spełniać pełnomocnik, jak i wyborca upoważniony do udzielenia pełnomocnictwa, określają art. 54 i 55 k.w.

[16] Por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lipca 2010 r., III SW 96/2010, OSNP 2011/3-4, poz. 55.

[17] B. Banaszak Kodeks wyborczy. Komentarz., s. 112.

[18]Zdaniem Piotra Uziębło korespondencyjne oddanie głosu powinno być umożliwione również drugiej grupie wyborców, która ma prawo do ustanowienia pełnomocnika, tj. wyborcom, którzy ukończyli 75 rok życia. W ocenie autora trudno znaleźć uzasadnienie dla takiego zróżnicowania uprawnień wspomnianych dwóch grup wyborców. Piotr Uziębło, Wprowadzenie do kodeksu wyborczego, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2011/3 (dodatek), str. 13.

[19] 23 października 2013 r. odbyło się pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (druk 1776). Nowelizacja ta zakłada rozszerzenie możliwości głosowania korespondencyjnego dla wszystkich wyborców. W opinii prawnej do tego projektu (druk nr 1786) dr hab. Krzysztof Skotnicki przestrzega przed wprowadzeniem możliwości takiego głosowania podczas wyborów do organów stanowiących gmin oraz wyborów wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Jego zdaniem istnieje w tym przypadku wielkie niebezpieczeństwo licznych naruszeń prawa, w tym przede wszystkim ryzyko związane ze zjawiskiem kupowania głosów. Projekt zakłada także wprowadzenie dalszych udogodnień dla osób niepełnosprawnych. Proponuje się skrócenie z 14 do 5 dni przed wyborami terminu na złożenie przez wyborcę niepełnosprawnego wniosku o dopisanie do spisu wyborców w wybranym przez niego lokalu. Zakłada się, że w każdym lokalu powinny znajdować się nakładki w alfabecie Braille’a. Proponuje się także, by zamiar głosowania przez pełnomocnika mógł być zgłoszony do 9 dni przed dniem wyborów. Następna propozycja dotyczy obowiązku dostosowania lokali wyborczych dla osób niepełnosprawnych. Obecnie dostosowanych ma być 1/5 - a od 1 stycznia 2015 r. 1/3 lokali wyborczych. Proponuje się podnieść tę ostatnią wartość do 2/5.

[20] Bogusław Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 78.

[21] Ibidem, str. 79.

[22] Ibidem, str. 79.

[23] Dz.U. z 2012 r. poz. 1529.

[24] Jerzy Jaskiernia, Prawo wyborcze do jednostek samorządu terytorialnego [w:] Administracja publiczna. Ustrój administracji samorządowej. Tom III, C.H. Beck 2012, wersja elektroniczna.

[25] M.P. nr 75, poz. 741, dalej "uchwała PKW".

[26] Par. 1 uchwały PKW.

[27] Par. 2 uchwały PKW.

[28] Par. 3 uchwały PKW.

[29] Par. 4 uchwały PKW.

[30] Par. 5 uchwały PKW.

[31] Dz.U z 2013 r. poz. 1504, dalej: "rozporządzenie MaiC".

[32] Dz.U. nr 197, poz. 1171.

[33] Zob. komentarz do art. 61f k.w.

[34] Par. 3-6 rozporządzenie MAiC.

[35] Par. 7-8 rozporządzenie MAiC.

[36] Par. 9-10 rozporządzenie MAiC.

[37] Art. 3 pkt 20 prawa pocztowego, por. też art. 45 ust. 1 pkt 1 lit.a prawa pocztowego.

[38] Art. 3 pkt 22 i 23 prawa pocztowego.

[39] Art. 91 prawa pocztowego.

[40] Dz.U. z 2013 r. poz. 1468.

[41] Por. ust. 33 wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczących zadań i trybu pracy w przygotowaniu i przeprowadzeniu głosowania w wyborach do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i prezydentów m.st. Warszawy i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz w wyborach wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonych na 21 listopada 2010 r., stanowiących załącznik do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 4 października 2010 r., dostępne na stronie: www.pkw.gov.pl. Przed wyborami samorządowymi w 2014 roku PKW wyda wytyczne, które jak należy przypuszczać w znacznej mierze będą powielać regulację wydaną przed ostatnimi wyborami, tj. z 21 listopada 2010 r. Pogląd ten potwierdza m.in. fakt, że k.w., jak ustawa z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190 z późn. zm.) analogicznie określa zasady ustalania wyników głosowania w obwodzie. Por. Piotr Uziębło, op. cit., str. 13.

[42] Ust. 34 wytycznych.

[43] Ferdynand Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze, str. 155.

[44] Ust. 35 wytycznych.

[45] Jerzy Jaskiernia, op.cit.

[46] Bogusław Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz.

[47] Ferdynand Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze, str. 157.

[48] Ibidem, str. 157.

[49] Ust. 37 wytycznych.

[50] Ust. 38 wytycznych.

[51] Ust. 39 wytycznych.

[52] Ust. 40 wytycznych.

[53] Zob. art. 73 k.w.

[54] Ust. 41 wytycznych.

[55] Jerzy Jaskiernia, op.cit.

[56] Ibidem.

[57] Ibidem.

[58] Ibidem.

[59] Ferdynand Rymarz [w:] K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze, str. 163.

[60] Ust. 53 wytycznych.

[61] Ust. 53 wytycznych.

[62] Ust. 53 wytycznych.

[63] Ust. 53 wytycznych.

[64] Ust. 53 wytycznych.

[65] Ust. 55 wytycznych.

[66] Ust. 55 wytycznych.

[67] Uchwała SN z 14 grudnia 2011 r., III SW 173-174/11, P. Wyb. 2011, nr 12.

[68] Jerzy Jaskiernia, op.cit.

[69] Doświadczenia wyborów samorządowych wskazują, że instytucja protestów ma istotne znaczenie praktyczne. W wyborach samorządowych odbywających się w latach 1990-2006 składano od 363 do 739 protestów, z czego za zasadne i skutkujące unieważnieniem uznawano od 43 do 81 protestów. W większości sądy okręgowe orzekały o nieważności wyborów do danej rady w określonym okręgu wyborczym lub o nieważności wyboru wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz przeprowadzeniu wyborów ponownych. Informacja [za:] Jerzy Jaskiernia, op. cit.

[70] Definicja [za:] Anna Rakowska, Postępowanie w sprawach z protestów wyborczych, Państwo i Prawo 2010/3/62-74, tekst dostępny na stronie: http://www.lex.pl/akt/-/akt/postepowanie-w-sprawach-z-protestow-wyborczych.

[71] Por. art. 392 par. 2 k.w.

[72] W wyroku z 10 października 2011 r. (sygn. akt III SW 145/2011, Legalis) SN stwierdził, że powodem wniesienia protestu wyborczego nie jest zarzut dopuszczenia się jakiegokolwiek przestępstwa, ale tylko takiego, które zostało określone w rozdziale XXXI kodeksu karnego, a którego popełnienie miało wpływ na przebieg głosowania, ustalanie wyników głosowania lub wyników wyborów.

[73] Marek Chmaj, Wiesław Skrzydło, System wyborczy w Rzeczpospolitej Polskiej, Wolters Kuwer Polska 2011, str. 87-88.

[74] Bogusław Dauter, [w:] K. W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze, s. 170.

[75] Wyrok SN z 3 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 34/11, Legalis.

[76] Wyrok SN z 16 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 44/11, Legalis.

[77] Por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 lutego 2003 r., I ACz 100/03.

[78] Por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 23 listopada 2012 r., I ACz 726/12, www.orzeczenia.ns.gov.pl.

[79] Uchwała składu siedmiu sędziów SN z 18 października 2012 r., III SW 4/2012, OSNP 2013/5-6/70.

[80] Por. Bogusław Dauter, [w:] K. W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze, s. 172.

[81] Postanowienie Sądu Okręgowego w Legnicy z 30 listopada 2010 r., I Ns 302/10, Przegląd wyborczy, Biuletyn informacyjny 1-2/2011, dostępny www.pkw.gov.pl.

[82] Uregulowanie podstaw wnoszenia protestów wyborczych w części ogólnej k.w., a określenie zasad ich wnoszenia i trybu rozpatrywania, a także orzekania o ważności wyborów w częściach szczególnych odnoszących się do poszczególnych rodzajów wyborów może powodować trudności interpretacyjne zwłaszcza dla wyborców, którzy chcą skorzystać ze swoich uprawnień, por. Piotr Uziębło, op. cit., str. 13.

[83] Por. Bogusław Banaszak, op. cit., str. 149.

[84] Zob. art. 392 par. 1 k.w.

[85] Jerzy Jaskiernia, op. cit.

[86] Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 grudnia 1998 r., I ACz 1303/98, OSA 1999/5/24.

[87] Postanowienie Sądu Apelacyjnego z 30 stycznia 2003 r., I ACz 130/03, OSA 2003/11/52.

[88] Zob. art. 393 par. 1 k.w.

[89] Zob. art. 393 par. 2 i 3 k.w.

[90] Marek Chmaj, Wiesław Skrzydło, System wyborczy w Rzeczpospolitej Polskiej, Wolters Kuwer Polska 2011, str. 162.

[91] Marek Chmaj, Wiesław Skrzydło, op.cit., str. 162.

[92] Marek Chmaj, Wiesław Skrzydło, op.cit., str. 162.

[93] B. Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 151.

[94] Por. B. Michalak, A. Sokala, Leksykon prawa wyborczego i systemów wyborczych, str. 65.

[95] Więcej: B. Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 151-152 i powoływana tam literatura.

[96] Ibidem, str. 153.

[97] Dz.U. z 2011 r. nr 155, poz. 924.

[98] Więcej: B. Banaszak Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 154.

[99] Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2001 r., III SW 62/01, OSNP 2002, nr 3, poz. 59.

[100] Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 z późn. zm.) stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych.

[101] Więcej: B. Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 154.

[102] Zob. komentarz do art. 89 k.w.

[103] Postanowienie SN z 18 września 2002 r., III SW 27/2002, OSNP 2003/4, poz. 88.

[104] B. Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 155.

[105] Ibidem, str 155.

[106] Zob. wyjaśnienia Państwowej Komisji Wyborczej z 17 lutego 2014 r. dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach do Parlamentu Europejskiego, zarządzonych na dzień 25 maja 2014 r. ZKF-9414-1/14.

[107] B. Banaszak, Kodeks wyborczy. Komentarz, str. 161.

[108] Ibidem, str. 164-165.

[109] Zob. przykładowo art. 64gb nieobowiązującej już ustawy z 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1190). Zgodnie z powołanym przepisem skrót nazwy komitetu wyborczego powinien różnić się dostatecznie od nazw i skrótów nazw innych komitetów. Skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców musi być różny od nazwy lub skrótu nazwy partii politycznej lub organizacji, wpisanych odpowiednio do ewidencji lub rejestru, prowadzonych przez właściwy sąd.

[110] Postanowienie Sądu Najwyższego z 17 maja 2007 r., III SK 6/7, OSNAPiUS 2008, nr 7-8, poz. 120.

[111] Postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2005 r., III SW 7/05, OSNP 2006, nr 3-4, poz. 70.

[112] Postanowienie Sądu Najwyższego z 17 maja 2007 r., III SK 6/7, OSNAPiUS 2008, nr 7-8, poz. 120.

[113] Por. w tym zakresie również wyrok sądu pierwszej instancji z 14 grudnia 2006 r., sygn. akt T-103/04 Mast-Jagermeister AG, pkt 88 i n., www.curia.eu, w którym uznano, że zachodzi kolizja między dwoma znakami towarowymi przedstawiającymi wizerunek głowy jelenia w obwódce. W orzeczeniu tym przyjęto, iż różnice między dwoma znakami w zakresie kolorystyki, obwódki oraz krzyża św. Huberta nie są postrzegane i zapamiętywane przez konsumentów napojów alkoholowych.

[114] Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

[115] Wyrok Sądu Najwyższego z 26 lutego 2002 r., sygn. akt I CKN 413/01, Lex nr 53732.

[116] Więcej - zob. komentarz do art. 85.