Nowe zasady gry przy realizacji dodatkowych zajęć

Nowelizacja likwiduje obowiązek realizowania godzin karcianych w ramach 40-godzinnego tygodniowego czasu pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze. Zmiana ta nie oznacza zaprzestania prowadzenia przez pedagogów zajęć dodatkowych - od 1 września 2016 r. z przepisów wykreślony zostanie jedynie ich obowiązkowy wymiar. Nastąpi to na skutek uchylenia lit. a i b w art. 42 ust. 2 pkt 2 KN. Wymiar zajęć karcianych wynosi obecnie dwie godziny tygodniowo dla nauczycieli szkół podstawowych i gimnazjalnych oraz jedną godzinę tygodniowo dla tych uczących w szkołach ponadgimnazjalnych. Zajęcia realizowane w ramach godzin karcianych są rejestrowane i rozliczane w okresach półrocznych w dziennikach zajęć pozalekcyjnych.

Intencją przyjętych rozwiązań jest wyeliminowanie sytuacji, w których celem zajęć organizowanych w szkole przez nauczycieli jest wyłącznie wypełnienie obowiązku wynikającego z Karty nauczyciela bądź zastępowanie wychowawców świetlic szkolnych przez innych pedagogów. Nowelizacja ma także umożliwić dyrektorowi szkoły oraz kadrze dydaktycznej zaplanowanie i realizację zajęć dodatkowych zgodnie z faktycznymi potrzebami i zainteresowaniami uczniów.

Rozwiązanie przyjęte w nowelizacji oznacza przywrócenie stanu prawnego sprzed 2009 r., kiedy to wprowadzono do pragmatyki obowiązek realizacji godzin karcianych. Był on wówczas krytykowany przez nauczycieli, ponieważ oznaczał faktyczne zwiększenie ich pensum bez podwyższenia wynagrodzenia. Uważano, że godziny te były realizowane za darmo.

Założeniem obecnej nowelizacji - jak wynika z uzasadnienia do jej projektu - jest usunięcie fikcji polegającej na tym, że nauczyciele są zobowiązani realizować zadania dodatkowe pomimo braku zainteresowania ze strony uczniów. Ponadto zmiana przepisów ma wyeliminować nadmierną biurokrację związaną z dokumentowaniem przez nauczyciela zajęć dodatkowych. Wskazuje się też, że w okresie przejściowym, tj. do czasu systemowego rozwiązania organizacji tych zajęć, dyrektorzy mogą motywować nauczycieli do ich realizacji w ramach tygodniowego czasu pracy, wykorzystując funkcję wspierającą dodatku motywacyjnego.

Aprobata, ale i wątpliwości

Pierwotnie propozycja likwidacji godzin karcianych co do zasady nie wzbudziła większych kontrowersji. Ba, została nawet pozytywnie przyjęta, zwłaszcza przez nauczycieli i ich organizacje związkowe.

Poważne wątpliwości wywołał jednak sposób jej regulacji. Zdaniem Ryszarda Proksy, przewodniczącego Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność", pozostawienie w art. 42 ust. 2 pkt 2 KN członu "w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów" może być odbierane jako swoista alternatywa dla obecnego rozwiązania, i to niekorzystna dla nauczycieli. Nie wyklucza on bowiem organizowania niepłatnych zajęć w ramach tygodniowej normy czasu pracy, która co do zasady nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

- Wyrażam obawę, że będą one realizowane na podobnych zasadach, a nawet w zwiększonej liczbie, jak dotychczas z art. 42 ust. 2 pkt 2 KN, tylko bez konieczności obowiązkowego rejestrowania i rozliczania tych godzin - wskazywał przewodniczący związku w toku konsultacji projektu nowelizacji.

Podobne stanowisko w czasie prac nad ustawą prezentował Sławomir Broniarz, prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego, który w piśmie do Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN), stwierdził, że nowelizacja nie rozwiązuje problemu związanego z bezpłatnym prowadzeniem zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły. Jego zdaniem brak regulacji dotyczącej liczby realizowanych przez nauczyciela zajęć wynikających z zadań statutowych - zwłaszcza w kontekście przydzielania ich w dowolnym wymiarze przez dyrektora placówki - może prowadzić do nierównomiernego rozłożenia obowiązku pracy wśród nauczycieli, a w konsekwencji do przekraczania tygodniowej normy czasu pracy.

Na problem ten wskazywała też Joanna Karolczak, ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych (opinia prawna z 9 marca 2015 r. do projektu nowelizacji). W jej ocenie po nowelizacji Karty nauczyciela liczba godzin na zajęcia realizujące potrzeby i zainteresowania uczniów będzie ustalana według potrzeb szkoły dla każdego nauczyciela osobno i będzie mogła być wyższa lub niższa niż obecnie obowiązująca. Pozostawi się w ten sposób większe możliwości dyrektorowi szkoły w zależności od potrzeb placówki (uczniów). Jej zdaniem w konsekwencji można się spodziewać, że niektórzy nauczyciele nie będą prowadzić takich zajęć wcale, inni zaś mogą ich prowadzić nawet więcej, niż to ma miejsce obecnie.

Na braki w nowelizacji zwracała też uwagę w swojej opinii prawnej Justyna Osiecka-Chojnacka, specjalista ds. społecznych w Biurze Analiz Sejmowych. Wskazała w niej, że przy organizacji zajęć dodatkowych istotne są klarowne rozstrzygnięcia dotyczące sposobu i poziomu finansowania pracy nauczycieli je prowadzących. W jej ocenie zaproponowane przepisy nie stanowią rozwiązania tego zasadniczego problemu. Brak sprecyzowania, czy pracownik szkoły ma dostawać odrębne wynagrodzenie za zajęcia dodatkowe, stanowi pole do skonfliktowania pedagogów z dyrektorem i nauczycieli między sobą.

Obowiązkowy wymiar pracy

Zasadą jest, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień (art. 42 ust. 1 KN). Natomiast pensum, czyli tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami albo na ich rzecz, w odniesieniu do nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć wynosi od 18 do 30 godzin, w zależności od szkoły. Obecnie poza pensum - w ramach 40-godzinnego tygodnia pracy - nauczyciel musi realizować także inne zadania w zakresie ramowych planów nauczania oraz statutowych zadań szkoły. Jest również zobowiązany przygotowywać się do zajęć oraz doskonalić zawodowo.

Ponieważ jednym ze statutowych zadań szkoły jest zapewnienie warunków do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów poprzez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego (art. 1 pkt 15 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2156 ze zm.), nauczyciel może być zobowiązany do realizacji takich zadań i zajęć. O ich rodzaju i wymiarze oraz przydziale do konkretnego nauczyciela decyduje dyrektor szkoły, gdyż to on kieruje placówką i jest przełożonym służbowym wszystkich pracowników (art. 7 ust. 1 KN).

Zadania statutowe

W obecnym stanie prawnym dyrektor szkoły ma więc prawo przydzielić nauczycielowi dodatkowe zajęcia do realizacji, w ramach 40-godzinnego tygodnia pracy, w celu realizacji zadań szkoły oraz zgodnie z postanowieniami jej statutu. Jego propozycje w sprawach przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego oraz ewentualnie dodatkowo płatnych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych są opiniowane przez radę pedagogiczną.

W ramowym planie nauczania dyrektor szkoły określa wymiar godzin pozostających do jego dyspozycji, które są przeznaczane na:

● zwiększenie liczby godzin wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych,

● zajęcia realizujące potrzeby i zainteresowania uczniów (to właśnie są godziny karciane).

Wymiar godzin do dyspozycji dyrektora szkoły ustala w każdym roku szkolnym dyrektor placówki. W ramach tych godzin może on przydzielić nauczycielowi dodatkowe zadania i zajęcia. Nie zmieni się to również po wejściu w życie nowelizacji.

Bez wynagrodzenia

Zajęcia dodatkowe nie są godzinami ponadwymiarowymi. Nie przysługuje za nie dodatkowe wynagrodzenie. Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się - w myśl art. 35 ust. 1 KN - przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Godziny te mogą być przydzielone jedynie w szczególnych przypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania. Nauczyciel może być zobowiązany tylko do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych i zgodnie z posiadaną specjalnością, a ich liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Ramowy plan nauczania określa wymiar godzin do dyspozycji dyrektora szkoły przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęcia realizujące potrzeby i zainteresowania uczniów. Te drugie to właśnie godziny karciane.

Prawie 43 proc. nauczycieli realizuje godziny karciane w świetlicy w szkołach podstawowych i pracuje tam zamiast wychowawcy.

Art. 42 Karty nauczyciela - w brzmieniu obowiązującym obecnie

1. Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

2. W ramach czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7;

2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, z tym że w ramach tych zajęć:

a) nauczyciel szkoły podstawowej i gimnazjum, w tym specjalnych, jest obowiązany prowadzić zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 2 godzin w tygodniu,

b) nauczyciel szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej, jest obowiązany prowadzić zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze 1 godziny w tygodniu;

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. (...)

Art. 42 Karty nauczyciela - w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2016 r.

1. Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

2. W ramach czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7;

2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów;

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. (...)

@RY1@i02/2016/092/i02.2016.092.18300120b.806.jpg@RY2@

Ile pracuj enauczyciel

OPINIE EKSPERTÓW

Zadecyduje zamożność i polityka samorządu

@RY1@i02/2016/092/i02.2016.092.18300120b.807.jpg@RY2@

Marek Pleśniar dyrektor biura Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kadry Kierowniczej Oświaty

Zdaniem praktyków wdrażających zmianę polegającą na likwidacji godzin karcianych - dyrektorów szkół i przedszkoli - mamy do czynienia z kolejną reformą, która ani nie zaszkodzi pracy szkół, ani jej nie poprawi. W mojej ocenie przede wszystkim dzięki wysiłkom tych osób.

W samorządach lokalnych, w zależności od ich zamożności i tego, jaką politykę oświatową prowadzą, będziemy mieć do czynienia z trzema wariantami: nauczycielom zapłaci się za zajęcia dodatkowe albo zmusi się ich do pracy poza pensum bądź też takich zajęć w ogóle się nie poprowadzi. To słaby punkt zniesienia obowiązkowego wymiaru godzin karcianych.

W trakcie dotychczasowego funkcjonowania godzin karcianych złem było zbiurokratyzowanie dokumentowania tego fragmentu działań szkoły. Nie wiemy dziś też, jak biurokracja rozwinie się w nowej sytuacji, i warto już o tym pomyśleć - także na poziomie rządu i stosownego rozporządzenia.

Podołamy zmianom - zwłaszcza w szkołach aktywnych, pod kierownictwem skutecznych dyrektorów, liderów z dobrym przygotowaniem do przewodzenia zespołom nauczycielskim. W szkołach średniakach, bez wsparcia gmin, sytuacja może się pogorszyć. Na niekorzyść uczniów. Wkrótce przekonamy się, ile mamy takich samorządów, szkół i zespołów nauczycielskich.

Organ prowadzący nie narzuci liczby godzin

@RY1@i02/2016/092/i02.2016.092.18300120b.808.jpg@RY2@

Marzena Szuba wiceprezydent miasta Katowice

Nowelizacja Karty nauczyciela uchyla m.in. przepisy dotyczące obowiązkowego wymiaru godzin karcianych oraz ich rejestracji i rozliczania w okresach półrocznych w dziennikach zajęć pozalekcyjnych. Co taka zmiana oznacza w praktyce? Przede wszystkim, w mojej opinii, zasady organizacji dodatkowych zajęć i czynności wynikających z zadań szkoły powinny być określone w jej statucie oraz wynikać bezpośrednio z misji i wizji szkoły oraz wieloletniego planu rozwoju. Organ prowadzący nie ma żadnych kompetencji do regulacji tego procesu, a co za tym idzie nie może narzucić liczby godzin zajęć dodatkowych, realizowanych z uczniem i na jego rzecz, jednolicie we wszystkich prowadzonych szkołach. Każda szkoła powinna wypracować własny sposób dokumentowania zajęć dodatkowych, tak by jednoznacznie można było potwierdzić, ilu uczniów oraz ilu nauczycieli przebywa na terenie szkoły, uczestnicząc w zajęciach innych niż obowiązkowe lub w dodatkowych zajęciach pozaszkolnych. Trudno jednoznacznie ocenić, czy przyjęta zmiana radykalnie wpłynie na jakość pracy szkoły i jej ofertę edukacyjną. To, w jaki sposób nauczyciel będzie realizował godziny pracy poza obowiązkowym pensum, zależy obecnie i będzie zależało w dużej mierze od indywidualnej koncepcji jego pracy, potrzeb i zainteresowań uczniów, a także koncepcji pracy szkoły. Reasumując, organ prowadzący nie będzie mógł narzucić szkołom minimalnej/maksymalnej liczby godzin zajęć pozalekcyjnych/pozaszkolnych. To szkoła (i rada pedagogiczna) określi ich liczbę oraz zakres merytoryczny.

Postępowanie dyscyplinarne trafi do ustawy

Likwidacja godzin karcianych wywołała sporo kontrowersji. Dlatego to na tej zmianie skupiły się informacje medialne dotyczące nowelizacji. Ale nie mniej ważną kwestią jest uregulowanie w pragmatyce odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli.

Nowelizacja zasadniczo przenosi do Karty nauczyciela regulacje zawarte w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej z 22 stycznia 1998 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego (Dz.U. nr 15, poz. 64 ze zm.). Nie jest to jednak automatyczny transfer wszystkich zawartych w nim rozwiązań. Niektóre kwestie zostały doprecyzowane lub zmienione (istotne zmiany dotyczą tylko rejestru orzeczeń dysyplinarnych i wynagrodzeń członków komisji dyscyplinarnych). Co najistotniejsze - nowelizacja ostatecznie zakończy spór, czy rozporządzenie z 22 stycznia 1998 r. zachowało moc obowiązującą, czy też nie. Zamieszanie wokół tego aktu spowodowało wieloletni paraliż postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli.

Tak jak dotychczas nauczyciele będą odpowiadali dyscyplinarnie za uchybienie godności zawodu lub obowiązkom. Nowelizacja przewiduje jednak rozszerzenie przepisów o odpowiedzialności dyscyplinarnej na wszystkich nauczycieli (bez względu na wymiar etatu i miejsce zatrudnienia). Za uchybienia przeciwko porządkowi pracy, w rozumieniu art. 108 kodeksu pracy (ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm., dalej: k.p.), wymierzane będą kary porządkowe zgodnie z tym kodeksem.

Powołanie komisji

Postępowanie dyscyplinarne będzie prowadzone w pierwszej instancji przez komisje dyscyplinarne powoływane przy wojewodzie, a w drugiej instancji przez odwoławczą komisję dyscyplinarną przy ministrze edukacji narodowej, przy czym w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli szkół artystycznych właściwa będzie odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze kultury i dziedzictwa narodowego. Od prawomocnego orzeczenia drugiej instancji nauczyciel będzie mógł złożyć odwołanie do sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Nowelizacja powiela w tym zakresie rozwiązania dotychczasowe. Identyczny jest też katalog sankcji.

Komisja dyscyplinarna będzie mogła wymierzyć jedną z następujących kar:

● nagana z ostrzeżeniem,

● zwolnienie z pracy,

● zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania,

● wydalenie z zawodu nauczyciela.

Odmiennie od obecnego stanu prawnego to w pragmatyce znajdą się zasady powoływania członków komisji dyscyplinarnych. Dotychczas kwestie te były ustalone w rozporządzeniu wykonawczym oraz aktach wewnętrznych wojewodów i ministra edukacji narodowej.

Członkiem komisji dyscyplinarnej będzie mógł zostać nauczyciel, który:

● ma stopień nauczyciela mianowanego albo dyplomowanego,

● ma co najmniej 5-letni staż pracy pedagogicznej w przedszkolu, szkole lub placówce publicznej lub niepublicznej, lub innych jednostkach organizacyjnych, o których mowa w art. 1 ust. 1 KN [np. zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli czy zakładach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich],

● ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych,

● nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,

● nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną,

● ma nieposzlakowaną opinię.

Dyskwalifikujące dla kandydata na członka komisji będzie też toczące się wobec niego postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne. Nowelizacja szczegółowo określa także przypadki, kiedy członek komisji będzie mógł być odwołany przed upływem kadencji lub wyłączony z orzekania. Kadencja tak jak dotychczas będzie trwała 4 lata.

Organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna, powoływać będzie rzecznika dyscyplinarnego i co najmniej dwóch jego zastępców spośród pracowników urzędu obsługującego ten organ. Zadaniem rzecznika będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Będzie ono wszczynane na żądanie organu, który powołał rzecznika. Jeżeli wyniki postępowania wyjaśniającego wskażą, że obwiniony uchybił godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela, rzecznik skieruje wniosek do komisji dyscyplinarnej. Zasady te nie odbiegają od tych, które wynikają z dotychczasowych rozwiązań.

Komisja dyscyplinarna będzie orzekać na rozprawie lub na posiedzeniu niejawnym. Jej rozstrzygnięcia będą podejmowane w formie orzeczeń i postanowień, przy czym orzeczenie co do istoty sprawy będzie mogło zostać wydane wyłącznie na rozprawie.

Odwołanie od orzeczenia

Skład orzekający ma rozstrzygać według swego przekonania opartego na ocenie wszystkich dowodów ujawnionych w toku rozprawy. Od orzeczenia wydanego przez komisję dyscyplinarną pierwszej instancji rzecznik dyscyplinarny oraz obwiniony lub jego obrońca będą mieli prawo wniesienia odwołania w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia do odwoławczej komisji dyscyplinarnej za pośrednictwem komisji, która je wydała. Wniesienie odwołania wstrzyma wykonanie orzeczenia. Komisja drugiej instancji będzie mogła utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie lub je uchylić albo też uchylić orzeczenie i przekazać sprawę komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy przysługiwać będzie odwołanie do sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego. Trzeba je będzie wnieść za pośrednictwem odwoławczej komisji dyscyplinarnej, w terminie 14 dni od doręczenia jej orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Tak jak dotychczas od wyroku sądu apelacyjnego nie będzie służyć skarga kasacyjna.

Rozwiązania ustawowe zostaną jeszcze uszczegółowione w akcie wykonawczym do ustawy. Obecnie trwają konsultacje publiczne odnośnie do projektu właściwego rozporządzenia.

Zgodnie z art. 10 i art. 11 nowelizacji członkowie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli przy wojewodach, członkowie odwoławczej komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli przy ministrze edukacji narodowej oraz ministrze kultury i dziedzictwa narodowego pełnić będą swoją funkcję do końca kadencji, na którą zostali powołani.

Rozpoczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji postępowania wyjaśniające oraz dyscyplinarne przed komisjami pierwszej i drugiej instancji będą się odbywały na zasadach ustalonych w dotychczasowych przepisach.

Rozwiązanie stosunku pracy po popełnieniu czynu stanowiącego podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej nie będzie przeszkodą do wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego oraz wymierzenia kary.

Przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej wchodzą w życie po 14 dniach od ogłoszenia ustawy nowelizującej w Dzienniku Ustaw. Z wyjątkiem regulacji dotyczących centralnego rejestru orzeczeń dyscyplinarnych (art. 85w-85z), które zaczną obowiązywać 1 września 2016 r., oraz wynagrodzenia członków komisji dyscyplinarnych (art. 85p), które wchodzą w życie 1 stycznia 2017 r.

RAMKA 1

Ważne czy nieważne, czyli 16-letni spór o rozporządzenie

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 22 stycznia 1998 r. stało się źródłem wielu kontrowersji w związku z wejściem w życie ustawy z 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta nauczyciela (Dz.U. nr 19, poz. 239). Nowelizacja ta w art. 16 (który wszedł w życie 6 kwietnia 2000 r.) przyjęła, że do czasu wydania przepisów wykonawczych, przewidzianych w Karcie nauczyciela, zachowują moc dotychczasowe przepisy wykonawcze w zakresie, w jakim nie są z sprzeczne z kartą, nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy nowelizującej. Rozporządzenie utraciło ważność (7 października 2000 r.), a wobec tego postępowania dyscyplinarne od tej pory toczą się bez podstawy prawnej - takie stanowisko reprezentował m.in. Sąd Apelacyjny w Poznaniu. W wielu orzeczeniach zwracał uwagę, że komisje dyscyplinarne orzekają bez umocowania prawnego i stwierdzał nieważność postępowań dyscyplinarnych (zob. postanowienia z: 6 lutego 2004 r., sygn. akt III APo 1/03, 27 lipca 2006 r., sygn. akt III APa 38/06, 24 września 2009 r., sygn. akt III APa 13/09).

Odmienny pogląd reprezentowało natomiast Ministerstwo Edukacji Narodowej. W komunikacie z 3 sierpnia 2010 r. poinformowało, że akt wykonawczy jest ważny i nie ma obowiązku wydania nowego. Powoływało się przy tym na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 lutego 2002 r. (sygn. akt III APo 15/01), z którego wynikało, że art. 85 KN nie podlegał zmianom, a zatem przepisy wykonawcze wydane na podstawie tego przepisu zachowały moc prawną. Ministerstwo poinformowało również, że w programie prac legislacyjnych MEN na II półrocze 2010 r. zaplanowano prace nad nowym rozporządzeniem w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego. Nie zostało ono jednak wydane.

9 lutego 2011 r. rzecznik praw obywatelskich złożył wniosek do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały w sprawie ważności rozporządzenia (RPO-656762-III/10/JP/MRP/LN). W wystąpieniu tym RPO opowiadał się za poglądem reprezentowanym przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu. Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z 18 maja 2011 r. (sygn. akt III PZP 1/2011) uznał jednak, że rozporządzenie z 22 stycznia 1998 r. nie utraciło mocy obowiązującej po upływie 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji z 18 lutego 2000 r. Ale uwaga! W Systemie Informacji Prawnej "Lex" rozporządzenie to nadal oznaczone jest jako akt, który utracił moc. W zamieszczonej do niego notce redakcja wyjaśnia, dlaczego nie zgadza się z orzeczeniem SN. Jej zdaniem w związku ze zmianą nazwy organu w przepisie upoważniającym do wydania aktu wykonawczego (chodzi o zmianę art. 85 KN, w którym wyrazy "Minister Edukacji Narodowej" zastąpiono wyrazami "minister właściwy do spraw oświaty i wychowania") nastąpiła zmiana przepisu upoważniającego, co powoduje utratę mocy obowiązującej rozporządzenia. Stąd konsekwentnie przez redakcję Lex nie są nanoszone zmiany w tym akcie prawnym (por. rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 23 października 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego, Dz.U. poz. 1831).

Rekomendacje dla członków ©?

● rady pedagogiczne szkół objętych właściwością danej komisji dyscyplinarnej, spośród nauczycieli zatrudnionych w danej szkole,

● rady pedagogiczne szkół objętych właściwością danej komisji dyscyplinarnej, spośród nauczycieli zatrudnionych w danej szkole,

● organy właściwych wojewódzkich struktur reprezentatywnych związków zawodowych zrzeszających nauczycieli w rozumieniu ustawy z 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz.U. poz. 1240);

● organy sprawujące nadzór pedagogiczny spośród pracowników zatrudnionych w tych organach oraz nauczycieli zatrudnionych w szkołach objętych właściwością danego organu spośród kandydatów zgłoszonych przez rady pedagogiczne tych szkół,

● organy reprezentatywnych związków zawodowych zrzeszających nauczycieli w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.

● organy sprawujące nadzór pedagogiczny, spośród pracowników zatrudnionych w tych organach,

AGP

Rejestr orzeczeń dyscyplinarnych już od września

Informacja o karalności bądź niekaralności w wyniku przeprowadzenia wobec nauczyciela postępowania dyscyplinarnego będzie udzielana na pisemny wniosek. Uzyska ją np. dyrektor szkoły co do osoby ubiegającej się o zatrudnienie na stanowisku nauczyciela, a także rzecznik dyscyplinarny oraz komisja dyscyplinarna w związku z prowadzonym postępowaniem.

W centralnym rejestrze orzeczeń dyscyplinarnych, prowadzonym w systemie teleinformatycznym, będą gromadzone dane o nauczycielach prawomocnie ukaranych karami wydalenia z zawodu nauczycielskiego oraz zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania, a także informacje o zawieszeniu nauczyciela w pełnieniu obowiązków.

Nowelizacja rozszerza też na wszystkich nauczycieli (bez względu na wymiar i miejsce zatrudnienia) wymogi: niekaralności za przestępstwo popełnione umyślnie oraz nietoczenia się wobec nauczyciela postępowania karnego w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego bądź postępowania dyscyplinarnego (muszą być one spełnione przy zatrudnieniu w szkole). Dotychczas takiego warunku nie musieli spełniać nauczyciele zatrudnieni w ograniczonym wymiarze czasu pracy w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego, a także nauczyciele zatrudnieni w przedszkolach, szkołach i placówkach niepublicznych. Po wejściu w życie nowelizacji każda osoba zamierzająca podjąć pracę jako nauczyciel - także w podmiocie niepublicznym - będzie musiała przedstawić dyrektorowi placówki zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego. W okresie przejściowym - tj. od wejścia w życie nowelizacji do 31 grudnia 2016 r. - nauczyciele będą wykazywać brak ukarania karami dyscyplinarnymi na podstawie oświadczenia.

Celem tych regulacji jest uniemożliwienie zatrudnienia w jednostkach systemu oświaty na stanowisku nauczyciela osób, które:

● nie posiadają pełnej zdolności do czynności prawnych,

● nie korzystają z praw publicznych,

● mają status podejrzanego, oskarżonego lub obwinionego w toczącym się przeciwko nim postępowaniu karnym lub dyscyplinarnym,

● były ukarane za przestępstwo popełnione umyślnie lub

● nie posiadają kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska.

Wpis do rejestru o ukaraniu będzie obejmował:

● dane identyfikujące nauczyciela,

● dane odnośnie do komisji orzekającej oraz

● informacje dotyczące orzeczonej kary.

W przypadku zawieszenia nauczyciela w pełnieniu obowiązków informacje o tym będą wpisywane na podstawie zawiadomienia dyrektora szkoły za pośrednictwem właściwej komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji. Dane o zawieszeniu zostaną usunięte z rejestru po zakończeniu okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków oraz w przypadku uchylenia postanowienia komisji dyscyplinarnej w sprawie zawieszenia.

Po zatarciu kary - co standardowo nastąpi po upływie 3 lub 6 lat od doręczenia nauczycielowi prawomocnego orzeczenia o ukaraniu - wpis w centralnym rejestrze będzie usuwany. Nie dotyczy to tylko kary wydalenia z zawodu nauczyciela, która nie podlega zatarciu.

RAMKA 3

Pieniądze dla nauczycieli - profesorów oświaty

Nowelizacja zawiera również zmiany odnoszące się do nauczycieli, którym przyznano tytuł honorowy profesora oświaty. Przewiduje ona coroczne fundusze - do 2026 r. - w wysokości do 450 tys. zł rocznie, przeznaczone na wypłatę jednorazowych gratyfikacji pieniężnych nauczycielom, którym taki tytuł przyznano. Nagrody te mają teraz być wypłacane w stałej kwocie 18 tys. zł (dotychczas przepis uzależniał je od wysokości wynagrodzenia nauczyciela - gratyfikacja była równa 6-miesięcznemu ostatnio pobieranemu wynagrodzeniu zasadniczemu).

Tytuł honorowy profesora oświaty przyznawany jest za całokształt wieloletniej pracy pedagogicznej. Do jego nadania mogą być zgłaszani nauczyciele, którzy legitymują się co najmniej 20-letnim okresem pracy w zawodzie, w tym co najmniej 10-letnim okresem pracy jako nauczyciel dyplomowany. Osoba otrzymująca ten tytuł musi ponadto wyróżniać się wybitnymi osiągnięciami. Jest to tytuł prestiżowy zarówno w środowisku nauczycielskim, jak i lokalnym, z którego się wywodzi i w którym pracuje nauczyciel.

@RY1@i02/2016/092/i02.2016.092.18300120b.809.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

prawnik, ekspert w zakresie prawa oświatowego

@RY1@i02/2016/092/i02.2016.092.18300120b.810.jpg@RY2@

Artur Radwan

dziennikarz DGP