Muzea, archiwa i biblioteki udostępnią zbiory, ale nie za darmo

Za niewiele ponad miesiąc nie tylko urzędy, lecz także muzea, archiwa i biblioteki będą musiały udostępniać obywatelom do ponownego wykorzystania informacje sektora publicznego. Czyli m.in. zgromadzone przez nich dane dotyczące choćby zbiorów czy zasobów. Wszystko to za sprawą ustawy z 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz.U. poz. 352; dalej: u.p.w.i.s.p.).

Wydaje się, że nowe przepisy wychodzą naprzeciw potrzebom osób przedsiębiorczych, hobbystów czy twórców bardziej niż dotychczasowe zawarte w rozdziale 2a ustawy o dostępie do informacji publicznej. Będą oni mogli sięgać do dotychczas niedostępnych im zbiorów i publikacji. Zgodnie z ustawą wszystkie dokumenty udostępniane przez organy sektora publicznego mogą być bowiem ponownie wykorzystywane do dowolnych celów: komercyjnych lub niekomercyjnych - chyba że są one zabezpieczone prawami własności intelektualnej (czyli np. książka współczesnego autora nie może zostać w ten sposób udostępniona).

Z raportu z badań "Otwartość w instytucjach kultury" (Warszawa 2015) wynika, że badane instytucje mają prawo do znacznie ponad 50 proc. swoich zbiorów. I w teorii będą je udostępniać nieodpłatnie. W praktyce może to jednak wyglądać zupełnie inaczej. Zwłaszcza gdy ktoś zechce sięgnąć do zbiorów muzealnych. Na stronach Rządowego Centrum Legislacji pojawił się niedawno projekt rozporządzenia ministra kultury i dziedzictwa narodowego w sprawie maksymalnych stawek opłat za ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego nakładanych przez muzea państwowe i muzea samorządowe. Zawiera on wprawdzie stawki maksymalne, ale przyprawiają one o zawrót głowy. ramka

RAMKA

Przykładowe maksymalne stawki w muzeach

Stawki opłat za udostępnianie lub przekazanie informacji

do ponownego wykorzystania w celach komercyjnych:

● za pośrednictwem systemu teleinformatycznego - 118 zł za jednorazowe udostępnienie,

● w formie kopii (reprodukcji) cyfrowej - 172 zł za jeden skan lub fotografię cyfrową zapisane na nośniku cyfrowym,

● w formie fotografii - 513 zł za 1 mkw. w większym formacie,

● w formie papierowej za jedną stronę odbitki lub wydruku czarno-białego - 25 zł w formacie A4 oraz 45 zł w formacie A3,

● w formie nagrania dźwięku lub obrazu i dźwięku na nośnik cyfrowy - 63 zł za każdą rozpoczętą godzinę nagrania,

● w inny sposób niż wyżej wymienione - 86 zł za każdą rozpoczętą godzinę koniecznej pracy pracownika muzeum.

Jak wynika z naszych rozmów z samorządowcami czy pracownikami bibliotek, informacje na temat nowych przepisów są dalece niewystarczające, a w niektórych przypadkach - żadne. Tymczasem do szerszego otwarcia trzeba się przygotować. Chociażby na stronie Biuletynu Informacji Publicznej określić warunki ponownego wykorzystywania informacji. Także opłaty, o ile zostaną ustalone.

Przypominamy, że ustawa wejdzie w życie 16 czerwca 2016 r., z wyjątkiem kilku przepisów (m.in. tych o udostępnieniu danych z IMGW), które wejdą w życie 1 stycznia 2017 r.©?

ZJ

Cele rynkowe w odrębnej regulacji

Ustawa z 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz.U. poz. 352; dalej: u.p.w.i.s.p.) implementuje do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z 26 czerwca 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz.Urz. UE z 2013 r. L 175, s. 1). Pierwotna dyrektywa wdrożona została przez dodanie rozdziału 2a do ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2058 ze zm.; dalej: u.d.i.p.). Zabieg ten budził wątpliwości. Połączono bowiem w jednej ustawie w sposób niespójny odmienne zagadnienia. Teraz to się zmienia. Nowa regulacja poświęcona jest wyłącznie zasadom ponownego wykorzystania przez obywateli i firmy danych posiadanych przez stronę publiczną. Skreśla też rozdział 2a z u.d.i.p.

Połączenie dotychczas w jednej regulacji przepisów dotyczących prawa dostępu do informacji publicznej oraz uprawnienia do ponownego wykorzystywania informacji publicznej było powszechnie krytykowane. Wskazywano, że są to uprawnienia o zupełnie innym charakterze. To pierwsze zaliczane jest do kategorii praw wolnościowych. Oznacza ono uprawnienie przysługujące obywatelom i innym podmiotom do uzyskania pełnej wiedzy o tym, co robi władza publiczna.

Z kolei prawo do ponownego wykorzystania informacji publicznej (lub informacji sektora publicznego) to rodzaj prawa gospodarczego. Ma ono wymiar ekonomiczny. Tworzy wartości dodane dzięki dostępowi do informacji publicznych, gromadzonych przez sektor publiczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 430/13; wyrok NSA z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 522/13; dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prawo do ponownego wykorzystania informacji sektora publicznego ma zapewnić rozwój ekonomiczny, naukowy i informatyczny kraju. Podkreśla się też, że prawo to zakłada osiąganie pewnych korzyści przez wnioskodawcę. Przy czym korzyść odnoszona przez użytkownika tej informacji bierze się w szczególności stąd, że podmiot publiczny wykonuje na niej uprzednio określone operacje (inaczej mówiąc, poddaje te informacje określonej obróbce analitycznej lub technicznej), względnie też wyraża zgodę na udostępnienie informacji, do których posiada prawa własności intelektualnej. Przesądza to o ekonomicznej wartości danej wiadomości, w przeciwieństwie do wartości czysto demokratycznej, ujawniającej się w przypadku informacji uzyskiwanej dzięki ogólnemu prawu dostępu do informacji publicznej.

WAŻNE

Dostęp do informacji publicznej pozwala na kontrolę życia publicznego (zapewnia transparentność władzy publicznej), a jej ponowne wykorzystanie ma też wymiar gospodarczy.

Oba prawa różnią się też pod względem podmiotowym, ponieważ nie wszystkie instytucje zobowiązane do udzielania informacji publicznej są jednocześnie zobowiązane do udostępniania informacji publicznej do jej ponownego wykorzystania.

Rozdzielenie tych zagadnień w odrębnych ustawach pozwoliło uregulować je w swoisty dla nich sposób. Dzięki temu nie powinno być problemów ze zrozumieniem charakteru dostępu do informacji publicznej oraz uprawnienia do ponownego jej wykorzystywania. Co więcej, nowa regulacja naprawia błędy w implementacji pierwotnej dyrektywy 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz.Urz. UE z 2003 r. L 345, s. 90). Problematyka ponownego wykorzystywania informacji jest w nowej ustawie uregulowana w sposób znacznie bardziej czytelny i precyzyjny, niż ma to miejsce w obecnym stanie prawnym. Ustawodawcy chodzi o to, by przepisy mogły być stosowane na co dzień w sposób prostszy i bardziej efektywny.

!Prawo do ponownego wykorzystania informacji sektora publicznego ma zapewnić rozwój ekonomiczny, naukowy i informatyczny kraju.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.801.jpg@RY2@

Piotr Waglowski prawnik, autor serwisu VaGla.pl Prawo i Internet

Dla mnie ponowne wykorzystanie informacji z sektora publicznego jest w pierwszej kolejności prawem politycznym. Unia Europejska uznała, że może ten temat regulować w ramach uwspólniania przepisów o wspólnym rynku, traktując re-use jako prawo gospodarcze. Nie da się realizować praw obywatelskich, jeśli obywatele nie będą mieli nie tylko dostępu do informacji na temat działania państwa, lecz także prawa do ponownego wykorzystania takich informacji. To zaś musi oznaczać, że obywatele nie będą musieli zabiegać o uzyskanie licencji (zgody) i nie będą ponosili dodatkowych opłat. Tyle teoria. Tymczasem w praktyce w przepisach mowa zarówno o zgodzie na ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego, jak i o ponoszeniu opłat z tego tytułu.

W tym kontekście pojawia się problem związany z odpowiedzią na pytanie: skąd państwo (organy władzy, podmioty zobowiązane itp.) ma brać pieniądze na realizację zadań publicznych, do których powinno należeć również udostępnianie informacji o sposobie ich działania. Urzędnicy rozmawiają z przedstawicielami prywatnych firm i dowiadują się, że efekt pracy, jaką wykonują, lub podobnej w firmach da się komercjalizować. I istnieje pokusa, by traktować działanie państwa biznesowo. Dodatkowo jest problem budżetowy, zauważono wszak, że za informacje można pobierać pieniądze, więc stanowi to dla wielu urzędów dodatkowe źródło przychodów, szczególnie tam, gdzie płytki budżet nie wystarcza na pokrywanie kosztów działalności. Tymczasem dyskusja powinna dotyczyć nie granic wykorzystania informacji z sektora publicznego i opłat za to, ale tego, co stanowi realizację zadań publicznych, a co nie. W modelu, który jest mi bliski, państwo nie działa jak biznes, państwo nie "świadczy usług", państwo w takim modelu realizuje zadania publiczne.

TRZY PYTANIA DO EKSPERTA

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.802.jpg@RY2@

dr Mariusz Bidziński radca prawny z Kancelarii Radcowskiej Chmaj i Wspólnicy

Jak mają się do siebie pojęcia informacji publicznej i informacji sektora publicznego? Które z nich jest pojęciem szerszym?

Pojęcie informacji sektora publicznego zostało zdefiniowane przez ustawę z 25 lutego 2016 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego. W art. 2 ust. 1 czytamy, że informacją sektora publicznego jest każda informacja lub jej część, niezależnie od sposobu jej utrwalenia, będąca w posiadaniu podmiotów określonych w art. 3 niniejszej ustawy.

Informacją publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej jest zaś każda informacja o sprawach publicznych, którą posiadają, przetwarzają i są zobowiązane udostępnić władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne.

Zatem, abstrahując od różnego kręgu podmiotów objętych wspomnianymi aktami prawnymi, pojęciem znacznie szerszym jest informacja sektora publicznego. Nietrudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której wybrany podmiot, oprócz informacji o sprawach publicznych, posiada także informacje niedotyczące spraw publicznych, np. dane dotyczące zbiorów, zasobów, organizacji pracy i inne.

Czy podmiot zobowiązany do udostępnienia na wniosek informacji sektora publicznego w celu jej ponownego wykorzystania będzie mógł pobierać opłatę przewyższającą koszty przygotowania tej informacji?

Co do zasady informacje sektora publicznego udostępnia się lub przekazuje w celu ich ponownego wykorzystywania bezpłatnie. Jednak jeżeli przygotowanie lub przekazanie informacji w sposób lub w formie wskazanej we wniosku o ponowne wykorzystywanie wymaga poniesienia dodatkowych kosztów, podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji może nałożyć na wnioskodawcę opłatę za ponowne wykorzystanie z uwzględnieniem kosztów przygotowania i przekazania informacji.

Co istotne, w odniesieniu do muzeów państwowych i samorządowych przy udostępnianiu lub przekazywaniu informacji sektora publicznego w celach niekomercyjnych o charakterze badawczym, naukowym lub edukacyjnym ustawodawca przewidział możliwość nałożenia opłat wyższych niż wynikające z kosztów przygotowania i przekazania informacji. Zgodnie z ustawą łączna wysokość opłaty nie może przekroczyć kosztów jej udostępnienia lub przekazania (w tym kosztów gromadzenia, produkowania, reprodukowania, rozpowszechniania, ochrony i ustalania praw) wraz z "rozsądnym zwrotem z inwestycji, jednak nie wyższym niż 5 punktów procentowych powyżej stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego".

Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego wraz z ministrem właściwym do spraw informatyzacji zostali zobowiązani do określenia w drodze rozporządzenia maksymalnych stawek opłat za ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego nakładanych przez muzea państwowe i samorządowe, z uwzględnieniem zasad określonych powyżej.

Jakie praktyczne trudności może wywołać stosowanie ustawy o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego?

W mojej ocenie mogą one wynikać przede wszystkim z zakresu informacji sektora publicznego. Co prawda, art. 6 ustawy o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego zawiera katalog wyłączeń o charakterze przedmiotowym, jednak wydaje się, że w początkowym okresie obowiązywania ustawy pojawi się problem kwalifikacji informacji sektora publicznego jako możliwej lub niemożliwej do udostępnienia w celu ponownego wykorzystania.

Ponadto katalog podmiotów zobowiązanych do udostępniania lub przekazywania informacji sektora publicznego w celu jej ponownego wykorzystania nie został sformułowany wystarczająco precyzyjnie, a jego interpretacja może być źródłem problemów o charakterze praktycznym.

Nie do końca zrozumiały jest także katalog podmiotów wyłączonych spod obowiązywania ustawy. Trudno bowiem znaleźć racjonalne uzasadnienie, dlaczego przepisów ustawy nie stosuje się np. do uczelni państwowych, a także państwowych i samorządowych instytucji kultury.

Trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie, dlaczego przepisów ustawy nie będzie się stosować np. do uczelni państwowych, a także państwowych i samorządowych instytucji kultury

Rozmawiał Piotr Pieńkosz

Informacje o pogodzie i archiwalia do przekazania

Krąg podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej w celu jej ponownego wykorzystania w stosunku do dotychczasowych przepisów poszerzył się o muzea, biblioteki i archiwa. Dane publiczne będzie musiał przekazywać też Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej

Podmioty publiczne wytwarzają, gromadzą lub przechowują ogromną ilość informacji i treści, poczynając od danych statystycznych, gospodarczych lub środowiskowych, poprzez materiały archiwalne, po zdigitalizowane księgozbiory lub kolekcje dzieł sztuki. Wraz z rewolucją cyfrową istotnie wzrosła wartość tego źródła dla innowacyjnych produktów lub usług wykorzystujących takie zasoby.

Gospodarcza wartość danych

Informacje sektora publicznego są ważnym materiałem wyjściowym dla produktów i usług związanych z zasobami cyfrowymi o dotychczas niewykorzystanym potencjale. Przedsiębiorcy mogą, przetwarzając te dane, stworzyć nową wartość. Dzięki temu mogą powstać nowe miejsca pracy, a innowacyjność i kreatywność mogą stymulować wzrost gospodarczy. Na te aspekty zwracała uwagę Komisja Europejska w ocenie skutków wniosku o zmianę dyrektywy 2003/98/WE. Jej zdaniem ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego oznacza wszelkie twórcze wykorzystywanie danych, np. przez zwiększenie wartości danych, łączenie danych z różnych źródeł w celu wytworzenia pożądanego rezultatu i rozwijanie aplikacji, zarówno w celach komercyjnych, jak i niekomercyjnych.

W ocenie komisji ponowne wykorzystywanie koncentruje się na wykorzystywaniu gospodarczej wartości informacji sektora publicznego (z ang. re-use of public sector information). Podmioty publiczne są twórcami i dostawcami oryginalnego materiału, który służy jako materiał surowy dla rozwoju nowych produktów i usług. Sektor prywatny odgrywa istotną rolę jako uczestnik i pośrednik procesu przetwarzania informacji między źródłem informacji (podmiot publiczny) a końcowym użytkownikiem.

RAMKA 1

Ważne definicje

● to każda treść lub jej część, niezależnie od sposobu utrwalenia, w szczególności w postaci papierowej, elektronicznej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, będąca w posiadaniu podmiotów publicznych.

● to wykorzystywanie przez osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej informacji sektora publicznego w celach komercyjnych lub niekomercyjnych, innych niż pierwotny publiczny cel, dla którego informacja została wytworzona. Ponownym wykorzystywaniem nie jest udostępnianie lub przekazanie informacji sektora publicznego przez podmiot wykonujący zadania publiczne innemu podmiotowi wykonującemu zadania publiczne wyłącznie w celu realizacji takich zadań.

Przedsiębiorcy liczą na urzędników

Środowiska polskich przedsiębiorców pokładają w nowych regulacjach duże nadzieje. Jednocześnie obawiają się, jak w praktyce będzie wyglądało stosowanie przepisów. Na urzędnikach ciąży więc presja, by sprostać oczekiwaniom przedsiębiorców i urzeczywistniać na co dzień prawo dostępu firm do publicznych danych w celu ich ponownego wykorzystania. Tym bardziej że w przeszłości zdarzały się przypadki, w których właśnie przez niechęć organów administracji publicznej do udostępniania informacji niejeden dobrze zapowiadający się projekt spalił na panewce.

WAŻNE

Podmioty publiczne są twórcami i dostawcami oryginalnego materiału. Sektor prywatny odgrywa zaś istotną rolę jako uczestnik i pośrednik procesu przetwarzania informacji między źródłem informacji a końcowym użytkownikiem.

Podmioty zobowiązane

Zakres podmiotowy regulacji określa art. 3 u.p.w.i.s.p. Krąg podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej w celu jej ponownego wykorzystania jest węższy w stosunku do zakresu podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej, określonego w art. 4 u.d.i.p. Informacji w celu ich ponownego wykorzystania mają bowiem udzielać tylko podmioty państwowe oraz tzw. osoby prawne prawa publicznego.

Jednak istotną zmianą wynikającą z dyrektywy 2013/37/UE z 26 czerwca 2013 r. jest poszerzenie katalogu podmiotów zobowiązanych do udostępniania lub przekazywania informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania o biblioteki, muzea i archiwa. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.w.i.s.p. Przepis ten wyraźnie wyłącza ogólne stosowanie omawianej regulacji do państwowych i samorządowych instytucji oraz innych podmiotów prowadzących działalność kulturalną. Chodzi tu o instytucje kultury, takie jak: orkiestry, opery, balety czy teatry (tzw. sektor sztuk widowiskowych) i ich archiwa. Wyłączono je wprost z zakresu ustawy, gdyż większość ich dorobku jest wytwarzana przez osoby trzecie (które nie są pracownikami instytucji), wciąż objęta prawem autorskim i w związku z tym i tak nie podlegałaby udostępnieniu na zasadach w niej określonych.

Przepisy u.p.w.i.s.p. tworzą długi katalog wyjątków, czyli podmiotów, które chociaż są instytucjami kultury, to jednak będą podlegać omawianej regulacji. tabela 1

Tabela 1. Udostępnianie informacji w celu ponownego wykorzystywania przez instytucje kultury

Muzea państwowe i samorządowe w rozumieniu ustawy z 21 listopada 1996 r. o muzeach (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 987 ze zm.)	Teatry, filharmonie, opery, operetki, orkiestry symfoniczne i kameralne, zespoły pieśni i tańca oraz zespoły chóralne
Biblioteki publiczne w rozumieniu art. 18-20a ustawy z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 642 ze zm.), biblioteki naukowe w rozumieniu art. 21 tej ustawy, czyli np. Biblioteka Narodowa, biblioteki uniwersyteckie	Biblioteki szkolne i pedagogiczne w rozumieniu art. 22 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 642 ze zm.)
Archiwa tworzące państwową sieć archiwalną oraz inne jednostki organizacyjne prowadzące taką działalność w rozumieniu art. 22 ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1446 ze zm.)	Biblioteki naukowe, których organizatorami nie są jednostki sektora publicznego

©?

Wyłączenia spod regulacji

Oprócz instytucji kultury wyłączone z obowiązku przekazywania informacji będą (podobnie jak dotychczas) jednostki publicznej radiofonii i telewizji w rozumieniu ustawy z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1531 ze zm.), czyli np. Telewizja Polska SA, Polskie Radio SA, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji oraz Polska Agencja Prasowa SA. Nie będą musiały udzielać informacji sektora publicznego także uczelnie oraz Polska Akademia Nauk, a także inne jednostki naukowe. Wyjątkami będą Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Państwowy Instytut Geologiczny.

Obowiązek stosowania przez IMiGW przepisów u.p.w.i.s.p. to ważna zmiana, którą przewidziała nowa regulacja. Dotychczas za informacje pogodowe udostępniane przez tę instytucję trzeba było słono płacić. Ponadto wyłączenie z działania przepisów zobowiązujących do udostępniania informacji w celu jej ponownego wykorzystywania dotyczy podmiotów wymienionych w art. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2156 ze zm.). Chodzi m.in. o przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja itd.

Informacjami sektora publicznego, które będą udostępniane lub przekazywane w celu ponownego wykorzystywania przez muzea, będą w szczególności wizerunki muzealiów. Odnośnie do bibliotek tymi informacjami będą w szczególności reprodukcje materiałów bibliotecznych oraz inne treści służące realizacji zadań bibliotek. ramka 2 W zakresie archiwów będą to informacje sektora publicznego, takie jak reprodukcje materiałów archiwalnych w rozumieniu art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

!Nie będą musiały udzielać informacji sektora publicznego uczelnie oraz Polska Akademia Nauk i inne jednostki naukowe. Wyjątkami są Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Państwowy Instytut Geologiczny.

RAMKA 2

Co przekazują instytucje

Poszczególne instytucje będą udostępniały lub przekazywały w celu ponownego wykorzystywania następujące informacje:

● dokumentację wizualną muzealiów (fotografie, skany) będącą ich odwzorowaniem spełniającym funkcje wyłącznie rejestracyjne;

● informacje identyfikacyjne muzealiów zawarte w inwentarzach i kartach ewidencyjnych sporządzanych zgodnie z rozporządzeniem ministra kultury i dziedzictwa narodowego z 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach (Dz.U. nr 202, poz. 2073);

● opisy muzealiów i ich kolekcji sporządzane na potrzeby wystaw stałych i czasowych oraz informacje i komunikaty prasowe dotyczące muzealiów i ich kolekcji;

● informacje o wartościach i treściach muzealiów;

● informacje dotyczące wystaw stałych i czasowych, zajęć, wydarzeń i programów edukacyjnych oraz działalności wydawniczej i poszczególnych publikacji muzeum, w tym informacje dotyczące planowania, realizacji i treści wystaw stałych i czasowych, zajęć, wydarzeń i programów edukacyjnych oraz publikacji.

● elektroniczne katalogi bibliotek;

● informacje o zasobach poszczególnych bibliotek oraz kartoteki haseł wzorcowych;

● publikacje elektroniczne zasobów będących w domenie publicznej;

● bibliograficzne bazy danych.

OPINIE EKSPERTÓW

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.803.jpg@RY2@

Krzysztof Szubert przewodniczący Komisji BCC ds. Informatyki, Telekomunikacji i Społeczeństwa Informacyjnego

Ustawa o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (tzw. re-use) przygotowana przez obecne Ministerstwo Cyfryzacji to zdecydowanie krok we właściwym kierunku, zarówno mając na uwadze aspekt społeczny, proprzedsiębiorczy, jak i wypełnienie zobowiązania Polski w zakresie implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE. Udostępnienie danych publicznych (gromadzonych za publiczne pieniądze) daje w wielu obszarach możliwości rozwoju zupełnie nowych inicjatyw komercyjnych. Przykładowo uwolnienie blokowanych przez lata danych meteorologicznych jest zdecydowanie przełomowe. Udostępnienie informacji dotyczy oczywiście zasobów nieobjętych ochroną z tytułu praw autorskich.

Co ciekawe, w toku prac wprowadzono znaczne ułatwienia w zakresie korzystania z tych zasobów, mając na uwadze specyfikę polskiego rynku. Sama ustawa określa precyzyjnie zarówno zasady udostępniania danych przez odpowiednie podmioty, jak i warunki ich późniejszego ponownego wykorzystania. Sam sposób wykorzystania również nie jest ograniczony - tzn. z zasobów mogą korzystać osoby fizyczne, obywatele i inne podmioty - zarówno w zakresie działań komercyjnych, jak i niekomercyjnych. Jest to zupełnie nowa jakość i nowe możliwości budowania innowacyjnych rozwiązań (w dużej mierze aplikacji), co jest ograniczone jedynie inwencją przedsiębiorców oraz użytkowników potencjalnie nowych usług i serwisów.

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.804.jpg@RY2@

Piotr Wołejko ekspert ds. społeczno-gospodarczych, Pracodawcy RP

Słusznie, że dostęp do informacji gromadzonych przez sektor publiczny zostanie ułatwiony. Informacja odgrywa kluczową rolę w życiu społeczno-gospodarczym. Dlatego przy większym dostępie do danych sektora publicznego możemy oczekiwać zaproponowania przez przedsiębiorców nowych narzędzi i produktów, a to oznacza wzrost innowacyjności. Należy przy tym pamiętać, że innowacją jest nawet najprostsze rozwiązanie, którego do tej pory nie było - zatem wcale nie trzeba dokonywać przełomowych odkryć, by wpisać się w tak potrzebny Polsce rozwój innowacyjności. Zazwyczaj najlepsze nowe rozwiązania oferują proste, wręcz oczywiste funkcje - zarazem takie, których nikt wcześniej nie zaoferował bądź nie zrobił tego w przystępny dla użytkownika sposób.

Jednocześnie warto pamiętać o obawach dotyczących praktycznego stosowania zapisów ustawy. Polska administracja i instytucje publiczne nadal mają problemy z transparentnością i jawnością swego funkcjonowania, o czym najlepiej wiedzą ci, którzy próbowali pozyskać dane w ramach dostępu do informacji publicznej bądź mieli okazję zajrzeć do internetowych biuletynów informacji publicznej. Konieczne jest przełamanie swoistej kultury tajemniczości.

Ze stosowaniem przepisów nowej ustawy pojawią się problemy, rozbieżne interpretacje, a w konsekwencji wyroki sądów. Jest to jednak cena, którą musimy zapłacić, by dostęp do danych gromadzonych przez sektor publiczny stał się oczywistością - w szczególności dla urzędników i funkcjonariuszy publicznych.

Informacja, jak pozyskać dane, na stronie BIP

Procedura dostępu do informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystania analogicznie jak dotychczas obejmować będzie dwa tryby. Pierwszy to tryb bezwnioskowy, gdy dane umieszczone są na stronie BIP urzędu. Drugi polega na przekazywaniu informacji na wniosek zainteresowanego

Z art. 5 u.p.w.i.s.p. wynika, że każdemu przysługuje prawo do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego. Ze względu na źródła pozyskiwania informacji sektora publicznego do ponownego wykorzystywania należy wyszczególnić udostępniane przez system teleinformatyczny (np. BIP lub centralne repozytorium) i przekazywane na wniosek.

Regulacje u.p.w.i.s.p. nie określają własnych zasad dostępu do informacji. Będzie on realizowany zgodnie z u.d.i.p. Dostęp do informacji publicznej nie będzie jednak oznaczać automatycznego prawa do ponownego ich wykorzystywania, poza wyjątkami określonymi w art. 5 pkt 1 u.p.w.i.s.p. (np. gdy dane będą umieszczone w BIP). W celu wyeliminowania jakichkolwiek wątpliwości art. 7 ust. 1 u.p.w.i.s.p. wprowadza zasadę, że ponowne wykorzystywanie nie narusza prawa dostępu do informacji publicznej ani wolności jej rozpowszechniania oraz innych ustaw określających zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami sektora publicznego.

Nieważny jest cel

Kolejnym kluczowym zagadnieniem wynikającym z dyrektywy 2013/37/UE z 26 czerwca 2013 r. uwzględnionym w u.p.w.i.s.p. jest zasada, zgodnie z którą wszystkie dokumenty udostępniane przez organy sektora publicznego mogą być ponownie wykorzystywane do dowolnych celów komercyjnych lub niekomercyjnych, chyba że są zabezpieczone prawami własności intelektualnej osób trzecich. Wyjaśnić należy, że ograniczenie to już obecnie funkcjonuje w u.d.i.p., chociaż dyrektywa 2003/98/WE tego wyraźnie nie formułowała.

Z kolei nowa regulacja wskazuje w art. 6 ust. 4 pkt 3 i 4, że prawo do ponownego wykorzystywania podlega ograniczeniu w zakresie informacji sektora publicznego:

do których prawa autorskie i prawa pokrewne w rozumieniu ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.) przysługują podmiotom innym niż podmioty zobowiązane;

będących w posiadaniu muzeów państwowych, muzeów samorządowych, bibliotek publicznych, bibliotek naukowych lub archiwów, w przypadku gdy pierwotnym właścicielem autorskich praw majątkowych lub praw pokrewnych były podmioty inne niż podmioty zobowiązane, a czas trwania tych praw nie wygasł.

To ostatnie ograniczenie oznacza, że ponownemu wykorzystywaniu w zakresie informacji sektora publicznego będących w posiadaniu archiwów, muzeów i bibliotek podlegać będą informacje sektora publicznego, które nigdy nie podlegały ochronie prawnoautorskiej lub które takiej ochronie podlegały, ale do których autorskie prawa majątkowe już wygasły.

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.805.jpg@RY2@

TERMINY NA ROZPATRZENIE

Dwie drogi dostępu

Procedura dostępu do informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystania, analogicznie jak dotychczas, obejmuje dwa tryby. Pierwszy to tryb bezwnioskowy. Polega na tym, że podmioty udostępniać będą informacje sektora publicznego:

na stronie podmiotowej BIP (dotyczy wyłącznie informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p.),

w centralnym repozytorium informacji publicznej (o którym mowa w art. 9a u.d.i.p.),

w inny sposób.

WAŻNE

Regulacje ustawy o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego nie naruszają przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych.

Podmioty będą musiały w tym przypadku w menu przedmiotowym w kategorii "Ponowne wykorzystywanie" wskazać warunki ponownego wykorzystywania lub opłaty, jeżeli zostały określone, albo wyraźnie zastrzec brak takich warunków lub opłat. Warunki ponownego wykorzystywania określone przez podmiot zobowiązany stanowią ofertę zawierającą te warunki. Faktyczne przystąpienie przez użytkownika do ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, w stosunku do których podmiot zobowiązany określił warunki ich ponownego wykorzystywania (czyli sformułował stosowną ofertę), uznawane będzie za wyrażenie zgody na daną ofertę i na zawarcie umowy w sposób dorozumiany. W razie naruszenia przez korzystającego warunków ponownego wykorzystania będą miały zastosowanie przepisy ustawy z 23 czerwca 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380) o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązania.

Druga droga dostepu to tryb wnioskowy. W tym przypadku informacje sektora publicznego przekazywane będą na wniosek. Zasady udostępniania i przekazywania informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania określa rozdział 2 u.p.w.i.s.p. tabela 2

Tabela 2. Zasady udostępniania i przekazywania informacji ©?

Udostępnienie lub przekazanie informacji sektora publicznego nie powinno odbywać się na warunkach, które wyeliminowałyby lub ograniczały konkurencję. Do takiego niekorzystnego zjawiska mogłoby dojść w przypadku oferowania przez podmiot zobowiązany zróżnicowanych warunków dla podobnych (porównywalnych) sytuacji wykorzystywania informacji.

Generalnie zakazuje się zawierania umowy na wyłączność. Jej zawarcie będzie mogło nastąpić wyjątkowo, w sytuacji gdy jest to niezbędne do prawidłowego wykonywania zadań publicznych. W tym przypadku umowa, która udzielać będzie wyłącznego prawa do korzystania z tej informacji (a także powody jej zawarcia), będzie ogłaszana na stronie podmiotowej BIP podmiotu wprowadzającego wyłączność. Będzie ona corocznie podlegała ocenie. Jeśli w wyniku oceny podmiot stwierdzi jej bezzasadność, to umowa będzie musiała być niezwłocznie rozwiązana. Wyniki przeglądu będą ogłaszane na stronie podmiotowej BIP podmiotu zobowiązanego.

Wymagane będzie podanie informacji nie tylko o warunkach ponownego wykorzystywania, lecz także o środkach przysługujących osobom zainteresowanym w razie odmowy udostępnienia lub przekazania informacji sektora publicznego na cele ponownego wykorzystywania albo kwestionowania zaproponowanych przez nie warunków. Istotne znaczenie będzie miał także obowiązek podania informacji o dostępności danej informacji sektora publicznego na cele ponownego wykorzystywania. W przypadku nakładania standardowych opłat wszystkie stosowane warunki i rzeczywista wysokość opłat za ponowne wykorzystywanie, w tym podstawa do obliczenia takich opłat, będą musiały być wcześniej ustalane i publikowane (o ile to możliwe, w formie elektronicznej). Gdy oprócz tych opłat pobierane będą jakieś inne daniny, podmiot zobowiązany będzie musiał wskazać z wyprzedzeniem, jakie czynniki są brane pod uwagę przy ich ustalaniu. Podmiot zobowiązany będzie musiał na żądanie wnioskodawcy podać informację o sposobie obliczania tych opłat w odniesieniu do konkretnego wniosku.

Ustalenie warunków

!Brak wskazania na stronie BIP lub w centralnym repozytorium informacji publicznej warunków w przypadku udostępnienia informacji sektora publicznego uważa się za zgodę na ponowne wykorzystywanie udostępnianej informacji bez ograniczeń.

Generalną zasadą, sformułowaną w art. 13 ust. 1 u.p.w.i.s.p., jest udostępnianie lub przekazywanie informacji sektora publicznego w celu jej ponownego wykorzystywania bez określenia warunków ponownego wykorzystywania. Jednak nowa regulacja wskazuje, jakie wymogi może urząd ustalić, by zainteresowany mógł ponownie wykorzystywać informację sektora publicznego. Dotyczą one:

obowiązku poinformowania o źródle, czasie wytworzenia i pozyskania informacji od podmiotu zobowiązanego;

obowiązku poinformowania o przetworzeniu informacji ponownie wykorzystywanej;

zakresu odpowiedzialności podmiotu zobowiązanego za udostępniane lub przekazywane informacje.

Ponadto zgodnie z art. 13 ust. 2 u.p.w.i.s.p. podmiot zobowiązany będzie określał warunki ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego spełniających cechy utworu w rozumieniu ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych lub stanowiących bazę danych w rozumieniu ustawy z 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (Dz.U. z 2001 r. nr 128, poz. 1402 ze zm.). Dotyczy to chronionych utworów lub baz danych, do których prawa mają podmioty zobowiązane. Wśród warunków znajdzie się obowiązek poinformowania przez korzystającego z informacji sektora publicznego, która jest jednocześnie utworem, o nazwisku i imieniu (lub pseudonimie) autora dzieła, jeżeli jest znany - by zapewnić przestrzeganie jego praw osobistych.

Na wniosek

Generalnie wniosek o ponowne wykorzystanie informacji będzie konieczny, gdy nie będzie ona udostępniona. Będzie go można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej.

Treść wniosku określa art. 21 ust. 3 i 4 u.p.w.i.s.p., który mówi o obowiązku opisania rodzaju działalności, w której informacje sektora publicznego będą ponownie wykorzystywane, w szczególności wskazanie dóbr, produktów lub usług, dla jakich wnioskodawca domaga się informacji sektora publicznego do ponownego wykorzystywania. Przyjęcie takiego rozwiązania będzie korzystne zarówno dla podmiotu zobowiązanego w zakresie wyboru trybu, jak i wnioskodawcy. Ponadto wymóg określenia celów ponownego wykorzystywania pozwoli na precyzyjne ustalenie warunków ponownego wykorzystywania przez podmioty zobowiązane. Jest to istotne w szczególności w przypadku podmiotów będących muzeami państwowymi, muzeami samorządowymi, bibliotekami publicznymi, bibliotekami naukowymi lub archiwami, które zyskają możliwość fakultatywnego określania warunków.

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.806.jpg@RY2@

UDOSTĘPNIANIE DANYCH PUBLICZNYCH W INNYCH KRAJACH

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.809.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

@RY1@i02/2016/087/i02.2016.087.18300200c.810.jpg@RY2@

Piotr Pieńkosz

dziennikarz, specjalista od prawa administracyjnego