Sąd Najwyższy odpowie, jak liczyć kolejowy staż do emerytury powszechnej

Sprawa, na kanwie której powstało zagadnienie prawne, dotyczyła mężczyzny, któremu ZUS odmówił prawa do wcześniejszej emerytury z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504; dalej: ustawa emerytalna). Aby je otrzymać, ubezpieczony musi spełnić kilka przesłanek:

• urodzić się po 31 grudnia 1948 r.,
• posiadać staż pracy (czyli okresy składkowe i nieskładkowe) wynoszący co najmniej 20 lat (dla kobiet) lub 25 lat (dla mężczyzn),
• wykazać, że na 1 stycznia 1999 r. miał wymagany okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, działalności twórczej lub artystycznej czy pracy na kolei,
• osiągnąć obniżony wiek emerytalny (przewidziany do uzyskania przez ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania wspomnianych prac),
• nie być członkiem otwartego funduszu emerytalnego (OFE).

W niniejszej sprawie sporne było m.in. to, czy mężczyzna posiada wymagany staż pracy (25 lat okresów składkowych i nieskładkowych). Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wykazał on jedynie 22 lata, 3 miesiące i 19 dni. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie jest bowiem możliwe przeliczenie okresu jego zatrudnienia na kolei z uwzględnieniem przelicznika, o którym mowa w art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem każdy pełny rok zatrudnienia na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych odpowiada 14 miesiącom. Jednak w uzasadnieniu SA powołał się m.in. na orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 6 czerwca 2019 r. (sygn. III AUa 347/18), który uznał, że przy ustalaniu prawa do emerytury z art. 184 nie stosuje się art. 43 ust. 2, bowiem przepis ma zastosowanie tylko do emerytury kolejowej, o której mowa w art. 40 ustawy emerytalnej. Nie ma w niej przepisu, który pozwalałby na korzystniejsze przeliczenie stażu pracy na kolei przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury powszechnej. W podobnym tonie wypowiedział się też Sąd Najwyższy w wyroku z 1 grudnia 2016 r. (I UK 454/15). Wskazał, że umiejscowienie art. 43 ust. 2 wśród przepisów regulujących prawo do emerytury kolejowej wskazuje, że dotyczy on tylko tego rodzaju świadczenia szczególnego.