Poradnia podatkowa

W jakim terminie odliczyć podatek od zakupionych towarów

Czy ryczałty za noclegi zaliczyć do kosztów

Kiedy powstaje dochód przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie

Kto zapłaci podatek za wyjazdy pracowników naukowych

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT opodatkowaniu tym podatkiem podlegają: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju; eksport towarów; import towarów; wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz także zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności bądź sytuacji. Przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innego podmiotu. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne świadczenie usług, musi istnieć stosunek prawny między świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek między świadczoną usługą a przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę.

Nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę towarów podlega opodatkowaniu VAT. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podatnika. Podatnikami zaś są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2 ustawy o VAT, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że zobowiązanie spółki realizującej projekt do zwrotu kosztów podróży pracownika uniwersytetu nie dotyczy świadczenia mającego charakter usługi, lecz świadczenia pieniężnego w postaci zwrotu kosztów delegacji pracownika. Zatem między spółką zwracającą koszty podróży a uczelnią nie istnieje świadczenie wzajemne, gdyż nie istnieje podmiot będący bezpośrednim beneficjentem tego zobowiązania. Spółka nie otrzymuje żadnej korzyści, dokonując zwrotu kosztów delegacji związanych z wyjazdem pracowników naukowych. Zwrot kosztów delegacji pracownika jest zatem jednostronnym ekwiwalentem pieniężnym wynikającym z faktu zobowiązania się instytucji realizującej projekt do zwrotu na rzecz uczelni kosztów delegacji pracowników.

Na podstawie omówionych regulacji stwierdzić należy, iż zwrot kosztów podróży nie stanowi czynności wymienionej w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT, a zatem nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Ważne

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne świadczenie usług, musi istnieć stosunek prawny między świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie

Podstawa prawna

Art. 5 ust. 1, art. 15 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przysługuje podatnikom jedynie w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Aby zatem podatnik miał prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z wystawionych faktur VAT, zakupy dokumentowane tymi fakturami muszą być związane (w sposób bezsporny) z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi przez podatnika. Przepisy ustawy o VAT nie precyzują, jaki związek musi istnieć między zakupami a sprzedażą, żeby podatnik mógł skorzystać z prawa do odliczenia. Związek ten może być bezpośredni (wydatek na nabycie towaru, który następnie zostanie przez podatnika sprzedany) bądź pośredni. Niezależnie od tego, czy dokonany zakup stanowi kompletny i zdatny do użytkowania towar, czy środek trwały, czy też dokonywane są dopiero nakłady (inwestycja w toku), czy też dokonywane są płatności zaliczkowe, których efektem będzie środek trwały - podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia VAT, jeśli tylko zakup dokonywany jest w związku z obecnie prowadzoną lub planowaną działalnością opodatkowaną.

Z kolei przepisy art. 86 ust. 10 i ust. 11 ustawy o VAT wskazują terminy, w jakich podatnik może z tego uprawnienia skorzystać. I tak prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę albo dokument celny, z zastrzeżeniem pkt 2 - 5 oraz ust. 11, 12, 16 i 18. Jeżeli podatnik nie dokona obniżenia kwoty podatku należnego w tym terminie, może obniżyć kwotę podatku należnego w deklaracji podatkowej za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych.

Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego zasadniczo nie stosuje się do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni. W opisanym przypadku podatnik zarówno w miesiącu otrzymania faktury, jak i dwóch następnych okresach rozliczeniowych nie prowadził jeszcze działalności gospodarczej i nie był zarejestrowanym podatnikiem VAT, to nie przysługuje mu prawo do odliczenia VAT od nabytego samochodu oraz mebli.

Podstawa prawna

Art. 86 ust. 1, ust. 10 i ust. 11, art. 88 ust. 4 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Aby poniesiony wydatek mógł być uznany za koszt uzyskania przychodu, powinien w myśl art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) spełniać łącznie następujące warunki: pozostawać w związku przyczynowym z przychodem lub źródłem przychodu i być poniesiony w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu; nie znajdować się na liście wydatków nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów, wymienionych w art. 23 ust. 1 wspomnianej ustawy; być właściwie udokumentowany. Praca kierowców wykonujących usługi przewozowe niewątpliwie ma bezpośredni wpływ na wysokość przychodów osiąganych przez firmę. Ponadto w katalogu ujętym w art. 23 ust. 1 ustawy o PIT nie zawarto ani zakazu, ani jakiegokolwiek ograniczenia co do możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartości ryczałtów za noclegi wypłacanych pracownikom firmy transportowej.

Warto przypomnieć, że zgodnie zarówno z par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. nr 236, poz. 1991 z późn. zm.), jak i z par. 3 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz.U. nr 236, poz. 1990 z późn. zm.), z tytułu podróży, odbywanej w terminie i w państwie określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują: diety oraz zwrot kosztów: przejazdów i dojazdów; noclegów oraz innych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. Ponadto zgodnie z par. 9 pkt 2 pierwszego ze wspomnianych rozporządzeń w razie nieprzedłożenia rachunków za nocleg pracownikowi przysługuje zwrot kosztów za noclegi w wysokości 25 proc. limitu określonego w załączniku do tego rozporządzenia.

Jak z tego wynika, w opisanym przypadku przedsiębiorca będzie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki na wypłatę zatrudnianym kierowcom 25 proc. limitu za nocleg.

Podstawa prawna

Art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Analiza przepisów art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) wskazuje, że zwolnienie od podatku usług w zakresie opieki medycznej ma charakter zarówno podmiotowy, jak i przedmiotowy. Z tego względu oprócz przedmiotu transakcji istotny jest też status podmiotu świadczącego daną usługę. Ze zwolnienia korzystają usługi służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone przez podmioty lecznicze bądź przez określonych przedstawicieli zawodów medycznych (w tym m.in. psychologa). Ze zwolnienia korzysta również świadczenie usług, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 18 i pkt 19 ustawy o VAT, jeżeli zostały one nabyte przez podatnika we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej od podmiotów, o których mowa w wymienionych przepisach. Zwolnienie obejmuje zatem tylko świadczenia medyczne wykonywane w określonym celu przez określone podmioty.

Rozpatrując kwestię ewentualnego zwolnienia opisanych w pytaniu usług, należy mieć na uwadze, że wspólnik spółki, wykonując badania psychologiczne kierowców i innych grup zawodowych wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, nie wypełnia przesłanki o charakterze przedmiotowym. Świadczone bowiem przez niego usługi w formie badania sprawności psychofizycznej wiążące się z oceną ryzyka i konsekwencji zdrowotnych w określonych grupach zawodowych nie służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia. Ich głównym celem jest stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia przeciwwskazań do wykonywania czynności określonego rodzaju. Nie są to zatem usługi w zakresie opieki medycznej służące profilaktyce zdrowia.

Reasumując, badania psychologiczne kierowców i innych grup zawodowych wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, przeprowadzane przez wspólnika spółki będącego psychologiem, nie korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18, 19 i 19a tej ustawy. Usługi te bowiem nie spełniają podstawowej przesłanki umożliwiającej zastosowanie zwolnienia, tj. ich bezpośrednim celem nie jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia. Tym samym czynności te należy opodatkować stawką podstawową w wysokości 23 proc.

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

Przewłaszczenie na zabezpieczenie ma na celu ustanowienie - na rzecz wierzyciela - zabezpieczenia jego wierzytelności. Wierzyciel zobowiązuje się jednocześnie do przeniesienia z powrotem własności przedmiotu umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie na dłużnika, z chwilą zapłaty przez niego długu.

Strony zawierające umowę o przewłaszczenie na zabezpieczenie mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, przepisom prawa ani zasadom współżycia społecznego. Do istotnych elementów konstruujących taką umowę należy zamieszczenie w jej treści zastrzeżenia o zwrotnym przeniesieniu własności na przewłaszczającego przez wierzyciela w razie spłaty długu.

Zasadniczym celem umowy przewłaszczenia nie jest ostateczne przeniesienie własności na rzecz drugiego podmiotu, lecz wyłącznie zabezpieczenie roszczeń wierzyciela do momentu spłaty zobowiązania. Zatem jeśli na podstawie zawartej umowy akcjonariusz dokona przewłaszczenia akcji na rzecz wierzyciela na zabezpieczenie długu osoby trzeciej, to czynność ta na chwilę przewłaszczenia nie wygeneruje przychodu podatkowego. Z kolei przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych powstanie w momencie zaspokojenia się wierzyciela z przewłaszczonych papierów wartościowych, a więc wówczas, gdy dłużnik zostaje zwolniony z obowiązku zapłaty ciążącego na nim długu. Od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną i z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część podatek dochodowy wynosi 19 proc. uzyskanego dochodu. Dochód ten stanowi różnicę między wartością nabytej wierzytelności wobec dłużnika a kosztem nabycia akcji, które akcjonariusz przewłaszczył.

Podstawa prawna

Art. 10 ust. 2 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Ewa Ciechanowska